Skip to main content

Full text of "Nicephori Gregorae Byzantina historia : graece et latine"

See other formats 




Google 


This 15 a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project 
to make the world's books discoverable online. 


It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject 
to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books 
are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover. 


Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the 
publisher to a library and finally to you. 


Usage guidelines 


Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the 
public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work 15 expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to 
prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying. 


We also ask that you: 


- Make non-commercial use of the files We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for 
personal, non-commercial purposes. 


- Refrain from automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine 
translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 


* Maintain attribution The Google *watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 


- Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just 
because we believe a book 15 in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of 
any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner 
anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe. 


About Google Book Search 


Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers 
discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web 


alhtto://books.google.com/ 


Digitized by Google 





E 2i 


TAYLOR INSEITUTION. 


^ Lentes 


BEQUEATHED . 
TO Til E UNIVERSITY 
BY | 


ROBERT FINCII, M.A. 


nt BALLIOL «OLLEGE 





Digitized by Google 


CO ἃ PUS 
SCRIPTORUM HISTORIAE 
BYZANTINA E. 


EDITIO EMENDATIOR ET COPIOSIOR, 


CONSILIO 
B. G NIEBUHRII C. F. 


INSTITUTA, 


OPERA 


e 


EJUSDEM  NIEBUHRII, IMM. BEKKERI, L. SCHOPENI, 
G. ET L. DINDORFIORUM ALIORUMQUE PHILOLOGORUM 
PARATA. 


PARS XIX. 
NICEPHORUS GREGORAS. 


VOLUMEN I. 


BONNAE 
IMPENSIS ED. WEBERI 
MDCCOXXIX. 








NICEPHORI GREGORAE. 
BYZANTINA HISTORIA 


GRAECE ET LATINE 


CUM ANNOTATIONIBUS HIER. WOLFII, CAR. DUCANGII, 
IO. BOIVINI ET CL. CAPPERONNERII. 


CUBRA 


LUDOVICI SCHOPENI. 


VOLUMEN I 


BONNAE 
IMPENSIS ED. WEBERI 
MDCCCXXIX. 








. PRAEMONITUM. 





N icephori Gregorae, Historiam Byzantinam, sive, ut. ipse 
more graeco dicit, Romanam, primus in lucem protulit 
Hieronymus Wolfius Basileae anno 1562. , graece et latine, 
nonnullis annotationibus de critico potissimum genere addi- 


tis. Quae editio cum ex codicibus ducta esset perquam 


znendosis δὲ qui undecim tantum libros priores, id est, 
paullo minus quam quartam totims operis partem comple- 
cterentur, accidit opportune, ut loannes Boivinus initio 
saeculi proximi, mogno Ducangio auctore, huius scripto- 
ris denuo vulgandi atque ad integtitatem propius adducendi 
curam susciperet. Erat autem Io, Boivinud vir praestanti 
docirina, et egregia librorum, maxime Parisinorum, co- 
pia instructus: quorum ope non solum ea, quae Wolfius 
mutila et lacunosa habet, quae sane innumera sunt, felici- 
ter supplevit et alia haud pauca librariorum vitia sustulit, 
verum etiam altero tanto maiore librorum numero Nice- 
phori opus locupletavit. Prodiit eius editio Parisiis e typo- 
graphia regia anno 1702., tomis duobus, quorum prior li- 
bros undecim a VVolfio vulgetos continet, alter ineditos tre- 
decim , quos ipse e MSS. eruit. Idem pollicitus est, se qua- 
tuordecim reliquos libros una cum Variorum opusculis, 
quae ad historiam eam illustrandam facerent, duobus aliis 
tomis comprehensos, editurum. Sed promissum non ap- 





VI PRAEMONITUM, 


paruit, neque eius cura ultra librum vieesimum quartum 
processit. llla postrema operis pars etiamnum inedita in 
bibliotheca Vaticana, partim etiam in Parisina, latet; unde 
ut in Jucem eruditorumque usum aliquando prodeat, idque 
potissimum opera ill. Hasii, qui eius rei spem fecit, harum 
litterarum causa vehementer optamus. Nune id operam 
dedimus, ut Nicephori historia, quatenus in editione Pari- 
sina extaret, in hoc Byzantinorum Scriptorum Corpore. 
ad eiusdem editionis fidem exhiberetur atque adeo, no- 
vae recognitionis cura susoepta, correctior aliquot parti- 
bus et emendatior prodiret. In quo genere multum mihi 
profuit insignis variarum lectionum copia, quam Boivinus 
cum alis e codicibus, tum praecipue e Perlsino 2558, exi- 
miae bonitatis libro, curiose congestam in marginibus edi- 
tionis suae posuit. Adhibui praeterea lectionum varietates, 
quas e codice Vaticano idem amicorum, opera describendas 
curaverat, sed cum serius, quam oportebat, Roma allatae 
essent, ad calcem tomi secundi inter Annotationes reiece- 
rat. Hinc eas in sedes suqs revocavi et si quae Wolfianis le- 
ctionibus meliores visae essent, in 1psum verborum ordi- 
nem admisi Quod ubi faciendum putavi, vetus lectio 
prima Wolfiani nominis littera diligentep indicata est, Ce- 
terum quidquid marginibus editionis Parisinae adscriptum 
legitur, quod rem criticam non attingat, id genus nota- 
rum omne Annotationibus ipsis inseram, quae extremo 
operi subiungentur. 
Scribebam Bonnae, mense Augusto a. 1828. 








IO. BOIVINI DEDICATIO. 


LUDOVICO 
M AÀ G N O. 


R. gerere et leges dare populis Regium est, ΑἹ non caetera 
omnia, tametsi minus illustria sunt, sic Principes magnos dede- 
cent, ut Ártium quoque et Scientiarum curam negligere, litteras- 
que et libros aspernari debeant, Hoc certe apud omnes constat, 
Historiarum lectionem utilem admodum et frugiferam esse imperan- 
tibus. Itaque, Rrx ÁvovusTIssiME, qui huius generis libros obla. 
tum Tibi veniunt, iis iusta ratio non deest, qua audaciam suam 
excusent; neque adeo mirum cuiquam esse debet, quod ego hos 
rerum Byzantinarum Commentarios MaresrAvr Tuam ausim of- 
ferre, Enimvero me, id ut facerem, privatae etiam rationes, ac 
eae quidem graves, timidum ancipitemque perpulerunt, Eccui 
enim laboris mei fructum hunc et has velut studiorum primitias 
potius consecrassem quam Tibi, a quo id omne habui quod affero? 
Tu otium, Tu libros, Tu facultates suppeditasti. Regiis typis, 
Regüus sumptibus Tuis perfecta haec Editio. Opus ipsum ma- 
gu& sui parte ex Bibliotheca Tua prodit, Quod ad Historiam 
his libris comprehensam attinet, ea est eiusmodi, ut Francici nomi- 
nis non heredem modo ac vindicem, sed et quemcunque amato. 
rem, vel primo narrationis exordio statim allectet. Initium 
quippe est, capta a nostris Constantinopolis:' divisum gentilibus 
Tuis, Balduino Flandro et Ludovico Blesensi, nobilissimum Im- 
perium: Comnenorum opes accisae; vires attritae ac dispersae. 





VII IO. BOIVIN1 DEDICATIO. 


Magna haec et praeclara. Sed ulterius deinde progressis non 
minora occurrunt; Francorum ingens exercitus, sub Cunisrr si- 
gnis militans: Ásia subacta: res terra et mari a Canoro, Divi 
Lupovior fratre, contra Michaélem Palaeologum fortiter gestae: 
Catalanorum denique (nam et horum gloria ad nos pertinet) vi- 
ctoriae incredibiles de Turcis, de Byzantiis, de Achaeis, His, 
Rrx Maxrnws, ornamentis insignem, et virtutis Francicae quibus- 
dam quasi luminibus illustratam, .Nzcephori Gregorae Historiam 
benigne, ut spero, excepturus es. Habet yero Historicus ipse 
laudes proprias, quarum commendatione optimum Principem 
facile sibi conciliet; nobile apud suos PAiZosophi nomen : omnium 
fere doctrinarum professionem publicam: Imperatorum familiari- 
tatem: supremae in Ecclesia Graeca dignitatis insignia repudia- 
ta: et (quo nihil spud Te, religionis verae defensorem, maius 
futurum est) labores pro recta Fidei doctrina ad extremum spi- 
ritum exhaustos, Sed quid ego haec Tecum, Rrzx Avcusrissn«x, 
alieno plane tempore? cum omnes cogitationes Tuas tot et tanta 
negotia sibi vindicant; cum cogendae undecunque legiones, 
classes srmandae, munienda oppida; hostes non nostris solum, 
sed et sociorum finibus arcendi; cum denique et populorum sa- 
lus, et Regum tutela, et totius paene orbis terrarum cura provi- 
dentiam Tuam ad se revocant. Plura desino. At Tu, Rgauw MA- 
xIME, tum sapientibus consiliis, tum armis victricibus bella. com- 
pone; ut, pace hostibus imperata, Tibi et Tuis longum vivas. 
Haec sunt vota publica. Hoc Religio, hoc alumnae Tuae, Artes 
et Scientiae; hoc novis quotidie per Te opibus florentes, Bi- 
bliotheca Hegia et Luparaea typographia mecum vovent, 











IO. BOIVINI 
PRAEFATIO. 





ÁAaxus hic decimus quartus est, ex quo Carolus Ducangius, Vir 
de litteris praeclare meritus, mihi auctor fuit, ut Nicephori Gre- 
gorae libros sex historicos, qui in Bibliotheca Regia manuscripti 
extarent, Latine verterem; ut postquam absoluta esset editio Chro. 
nici Paschalis, cui ille manum extremam imponebat, ii sex libri, 
ad eos quos Wolfius vulgavisset adiuncti, Regiis typis mandaren- 
tur. Eram tum ego colligendis Libanii Epistolis intentus; et La- 
tinas iam e Graecis feceram non paucas. Senis doctissimi con- 
silio iuvenem me et novitium parere aequum fuit. Tametsi igi- 
tur amoenitatibus et elegantis Libanianis mire delectabar, et ab 
iis aegre discedebam, tamen illi sum obsequutus; idque eo ma- 
xime, quod ad ipsius adhortationes accedebat voluntas illustris- 
simi Ábbatis CawrrLr TrLüLERNM, eximia indole praestantis et su- 
pra aetatem docti adolescentis, cui me et mea omnia studia vo- 
veram, Bibliothecae Regiae Praefecto, atque eo munere iam tum 
sese dignum probanti, Hic ut laborem impositum alacriore ani- 
mo susciperem, etiam Patris, Viri summi, aucteritatem interpo- 
suit, non belli solum sed et scientiarum bonarumque artium 
curam demandatam a Rege tunc sustinentis. 

His auspiciis ad libros Gregorae interpretandos aggressus 
laeta et fausta omnia mihi spondebam: sed res ipsa opinionem 
meam multum fefellit, Etenim paucis post diebus obiit is, qui 
mihi novum iter ingresso praeire ac praelucere unus maxime 
omnium poterat; optimus et eruditissimus Ducangius. Hac By- 
zantinae historiae face extincta, viae non satis gnarus laborem 
ac diligentiam subsidio mihi comparavi; et eorum sex librorum, 





X IO, BOIVINI 


quorum ille viz unum Latine versum proximus morti relegerat, 
interpretationem integram post obitum eius utcunque absolvi. 
Bello demum atroci per universam Europam saeviente interrupta 
pacis opera; Itaque et Gregorae nostri editio in aliud tempus 
dilata: cui deinde mora alia funestissima accidit, Marchionis Tz. 
ΧΈΡΙ Luvorsm mors repentina; quae praeclaras illas cogitationum 
mearum spes omnino fere evertit. 

Caeterum ex iis ipsis publicis privatisque calamitatibus fru- 
ctum hunc cepi, quod mihi per decem annos ea quae scripsis- 
sem corrigere et accurare, ac praeterea alios Gregorae libros 
eruere e tenebris et ad illos quos primum habuissem addere 
vacavit. Variis nempe codicum manuscriptorum catalogis per- 
lectis intellexi, editos fuisse a Nicephoro Gregora historiae By- 
zantinae libros multo plures, quam quot sive impressi sive manu 
scripti in pluteis Regiis extarent. Docuit me Labbeus, repositos 
latere in Bibliotheca Scorialensi libros eius auctoris historicos un- 
detriginta: nec multo post in codicem Iegium incidi, qui vige- 
simum octavum et vigesimum nonum historicos habebat, cum 
quatuor dogmaticis coniunctos. Didici ex Apparatu sacro Ánto- 
nü Possevini et ex veteri catalogo Ms., asservari in Bibliotheca 
Vaticana historiam eiusdem Gregorae Ecclesiasticam, et Acta 
Concilii, seu (ut ibidem vocetur) 4HZTPIKHZ ZTNOA4OT'; ac 
narrationem persecutionis in Orthodoxos motae a Palamitis. De- 
mun R. P. D. Ioannes Mabillonius, qui nostra haec studia adiu- 
vandi nullam occasionem praetermittit, communicavit mecum in- 
dicem accuratum librorum xxt. in uno codice Vaticano extantium; 
quorum primus esset δευτέρου βιβλίου λόγος ζ΄, id est, Secundae 
Partis liber septimus, seu totius historiae decimus octavus; ul- 
Umus vero inscriberetar, Ῥωμαϊκῆς ἱστορίας λη, seu Bysantinae 
Historiae liber xxxr11r, 

Peropportune autem accidit, ut Romae per id tempus com- 
moraretur vir humanitate singulari praeditus I. Vivantius, S. T. 
Doctor Purisiensis, idemque Socius Sorbonicus, Huius cura et 
officioss R. P. D. Stephanotii sedulitate, sumptibus autem Ill. Ab- 
batis Ομ TreLLERG, libros novem ex codice Vaticano de- 
scriptos et Roma ad me allatos cum avide legissem , animadverti 
eam ipsam esse historiam Ecclesiasticam , cuius mentio facta es- 
"set a Possevino in Apparatu sacro, Hi novem libri, ad undeciun 


PRAEFATIO, Xi 


Wolfianos et ad illos sex, qui penes me erant, adieoti, librorum vi. 
ginti sex numerum efficiebant. Post vigesimum sextum deerat ad- 
buc nobis vigesimus septimus. — Caeteros in Bibliotheca Regia ha. 
bebamus, exceptis quinque ultimis. Tandem et hi quoque, una 
cum vigesimo septimo, integri ad nos pervenerunt, Friderici 
Rostgaardii nobilis Dani opera et sumptibus; qua quidem de re 
infra fusius. 

Inter haec aequitate et moderatione victoris LUDOVICI MA- 
GNI pax Europae restituta est. Solutus iam urgentibus diffici- 
lium temporum curis Begni administer (nunc Franciae Cancel- 
larius) Lupovicus PoxcuanTRAENIUS ad ea, quae sibi commendata 
a Rege erant, pacis ornamenta amplificanda totum se animo et 
cogitatione convertit, 

Luparaeae officinae typos Graecos, omnium qui unquam 
fuerunt elegantissimos, inutiles et otiosos vacare aegre ferebat 
loaxwes Paunus Bioxowros, Ábbhs nobilissimus, Comes hodie 
Consistorianus: qui ipso belli tempore, curh avunculus Poscman- 
TRAENMIUS infinitis negotiis distringeretur, Reip. litterariae et Áca- 
demiarum iura sic tutatus faerat, ut et suus litteris honos perpe- 
tuo tum constiterit, et viris Academicis praemia de more perso- 
luta sint, Ei igitur, pacatis iam et tranquillis rebus, cura liaec 
fait non postrema, Graecos libros typorum Regiorum luce illu- 
strare, Unde et me, longo familiaritatis usu coniunctum, hor- 
tatus est, nt Nicephori Gregorae scripta, quae parata habere me 
saepius dixissem, Regii typographei praelis committerem quam- 
primum. Ego vero permittentibus, immo iubentibus iis, quorum 
summa est apud meauctoritás, oblatam occasionem statim arripui; 
et paucis post diebus Tomi primi editio coepta est, Qua in parte, 
quoniam Wolfius mihi praeivit, quid privatim ipse praestiterim 
exponam. 

Inter codices manuscriptos Bibliothecae Regiae unus char- 
taceus, cui inscriptus est numerus 2558, praeter historiam o-- 
mnem Pachymerianam, libros Gregorae historicos undecim com-- 
plectitur, eos videlicet qui a Wolfio primum editi sunt. In 
eo codice, bonae alioqui notae et satis antiquo (nam scriptus 
est ante captam a Turcis Constantinopolin), hoo singulare est, 
quod quae in libris editis manca sunt et imperfecta, ea ibi inte- 
grareperiantur. Deerant autem in libris editis tria illa fragmen- 


XII | IO. BOIVINI 


ta, quae Petavius a Frontone Ducaeo accepta primus vulgavit, et 
Nicephori patriarchae Breviario historico subiunxit. Deerant et 
alia non minora; quale est insigne illud de Athanasii patriarchae 
severitate, et de monachorum moribus emendatis; item quae per- 
tinent ad eiusdem libri caput septimum, ad libri noni caput se— 
cundum, et ad libri undecimi csput item secundum, . Denique in 
singulis fere paginis dictio aliqua aut etiam plures desiderabantur, 
Eos omnes defectus ex codice illo Hegio supplevimus in hac edi- 
tione, Maiora supplementa in marginibus indicata: minora can- 
cellis *) inclusa; mendae praeterea, quae innumerae erant, ope 
eiusdem codicis sublatae, 

. Rursus in eo ipso codice hoc notatu dignissimum est, quod 
quae Gregoras libris quatuor postremis plurima inseruit, variis 
temporibus a se elucubrata, ea fere omnia ibidem desint; sic au- 
tem suis quaeque locis recisa fuerint, ut narrationis contextus 
nullo hiatu abruptus sit, sed omnibus partibus apte cohaerentibus 
integer et continuus procedat, ld Gregorae ipsius iudicio factum 
velim: neque a yero abhorret, eam primae editionis amore re- 
frigerato suum opus recognovisse, ac ea quae ostentandi ingenii 
causa assuerat , monodias, orationes, aliaque 3d genus resecuisse, 
Vereor tamen, ne et gloriae paulo avidior eos pannos, in prima 
scriplione omissos, repetito deinde operi intertexuerit. Haec 
ipsa certe, quae 8 codice Hegio abesse dicimus, nihil ad histo- 
riam pertinent: immo historicam rerum seriem interrumpunt, et 
lectori ad maiora festinanti moram obiiciunt. Tamen quia in illo, 
quo usus est Wolfius, codice manuscripto eum locum obtine- 
bant quem in libris editis habent, non ausi sumus ea loco mo- 
vere et alio relegare: sed eadem, et alia quaedam uncis inclusa, 
non comparere in codice Regio, lectorem admoneri satis esse pu- 
tavimus. 

Varias lectiones plerasque suppeditavit idem Bibliothecae 
Regiae codex; paucas vero is cuius numerus est 2078, parum ab 
editis diversus; nisi quod in librorum et capitum divisione dis- 


crepat: libros autem non plures continet quam quatuor, tametsi 


praefixus est index librorum sex. Monodiae duae, eae scilicet quae 
initium libri decimi constituunt, castigatae et. aliquot lectionibus 


4) [Minora quoque huius codicis supplementa, cancellis sublatis, indi- 
éantur in hac nova editione formula : add. 4. 


PRAEFATIO. XII 


illustratae fuerunt ex. codice Colbertino 4950; cuius nobis copiam 
fecit Vir quam doctus tam amabilis, Stephanus Baluzius. Habui- 
mus praeterea lectiones nonnullas, ex Vaticano codice descriptas 
Friderici Rostgaardii studio et diligentia, Sed eas, quia sero alla- 
tae sunt, perfectis nempe et iam sub praelo multiplicatis iis paginis 
ad quas pertinebant; idcirco huius voluminis appendicibus anne- 
ctendas reservavimus. Constat ex Bibliothecae Seguierianae ca- 
talogo, extare illic, inter codices manuscriptos Graecos, Nice- 
phori Syntaxin historiae fHomanae, cum Chronico Zonarae 
coniunctam. Eum codicem, in quo libros Nicephori Gregorae 
undecim priores titulus ipse contineri innuit, operae fuisset con- 
ferre cum impressis, Sed mihi ad eam Bibliothecam aditus non- 
dum patuit. 

Latinam interpretationem , cuius auctor esset Hieronymus 
Wolfius, magnum apud eruditos nomen, sinceram et intactam 
summa fide repraeseniare initio decreveram: consilii deinde huius 
zoutandi causae plures fuerunt. Gregoras multiiugae eruditionis 
et artis rhetoricae ostentator saepe aberrat a proposito, et ad ea 
quae parum aut nihil ad rem pertinent digreditur. In iis παρέρ- 
γοις mirum est quam sit verbosus. Ea Wolfius, rebus magis quam 
verbis intentus, breviora facere stnduit. Itaque et luxuriantia 
compescuit, et quae omnino redundabant suppressit, Ego vero 
facturum me operae pretium putavi, si auctoris Graeci vestigiis 
inhaererem, atque eius verba lectoribus, si minus annumerarem, 
saltem religiose et fideliter appenderem ; quae, ut opinor, opti- 
ma est ratio interpretandi. In quibusdam etiam a vero sensu de- 
flexisse mihi visus est interpres doctissimus; ant sententiam au- 
ctoris obscure et contorte expressisse. Nibil dico de minoribus 
vitiis, quibus nullum opus, quantumvis tersum et limatum, ca- 
rere omnino potest: quae quidem vitia ut plerumque nos in lucu- 
brationibus nostris fallunt, ita in alienis vix unquam fugiunt, 
Equidem eos naevos, corpori alioquin egregio inspersos, ut exi- 
merem sedulo operam dedi: nec me«a re iniuriam Wolfio fecisse 
arbitror, sed de eo bene meruisse aio et contendo, Nec enim 
quia illum identidem lapsum corrigo, idcirco me vel doctiorem 
statuo vel diligentiorem; neque ei propterea 

detrahere ausim 
JHaerentem capiti multa cum laude coronam, 





XIV IO. BOIVINI 


Ín hunc modum tam Graeca quam Latina a nobis aucta et re. 
cognita fuerunt. Ad haec libri nova ratione divisi ; quoniam in 
prioribus editionibus capita, temere et inconcinne prorsus dige- 
sta, etiam numeris carebant. Ádditae minores sectiones, Prae- 
fixa singulis capitibus argumenta, seu breviaria, vulgatis accura- 
tiora et ad sectionum numeros accommodata. Anni, menses, 
dies, siderum ortus et obitus, solis et lunae defectus, et varii 
temporum cbaracteres subinde adnotati, Sententias, et crebra 
de moribus iudicia, item alia quaedam levioris momenti, ne oneri 
essent marginibus, omittere visum est. Notae breves, ubi opus 
fuit, adiectae: uberiores reiectae ad calcem Tomi secundi. Porro 
in his primas tenent .doctissimi Ducangii Notae postumae; quas 
paulo post illius mortem meae fidei commendaverat optimi patris 
filius dignissimus Philippus Ducangius, Franciae Quaestor apud 
Pictavos. His partibus ac numeris editio haec Regia differt a 
vulgatis: quas ego ad hunc diem usque non plures vidi quam 
quatuor: sex tamen prodierunt, aut saltem quinque. Primam 
anno MDLIX,. Graece et Latine in Germania prodiisse Fridericus 
Rostgaardius colligebat ex Wolfiana praefatione, seu potius epi- 
stola prosphonetica ad Antonium Fuggerum, illo ipso anno data. 
Hoc posito *), secunda fuerit ea quae Latine prodiit Basileae a. 
MwDpLXir Tertia, quae Lat. Paris. a. wnrxvr. Quarta, quae Ita- 
lice, interprete Lud, Dulci, accurante Augustino Ferentilli, Ve- 
net. a. MDLXIX. ja 4. Quinta, quae Lat. Francofurti ad Moenum, 
a. MDLXXXVIL Sexta, quae Graece et Latine, Coloniae Allobro- 
gum, a. xpcxv. Hankius Gregorae Historiam Coloniae Planicia- 
nae etiam a. C. upcxvr. editam observat; Warthonus duas Fran- 
cofurtenses numerat; primam a. MDLXYIT., secundam a, MDLXXXVII. 

In Tomo secundo usi sumus duobus apographis, utroque ex 
veteribus exemplaribus Romae descripto. 

Primum apographum, quod in Bibliotheca Regia extat nu- 
mero 2079. docta et eleganti manu ante annos plus centum et quin- 
quaginta exaratum fuit, ut patet ex ipsius librarii testimonio, 
qui peracto opere haec subscripsit. Τέλος ἔλαβεν τοῦτο τὸ σύν-- 
ταγμα τῇ ὀκτωκαιδεκάτῃ τοῦ oxrofolov, Frei χιλιοστῷ πενταχο- 
σιοστῷ τεσσαρακοστῷ τρίτῳ, σπουδῇ καὶ φιλοπονίᾳ Χριστοφόρου 


*) [Non erat ponendum; vid. Fabricii Bibl. Vol. VIT. p. 652. Harl.] 


PRAEFATIO. xv 


τοῦ ᾿Αουέρου Τερμανοῦ μεταγεγραμμένον" δαψιλείᾳ δὲ καὶ φλο- 
γερῷ πρὸς Td μαθήματα πόϑῳ Γεωργίου τοῦ ᾿Δρμηνιακοῦ, τοῦ 
Ῥρυϑένων καὶ Βάβρων ἐπισκύόπον, πρὸς Παῦλον τὸν τρίτον, τὰ 
τῆς ἱερωσύνης οἰκονομοῦντα, παρὰ Κελτῶν βασιλέως ἐν τῇ Ῥώμῃ 
τῇ πάνυ πρεσβεύσαντος. id est: «Ἰῤϑοϊμέιπε est hoc opus Octo- 
bris die 18, anno ΜΌΧΙΙΙΣ. Christophori 4weri Germani opera 
ac diligentia transcriptum ; munificentia autem et studio in litte- 
ras ardentissimo Georgii 4frmeniaci (D? 4rmagnac), Rutenorum 
εἰ F'abrorum episcopi , a Gallorum Hege ad Summum Ponti- 
ficem Paulum 111. legati Homam missi. Ex hoc cod. libros Tomi 
istius secundi sex priores accurate descriptos (nam codicem 
ipsum quominus typographis committeremus religio nobis fuit), 
typis exprimendos curavimus. 

Alterum apographum, ante hos quinque annos Romae scri- 
ptum et a clarissimo viro I. Viventio Lutetiam allatum, valde 
mendosum erat. Nimirum ut apud nos, ita etiam Homae magna 
est paucitas -eorum calligraphorum , qui manum in Graecis exer- 
citatam habeant; adeoque necesse est ad librarios rudes et impe- 
ritos recurrere, quotiescunque agitur de exscribendis codicibus 
Graecis. Ex eo apographo prodeunt hodie in lucem libri septem, 
qui reliquam huius Tomi secundi partem explent; iique, ultimis 
tribus non totis exceptis, castigati ex Vaticano exemplari; cum 
quo lectiones dubias contulimus per viros eruditissimos, quos 
laboris huius per se ingrati taedium ac fastidium nostra et pu— 
blicae utilitatis causa ferre non piguit. [taque iis hoc loco, si fa- 
cile paterentur, magnas gratias ageremus; praesertim Abbatibus 
illustrissimis, Laurentio Alexandro Zaccagnio, et R. P". D. Del- 
miro; qui Bibliothecae Vaticanae praefecti creditum sibi pretio- 
sissimum thesaurum ea fide integrum et illibatum custodiunt, ut 
tamen magnum ex eo communicato fructum omnes eruditi per- 
cipiant, atque ex illa totius litterati orbis luce conspicua clarum 
sibi ac suis lumen accendant. Ex illo ipso Vaticano exemplari 
libros, ut iam dixi, quinque integros Fridericus Rostgaardius per 
bominem eruditum, popularem suum, transcriptos Bibliothecae 
Begiae dicavit, suumque illud votum praefixis elegantibus heroé- 
legis consignavit. Sed de iis libris alias opportunius. Pertinent 
enim ad tertium Tomum. 

Variae lectiones nullae fere in huius partis marginibus anno- 








xvi IO. BOIVINI 


tatae sunt; quoniam eorum librorum, quibns constat hic Tomus, 
unicum exeanplar possedimus, Unicum dico: nam Vaticana exem- 
pleria nec penes nos fuerunt, nec pro diversis reputanda sunt, 
cum nostra ex ijs descripta sint. Quas autem ex iis lectiones 
ἃ viris doctis suppeditatas habuimus, eas, ut veram et genuinam 
scripturam, non in margines, sed in mediam paginam et in ipsum 
(ut aiunt) contextum transtulimus; exceptis iis, quas ab amico 
carissimo Ludovico Tarnio nuper allatas ad calcem Tomi se- 
cundi in Notas retulimus. : 

Equidem hoc loco temperare mihi non possum, quin et mea 
et Nicephori Gregorae causa doleam; quod cum hic per nos pos- 
set non modo integer, sed etiam tersus et limatus, in publicum 
emitti, idem tamen pluribus fortasse maculis respersus ac defor- 
mis lucem demum aspiciat. Fieri enim haud potuit, ut non mul- 
ta in apographo mendosissimo oculos meos fugerint, et incor- 
recta remanserint, Poterat autem hic scriptor longe castigatior 
dari a nobis, si quae in pluteis Vaticanis vetera extant exempla- 
ria, e& penes nos fuissent, Sed nimirum uni non omnia data 
sunt. Quod autem facere ego non potui, id quondam fortasse, 
Bi tanti res esse videbitur, felicior alterius industria praestabit. 

Ad Latinam interpretationem nostram quod attinet, scri- 
ptoris Graeci mentem si me ubique assequutum fuisse affirmem, 
errogans sim: praesertim cum nec Wolfio ipsi, velerano et eme- 
Xo interpreti, id contigerit. Possumus vero uterque hac ratio- 
ne nos defendere, quod qui viam nullius gressu tritam iugre- 
diatur, ei difficillimum sit non labi; praesertim si ea lubrica sit 
et confragosa et salebris plena, quales passim obiicit Nicephorus 
noster; qui quoties evagari libuit (libet autem nimis saepe) tum 
demum disertum se et elegantem credit, cum sententiam suam 
verborum ambagibus quam maxime perplexis involvere potuit. 

Tomi primi singulis paginis, quoniam temporum ratio in ea 
historiae parte non satis certa esse videbatur, annum praescri- 
bere non potuimus. [taque illic pro annis Imperia, seu regnan- 
tium Imperatorum nomina, posita sunt. In Tomo secundo, an- 
nos ipsos, quoniam de iis constabat, apposuimus; Imperatorum 
autem nomina omisimus. Quippe cum per annos decem perpe- 
tuos, quos continet hic Tomus, potestas Imperatoria penes duos 


Principes fuerit, Palaeologum et Cantacuzenum, inutile esse duxi- 





- 


PRAEFATIO. XVI 


mus repetere in singulis paginis id, quod semel monuisse satis fo- 
ret. Libros in capita, capita in sectiones eadem methodo divisi- 
mus, qua in Tomo primo. [n breviariis quoque et in notis ean- 
dem prorsus rationem sequuti sumus, 

Disputationem cum Cabasila, libris tribus non totis com- 
prehensam (nam eaa vigesimo secundo inchoato ad vigesimum 
quartum fere medium excurrit), quod ad historiam haud aatis per- 
tinere videretur, ad secundi voluminis calcem reiicere animus 
primum fuit, Demum, ne continua librorum series abrumperetur, 
rectius facturum me existimavi, si suum ei ac proprium locum 
servarem. Una me res morabatur; quod eam disputationem non- 
dum Latine vertissem, nec mihi otium superesset ad istud quoque 
pensum absolvendum. Inter haec commodum suam mihi operam 
obtulit M. Claudius Capperonnerius, Licentiatus Theologus Pari- 
siensis. Huicego, Graece et Latine doctissimo, facile equidem 
adductus sum, ut eas partes traderem; eo praesertim, quod quae 
ille interpretanda suscepturus foret, ea essent fere dogmatica, 
adeoque vix possent verbis propriis ac perspicuis a quoquam ex- 
primi, nisi qui in rebus theologicis multum versatus et quotidiano 
scholarum usu subactus foret: id quod, si cui unquam, cumula- 
tissimum certe isti contigit. . 

Tomum tertium constituent libri quatuordecim; historici 
quidem octo, dogmatici vero sex; de quibus nil necesse est prae- 
fari initio huius voluminis. | 

Tomus quartus, praeter poéma ingens Graecobarbarum de bel. 
lo sacro, item de Constantinopolitanis, Peloponnesiacis et Neapoli- 
tanis Francorum expeditionibus, selecta variorum opuscula con- 
tinebit; ea scilicet, quae Nicephori Gregorae historiam possunt 
illustrare, niis erunt: 

I. Narratio Nicetae Choniatae de statuis Constantinopoli. . 
tanis, quas Latini, capta Urbe confractas, in monetam coníla- 
verunt. Cuius narrationis, ex codice Bodleiano descriptae, co- 
pia mihi a Viro clarissimo Ioanne Ernesto Grabio facta est. 

II. Theodori Lascaris orationes duae. 1*. Encomium pa- 
tris eius, Ioannis Ducae Imp. 2*. Laus urbis Nicaeae, ex cod. 
Reg. 

IIL Testamentum Arsenii patriarchae, editum a Cotelerio. 

IV. Athanasii patriarchae ad seniorem Andronicum episto- 

Nicephorus Gregor. Vol. 1. b 





XVIII IO. BOIVINI PRAEFATIO. 


lae et relationes selectae, ex codice singulari, quem Bibliothe- 
cae Regiae cum aliis multis nuper donavit C. Maun. TxrcrnrUSs, 
archiepiscopus Dux Rhemensis. 

V. Manuélis Philae poéma historicum de Michaélis Glabae 
rebus gestis, ex alio cod. Regio (olim Telleriano) descriptum. 

VI. Tomus pseudosynodi Palamiticae, editus a Combefisio. 

VII. Excerpta ex scriptis Nicephori Blemmydae, Gregorii 
Cyprii, Theoduli Rhetoris, Nicephori Chumni, Barlaami, Ácin- 
dyni, Palamae, Nicolai Cabasilae, Philothei patriarchae, Medici 
Taronitae, Cantacuzeni, Demetrii Cydoni, ipsius Gregorae, et 
aliorum, omnia paucissimis exceptis anecdota. 

Ita quatuor tomis integrum opus constabit: quod brevi, ut 
spero, absolvetur, favente hisce studiis nostris Illustrissimo Co- 
mite, Cancellarii filio, HigRowvwo PoscuanTRAENIO, | Nempe hic 
ad secretiora Regis consilia admissus, atque ipsius rei navalis ad- 
ministrationi praefectus, artium praeterea et Academiarum rebus 
ordinandis incumbit, successor idem et aemulus patris; quemlit- 
terarum ac litteratorum amore et exculto liberalibus disciplinis 
ingenio sic refert, ut ei non tam in curas quain in laudem suc- 
cessisse videatur. 





NICEPHORI GREGORAE 
VITA. OPERA. ELOGIA. 


Ad Ill. Abbatem CAMILLUM TELLERIUM, Bibliothecae Regiae 
Praefectum , scripsit IO. BOIVINUR. 





V I T A. 


Gregorae vitam, eccurate enarratam, non ita pridem vulgavit 
Martinus Hankius, vir doctus et in historiis Graecis Latinisque 
haud mediocriter versatus, Sed is libros Gregorae alios non vi- 
derat, nisi undecim priores, ab Hieronymo Wolfio editos. Ego, 
ut Tute scis Ápnas NonrLissr«E, integros duodequadraginta ha- 
bui; item alia quaedam eiusdem auctoris anecdota, ac in iis dia- 
logum de Sapientia, qui et FZorentius inscribitur. His omnibus, 
et.aliis praeterea aequalium Gregorae scriptorum libris perlectis, 
plurima ad hunc diem paucis investigata didici; remque ab ho- 
mine erudito, sed illis ipsis adiumentis destituto, iam (ut dixi- 
mus ) tractetam, de novo explicare institui Caeterum si Hankii 
exemplo, alienorum operum pannis undique collatis, quendam 
veluti centonem texuissem, veritus sum, ne parvum per se argu- 
mentum in magnum sensim volumen excresceret, Malui itaque 
meis verbis, et continenti fere narratione, sigillatim quaeque et 
breviter commemorare: nimirum ut cuius historici libros, per 
varias Bibliothecas antea dispersos, tuis sumptibus tuaque, ΑΒΒΔ8 
lunosrRissrME, auctoritate collegissemus, eius tu dicta et facta 
brevi per nos libello compfrehensa haberes; et hinc quanta apud 
suos celebritate Gregoras noster floruisset, facilius intelligeres ; 
nec te navatae huic scriptori operae nostrae poeniteret. Non sum 
autem adeo iniquus, ut hac qualicunque grati animi significatio- 
ne satis me tibi pro officio meo fecisse existimem: nec tuorum 
erga me meritorum magnitudinem sic ignoro, ut pares unquam 
beneficiis gratias relaturum me esse confidam. 

Circiter annum Christi «ccxcv, imperante Andronico se- 
niore, Nicephorus Gregoras natus est in Asia. Pephlagonem 








XX NICEPHORI GREGORAE VITA. 


eum facit patriarcha Philotheus in Ántirrheticis !). Ipse in dia- 
logo de Sapientia vocat se Heracleotam.  Ávunculum certe ha- 
buit [oannem ?) Heracleae metropolitanum, eius scilicet, quae 
Heraclea Ponti dicitur et sita est in finibus Paphlagoniae. De 
' parentibus aliisque cognatis nihil memoriae proditum est. 

In ea urbe educatus prima puerilis doctrinae rudimenta 
sub antistite avunculo posuit. Inde 8) translatus Byzantium 
tradidit se in disciplinam patriarchae [oannis Glyceos, qui apud 
ilius aevi homines disertissimus et Attici sermonis peritissimus 
habebatur ἢ). Eius autem pontificis consuetudine studiosus iu- 
venis) tantopere delectabatur, ut diu noctuque ab illius ore 
penderet. Vicissim ipsi patriarchae sic discipuli stilus placebat, 
ut eum, longo morbo debilitatus δ), testamentum sibi scribere 
et componere iusserit ?). 

Ut in rhetoricis patriarcham, ita in astronomicis magnum 
Logothetam magistrum excellentem habuit. Erat is Theodorus 
Metochites: qui quidem initio, sive Gregorae adolescentia inge- 
nium nondum pernoverat, sive arcana scientiarum temere divul- 
gari nefas putabat, parcius cum eo colloquebatur, nec rerum 
coguitionem integram ei communicabat. Deinde enixis precibus 
et ad persuadendum composita eiusdem oratione victus perfecte 
et cumulate ei omnia reoonditae artis praecepta tradidit 9). Quin 
et eum doctrinae heredem a se institutum praedicavit non semel?); 
idque in iis versibus, quos exul scripsit, apertius professus est. 
Tanti denique ipsum fecit, ut liberis suis paene exaequarit, Ita- 
que monasterio Chorae magnis sumptibus instaurato, socium 
illc et adiutorem eum ad omnia fere habuit !0): rerum ibidem 
pretiosissimarum procurationem ei vivus commisit; moriens suam 
quodammedo vicem suumque in ea domo munus eidem admini- 
strandum legavit !!). 

Contra Gregoras Metochitae liberos, filium nempe et filiam, 
erudiit, et obscurissima quaeque veterum auctorum scripta iis prae- 
legit atque interpretatus οδὲ 13). Metochitam ipsum omni semper 
officii genere coluit: imminentis calamitatis metu perculsum et affli- 


1) Lib. xr. cod. reg. 1996. fol. 283. 2) Gregoras Hist. lib. rx. 
€. 7. 3) Anno Christi mocoxvi. 4) Ko patriarcha, A. C. mccoxvir, 
cum: Andronicus Imperator Iustiniani statuam equestrem, venti impetu 

uassatam, fulciri et columnam ipsam suppositam resaerciri curavisset, 

regoras per ligneos gradus, a fabris extrinsecus circumductos, faci- 
lem ascensum nactus statuam curiose contemplatus est, atque ex 
mensura quarundam partium totius Colossi magnitudinem aestimavit: 
ea scilicet opera rem antiquariis gratam facere se arbitratus. "Vide 
Hist. lib. vri. c. 12. 5) Annos natus circiter 21. "Vide lib. vir. 
€. 11. s. 1. — 6) Testamenti scilicet exordium, quod extat Histor. 
lib. vir. 77 Anno Christi gccoxx. 8) Lib. vnur. c. 7. 9) Lib. 
Vitr. τι δ 10) Lib. zx. c. 18. 11) Lib. xxu. c. 2. 12) Lib. 
vin. c. δ. 


NICEPHORI GREGORAE VITA. XXI 


ctum verbis confirmavit !): mortuum funebri oratione publice de- 
flevit ?). Scitum est eius de illo dictum. Nempe ab Andronico 
seniore interrogatus, quo pacto Metochites, a tenuibus initiis 
profectus (nam ex Bryennio praeceptore perpauca didicerat), sum- 
mus astronomus evasisset, niil mirum, inquit Gregoras, ex 
parva lampade magnam facern accendi, — Cantacuzenus lauda- 
tum ait 5) ab Imperetore acumen respondentis, qui. imagine ob- 
via ac familiari naturam rei ob oculos posuisset. 

Florebat aula Byzantina studiis bonarum artium, favente 
viris doctis Andronico Imperatore; sic ut eius doinus non modo 
honestatis et omnis virtutis officina, sed et littereriae eruditionis 
gymnasium et dicendi certaminibus quoddam veluti curriculunr 
apertum esse videretur *). Itaque eo tempore maximus fuit apud: 
Graecos oratorum, philosophorum, alioramque eruditorum pro- 
ventus. Gregoras magni Logothetae consuetudine satiatus ex- 
pedire sibi credidit, iam annos xxvm. nato, usur ad doctiri- 
nam adiungere et ex umbra in lucem prodire 5. Quamobrem 
studiorum suorum fiducia fretus ad Imperatorem ipsum 80 
contulit, ut se, si posset, in eius familiaritatem insinuaret. 
Peramanter et ultra quam speraverat benigne exceptus oratio- 
nem apud eum habuit, duasque in ipso virtutes, sapientiam et 
eloquentiam, laudavit δ. "Tempore procedente ita benevolum 
eundem expertus est, ut aliqui indignarentur iuyenem, nulla 
dignitate, nullo sacerdotio commendatum, tanta ápud Principem. 
gratia valere. Andronicus , ut os obstrueret obtrectatoribua, pri. 
mos ecclesiae honores conferre ei iuveni statuit, et Chartophyla- 
cis dignitatem, velut pignus, statim obtulit: ac iam eidem, tan- 
quam haud dubie accepturo, vestes et iasigina dignitatis parabat. 
Gregoras, immaiuram aetatem et studiorum suorum rationem 
caussatus, gratiis actis, et laudato Imperatore, oblatum horio- 
rem repudiavit, HRepudianti vis paene illata ?). 

Aliquanto post 8) orta inter eruditos nobilis controvetsia. 
Conveniebant crebro in palatium viri sapientes et docti, atque il- 
lic certatim de rebus quibuslibet soitu dignis coram Andronico. 
seniore disputabant. Cum igitur frequentes ibi aliquando ades- 
sent?), Andronicus, ut Nicephoro Gregorae, quem valde dilige- 
bat 10), dicendi occasionem praeberet, mentionem iniecit de astro- 
nomia. Tum Gregoras, qui de Paschate ad Imperatorem re- 
ferre cupiebat iampridem, astronomiam ipsam primum coepit 
laudare: deinde usum eius etiam ad Paschatis correctionem perti- 


1) Lib, vri. c. 5. — 2) Lib. x. c. $. — 8) Cifntac. Hist, lib. 1. c. 11. 
4) Lib. vim. c. 8. 5) Anno Christi mccoxxir. 6) Lib. vur. 
c.7. 7) Lib. vi. c. 9. 8) A. C. circiter uccoxxiv. 9) Hist. 
lib. vr. c. 18. 10) Quantopere Gregoram dilexesit, vel ex eo ap- 
paret, quod aegrotantem visitaverit, Extat hac de re in codice Va- 
cano λόγος προσφωνητικπός. 


ΧΧΕΙ NICEPHORI GREGORAE VITA. 


nere dixit. [ta sensim et sine sensu producta in medium ea quam 
eret praemeditatus quaesGone , suam de die paschali constituendo 
sententiam luculenter explicuit: investigandi aequinoctii verni, 
item plenilunii observandi rationem tradidit; ad dies cccrxv, qui 
annum solarem constituerent, integrum unius diei quadrantem 
non debere addi ostendit, sed deducendam inde partem diei bre- 
vissimam, non tamen trecentesimam ipsam prorsus, ut censuisset 
Ptolemaeus: alia denique multa in eam rem congessit, ex quibus 
id effuciebatur, ab anno mundi fere vr. wccc, qui fuit Christi 
PGCXcIL, erratum esse in ponenda temporum ratione, atque in 
Paschatis die observando; eum vero errorem ita posse corrigi, 
si de dierum summa paulo plus biduo integro detraheretur, 
et Paschatis observatio proxime ante diem Martii vigesimum 
instituerelur, quae a vigesimo secundo perperam institui 
soleret, [Imperator consilium de Paschate corrigendo proba- 
vit; rem ipsam eggredi noluit , quod negaret facile esse omnium 
nationum suffragia colligere, et receptum toto orbe usum abo- 
lere. Gregorae sententiam alii postea astronomi chronologique 
defenderunt, atque inprimis Isaac Árgyrus. Saeculo demum de- 
cimo sexto, ea quaestione apud Latinos quoque agitata, Kalen- 
darium ex auctoritate Gregorii XIII, eo fere modo, quem Grego- 
ras designaverat, reformatum fuit. 

e  Ánno Mcccxxvr. legatus ivit ad Cralem 1). Eius legationis 
causa haec fuit. Theodori Metochitae filia Irene, mortuo coniuge 
Ioanne Palaeologo, qui ex Panhypersebasto Caesar creatus novis- 
sime fuerat, apud Cralem generum morabatur, ac domum redire 
ad patrem recusabat. Itaque Metochites pater auctor fuit [mpe- 
ratori, ut eam redire cogeret. De ea re missi ad Cralem legati, 
quorum unus fuit Gregoras, comes datus fratri ipsius Irenes. In 
ea legatione, quae sibi et sociis suis in itinere acciderint, errores, 
pericula, et alios casus fuse describit in Historia. —Crales audita 
legatione socrum lrenen dimisit. Haec, ut viro iusta persolve- 
ret, Thessalonicam inde profecta est. Gregoras vero, acceptis 
ab ea mandatis, Byzantium rediit. 


Biennio post?) iunior Ándronicus Constantinopolin noctu 
per prodftionem ingressus est. Seniori potestas omnis abrogata. 
Theodori Metochitae domus direpta: ipse Didymotichum relega- 
tus ?), unde post biennium revocatus domum rediit. Gregoras, 
qui easdem partes sequutus fuerat, bonis spoliatus, at non etiam 
in exilium missus ἢ). Nimirum huic, quia otio et tranquillitati 
semper studuerat, nec publica negotia tractaverat, levior poena 
irrogata est. Fuit quoque ei is annus^) Ioannis Heracleae archie- 


1) Hist. ἐν ^ iow 2) : C. aree mense "gend m 
IX. c. 6. et 7. Dialog. περὶ 90 reg. 8284. . 
4) Ibidem, δ) Lib. rx. c. zb n" hd 





NICEPHORI GREGORAE VITA. XXIII 


piscopi morte luctuosus, avunculi scilicet optime meriti, et sui 
post Deum, ut loquitur, ab infantia usque curatoris: cuius de 
ingenio, doctriba, et moribus obiter tantum et strictim agit in 
Historia, quia de eiusdem vita peculiarem librum ediderat. An- 
no, ut apparet, proxime insequuto wcegxxix, libelli prophetici 
ex Italia et ex Colchide Byzantium allati; quos Gregoras, amicis 
instantibus, partim refutavit, partim contempsit: refutavit autem 
per epistolam !), quae extat Historiae lib. 1x. cap. 11. 


Ante iunioris Ándronici principatum magna iam Nicephoro 
Gregorae erat discipulorum frequentia. Converso rerum statu, 
totum se moerori dedit; adeo ut docendi munere abiecto, et au- 
ditoribus valere iussis, silentium deinceps perpetuum agere de- 
creverit. Α΄ fortassein proposito constans permansisset, nisi eum 
inopina res brevi coegisset pristinam philosophandi consuetudinem 
repetere. Id ut acciderit, fuse ipse, sed mutatis nominibus?), 
narrat in eo dialogo, qui, ut iam dixi, ZZorentius seu de Sapien- 
tia inscribitur 8). Totius narrationis summa haec est. Barlaa- 
mus *) Calaber 5), cum ex Italia in Graecianr commigrasset, ut 
Aristotelis philosophiam, quam ab interpretibus Latinis non satis 
puram acceperat, e Graecis fontibus sinceram et incorruptam 
hauriret, in Aetolia primum consedit. Ibi Latina veste exuta, 
habitum et morem Graecum induit, et Graece loqui didicit. In- 
de Thessalonicam se contulit; atque in ea urbe, in qua tum lit- 
terae florebant, diutius commoratus sermonis Graeci maiorem 
sibi usum comparavit. Hinc superbia elatus magni facere se ipsum, 
caeteros autem coepit despicere. Tandem et Byzantium appulit. 
Quo cum advenisset, prima ei cura haec fuit, ut quam plurimos 
ad se discipulos undecunque congregaret$). Illustre erat apud lit- 


1) ad Pepagomen. 2) Nomina sunt, Nicagoras, pro Nicephor. 
Gregoras: Xenoephanes, pro Barlaam: Metrodorus, pro Theodor. 
Metochites etc," 8) Extat in cod. reg. 38284. 4) De quo Can- 
tacuzenus Hist. lib. m. c. 89. 5) Natus Seminariae, Vide ἴω. 
Allatium de Eccl. Occid. et Orient. hs cons, 66) Ita Gregoras in 
dialogo. At longe aliter in libro Historiae xix. c. 1. sect. 4. vbi ait 
Barlaamum, cum e Calabria ad Romanos commiigrasset, innotuisse Prin- 
eipibus et, quod doctrina praestaret, carissimum eis fuisse; praeser- 
tim Cantacuzeno , qui et eum ad immodicos honores evexisset, dato e£ 
munere interpr i doctrinam S. Dionysii, ac theologiae studiosos 
erudiendi. Cantacuzenus quoque, Hist. lib. rr. c. 89, μοναχός τι, 
inquit, ὁρωαώμενος ἐκ Καλαβρίας. τοῖς Δατίνων ἤϑεσι καὶ νόμοις 
ἐκτραφεὶς. ὄνομα Βαρλαὰμ, ἄλλως δὲ νοῆσαί τὸ ὀξὺς καὶ τὰ νοη- 
ϑέντα ἐξηγήσασθαι ἱκανώτατος, καὶ τὰ Εὐκλείδου καὶ ᾿Δριστοτέλους 
καὶ Πλάτωνος ἐκμελετήσας, καὶ διαβόητος περὶ ταῦτα ὧν, ἐπὶ κα- 
κῷ τῇ Ῥωμαίων ἐπεδήμησε βασιλείᾳ. ''um paulo post, διὰ ταῦτά τὸ 

οὖν καὶ τὴν ἄλλην σοφίαν, τῆς τὸ παρὰ βασιλέως ἀπέλαυεν εὐμε- 

ψείας καὶ τιμῆς, καὶ παρὰ μεγάλου “ομεστίκου οὐδὲν ἧττον γα" 

«ᾶτο, καὶ προνοίας ἠξιοῦτο, καὶ οὐδὲν ἐνέδει αὐτῷ τοῦ μὴ ἐν ev- 

πραγίαις εἶναι- 





— XXIV NICEPHORI GREGORAE VITA. 


teratos nomen Theodori Metochitae, nuper ab exilio revocati ; nec 
minor Gregoram eruditionis fama commendabat. His Barlaamus 
obtrectando, se ipsum venditare et fucum imperitis facere insti- 
tuit: ac nonnullos, morum similitudine conciliatos, ad se alle- 
xit; cum quibus diu spes vanas aluit, Demum, quia haud suc- 
cedebat, et hominem ambitiosum Nicephori Gregorae fama ure- 
bat, ideo hunc, suadentibus nonnullis, aperte lacessere et ad 
dialecticam pugnam provocare ausus est. —Gregoras propriis 
cladibus ac insuper amici Metochitae morbo gravissimo aflli- 
ctus certamen initio detrectabat. Deinde amicis rogantibus, et 
ut suam suorumque popularium gloriam tueretur hortantibus, iu- 
bente etiam et minis urgente nescio quo !) magnae auctoritatis vi- 
ro, in arenam aegre descendit, de eruditionis palma cum Italo 
decertaturus. [n ea disputatione adversárium, qui se omnia scire 
gloriatus fuerat, eo redegit, ut se astronomiae, grammaticae, 
rhetoricae et poéticae plane rudem esse fateretur: immo nec li- 
bros Aristotelis alios nosse, nisi qui de rebus physicis agerent, 
aut ad dialecticam pertinerent. Praeterea logicam et syllogismos, 
quibus Itali unice gauderent, non scientiam sed scientiae instru- 
mentum, adeoque humilis ingenii ornamentum esse docuit, Ári- 
stotelem vero, quem Barlaamus per omnia sibi constare affirma- 
ret, non semel ipsum secum pugnavisse ostendit. Cedente Bar- 
laamo, alter 5) athleta surrexit et pro Aristotele propugnavit; 
sed frustra ipse quoque. — Gregoras victor?) declaratus , Princi- 
pum benevolentia eo merito collecta, in pristinum gratiae et ho- 
noris locum restitutus est. Barlaamus, maculam sibi inustam 
delere saepius conatus, postquam omnium Byzantiorum volun- 
tates a se aversas et in Gregoram propensas animadvertit, recepit 
se ad Thessalonicenses. 

Ita Gregoras ad primum vitae institutum, hoc est ad pubh- 
cam docendi professionem rediit. Eo autem munere plurimos 
omnium gentium, ordinum, conditionum, homines obstrictos et 
quasi mancipatos habuit; ut et parentes et liberi, et totae civium 
familiae, maximas ei gratias haberent, velut patri et ad pul- 
cherrima quaeque praeeunti studiorum moderatori. Unde et no— 
men sibi fecit, toto fere orbe notum ac celebratum , et,per anto- 
nomasiam Philosophus *) vulgo dictus est, ut hodie in scholis 
Aristoteles. Neque vero imberbes solum adolescentes in eius do- 


1) Gregoras in dialogo Demaratum eum vocat, ficto nomine. For- 
tasse 1s fuit Cantacuzenus, 9 ) In dialogo vocatur is Xenocrates, 
Nausiclis filius. — 3) De ea victoria passim gloriatur in Historia lib. 
XL c. 10. lib. xviu. c. 7. lib. xix. c. 1. s. 4. etc. 4) Σοφὸν et 
φιλόσοφον et ἀστρόνομον vocatum fuisse, testatur Philotheus in An- 
Grrheticis, cod. reg. 1996. fol. 10. vers. passim vero ipse Philosophum 
Hoe dos Hist. lib. xxv. cap. ult. et epistolam Lampeni Tarcha- 
ni : 





NICEPHORI GREGORAE VITA. XXV 


mum quotidie oonveniebant, sed et consummatae doctrinae !) 
philosophi, astronomi, rhetores, aliique aetatis provectae litte- 
rati; quos videlicet Gregorae eruditio omnigena et supellectili 
mathematica librariaque. instructissimum 5) museum undecun- 
que excitos alliciebant. 


Interea obiit 5) senior Ándronicus, utroque oculo captus, 
cucullatus, et ad summam redactus omnium rerum inopiam. Gre- 
goras, qui illum coluerat Imperatorem, eidem privato, ac etiam 
monacho, assiduus consolator affuit, sic ut eum tertia aut quarta 
quaque die inviseret. Itaque eo ipso vespere, qui illius mortem 
antecessit, cum illo familiariter colloquutus est. Consueverat autem 
is eruditos et graves cum Gregora sermones habere, quadam ur- 
banitate et gratia teinperatos. Ultimus sermo ultra mediam no- 
ctem productus, ad primum usque galli cantum. Demum, iis 
qui aderant dimissis, senex subito morbo correptus, ante exitum 
noctis exspiravit, Gregoras altero luctus die, Cralaenae hortatu 
(erat haec mortui Principis filia, et funebrem pompam ducebat), 
monodiam ex tempore recitavit ^). Triginta diebus ex eo elapsis, 
decessit δ) et magnus Logotheta Metochites, non ita pridem δ) 
ab exilio reversus, et monachum mutato habitu in Chorae mona- 
sterio novissime professus. Eius quoque mortem-Gregoras, mo- 
nodia publice recitata, lamentatus est; qua audita, magnus co- 
guatorum luctus et miserabilis comploratio extitit, Extincto Án- 
dronico, iuniorem demereri et iisdem quibus antea avum officiis 
lisdemque artibus conciliare sibi studuit: neclongo post apud eum, 
matris morte afflictum, orationem consolatoriam habuit ^) | Eun- 
dem, cum haberetur quaestio de coniuratis, acclamationibus et 
applausu delinivit, ac ne in Demetrium Despotam inquireretur, 
pro virili effecit. 


Fuerat senior Ándronicus ab ecclesia Romana alienissimus. 
Patrem Michaélem, quod Latinorum dogma approbasset, vix hu- 
mari passus fuerat: in caeteros “ατινόφρονας severe animadverte- 
rat. Itaque quamdiu vixit, de componendis ecclesiarum discor- 
diis nemo agere ausus est. Post eius mortem res denuo tentata. 
Anno Christi Mcccxxxim. 5) antistites duo Latini, Franciscus ?) 


1) Hist. lib. xxr. pag. 661. C. D. 4) Vide libellum, κατὰ τῶν τοῦ 
Τγηγορᾶ ᾿ΕΡΕΡ inm ubi Gregoras ridetur, eo quod ἐν γλώσσῃ μὲν 
ἐν φέρει τῆς ἐπιθτη μη. σφαιρῶν δὲ ἐμπίπλησι τὴν οἰκίαν, καὶ 
σύντα βιβλίων yipet καὶ διαγραμμάτων. καὶ σκίμποδαρ καὶ τοὺρ 
ὀρόφους μεστοὺς ἐπιδείκνυσι σοφίας. Cod. reg. 2965. — 3) A. C. 
mocoxxxi, mense Februar. Hist. lib. yx, c. ult. et lib. x. c. 1. 
4) Hist. lib. x. c. 1. 5) Martii die 15. 6) Biennio ante, Nam 
in dialogo περὶ σοφίας dicitur ἐπὶ δυοῖν e vid ini uel ηγαι τοῖν 
ἐνιαυτοῖν ἔπειτα ἐπανελθεῖν οἴκαδε, καὶ μεκρὸν δὲ τελευτῆ- 
σα. — 7) À. C. Mcocxxxum. 8) exeunte. 9) De Camerino. 





XXVI NICEPHORI GREGORAE VITA. 


et Fücardus, hic episcopus Chersonensis !), ille Bospori 3) ar- 
chiepiscopus, a Papa loanne xxr. legati Byzantium venerunt, de 
rebus controversis disceptaturi. loannes Calecas patriarcha, qui 
nec ipse linguam dicendi usu exercitatam habebat, et suosepisco- 
pos maximam partem indoctissimos esse cernebat, Nicephorum 
Gregoram, laicum quidem, sed eruditum et inprimis disertum, 
ilico advocavit, et ad ineundum cum Latinis certamen hortatus 
est. Hic imitio silentium suadebat: mox futuras inde suspicio- 
nes et iniqua hominum iudicia reveritus amplius deliberandunr 
censuit, ac super eo negotio habita coram selectis episcopis apud 
patriarcham longa oratione, sententiam suam hanc esse declara- 
vit: primo non cuivis permittendum disputare cum Italis: deinde 
scopum aliquem disputationi proponendum: tum constituendum 
esse iudicem; id vero munus ad Graecos pertinere: fidei contro- 
versias omnibus ecclesiae praesulibus convocatis oportere defi- 
niri: syllogismum, qua argumentandi ratione plurimum [Itali δ) 
valerent, ubi de Deo disputaretur, locum minime habere: ne 
ipsa quidem Patrum testimonia accipienda, nisi quae perspicua 
essent: denique disputationem omnem hodie supervacaneam; eas 
quaestiones iampridem agitatas: definita ab antiquis doctoribus 
non esse in dubium revocanda, nec licere in rebus divinis temcre 
ratiocinari. Haec et alia, eodem fere spectantia, cum dixis- 
set, visus est eruditiorum episcoporum opinioni congruen- 
tia dixisse, cum aliorum, tum maxime Dyrrhachini. Horum 
auctoritatem caeteri, qui eloquentia minus valebant, omni 
contentionis studio abiecto, sequuti sunt. Ita Graeci oblatum 
a Latinis certamen declinarunt *). Tamen Barlaamus pro Graeco- 
rum dogmate multa tum scripsit 5) adversus Romani pontificis le- 


1) Vulgo Cersonensis. 2) Vulgo Vosprensis. Vide epistolam Ioan- 
nis XXII. ad hunc archiepiscopum, datam Avenione A. C. 1333. νι. 
Non. Iul. Vide et Odoricum Raynaldum ad ann. 1383. num. 17. 18. 19. 
item ad annum 1334. num. 4. 5. 8) Graeci Latinos theologos pas- 
sim notant et vellicant, ut syllogismi nimium studiosos. Cantacuze- 
nus in Antirrhetico contra Viochorun Cydonium (cod. reg. 1999. 
pag. 41.) εἰ δ᾽ ovx avtdgxm ταῦτα, καίτοι πολλά γε ὄντα καὶ pé- 
γιστα, καὶ τοῦ παρὰ Λατίνοις διδασκάλου Θωμᾶ, συλλογισμὸν μὰλ- 
λον ἢ ἀέρα πνέοντος, τὴν μαρτυρίαν σοι παρεξόμεθα" πρὸς ἣν οὐκ 

᾿ ἂν εἴης δίκαιος ἀντιβαίνειν, τοῖς αὐτοῦ συγγράμμασιν ἐπιχαίρων, 
xol ταῦτα καϑάπερ πλάκας ἔχων ἀκαταλύτους. ld est: quod si haec, 
licet multa et marima, non sufficiunt; ipsius quoque "Thomae, Latini 
doctoris, qui syllogismum magis quam aérem spirabat , testimonium 
tibi exhibebimus: cui tu certe repugnare non debes, cum et sllius scri- 
ptis delecteris, et ea pro inviolabilibus legum tabulis habeas. 4) Bzov. 
ad ann. 1333. num. 1. Leo Allat. De Eccles. Occid. et Orient. perp. 
cons. col. 800. 45) Cantacuz. Hiet. lib. ri. c. 39. Odoric. Rayn. 
ad A. C. 133. num. 18. Vide et epistolam Barlaami ad Deme- 
trium "Thessalonicensem , quae extat apud DBzov. ad ann. 1333. 
Dum, XI. 


NICEPHORI GREGORAE VITA. XXVII 


gatos: quorum pauca typis expressa, pleraque autem extant ma- 
nuscripta in codicibus regiis !). 

Annis ex eo septem elapsis ?), idem Barlaamus, Ávenione, 
quo ab Imperatore ad Papam clandestina ?) legatione missus 
fuerst, Thessalonicam reversus magnas turbas in ecclesia 
Graeca excitavit; ex quibus postea multae in Gregoram molestiae 
redundarunt. Nimirum ille advena, monachos Graecos nactus 
qui se divinum lumen oculis corporeis intueri dicebant, Massa- 
lianismum 118 et Omphalopsychorum *) errorem obiecit. Mona- 
chorum patrocinium suscepit vir magnae apud eos existimationis, 
Gregorius Palamas, iampridem ipse quoque ideo notatus, quod 
divinam substantiam oculis corporeis visam a 86 iactavisset. 
Nam hunc Gregoras 5), et ei cognominem Drimyn, antequam δ) 
Barlaamus in Graeciam venisset, id de se praedicantes audierat, 
et acribus iam tum verbis utrumque reprehenderat: idemque eam 
rem magno Logothetae et antistitibus aliquot doctis declaraverat. 
Hi vero eam Massalianorum haeresin esse dixerant, et eiusmodi 
hominum consuetudinem ut fugeret praeceperant; idque eo ma- 
gi, quod novam haeresin, ex aliis omnibus conflatam, olim ex- 
orituram esse, et generalis Concilii decreto correctum iri, vete- 
ris cuiusdam prophetiae admonitu didicerant. Monachis igitur, 
Palama duce, pro suo errore propugnantibus, et lumen, quod 
in monte Thabor discipulos Christi circumfulsisset, increatum si- 
150} et aspectabile fuisse dictitantibus; Barlaamo autem διϑεῖαν, 
seu duplicis Dei cultum , per eam opinionem invebi affirmante, 
. Andronicus Imperator litis dirimendae causa Concilium haben- 
dum censuit, Itaque anno Christi »cccxrr, mense Iunio, in S. 
Sophiae aedem Byzantiorum lectissimi ac doctissimi convene- 
runt?). Gregoram ab Imperatore et a patriarcha invitatum do- 
mi detinuit capitis dolor vehementissimus; qui morbus 9), per 
intervalla et certis temporibus recurrens, toia vita eum aíflicta- 
vit. Imperator illa die praeclare et magno omnium plausu con- 
cionatus absentem desideravit, eoque auditore moleste caruit. 
Caeterum in ea synodo quid actum sit non constat, propterea 
quod illius aevi scriptores alii aliter, et pro suo quisque affectu, 
rem narrant ?). In eo tamen Cantacuzenus et Gregoras consen- 


1) Codd. 1997. 2950. 2951. — 2) A. C. Mcccexr. — 8) Odoric. Rayn. 
δὰ ann. 1339. num. 19. Item num. 23. et 31. 4) Umbilicanimo- 


isejudems. 9) Cantacuzenus victum Barlaamum veniam petiisse 
et Palamae doctrinam approbasse scribit. loannes patriarcha, qui 


XXVIII NICEPHORI GREGORAE VITA. 


tiunt, quod Barlaamum uterque, iudicio iniurioso offensum , in 
Italiam dicant remigrasse, et ad Latinorum instituta ac dogmata 
rursum se convertisse, Triduo vel quatriduo post habitam syno- 
dum Imperator morti proximus ad Gregoram misit, qui ex 
eo sciscitarentur, facilemne curationem astra sponderent, an co- 
natibus medicorum obstarent. RBesponso nondum accepto, in le- 
thargum relapsus, vitam finivit Iunii die xv, anno Christi 
MCCCXLI. Tertio luctus die Gregoras vix tum convalescenus, 
patriarchae et eorum qui aderant domus Augustae Principum hor- 
tatu, mortuum Imperatorem flebili oratione prosequutus est. 


Post haec civili bello Byzantii laborarunt: ecclesia ipsa dog- 
maticis Palamitarum et Acindynianorum rixis perturbata, Nam 
Gregorius Ácindynus, Barlaamo in Italiam reverso, desertae ab 
eo causae patrocinium susceperat !)); et quamquam eodem quo 
Barlaamus Tomo *) synodico, statim fere post Andronici [m- 
peratoris mortem, esset damnatus, Palamam nihilominus vario- 
rum errorum accusare pergebat, Hinc magnum inter theologos 
certamen, Gregoras, cuius pacifica consilia nihil tum apud quem- 
quam valebant, ab aulae tumultu et hominum frequentia in 
otium et solitudinem ultro concessit, atque ab omni disputatione 
diu abstinuit. 

Interea astrologus quidam, e Gallia profectus, Constanüino- 
polin venit, et felicem belli exitum in aula vaticinatus est ?). 
Gregoras ab Augusta accitus, ac de novis illis praedictionibus 
quid sentiret eloqui iussus, vanas eas esse arguit. ta refutato 
hariolo Augustam a se alienavit, homini illi, populari suo et pla- 
centia annuncianti, benevolam. Tamen haec, dissimulata ira, 
nihil tum durius dixit; sed eorum qui aderant gratia vultum hi. 
larem induit, et ultionem in aliud tempus distulit. At Grego- 
ras, domum reversus, omni in posterum contentionis studio abdi. 
cato, rursum se suo otio et tranquillae solitudinis umbra involvit. 

Per illud tempus, circiter annum wcccxrv, loannes patri- 
archa, convocata synodo, Palamam ut haereticum damnavit, 
ac priora illa in Barlaamum et Acindynum decreta sua abrogavit. 
AÁcindynus non longum ea victoria laetatus est. Anno quippe 
MCCCXLVI Palamas cum Augusta in gratiam rediit, eaque instigante 
patriarcham et Acindynianos continuo scriptis acribus oppugna- 
vit $). Tum vero Ácindynus Gregoram coepit orare, ul exper- 
gisceretur, et iambis ^) hisce parum modulatis, figurarum au. 


ret, cognitionem dilatam fuisse contendit: itaqué nec de Massalia- 
nismo, nec de aliis criminibus Palamae obiectis, actum fuisse. 

1) Vide Hist. Byz. lib. xiv. c. 8. 4) συνύδον συγχκροτηϑείσης δευ- 
τέρας, Tom. Palamit. 8) Vide Hist. Byz. lib. xiv. c. 8. 4) Quae 
extant in codice regio 2411. 5) Eos ex cod. Vaticano descri- 
ptos communicavit mecum R. P. D. Bernardus de Montfaucon. 


^ 





NICEPHORI GREGORAE VITA. XXIX 


tem insolentia aevum et solum redolentibus, cunctantem in- 


crepavit. 

Σὺ σίμβλον ἠδὺυ καὶ λόγου μέλι βρύεις, 
"von συνάξας νοῦ πτεροῖς εὐομμάτοις, 
Ἐκ Ilisolag xat Ἑλικῶνος λόφων, 

Ταῖς τῶν προσώπων ἰκμάσι καϑυγράνας, 
Καὶ ϑερμάνας βράσμασι τοῖς ἐγκαρδίοις * 

καλύπτῃ τῆς σιγῆς τῷ πώματι. 

Σὺ κῆπος ἡδύς" ἀλλὰ καρποὺς οὐ τρέφεις" 
Ὃ κρύσταλλος γὰρ τῶν παϑῶν σε ψυχράνας 
Καταμαραίνει τοῦ λόγου σον τὴν χλόην. 
Σὺ γῆ πολύχους" ἀλλὰ χαλάξης βάρος 
Δεινῶς κατακλᾷ τοῦ λόγου τὸν dor υν" 
Καὶ τὴν διόπτραν τῶν ἀδήλων ὀμμάτων 
'O τῶν δυναστῶν ἀντιφράττει πως γνόφος. 
ZW xal | φρέαρ π πότιμον" ἀλλ᾽ οὐκ ἐκρέεις " 
Τῶν γὰρ ἀγωγῶν ἐμφραγέντων τῇ ζάλῃ 
Τῶν ὑδάτων ἔχρυσιν οὐχ ἔστι βλέπεινι 

Tu dulce succis alveare melleis 

Ferves: volucri mente tu per arduum 
Helicona perque Pierum flores legis ; 
Sudore deinde frontis irriguos doces 
Fapore cordis igneo calescere : 

Sed. premeris alto conditus silentio. 

Tu dulce ridens hortus, at non fructifer : 
Pigro timoris quippe tardatus gelu 
Florentis in te torpet eloquii vigor. 

Ju fertile uber: grando sed densa irruit, 
Et adulta diro contudit sata impetu ; 
Oculisque lumen inditum latentibus 
Nubes minacis obruit potentiae. 

Tu pura fontis unda , sed non profluis : 
Laticis meatum nam quia obstruxit ferox 
Procella, rivum cernere liquidum haud datur. 


Haec Ácindyni exppstulatio quantum apud Gregoram va- 
luerit, incertum est: sane eum ut silentium rumperet, ac ut suam 
de opinionibus novis sententiam publica professione declararet, 
maioris auctoritatis vis permovit, Anna Augusta, Palamae (nt 
diximus) reconciliata, Gregoram omnibus theologis altercantibus 
unum facentem ad se accivit !); eo nempe consilio, ut si cum 
ipsa sentiret, tum ei quoque, veteres iras oblita, reconciliaretur; 
sin minus, apertum ipsi bellum indiceret. Ac initio quidem ver- 
bis mollioribus compellavit et amice alloquuta est: deinde ei Pa- 
lamae dogmata proposuit, Illo autem improbante, et quamlibet 


1) Gregoras Hist, lib. xv. c. 7. 








XXX NICEPHORI GREGORAE VITA. 


opinionum novitatem omnino respuente, vehementer. irritata, 
scriptam sententiam confestim ut traderet efflagitavit, Ex eo 
Gregoras Palamam et Palamitas omnes, qua scriptis, qua dictis 
insectari usque perstitit, exulaturus fortasse ob eam rem, nisi 
Cantacuzenus Byzantium interea cepisset. Acindynus lecta ora- 
tione !), qua Gregoras orthodoxos ad causam verae Fidei defen- 
dendam hortabatur, tanta laetitia ?) affectus est, ut his rursum 
iambis eum alloquutus sit: 


Οὕτω με τοῖς σοῖς ἐξανηρτήσω λόγοις, 

Καὶ τοῖς καλοῖς ἀγῶσι τοῖς ὑπὲρ λόγου, 

Ὡς καυστικοῖς ἄνθραξιν ἐξάψασί με, 

Ὦ τῶν λόγων καύχημα καὶ τῶν δογμάτων, 
Καὶ τοῦ λόγου σφράγισμα τοῦ παντουργέτου, 
Καὶ ϑαῦμα τῆς γῆς τῶν σοφῶνρεφροντισμάτων, 
“Ὥστε σφαδάξειν πρὸς ξιφῶν ἀκμὰς ὕλας, 

Ὡς ἂν πρὸς αὖραν καὶ καλὴν εὐωχίαν. 

Τίς μοι παράσχοι μουσικὴν τὴν Πινδάρου, 
Ὡς τὴν ὑπερϑαύμαστον ὑμνήσω κάραν, 
Νικητικοῖς στέψω τε τὸν Νικηφόρον 

Ἔκ καρδίας βλύξουσιν ἐνθέου λόγοις. 

Ὁρῶ c8 etc. 


Sic me efficacis eloquii potentia, 

Sic me eruditis pro Fide laboribus 
Incendie, ac si facibus admotis agas, 

Ο litterarum dogmatumque ingens decus, 
Expressa imago Conditoris, omnia 

Verbo creantis; orbis o miraculum, 
Sapientis animi sensa quam docte explicae! 
JNNunc nunc furentes ensibus strictis minas 
JModles ut auras appeto , ut festas dapes. 
O quis sonantem. Pindari lyram dabit, 
Insigne meritis laudibus tollam ut caput, 
Ferbisque vates corde fusis entheo, 
Fictrice donem laurea Nicephorum! 


Sub illud ipsum tempus Ánna Augusta, Palamiticae factionis antisti- 
tibus in palatium congregatis, Ioanni Calecae patriarchatum abro— 


1) Lectis fortasse prioribus Antirrheticis: de quibus infra in Indice 

.. Operum dogmaticorum. 2) Gregoras tamen nec Barlaami nec 
Acindyni sectatorem sese unquam professus est, ]mmo, teste Philo- 

theo patriarcha, Antirrhet. lib. xi.: ἀπαψαίψεταε σφόδρα ΤΓρηγορᾶς 

καὶ καϑ᾽ ὑπερβολὴν ἀρνεῖται τὴν ἐκείνων μυσταγωγίαν. et paulo 

infra ibidem : λόγοις μὲν ἀποχηρύττων καὶ ἄμφω, καὶ μηδὲ τὸ γομα 

εν φροσποιούμενος ἐκαΐειν ἐθέλειν" ἔργῳ δὲ vd ἐκείνων ἄἀνακηρῦετ- 
των, καὶ οὐδὲν ἄλλο ἢ Βαρλαάμ τε καὶ ᾿ἀκίνδυνορ ὧν ἐν τοῖς γράμ- 


μασιν. 








NICEPHORI GREGORAE VITA. XXYI 


gavit. Nocte autem proxime subsequuta Byzantium occupatum 
a Cantacuzeno !). 

Hic longo ante quam esset ad supremam dignitatem evectus 
Nicephorum Gregorem in intimis habuerat, Litterarum quippe 
studiis a puero usque deditus ?) amabat viros doctos, et cum 118 
frequens conversabatur. Ubi rerum potitus est?), veteris quidem 
familiaritatis ius integrum illi servavit: sed plus aequo in Pala- 
mitas propensus spes praeclaras, quas is de ipso conceperat, omni- 
no frustratus est. Gregoras vero de amici (ita de Imperatore lo- 
quitur) salute sollicitus in eam curam totus incubuit, ut eum 
aberrantem in viam reduceret. Quin etiam cognitis adversario- 
rum machinationibus, qui ut quam primum exilio mulctaretur 
clanculum et palam apud Cantacuzenum agebant, liberius hunc 
arguere instituit, ut vel convictum pudore afficeret, vel ipse 
Byzantio exactus ecclesiae oppressae conspectu saltem careret. 
Αἱ ille tenax propositi, nec hominis irati verbis offensus, pari 
usque iure Imperator cum privato disputabat; ut illius clemen- 
tiam, magis quam huius zelum, plerique admirarentur. Tandem 
Gregoras, quoniam hac minus succedebat, aliam viam ingreditur, 
Cantacuzeno Didymotichum profecto *), Irenen adit illius uxo- 
rem, recenti filii morte afflictam. | Eam cladem erroris per Can- 
tacuzenum gressantis fructum esse affirmat, et fidem facit. Ita 
suas partes Áugustae patrocinio roborat. Ea re audita Palamitae, 
sac inprimis Isidorus patriarcha, ad [renen accedunt, eique, ut 
sab omni cum Gregora consuetudine abstineat, persuadere con- 
tendunt, Repulsi Cantacuzenum Didymoticho evocant, Hic tu- 
multum veritus Byzantium advolat et litigantes arcessit, Isi- 
dorum nempe et Gregoram. Multis ultro citroque sermonibus 
habitis, pervicit Gregoras, ut Isidori Canones, seu Hymnodiae, 
igne delerentnr, ac ut loquendi libertatem ii reciperent, quibus 
adempta esset, His conditionibus in concordiam reditum est, 
et sumptuoso convivio sancita pax. Sed eae quidem breves in- 
duciae fuerunt. Nam Palamas, quod illi colloquio praesens haud 
interfuisset, Didymoticho postmodum accitus, lites renovavit. 
Disputatum rursus apud Imperatorem acri contentione, nullo au- 
tem successu. De toto illo negotio plura scire qui voluerint, ii 
Gregoram ipsum adeant, Historiae libro xv. Cap. v. 

Biennio fere postquam haec gesta sunt, sub exitum aüni 
acccxLix, obiit Constantinopolitanus patriarcha Isidorus, Can- 
tacuzenus Imperator et Irene Augusta Gregorae animum blandi- 
tis, promissis, lergitionibus, aliisque artibus iam saepe tenta- 
tum, etiam patriarchali dignitate ostentata flectere et sibi man- 
Cipare conati sunt, Gregoras ut sententiam mutaret adduci non 


1) A. C. nccexrvnu. mense Februar. 4) Greg. Hist. lib. xrx. c. 1. 
sect. 4, 8) Lib. xvi, c. δ. 4) A. C. uocoxu vi. autumno exeunte. 





XXXII NICEPHORI GREGORAE VITA. 


potuit: sed et illos verbis castigatos officii admonuit, et oblatum 
honorem repudiavit. Itaque creatus patriarcha monachus montis 
Atho, nomine Callistus, vir illiteratus et Ácindynianorum ho- 
stis acerrimus. Ánno demum mcccLr. Cantacuzenus, ut Ácindynia- 
nis turbantibus et Constantinopolitanam ecclesiam criminantibus 
silentium imponeret, synodum convocare statuit 1), at non oecu- 
menicam, ut saepe et iam pridem pollicitus fuerat. Gregoras, ea 
reaudita, privatim illum convenit, atque ut ne episcopis paucis, 
iique maximam partem indoctis, iudicium permitteret, enixe 
contendit: tum ne errori suffragaretur, multis rationibus deter- 
rere ipsum conatus est. Sed longa et aspera admonitione ?) nihil 
profecit: immo hominem magis a se alienavit. Caeterum ne re- 
ligioni periclitanti in ipso articulo deesset, statim se ad certa- 
men accinxit, et ei qui pro Fidei veritate pugnaturus foret con- 
venientem armaturam induit, habitum videlicet monasticum. 
Id vero factum citra ullam caeremoniam, unius sacerdotis religiosi 
interventu; e cuius manu vestem cum acciperet, professus est, 
se mutato deinceps vivendi genere vitae aulicae prorsus renun- 
ciaturum ?). 

Ubi indictus dies advenit, convenere in aulam omnes factio- 
nis Palamiticae episcopi *). Eodem quoque Gregoras cum sociis 
et discipulis affuit. Inter huius socios eminebant tres pontifices; 
primus Ephesi, alter Gani metropolita; tertius Tyri episcopus, 
idemque Antiocheni patriarchae vicem gerens; nec non viri duo 
eruditione praestantes, Dexius et Athanasius δ). Cum his Gre- 
goras, circiter horam diei secundam, palatium ingressus, atque 
ab interioris aulae aditu per lictores exclusus, diu mansit in ve- 
stibulo, epulantibus interea apud Imperatorem Palamitis, Qui- 
bus post prandium in Alexii Triclinium 5) hora ipsa meridiana 
introductis, οἱ cum Cantacuzeno quid agendum esset praemedi- 
tatis, tandem et Ácindyniani impransi iussi sunt intrare. Sin. 
gula huius pseudosynodi acta recensere longum fuerit; nec vero 
necesse est, cum ea quivis possit ex ipsius Gregorae libris 7) et 
ex Tomo Palamitico abunde cognoscere. Totius disputationis, 
quae intra quindecim dies sessionibus quatuor absoluta est, exitus 
hic fuit, Confirmata Palamae doctrina. In Barlaamum et Acin- 
dynum mortuos horrendi carminis ?) anathema pronunciatum ?). 
Ephesi et Gani metropolitis adempta per vim insignia dignitatis; 


1) Cantacuz. Hist, lib, rv. c. 23. Greg. Hist. lib. xvur. c, 8. 9) Ex- 
tat oratio lib, xvmr. c. 4, — 8) Ibid. sect. 4. 4) A. C. nmcoorr. 
Maii die 27. 5) Yoh. Cyparissiotes Palamic. transgression. libro 
secundo, cap. ult. tres Acindynianos memorat ut illustres, Burden, 
Polerianitam, et Lybdicen. 6) Quod erat in Blachernensi palatio, 
7) xvHIr XIX. XX. XXI. 8) μεγίσταις xal φρικωδεσεάταις ἀραῖς 
ἀποκηρυχϑέντας . inquit Philotheus patriarcha. — Cod. reg. 1996. fol. 
919. 9) Ut in eos, quorum salus esset desperata. 





NICEPHORI GREGORAE VITA. σχχιπ 


non item episcopo Tyri, qui ultinae sessioni haud interfuit; Gre. 
gorae discipuli ali in custodias dati, alii omnens cum magistro 
consuetudinem coacti emrare,  Gregoràs tamem ipse nullo dicto 
violatus; sed ei et aliis quibusdam facile permissum est, domum 
utabirent. Tomus synodicus ἢ) non statim, sed post duos men- 
ses promulgatus 3). Subscripsere Imperatores, loannes Canta- 
cozenus, et eius gener Ioannes Palaeologus; tum Callistus patri- 
archa, et alii pontifices *). Paulo post 4) Cantacuzenue, sumpto 
omni ornatu Imperatorio, adyta ingressus, Tomum illum propriia 
manibus gestans alteri imposuit, Palamitis applaudentibus et 
finium Imperii propagationem ob illud meritum spondentibua. 
Gregoras, statim ut audivit Palamitas Cantacuzeno, si Tomum 
suum novo illo et inusitato ritu consecraret, fausta omnia promisis- 
86; immo, iuquit, cum videritis abominationem desolationis stan. 
tem in. doco sancto, cognoscite quoniam appropinquavit deso- 
latio [mperii Homani 5). Atque hanc eius praedictionem eventus 
veram fuisse comprobavit, praeclara autem Palamiterum promis- 
sa ad nihilum reciderunt, Ob eam rem, item alias ob causas, 
silentium impositum Gregorae caeterisque orthodoxis. Horum 
quidam paruere: alii, quod contumaces essent, in vincula con- 
iecti. lllustriores inclusi suis ipsorum aedibus, ne quenquam 
alloqui possent. Ita metu coacti obticuerunt. 


At Nicephorus Gregoras ne tum quidem linguam calamumve 
continuit: sed scriptis ad Trapezuntios et ad Cyprios amicos 5) 
literis Byzantinam ecclesiam perversae doctrinae accusavit, et 
ab ea, veluti morbo infecta, ut secederent, eos commonefecit. 
Quin et Principes ipsos criminari ausus est. Quamobrem ei, do- 
mus suae parietibus septo et incluso, custodes monachi appositi 
sunt. Nimirum ille, etsi habitum religiosum non induit nisi post 
annum aetatis quinquagesimum sextum, tamen apud Chorae mo- 
nachos domicilium sibi admodum iuvenis constituerat, ac Theo- 
doro Metochitae, ut iam dictum est, commendatae eius mona- 
sterit. administrationis socium se et vicarium addiderat. Quin et 
mortuo successerat in procurationem et conservationem rerum 
eiusdem coenobii praecipuarum. Habebat itaque in monasterio 
propriam et ab aliis separatam domum; humilem quidem illam, 
et nulla sui parte vias publicas attingentem, si patriarchae Philo- 


1) Editus a Combefisio Auctarii novissimi parte altera pag. 170. — 2) A. 
C. wcccLi. mense Augusto, ante festum Assumptiomi, 8) Subscri- 
pserunt metropolitani propria quidem manu viginti quinque; duo 
autem διὰ γνωμῶν. Affüerunt praeterea episcopi septem, ut con- 
stat ex subscriptionibus pseudosynodi Palamiticae, a Combefisio edi- 
tse. "Tamen Gregoras duos tantum et viginti arcessitos affirmat, 
4) In festo Assumptionis, — 5) Hist. lib. xxv. cap. ult. — 6) Inprimis 
&d Georgium Lapitham. Vid. Cantacuz. Hist. lib. rv. c. 24. 


Nicephorus Gregor. Vol. I. c 





xxxiv NIORPHORI GREGORAE ὙΓᾺ. 


ihéo!) credimus: eed quam edeunti cuilibet. mpltos per amnes 
patuisse, et maegna. disoipulerum frequenUa , ἔπ: οι res tren- 
quillae essent, quotidie floruisse certum est. 

Illic itaque incluso custodes et exploratores additi ii ipsi mo- 
nachi, quorum erat iampridem convictor et oentubernalis; mam- 
datumque illis, nemipem ut ad eum ingredi-sinerent, ceverentque, 
ne ;eius litterae foras ad quenquam perferrentur. ΗΣ munere im- 
posito diligenter atque adeo parum humaniter functi.sunt ?); im- 
memores quippe beneficiorum, quibus innumeris affecti erantab hoc 
vetere hospite et altero quasi monasierii conditore. Qua de re 
ipsum Gregoram preestat audire acerbissime conquerentem Hi- 
storiae hbro xxn. Haec cum ita se haberent, tameu variis mo- 
dis tentata illius constantia. Preces et minae alternis adhibitae, 
ac de concordia reconcilianda subinde actum per interpuncios, 
Sed nec missi a Cantacuzeno senatores, nec episcopi, alive 8 
patriarcha oratores delegati, nec praesens ipse patriarcha, homi- 
nem movere potuerunt, ut novis decretis subscriberet, e quibus 
ili voces suspectas et litigiosas sublatas esse affirmabant. 

Magna erat et perquam vetus Gregoram inter et Cabasilam 
amicitiae studiorumque coniunctio: par amborum fama. Sed 
Gregoram omne eruditionis genus, Cabasilam non tam doctrina, 
quam ingenium excellens et naturalis quaedam facundia orna- 
bat 8), Et hunc igitur, quum caeteris oratoribus male cessisset, 
ad Gregoram mitti placuit, comesque ei datus unus ex primariis 
Callisti patriarchae administris. Ab his eaedem rursus quaestio- 
nes agitatae. Longi autem colloquii 5) idem qui priorum disputatio- 
num íructus extitit. Ac illi quidem, minati extrema (nempe 
eius orationes, in Sanctorum festis recitari solitas, ignem esse 
deleturum; ipsum vero post mortem extra Urbis moenia proie- 
ctum iri ac sepultura cariturum), successu desperato recesserunt. 
Illum autem durior quam antea circumsedit vigilum monachorum 
custodia. 

Αἱ morosam excubitorum viglanüam brevi fefellit veteris 
fidelisque amici solertia, si modo vera sunt ea, quae Gregoras de 
Agathangelo, Callistrati filio, memorat. Nempe exeunte anno 


1) Ὑπὸ δὲ τῆς ἐκεῖθεν προσγενομένης ἀθυμίαρ (φησὶν ὁ quiósogos) 
m ipt τὴν φυχὴν, xo) συγχυϑεὶς τοὺς λογισμοὺρ καὶ τὴν διάνοιαν, 
καὶ δυσχεραίνων ὡσανεὶ καὶ πρὸς αὐτὴν τὴν συνήϑη καθέδραν καὶ 
τὸν οἰκίσκον, ἐξ ἀπόπτου δεά τινος παρακύψας ϑυρίδος ( καίτοι ye 
ψεῦδος καὶ αὐτὸ τοῦτο, τῆς οἰκίας αὐτῷ χαμαιζξήλου καὶ gredi 
οὔσης, καὶ μηδαμῶς πεφυκυίας πρὸς tavta" αλλὰ καὶ τοῖρ ἀμφό- 
δοις τοῖς ἕξω μηδόλως προσεγγιζούσης, καθὰ δὴ καὶ ὁρᾶται) τῶρ 
ἀγυιὰς καὶ τὰς τριόδουρ ἐσκόπει, παραψυχήν τινα πορίξοιν soig λο- 
γισμοῖς ἐκεῖθεν βουλόμενος. Philotheus Anürr. I. Cod. reg. 1996. 
fol. 7. Φ) Greg. Hist. Bib. xxi. c. 2. 8) Greg. Hist. lib. xxr. 
c. 5. «2 Gregorae disputatio cam Cabasila extat Hist, lib, xxir. 
xXIIL e( xxiv. 





NICEPHORI GREGORAE VITA, Xyxy 


wogcrs. Decemh. die vm. in pervigilio Couceptianis,B. Virgipis Dei 
matris, cum in. Chorae zaonasterii aqdam magna et promiscua 
hominum ;turha convenisset , eodem cum caeteris irrepsit Aga- 
ihangelus, Gregorae quondam discipulus; ac circiter secundam 
nootis vigiliam in.1zgagistrà cubiculum, per fenestram admissus 
est, Aegre abillo aguitus,. propterea quod annis decem totis pas 
tria abfuerat, : post, amicas ultro. citroque allocutiones primum res 
inter peregrinandum visss vel auditas, deinde et ea, qnae post, 
suum ip Urbem reditum ad Gregoram pertinentis didicerat, sum- 
maipn exposuit, Tum ea ipsa nocte, nondum elapsa dunjssus do- 
mum abiit. ldem sexto post mense sub exitum veris reversus !) 
res domi ac militiae superiore anno gestas narrayit. lta per tres 
annos intervieendo effecit, ne inclusum quicquam leteret earum 
rerum, quas scire eius interesset, Ex his Agathangeli narratio. 
nibus Gregoras libros quinque historicos texnit, continua ora- 
tiomis-serie in dialogum muteta; «o scilicet consilio, ut posset 
alterius verbis tum adversarios arguere liberius, tum se ipsum 
minore invidia laudare, ubi res postularet: id quod alioqui tur- 
pe etindecorum, fortassg isti condonandum est, optimam cau- 
sam defendenti, et cum haereticis decertanti. Mihi qnidem ve- 
risimile fit, totum illud Agathangeli subinde euntis redeuntisque 
episodiam confictum esse eb historico ea licentia, qua philoso- 
phi et oratores plerique in dialogis uti solent: quamquam hoc sa. 
tis constat, floruisse illo aevo quendam nomine Agethangelum, 
qui et adversus Gregoram librum pro Aristotele apologeticum ?) 
scripserit, ; " 
ΑΡ illo tempore, quo Tomus Palamiticus, promulgatns est, 
ad illum diem, quo loannes Palaeologus, Byzantium repente in- 
gressus, summam potestatem recepit, Gregoras domo tanquam 
carcere inclusus multa incommoda pertulit, Ipse ad eam inopiam 
redactum se queritur, ut cum hiemis frigus acutissimum esset, 
gelidae aquae pocula aliter tepefacere haud potuerit, nisi solis 
radiis per fenestram in cubiculum intromissis ?) Idem memo- 
rat, aquam se ex puteo coactum haurire ad saxum noctu offen- 
disse, atque hinc multis diebus pede aegrojante necesse sibi fuis- 
se aquam pigram et putridam potare, donec Agathangeli mini- 
sterio aliam paravisset *). Basilio Magno et aliis compluribus vi- 
ris sanctis, qui persecutionis metu in speluncas et in solitudines 
fugissent, permissum olim fuit, ubi sacerdos abesset, sacrosan- 
ctum Christi corpus propriis manibus sumere et ori suo admo- 
vere. Illorum exemplo Gregoras, cum aliter non liceret, pro- 
pterea quod nullus ad eum domo inclusum sacérdos orthodoxus 
accedere audebat, Eucharistiae sacramentum sibi ipsi privatim 


1) Igaio mense. 2) Indicstum in Catalogo Bibliothecae Scorialensis, 
8) Hist. lib. xxvi, 4) Hist. lib. xxvi. 





xx1vi NICEPHORI GREGORAE VITA. 


ministravit, Nimirum habebat penes se hóstiarum coiisecreta- 
rum copiam longo ante provisam, quas postquam omnes con- 
sumpsisset, amicum Agathangelum rogasse sé ait, dit alias sibi 
cum Antidoris, seu panis benedicti frastís, afferret. Itaque ei 
ab adversariis uthni fere tam animae quam corporis solatio inter- 
dictum fuit. Ab iisdem ademptos sibi per vim sacrae Scripturae 
libros 3) narrat; item anno quoque redeunte tentatum se a Prin- 
cipibus per emissarios (quos αὐθημεῤινοὺς θεολόγους, seu unius 
diei theologos, vocat), ut ant captiósis argumentationibus dece- 
ptus perverteretur; aut, si eum nulla rátione flecti posee appareret, 
statueretur denique, utrum expediret, carcerisne aerumnis et longa 
veluti mórte eurí confici, an nianu violenta subito opprimi 3). 
Inter hos metus libros Historiae Byzantinae decem compo- 
Buit tanta celeritate, ut vix dies quadraginta ei scriptioni impen- 
derit*). I sunt liber decimus octavus et novem deinceps conti- 
nui; quibus tum alia multa' continentur, tum Áct& synodi Pala- 
miticae, et habitá cum Cabasila disputatio; nec non triplex cum 
Agathangelo colloquium, Porro in his: praecipua observatione 
dignum videtur teátamentum ipsum auctoris 5): cuius quidem 
testamenti tria sunt capita. Primo inbet Gregoras illorum decem 
librorum exemplaria quam plurima summa cautione describi, et 
amicis ubique terrarum degentibus distribui. Altero Fidem expo- 
nit, de Barlaamo et Acindyno ecclesiae decreta approbat, et in 
Sacramento Eucharistiae verum Christi corpus et sanguinem agno- 
scit. Tertio cadaver suum, quod Palamitae insepultum proiecturi 
sint, sepeliri vetat. Haec vero omnia docet scripsisse se raptim ac 
furtim in charta vilissima, nec aut corrigere aut expolire potuisse, 
anxium videlicet, ac ne ab inimicis deprehenderetur perpetuo sol- 
licitum. Non mirum itaque, si illi decem libri et minus casti- 
gati sunt, et magnam doloris acerbitatem produnt; quae et in 
reliquis, ad illos postea adiectis, non minor quidem existit, abest 
. autem a septemdecim prioribus; quos ex eo apparet, et aliunde 
etiam constat, ante synodum Pelamiticam integra adhuc auctoris 
libertate conditos fuisse. Praeterea libros decem in Tomum Pa- 
lamiticum Antirrhetieos, eodem illo domestico carcere inclusus, 
scripsit: manum autem huic operi tum primum admovit, cum 
Agsthangelus, quarta vice in eius cubiculum furtim ingressus, 
professionem fidei editam a Palama, et selecta ex synodico Tomo 
capita, ita ut mandatum ei a magistro fuerat, secum attulisset 5), 
Eorum librorum fregmenta extant apud Philotheum patriarcham; 


1) Gregoras libros habuit bene multos, at supra observatum. Quos- 
dam in Bibliotheca Regia agnovi, ac in iis codicem 2259, qui et chi- 
rographum eius praefert. autem is codex, Flavii losephi Hüsto- 
vía Iudaica de excidio Hierosolymitano.. 4) Hist. lib. xxvi. Hist. 
lib. xxvm. 8) A. C. stcccrrmr, Iulio et Augusto mensibus. — 4) Hist. 
Byz. lib. xxvi, δ) Hist. Byz. lib. xxviL in fine. - 


NICEPHORI GREGORAE VITA. XXXVII 


qui Temi Palemitici defensione suscepta, Antirrheticos Antirrhe- 
ticis opposuit, ac mortuum Gregoram refutare Cantacuzeno hor- 
tante conatus est. 

Anno Christi xcocrrv. vere ineunte Matthaeus, Cantacuzeni 
filius, in templo Blachernensi, Philothei patriarchae opera ae 
ministerio , coronatus et solenni ritu socius Imperii cooptatus est 
a patre !): atque huius missu paucis post diebus ad Gregoram 
accessit, animum eius denuo tentaturus, et praemiorum spe obla. 
ta sussurus, ut in aulam, quemadmodum antea, frequens veni- 
ret. Cumque is nec adhortationibus nec promissis ullis flecte- 
retur, saltem hoc persuadere conatus est, publicarum calami— 
tatum caussam non Cantacuzeno Imperatori, sed Providentiae 
divinae decretis et fatali mecessitati attribuendam.  Gregoras 
contra validioribus argumentis probavit, quaecunque homines 
facerent, ea ipsos non divina praescientia aut fato cogente, sed 
privatae voluntatis libero instinctu ductos facere; ac proinde 
frustra Cantacuzenum ea ratione excusari, quod quicquid pecca- 
vieset, id non sponte sed fato subigente peccasse, At Matthaeus, 
ubi ilum vidit immotum et inexorabilem in sententia perstare, 
ac sibi plura dicturo audientiam denegare, tristis abiit: fsctum- 
que inde, ut severius quam antea Gregoras custoditus, gravissimo 
terrae motu?) concussis aliquanto poat domus suae parietibus, 
non ausus sit foras exire ὃ). 

Eodem anno exeunte *) Ioannes Palaeologus Byzantie poti- 
tus est: Gregoras, recepta libertate et custodum metu excusso, 
cum in aulam se contulisset, de novorum dogmatum impietate 
spud Principem non adeo aequum ^) Palamitis liberius disseruit : 
hortatus est, ut religionem afflictam erigeret; paratumque se 
ostendit ad ea refellenda, quae Cantacuzenus et Palamas, decre- 
tis suis per vim confirmatis, iniqua et absurda definivissent, Αἱ 
Ioasaphus (id Cantacuzeno, monasticem disciplinam professo, 
nomen erat) ubi haec agitari rescivit, Palamam, qui tum a Tur- 
cis captivus tenebatur, grandi pecunia statim redimi curavit, ut 
js causam suam per se ipse praesens ageret: tum filiae Helenae, 
loanni Palaeologo Llmperatori nuptae, auctoritetem interposuit, 
ne iudicium constitueretur, quod sibi futurum esset ignominio- 
sum. lta Gregorae studium omne in praesens irritum fuit. 


Anno proxime insequuto episcopus Latinus, Palaeologi ami- 
cus, Byzantium legatus advenit. Eius nomen silet Gregoras, 
doctrinam sutem commendat, ut hominis in sacrarum Scriptura- 
rum commentatione versati, et exercitationibus theologicis in scho- 


1) Hist Byz. lib, xxvm. 4) Eum terrae motum Villanus confert ia 
annum 1354. Kalend. Martii. 8) Eiusdem libri cap. ult. . 4) A. C. 
wcocLIv. autumno exennte. δ) Cur Pelamitis i fuerit, do- 
cet Gregoras Hist, lib. xxvi. ἫΝ T 


xxxvuu — NICEPHORI GREGORAE VITA. 


lis Latinorum eruditi, Erat is procul dubio Paulus ἢ archiepi- 
scopus Simyrnensis, quem exeunte anno Meccty. obsequium et 
debitam Romanae sedi reverentiam a Ioanne Palaeologo Impeéra- 
tore pactum fuisse, discimus ex Annalibus ecclesiasticis. — Hic 
cum de ecclesiae Graecae opinionibus novis multa audivisset, ab 
Imperatore postulavit, ut sibi cum Palama, earum opinionum 
auctore, congredi coram liceret: mox autem, facta colloquendi 
copia, ubi eurh re ípsa multis magnisque erroribus imbutum esse 
comperit, ipsum quoque Gregoram cum eo disputantem velle 
se audire significavit 3). Itaque Gregoras, per magnum Logothe- 
-tam ab Lmperatore accitus, in aulam venit, ignarus quam ob cau- 
sam vocaretur. Namillum Helena Augusta, parentis sui Canta- 
cuzeni amicis favens, praemoneri vetueret, ne praemeditatus ad 
disputandum accederet. "Vix palatium ingresso numncietur, Pa-- 
Jamam illic adesse. Eo nuncio primum perculsus haesit; et pa- 
rum abfuit, quin pedem statim referret. Deinde animo obflr- 
mato, et e re nata consilium capiens, ulterius perrexit. Aderat 
tum apud Palaeologum generum suum Irene Áuguata : aderant aulae 
primores. Gregorse, salutato Imperatore, consedit; atque ut ne 
in praeludiis recensendis diutius immoremur, preposita ab ad- 
versario quaestione de substantia et operationibus divinis, haec 
in Deo nihil differre multis xationibus probavit, ' Imperator, utra- 
que parte audita, sive incertior esset quam antehac, sive Canta- 
cuzenum socerum suum damnato Palama nollet contrislare, sen— 
tentiam ferre noluit, At Palamas, benigni Principis silentium 
prout libuit interpretatus, postridie per totam urbem discurrit, 
t suae (ut aiebat) victoriae famam ubique disseminavít. Ea re 
lmperatorem valde offendit; aulicos vero, qui.hesterno collo- 
quio praesentes interfuerant, sic irritavit, ut ex urbe in aulam 
reversus male et sinistre ab iis exceptus sit. n ea disputatione 
quid actum, quidve a se aut ab adversario dictum fuerit, Gre- 
goras duobus de ea re scriptis dialogis fuse tradidit 8), De La— 
tino episcopo, cuius gratia disputatum erat, dicere oblitus est 
quodnam de tota illa concertatione iudicium eius extiterit. 
Caeterum Cantacuzenus ex Imperatore menachus, cum.no- 
vos dialogos publice lectitari et omnium manibus teri videret, sua 
interesse credidit, ut quam primum refellerentur *). Statim ita- 
que, eo urgente, varii libelli a Palamitis compositi prodierunt. 
Extat nunc quoque in cod. ms. Biblioth. Regiae), inter opera 
Nic. Cabasilae, Satyricum opusculum hoc titulo: κατὰ τῶν I95- 
γορᾶ ληῃρημάτων, in Gregorae deliramenta, Extat in alio cod. 5) 


1) Hic Paulus postea Constantinopolitanus patriarcha titularis fuit. 
' Eius cuu Io&nne Cnantacuzeno disputatio manuscripta extat in' collice 
regio 1999. : 2)':Mist. Byz. lib. xxix. cap. elt. 9) Hist. Byz. lib. 

XXX.'et.xxxI. 4) Hist. Byz, lib, xxxi: 5) Num. 2965. fd. 282. 
6) Num. 2409. fol. 41. 


NICEPHORI GREGORAE VITA. XXXIX 


ἀκίνομος κατὰ! τὸ δυνατὸν διήγησις τῆς ἐκὶ τοῦ παλατίου ἐνώπιον 
τοῦ βασιλέως γενο διαλέξεως τοῦ ἐν ἁγίοις πατρὸς ἡμῶν Γρη- 
γορίου dg; ποῦ Θεσσαλονίκης καὶ Γρηγορᾶ τοῦ φιλοσόφου. 
1d est, narratio quam maxime compendiaria disputationis in- 
der sanctum. Patrem nostrum Gregorium archiepiscopum Tes- 
ealonicensent e£ Gregoram. Philosophura in palatio coram Im- 
peratore habitae: esque narrstio dogmaticis Palamae operibus 
prasefixa est. ἴδ autem qui eam texuit Gregoram argumentis 
fatibbus et sermone inconcinrio; Palamam vero non rationum vi 
solum, sed et verbis elegantibus: sese defendentem inducit. De- 
nique Mediolani in Bibliotheca Ambrosiana libellus 1) extat in- 
scriptus, περὶ τῆς τοῦ Γρηγορᾶ ψεουδογραφίας ὁμοῦ καὶ δυσσεβείας, 
de Gregorae scriptis mendacibus, et de eiusdem impietate: quem 
qui composuit, is in ipso exordio significat, oppugnari a se τὴν 
τῆς διαλέξεως διήγησιν, id est, narrationem disputationis. Hi 
sunt nimirum illi, quos Canjacuzenus Gregorae opposuit, frivoli 
eerte et parvi ponderis libelli; ut non immerito eos Gregoras 
λογάρια vocet 3), ct ἀμβλωθρίδια, ὁμοῦ τῷ πληγέντι ἀέρι πρὸς τὸ 
ἀφανὲς ἀπιόντα, fabellas scilicet et vilia quaedam embrya, per- 
cusso aére statim evanescentia, ' 

Nihilominus 3dem qui eos libellos vulgaverat Ioasaphus Can- 
tecuzenus, elapso inde anno iutegro et dimidio, ubi spes suas 
ipso eventu delusas vidit, Gregoram rursum experiri statuit, et: 
per amicos domum invitavit ὃ). Gregoras amicitiae redintegran- 
dae spe allectus, et quia illum putabat, mutata forte sententia, 
velle ezrata confiteri et corrigere, non gravate paruit, οἱ summo 
mane ad eum venit. Ac sermo quidem, ut inter amicos eosque 
veteres, blandus primum et hileris fuit, Deinde, Palamae men- 
tione iniecta, cum et Cantacuzenus et assentatores monachi illum 
leudare et admirari coepissent, ita Gregoras excanduit, ut ex fa- 
miüliari colloquio ad iurgia protinus et ad convicia ventum fue- 
rit. Tantum igitur abfuit, ut eo colloquio lites componerentur, 
ut novis offensionibus irritata odia recruduerint. De hac postre- 
m& dispntétione Gregoras dialogos quatuor scripsit; eos videli- 
cet, qui Historiae libros totidem constituunt; trigesimum secun- 
dum dico, et tres deinceps oontinuos. Sunt autem ii mere dog- 
matici, primo excepto, cuius exordium historicum est. 

Sub illud credo tempus Ioasaphus Cantacusenus, pervolutis 
Historiae Byzantinae libris, quorum Gregoras auctor esse fereba- 
tur, cum alia multa in iis notavit 8); tum illud de se inprimis, 
quod ibi diceretur, superstite fndronico Imperatore monachos 
montis Atho fatidicos adiisee, e$ an rerum potiturus easet , ab 
üs sciscitatua fuisse. — Idem etiam gravissima crimina, religiosis 


1) Num. O, I. 59) Hist. Byz. lib. xxxu. circiter initium. — 3) A. C. 
McooLviu, 4) Cantacuz. Hist. lib. 1v. cap. 34. et 25. 


XL NICEPHOR1 GREGORAE VITA, 


eum montem inoolentibus ab historico obiecta, in isdem Jibris 
observavit, Quae ut falsa esse argueret, arbitros convocare et 
eorum iudicio censuram libri permittere constituit. Acciti igitur 
viri illustres, et civium Byzantinorum leetissimi: qui ubi cri- 
minosas illas narrationes per lectorem recitatas audiverunt, una 
omnes voce Gregoram valde mendacem εἰ impudentem et levem 
esse pronunciarunt, lta Gregoras absens ei inauditus damnatus 
est. At hic, ubi rem rescivit, aegre admodumtulit, et Cantacuzeno 
convento hunc triumphum ut iniquum exprobravit: neque ennn 
quaecunque nomen suum praeferrent, ea omnia scripsisse se: quae 
contra Tomum scripta circumferrentur, eua esse; quae contra 
Cantacuzenum, nescire se cuius forent: velle autem, ubi nactue 
esset, ea eupprimere; quae δὲ prius accepisset, quam ad alio- 
rum, aures venirent, igni mandaturum, Haec ille; ad quae 
Cantacuzenus ironice respondit, ut ridere potius quam refellere 
videretur. Atqui Gregoras, cum negaret sua esse quae Canta- 
cuzenus publice arguisset, haud mentiebatur; nisi forte diversos 
ab iis qui supersunt Historiae Byzantinae libros condiderat. Nam 
in his quos hebemas (sunt autem duodequadraginta oontüinui) 
de illis montanis oraculis a Cantacuzeno consultis nihil omnino 
scriptum occurrit; de montis Atho monachis multa quidem; sed 
non illa ipss, quae Cantacuzenus apud se lecta esse memorat ; im- 
mo ea, quae et montem et monachos mire commendant ?). . 

Hinc adeo apparet, libros Gregorae ab hominibus improbis 
jam tum fuisse corruptos ac depravatos; proinde wera esse, quae 
hic ultimo Historiae libro de adversariorum nequitia et malis ar- 
tibus queritur, quod ii multa clanculum ex suis operibus ferro 
resecta sustulissent, et littera una vel etiam pluxibus seu additis, 
seu invicem permutatis, verum ac rectum sensum omnino inver- 
tissent, ut φεῦ pro εὖ, κακὸν pro καλὸν, κακὰ pro περὶ, legere- 
tur. Quamobrem etiam lectores admonet, hortaturque, ut libro- 
rum suorum exemplaria conferant; quae plurima ait extare: 
quippe se, eiusmodi fraudes praemetuentem, operam dedisse, ut 
multa apographa discipulorum manu quam acónratissime suo vel 
amicorum sumptu describerentur. 

Fortasse igitur, ut plerisque auctoribus, ita etiam Nicepho- 
ro Gregorae quaedam falso adscribuntur, spuria videlicet et sup- 
posititia: cuiusmodi esse existimo somnium illud propheticum, a 
Philotheo patriarcha productum 3) et explosum: quod quoniam 
nondum typis editum est, iuvat hoc loco integrum apponere. 
Gregoras domo inclusus ?) Agathangelum furtim ingressum et mox 
abiturum, in epilogo Operis Ántirrhetici, quod Philotheus refu- 
tandum suscepit, his alloquitur. Ἐπεὶ δὲ, πόῤῥω vuxsóv τὰ τῆς 


1) Vide Hist. lib. xiv. cap. 7. — 2) Antirrhet. xu. Cod. reg.. 1906. 
fol. 297. 8) A. C, xcccrur. 





NICEPHORI GREGORAE VITA. EN 


ὁμιλίας ἡμῖν, εἰς ὁρᾷς, ἐχεέταται, καὶ δέον ἀπιέναι δε, καϑεῶ- 
δόντων οἷς τὰ τῆς ἡμετέρας ἐπιτέτραπται φυλακῆς, φέρε καὶ περὶ 
τῶν σομένων βραχέα τὸν ἐνόντα διέλθωμεν τρόπον. οὐ γὼρ 
ἄξεον οὔτε σέ γε ἐγνοεῖν, οὔθ᾽ οἷς μέλλεις φίλοις ἡμῶν ὁμιλεῖν 
xa συνεπάθλοις; ἵνα μὴ πρὸς τὸ τῆς ἐλσείδος ἀποβλέποντες ἄδη- 
λον ἄχϑωνται. τενύχηκε 7αρ not ῥιφέντι πρὸς δεσμωτήριον ἤδη 
τουτὶ περικεχύσθαι μακρὰν ἀϑυμίαν, πάνυ κεντοῦσαν καὶ ὀδυνῶ- 
edv μου τὸ λογιζόμενον τῆς ψυχῆς, οὐχ ὅτι | πάσχων αὐτὸς διετέ-- 
λουν εἰργόμενος, ἀλλὰ τοὺς τῆς ἐκκλησίας ὁ ὁρῶν ὑψουμένους 48e 
κατὰ τῶν θείων δογμάτων καὶ τὸ πλῆϑος ἀεὶ ἐλαυνόμενον" 
τὸ μὲν ,δεσμούμενον, τὸ δ᾽ ἐξόριστον γενόμενον" καὶ τὸ μὲν 
et yovv τῷ Βαὰλ διῶ. τὸ τοῦ λιμοῦ βίαιον καὶ τὴκ τῶν οὗ- 
κείων ἀφαίρεσιν" !) καὶ τὸ σῶζον ἦν οὐδαμοῦ. τηνικαῦτα μεστὸς 
γενόμενος λογισμῶν ἔνδακρύς τε γεγένημαι, καὶ πολλὰ τῷ Or 
προσευξάμενὸρ καὶ καθίσας χἀπὶ τῆς δεξιᾶς ἐρείσας τὴν κεφαλὴν 
ὕπνῳ λεπτῷ συνεσχέθην' καί μοι ἔδοξεν ὄναρ τῶν φίλων τις 
ἐπιστὰς »χαῖρε᾽ (φάσκειν) ,,cl wi] ἀϑύμει, ϑεὸν ὑπὲρ οὗ τοῖς 
ἄθλοις ἐγκαρτερεῖς τουτοισὶ κράτιστον ων ἐπίκουρον. ὄψει 
γὰρ οὐκ εἰς μακρὰν τουτουσὶ τοὺς τῆς εὐσεβείας διώκτας ᾿ οὐχ 
οἷα μόνον ὑμῖν ἐπήνεγκαν πάσχοντας τὰ δεινὰ, ἀλλὰ καὶ μακρῷ 
σχετλιώτερα. ἐκπολεμωθήσονται γὰρ κατ᾽ ἀλλήλων, βασιλεὺς κα- 
sd πατριάρχου καὶ κατ᾽ ἐπισκύπων᾽" καὶ αὖ κατ᾽ ἀλλήλων ἐπί-. 
σχοποι᾿ καὶ τοῖς. ἀλλήλων ἀναϑεματισμοῖς , καὶ. τοῖς οἰκείοις, 
περιπεσοῦνται" καὶ ἐξωσϑήσεται μὲν τῶν θρόνων ὁ πατριάρχης" 
ἀντεισαχϑήσεται δ᾽ ἕτερος" καὶ μετ᾽ ὀλίγον vd ὅμοια πείσεται καὶ 
αὐτός καὶ ὁ. βασιλεὺς τὴν βασιλείαν ἅμα ξημιώσεταν σὺν ἀτιμίῳ 
ποεκίλῃ" καὶ πρό γε τούτων ὁ Παλαμᾶς τοῖς βαρβάροις ἁλώσεται, 
«αἱ μὴ ὅτι τὰ ἔχθιστα, ὅτι μὴ καὶ τὸ αἴσχιστα. πείσεται. οἱ δὲ 
«λείους τῶν ἐπιαχύπων., σεισμῶ κλονηϑείσης τῆς Ῥωμαίων γῆς 
βιαίῳ, αὐταῖς ἐπισχαπαῖς xal o κίαις συγχωσϑήσονται, καὶ αὐτάν- 
ὅροις φάναι ταῖς πόλεσι. xal τοῦτ᾽ ἂν εἴη καϑαίφεσις ix θεοῦ. 
σφισι δικαία, ἀνθ᾽ ὧν αὐτοὶ καθεῖλον ἀδίκως ὑπὲρ εὐσεβείας ἀγω- 
νισαμένων ὀρθῶς ἐπισκόπων καὶ πρεσβυτέρων καὶ σοφῶν, καὶ ὅσοι 
ὁμότροποι τὴν εὐσέβειαν. — 4t quoniam in multam noctem, ut 
sides , colloquium nostrum produximus , oportetque te custodi- 
bus nostris dormientibus, domum abires age, etiam de futuris 
pauca utcunque disseramus, | .Ea quappe nec le, nec eos, quos 
aditurus ee, amicos nostroe εἰ laborum socios, ignorare aequum 
est, ne in incertum exitum intuentes ancipiti spe torqueamimi.. 
Cum ego iam in, hunc carcerez coniectus. forem , incidi in, ma- 
gmam tristitiam , ac dolore cirgumfuaue eum animum meum, ve- 
Áementer pungente et exoruciantej non quia ipse iniuriam pate- 
rer , in custodiam inclusus; «ed quia adversus sacra Dei dog- 
mata procéllas aite uesurgere dc mitos quotidie vexari. vide- 


1) Deest τὸ δὲ etc. | 





XLü NIORPHORI. GREGORAE 'VITA. 


r8n, et alios quidem vinculis coerceré, alios exulare; aliae de- 
nique fame violenta et bonorum ademptione adigi ad genu fle- 
etendum coram idolo Baal; salus autem nulla appareret. Hs 
fun cogitationibus pleue illacrymawi ,. et multis precibus Detm 
eraw. Deinde cum resediseem, et. capitó dextram eupposuia- 
aem , devi somno correptus eum; ac mihi in somnis amicus qui- 
dam visus astare, εἰ aye dicera, atque ut ne animum despon- 
derem hortari. Deum quippe," inquit, cuius causa hoslaborwe 
fortiter 'tolerae , potentissimum habes adiutorem. — Itaque hos 
verae Fidei persecutores, non ea solum quae vobis intulerunt, 
&ed longe graviora mala perferentes videbis non lomgo post. 
Nam et Imperator patriarchae et episcopis, et episcopi sibi ini 
cem evadent inimici; utrique utrorumque anathematiemis, e£ 
euis propriis, obnoxii tenebuntur. Sua sede exturbabitur pa- 
triarcha: in eius locum intrusus alius euccedet : atque hic ipse 
mox eimilem fortunam experietur. Imperator. vero εἰ suma 
potestate excidet; et afficietur variis ignominiis, dnte autem 
quam haec fiant Palamas, captus a barbaris, non modo acer- 
biseima, seed. et turpieeima. passurus est. Plerique item. episco- 
porum, FHlomanis provinciis violento terrae motu concussis, cum 
ipsis epiecopatibus et. domibus et civium plenis urbibus , obruti 
sepelientur: eaque illis iusta sacerdotii abrogatio diyinitus re- 
pendetur , eo. quod ipsi episcopis e$ presbyteris , aliisque doctis 
et pari pietate insignibus viris, qui pro vera religione bonum 
certamen, certaperant, euas dignitates abrogaverint," — Haec si, 
ut apud Philotheum extant, ita a Gregora antequam res evenis- 
sent pronunciata sunt (id quod creditu difficile immo prorsus in- 
credibile est), eum oportet divinitus afflatum fütura praescivisse!). 
Sin eventibus posteriora, perfecto iam operi ab ipso auctore as- 
suta fuerunt, eum rursus necesse est, cum haec scriberet, sim- 
pliciorum hominum credulitati voluisse illudere, Porro hoc vi- 
detur ab ingenio οἱ moribus eius viri alienum. Itaque istius fraudis 
crimen in Palamitas reiici fortasse aequius sit, Minime certe 
probabile est id Gregoram fecisse, quod ab aliis factum repre- 
henderit. Reprehendit autem in Historia ?) Isidorum patriarcham 
propris somniis intentum atque ex is futura sugurantem: cae- 
terorum Palamitarum visiones nocturnas Diabolo et crepulae ascri- 
bit 5): passim denique astrologos, hariolos, et eos qui divinendi 
artem quamlibet profiteantur, exagitat ac deridet *). 

Quo tempore et ubi et qua tandem morte Gregoras supre- 
mum diem clauserit, nondum mihi compertum est. Historia 
quidem eius Byzantinz ad annum Christi uccorrx. ineentem pres 


. 4) Praedixerat Cantacuzeno unum ex eius liberis moriturum; ; conie- 
ctura scilicet, non divinatione. Vide Hist. lib. xvi. c. 4. sect. 9. 
" Hist. lib. xvni. c. f. 3) Lib. xxr. c, ult. Lib. xxv. c. uk. 
4) Lib. 1x. c. 11. Lib. xiv. c. 8. etc. 


WICEPHORI GREGORAE VITA. XLI 


greüiur; atque hino auctorem eo ipso anno decéssisse eredi pos- 
'sit:; sed ea tantum coniectura ost, non argumentum oninino cer- 
tum. Neque vero deest suspicio, idcirco Gregoram ad annum 
Christi wcccLix. narrationem perduxiese, quo haeretici Palamae 
phrenesim et exitum ex hae vita foedissimum in fine operis de- 
scriberet; ut quem virum capitali ira vivum persequutus fuerat, 
in'eius morte velut stadio decurso victor.conquiesceret. | 
^ Ea fux Pelamitarum , inprimis Callist? patrimrehae, imha- 
manitas, ut qui eb eorum communione sepárati wixissent, eos 
post mortem insepultos proiici iuberent, 'cavibus et lupis praedae 
futuros 3), 'Quo& si qui, communis naturae verecundia et mise- 
ratione permoti, illorum corpora humassent, novum crimen si- 
mili poena luebatur. Eam ignominiam Palamitae ?) iampridem Ni- 
cephoro Gregorae denunciaverant ὃ). Huic autem optatissimum 
id erat, ad martyrii palmam aspiranti. Itaque et hoc praeter alia 
Agathangelo praegeperat 5), ut cumraese mortuum ferisque expo- 
situm .conspecturus esset, omni prorsus cadaveris humandi cura 
et inani labore supersederet. Porro et Palamitarum minae et 
Gregorae vota hactenus rata fuerunt. Spectandum illud corpus 
i Fide verae praeconis (inquit Cyparissiotes 5) diu /Judi- 
brio habitum et circumatum ; eius nempe viri, quo nec inter philo- 
eophos quisquam excellentior , nec inter gscetas disciplinae ob- 
servantior; nec in obeundis pro religione certaminibus , nec in 
iis quibus tentatores eum vexarunt persecutionibus, contumeliis, 
carcerisque angustiis tolerandís constantior fuit; admirandi in- 
quam illius NICEPHORI GHEGOHBAE, de quo per utram- 
que appellationem nihil Deus aliud. significavit, nisi eum ani— 
πιο vigili et experrecto victoriae ab hostibus veritatis reportatu- 
rum. Hoc élogio mortuum Gregoram orrnabat Ioanues Cypa- 
rissiotes ; ex cuius grandi volumine Παλαμικῶν παραβάσεων libros 
duos selectos Latine vertit, οἱ in lucem primus edidit, R. P. Fran- 
ciscus Combefisius. 
Gregorae vitia (neque enim eius scriptoris tam inepte sum 
fautor, ut nulla habuisse eum contendam) maxime conspicua 
Maéc fuerunt. Asper, austerus, pertinax, Principes aeque 86 
privatos linguae petulantia offendit: philosophus, animo haud 
imperavit: historicus, partium affectum non exuit: gloriae de- 
nique cupiditate et amore sui ipsius nimio laboravit. Plura in 
stilo reprehendenda; inprimis xaxof5A[a, seu ambitiosa elegan- 
tiae alfectatio ; poetica verbórum luxuries; figurae insolentes; 
Thypérbata; crebrae non modo verborum sed et sententiarum re- 
petitiones, Quod si conferendum exempluii est, in libris eius- 


1) Lib. xvux c. 1. — 2) Lib, xxiv. 98).Ac ipsi.stiam Ignatio, 
patriarchae Antiocheno. "Vide lo. Cypariseiotam Palamicarum trans- 
gressionum Serm. 1v. c. ult. 4) Histor. lib. xxvi, — 5) Palam. 
transgress. Serm. iv. cap. 1. 





ΚΙΩΥ NICEPHORI GREGORAE OPERA, 


.dem argumenti Iristoricis Cantaeuzenus longe praestat. In 6160- 
mologia tamen Gregoras diligentior: immo apud Cantacuzenum 
fere nulla. Cantacuzenus quaedam videtur consulto omisisse, 
quae Gregoras haud praetermisit Eiusmodi swnt ea quae hic 
narrat de Synadeni erga Andronicus seniorem inhumanitate, de 
loannis Palaeologi natalibus, de legatis a Papa Conatantinopolin 
missis, et alia innumera. Haec inquam omnia Gregoras, qui nec 
3llatas a barbaris clades dissimulat. Catacuzenus vero nec de 
Nicomedia quidem aut de Nicaea ipsa amissa mentionem fecit. 
Hic solas quodammodo res Byzantinas, noster etiam externas 
Historia sua complexus est, Uterque igitur legendus et alter ex 
altero supplendus. 


O P E RÀ A. 


Scripsit Gregoras permulta variae eruditionis opuscula, quo- 
rum pauca typis mandata; pleraque autem extant manuscripta in 
codicibus Vaticanis, Caesareis, Scorialensibus, Baroccianie, et aliis 
multis, ut Regios sileam: quaedam item videntur temporis longi 
iniuria intercidisse. Eorum fere omnium notitiam dabit index 
uberrimus, ex R. P. D. Bernardi 1) schedis, Roma ad nos trans- 
missis, et ex variis codicum manuscriptorum catalogis concin- 
natus. Hunc tu quaeso indicem, Ászas nobilissime, quantumvis 
longum, totum oculis percurre. In tanta librorum copia, quot 
hic videbis enumeratos, erit credo aliquid quod ipso argumento 
placeat; quod amissum doleas; quod ex Bibliothecarum pulvere 
erui cupias. Erunt etiam aliqua fortasse, quorum iacturam fa- 
cile feras. Mihi quidem librorum catalogos perlegisse hoc saepe 
iucundum fuit, quod ex iis intellexerim deesse mihi multa, vel 
inutilia, vel etiam mala. 

De mensura “ἴγοαε No£, ex Origene. Cod. Barocc. 48. 19. 

Ex Prophetis maioribus et minoribus dicta excerpta, cum 
prologo et commentariis, Cod. Caesar. Vindobon. theolog. 174. 
Vide et indicem prologorum inter opuscula rhetorica. 

"olor ἐπιλογὴ ϑείων τινῶν ῥήσεων τοῦ μακαρίου καὶ γενναίον 
"T, συμβαλλομένη παντὶ Χριστιανῷ εἷς ὠφέλειαν. | Optimus de- 
lectus sacrarum quarundam sententiarum beati et. fortis lobi, 
cuiyis Christiano utilissimus,  lnitium, xal ἐγένετο oig sj ἡμέρα 
αὕτη, xal ἰδοὺ ἦλθον οἱ ἄγγελοι τοῦ ϑεοῦ παραστῆναι ἐνώπιον 
τοῦ κυρίου. Cod. Caesar. Vindobon, theolog. 174. 

"dntirrhetici et Steliteutici priores,  Scripserat Gregoras li- 
bres in Palamam Antirrheticos, antequam 3) Cantacuzenus.im- 


1) De Montfaucon. | 2) Hoc est, ante annum MÓOCXLVIL. 


- 


NICEPHORI GREGORAE OPERA, XL 


perio potitus esset, ut ipse testatur, Historiae libro xxv!), Eos 
decem fuisse indicat hoc programma , codici Vaticano praefixum 
πίναξ τῶν ἐκλογέντων ἐκ τῆς καθόλου ἱστορίας Ῥωμαϊκῆς λόγων 
τοῦ Γρηγορᾶ ; καὶ συντεθέντων ἐνταῦθα τοῖς ΠΡΟΤΕΡΟΙΣ αὐτοῦ 
AEKA *) "ANTIPPHTIKOLE. ld est: Index librorum Gregorae 
ex generali Historia Romana selectorum , et cum DECEM eius 
PRIORIBUS ANTIRRHETICIS hic coniunctorum, Αἴ in Col. 
villiano Scorialeusis Bibliothecae catalogo 5) (qui in Mediolanensi 
seu Ambrosiana extat manuscriptus) indicantur tantum tres Ste- 
liteutici in Palamam, cum selectis Historiae Homanae decem li 
bris coniuncti, idque in duobus codicibus; quorum numeri sunt 
V. H. 19. et L 4. 4. 


"ntirrhetici posteriores 4). Scripsit Gregoras libros decem 
Antirrheticos in Tomum Pelamiticum, anno Christi wccctru; quos 
statim post Tomum promulgatum minatus erat se edilurum, ut 
constat ex his Agathangeli verbis 5): πρὸς ἀπειλῆς ἀνήνεγκας 
σχῆμα λόγοις ἀντιῤῥητικοῖς καταλύειν τὸν τόμον, ὃν αὐτοὶ νεωστὶ 
καὶ λάϑρα συνθεῖναι τετολμήκεσαν. Id est: Minatus es, te eo- 
rum Tomum orationibus zntirrheticis refutaturum; eum &ci- 
Jicet Tomum, quem novissime et clanculum ii componere ausi 
fuissent, In Colviliano catalogo hi quoque Antirrhetici indi- 
cantur δ) (sed octo tantum) cum hac inscriptione: λόγοι dvsié- 
δητικοὶ κατὰ τοῦ Παλαμικοῦ τόμου 7). Orationes .ntirrheticae 
contra Tomum Palamicum. In hos posteriores Antirrheticos Pbhi- 
lotheus patriarcha libros duodecim edidit, qui extant in Biblio- 
theca Regia N. 1996. 

Dialogus , cuius titulus: Τίνα δήποτε ἄ ἄρα ϑεὸς τὸν ἄνϑρω- 
sov τὴν ἀρχὴν ἐποίησεν, ἤτοι θνητὸν, ἤτοι ἀθάνατον. Quem 
initio Deus hominem creayerit, mortalemne, an immortalem, 
Biblioth. Caesar. Vindobon. cod. ' theol. 174. 

uaestio soluta, — Graece inscribitur, ἐπίλυσις περὶ τοῦ τί- 
yog χάριν ὁ ὑμνῳδὸς ἐνδοξοτέραν τῶν Σεραφὶμ τὴν ϑεοτόκον ὑμνή- 
σας, διὰ τῆς προσθήκης αὖϑις τοῦ, ΑΣΥΓΚΡΙΤΩ͂Σ, ἀσύγκριτον 
τὸ ἐμένον ἐποίησε" καὶ πρὸς τίνα δὲ δόξαν ὁρῶν ταύτῃ 
τὸν ὕμνον ἐξύφηνεν. Quare auctor Hymnodiarum, postquam Dei. 


4) Eorundem meminit Hist. lib. xvrrr. c. 7. s. 2. lib. xxrrr. p. 697. hib. 
xxiv. p. 708.et713. 9) Ita cod. Vaticani titulus. At illi libri in eo- 
dice ipso. desiderantur. — 8) Cuius partem, ex ms. Bibliothecae Am- 

e codice descri gest dang communicavit mecum Fridericus Rost- 
ius. 4) De ra supra diximus in Vita. 6) Quae gn: 
regoram l t. lib xxv. 6) Cod. vr, E. 22. Ad- 
ditar, ὁ δὲ dic, iore ἐνταῦϑα λαθὼν καὶ εἰσελθὼν καὶ διαλο» 
γόρενοῦ ἀντ “γαθάγγελος τῶν πάλαι φοίτηνον καὶ φίλων ἐσεὶν 
περὶ οὗ πλατυτέρωρ εἴρηται ἐν τῷ κδ' λόγῳ τῆς ἱσεορίας αὖ" 
τ Agathangelus autem ille, qui clam custodibus ingressus cum 
eo ín kis dialogís colloquitur, veterum discipulorum εἰ amicoruse 
wnus est, de quo fusius disseruit Hist. lib. xxiv. 





- 


qum NICEPHOR] GREGORAE OPERA. 


patam Seraphinia glorioeiérem cecinit , addito deinde adverkéo, 

INCOMPAR ABILITER , inaomparabile esse etatuit id, quod 
comparatum cum, alo fuerat: iem ad. quam opinionem respe- 
xerit, cum: bunc hymnum composuit, Eodem codjce Caesar. 

. . Dogmaticae disputationes variae, passim im Historiae By- 
santinae libris dogmaticis. ; δῶν ΤῸΝ 
^ Συὐχαὶ, seu Precationes. | 
1. 44d. Christum, et ad Beatam Virginem, Biblioth. Cae- 
sar. Vindobon. cod. theolog. 17á.  — " ' 

9. ΤΙρὸς τὸν βασιλέα, οἷς ἀπὸ μητροπολίτου gti χειροτονη- 
Ofvrog. 4d Imperatorem, ex persona metropolitani, recens 
inaugurati, lnitium, ó μέγας xol ὑψηλὸς .. ... Cod. Vatic. 1086. 
fol. 2914. | 

.. 8. 8s ἀπὸ μητροπολίτου, ἄρτι πρῶτον εἰσερχομένον elc τὴν 
λαχοῦσαν αὐτὸν μητρύπολιν. Ἐκ persona metropolitani, eam» quae 
ipsi obtigit metropolin primum intrantis, Initium, Κύριε Ἰησοῦ 

Χριστὲ, ὁ θεὸς ἡμῶν. Ibid. fol. 215. 

4, Εἷς βασιλέα, ὡς ἀπὸ μητροπολέτου, ἄρτε χοιροτονηϑέν- 
τος. dd 1) Imperatorem, ex persona metropolitae modo electi, 
Initium, ὁ θεὸς ὁ μέγας καὶ ἰσχυρὸς... .. Ibid. fol. 916. 

5. Ἐκφωνηϑθεῖσα ἐπὶ τῇ εἰς τὴν Ἔφεσον εἰσόδῳ ἡμῶν, pro- 
nunciata super nostro in urbem Ephesum ingreesu,  ]nitium, ó 
Θεὸς ὅ αἰώνιος . . .. Biblioth. Caesar. Vindobon, cod. theolog, 
174 ἢ. 

6. ἐπὶ ϑεμελίω οἴκου καὶ πόλεως. in iaciendo fundamento 
domus vel urbis, lnitium, Κύριε ὃ ϑεὸς ἡμῶν, ὃ τὴν ψοερὰν..... 
Ibid. | | 

Σύνταγμα συνοπτικὸν φιλοσοφίας. Philosophiae Compen- 
dium 8). Catalogus Bibliothecae Vaticanae Morellianus 4). fol. 
6. 6. ᾿ 

Dialogus inscriptus, ΦΛΩΡΕ ΝΤΊΟΣ, ἢ περὶ σοφίας. FLO- 
RENTIUS, seu. De Sapientia. Initium, πόϑεν ἡμῖν ὁ καλὸς Φλω- 
φέντιος; Cod. reg. 8284. Item Vat. 1086. De eo dialogo Grego- 
ras ipse Hist. Byzant. lib. xx. cap. 10. sect. 9. | 

“Ὅτι οὗ πρὸς ὁποτέραν σοφίαν ἐσχολακότες οὐ δικαίως ἂν do- 
qol Myoiro* ὑποκριταὶ δὲ μᾶλλον τῇ ἀληθείᾳ τῆς ovrog σοφίας. 
Qui alterutri *) sapientiae studuerint, eos non iure sapientes 
dici, sed potius imitatores re ipsa eius quae vere sapientia est, 
mm μέγα μὲν ἀνθρώποις σοφία. Cod. Caesar. Vindob, theol. 
174. 

Πιρὶ τῶν ἐπιλαμβανομένων οὐκ ὀρθῶς καὶ νέων καὶ πα- 


1) Vel, de Imper. κΚ9ὺῚ Videndum utrum ea precatio sit ατγεβογδε, 
.an Ephesi metropolitae. — 3) Non liquet an sit Nicephori Gregorae, 
4) Qui in Bibl. Beg. asservatur. 5 Sacrae et profanae scil, 


νυν 





NICEPHORBI GREGORAE: OPERA. XLYU 


ley σοφῶν !) De ilis qui recentiores e& antiguos sapienteg 
non recte reprehendunt. Initium, λόγος ἐξαναστάντας τινὰς τῶν, 
ἐἧς οὗτοί φασι βρενθνύμενόι, τῶν ?) πάντα εἰδότων. Eod. cod. 

«44 eos qui Fatum statuunt,  Indicatur ἃ Possevino in Ap- 
paratu sacro. Fortasse ea est oratio, quae extat libro xxvin. 
Hist. Bysant. cap. paenult. 

"dd Logothetam de magno pisce, et aliis animantibus. Pos- 
sevin. in Ápparatu sacro, 
τ Utrum bruta sint ratione praedita, Catalog. Biblioth, Barocc 
. 48. 

Fisionem non fieri extra mittendo, Ibid, 

"érem non. esse natura frigidum. Ibid, 

De fluviis et mari, Ibid. 

De sole, an sit natura calidus, Ibid. 

Utrum anima sit immortalis secundum «fristotelem 3). [bid. 

Fielata esse simui natura. lbid. 

Terram esse natura siccam et sephaericam, lbid. 

JNumerum septenarium multis nominibus sacrum esse. Ibid, 

Dialogus φιλομαϑῆς, ἢ περὶ ὑβριστῶν. Vide indicem Mi- 
scellaneorum iníra. τ ΤΟΣ - 

Πρός τινα φίλον, περὶ τῶν ὑβριζόντων τὴν ἀστρονομίαν. 4d 
amicum quemdam, de iis qui astronomiae insolenter obtrectant, 
Ita catalogus Bibliothecae Vaticanae Morelliamus. At in codice 
Vatic. 1086. fol. 198. epistola extat, τῷ μητροπολίτῃ "Ano, περὶ 
τῶν ὑβριζόντων τὴν ἀστρονομίαν. Initium, τά zs ἄλλα δια- 
πορϑμεύουσε. .. Vide indicem epistolarum infra. 

Epistola ἀνεπίγραφος. Initium, οἷον εὐωδίας περὶ τὸν ἀέρα 
λεϑείσης. Cod. Vat. 1086. fol. 204. Vide indicem epistolarum. 

Epistola, πρὸς τὸν μέγαν “Τογοθϑέτην τὸν συγγραφέα τῆς βί- 
Blov, παρακλητικὴ περὶ ἀστρονομίας. fd magnum Logothetam 
scriptorem libri, exhortatoria *) de astronomia. Epistolam banc, 
ut indicatur in catalogo Morelliano, operi astronomico Theo- 
dori Metochitae magni Logothetae praefixam fuisse apparet. Ex- 
tat Hist. Byzant. lib. vir. cap. 7. oratio ad magnum Logothetam 
hoc titulo, συμβουλὴ μετὰ παρακλήσεως. Αἴ eadem incod. Vat. 
1086. fol. 193. inscribitur, τῷ μεγάλῳ .doyoOévg παρακλητικὴ 
sto) ἀστρονομίας. Initium utrobique, si μὲν ἐπίσης ἄπασιν ἅπαν- 
t& . , . . Fortasse haec oratio eadem est, atque illa indicata 8 
Morello epistola. 

Adde epistolam, τῷ Χρυσολωρᾷ, quae et ipsa est de astro- 
nomua, Vide infra in indice epistolarum. | 

Πῶς δεῖ κατασκευάζειν ἀστρόλαβον δ). Quomodo .4strola- 


xrvu: — NICEPHORI GREGORAE OPERA. 


bum construi oporteat. "Catal. Morell. fol. 96. It. cod. reg. 
Πῶς sj κατασκευάζειν τὴν ἐν ἀστρολάβω ἀράχνην. — Quo- 
modo ranea ih deirolabo' construenda eit. Ibid. It. cod. reg. 
2197. : | 

Περὶ τῆς ἐν ἐπιπέδῳ καταγραφῆς τοῦ dovoolefov, προον- 
μιακὸς λόγος πρός τινὰ φίλαν 3).. De Astrolabi ἐπε plano delinea- 
tione, praefatio ad. amicum, Ibid. fol. 27. It. cod. reg. 2797. 
fol. 105. 

Πρὸς τὸν σεβασμιώτατον Ἰωσὴφ, περὶ τοῦ πάσχα, ἀπόδειξις 
ὅπως ἐσφάλη πρὸ χρόνων, καὶ ὅπως δεῖ ποιεῖσϑαι τὴν τούτου διόρ- 
ϑωσιν. «44 reverend. losephum, de Paschate, ut iampridem ἐπ 
eo erratum sit , et quomodo corrigi debeat. Initium, ἐπειδή μοι 
φίλος εἶ τῶν πάνυ 3). — Extat in cod. Vat. 1086. fol. 75. et editus 
est Hist. Byz. lib. vr. cap. 18. 

"4d eundem, ut videtur, de eodem argumento. Initium, αἱ 
δεύτεραί πὼς φροντίδες, Ενριπίδης φησί που, σοφοζτεραι. Cod, 
Vatic. 1086. fol. 79. 

Τὸ διορϑωϑὲν πασχάλιον ὑπὸ Νικηφόρου φιλοσόφου τοῦ Γρη- 
γορᾶ, περὶ οὗ καὶ δ΄ ἄργυρος ἐν τῇ φηϑείσῃ μεϑόδω διαλαμβάνει. 
Paschalion a. Nicephoro Gregora Philosopho correctum; de quo 
"drgyrus in, methodo supra dicta *) loquitur. Extat in Urano- 
logio Petaviano. Vide et catalog. Morel. fol. 26. 

Libri duodequadraginta Historiae Byzantinae; in quibus 
nonnulli mere dogmatici. Ex iis libri undecim priores editi sae- 
pius. Qua de re supra in praefatione. 

Oratio encomiastica, prolixa et elegans, in Imperatorem 
Constantinum Magnum; dignissima (inquit Nesselius) ut supple- 
mento corporis Historiae Byzantinae aliquando inseratur. Cod. 
Caesar. Hist. 104. 

Ex Eusebii Historia Ecclesiastica, Cod. Caesar. theol. 174. 

De vita εἰ moribus et conflictu S. Patris Michaelis Syn- 
celli. Initium, νόμος οὗτος ἤνϑησε πάλαι παρ᾽ Ἕλλησι, καὶ μέγα 
τῷ χρόνῳ τὸ κράτος εἰλήφει. Leo Allat, de Symeon. pag. 100. 

Blog xal πολιτεία τῆς ὁσίας Βασιλίσσης. Pita et disciplina 
8. Basilissae, seu Heginae, Initium, Νικομήδεια πόλις ἐστὶ πε- 

ἐιφανής. Cod. Vatic. 1086. fol. 197. Adnotat R. P. D. Bernar- 
us, eam Βασίλισσαν virginem et martyrem fuisse. 

Fita loannis, Heracleae Pontícae archiepiscopi , qui avun- 
culus fuit auctoris,  Indicatar ab ipso Gregora Hist. Byzant. 
lib, 1x. cap. 7. 


1) Recensetur & Ph. Labbe, in Bibliotheca nova, Nicephorus in Pto- 
lemaei libros, cum fristozeno et aliis. Sed is, ut puto, Nicephorus 
Bryennius est, non Gregoras. 2) Item est initium dialogi, qui 
inscribitur dioAoyog δεύτερος. Vide Miscellaneorum indicem infra. 
8) Nempe opusculum illad subiunctum est Isaaci Argyri libro. 


NICEPHORI GREGORAE OPERA. . XLIX 


Vita) 4fntonii patriarchae Constantinopolitani , Cauleae 
dicti ?). Initium, εἰ δὲ xal ϑνητὴν φύσιν ?) ὁ χρόνος, καὶ πάν- 
τῶν ἐστὶ πατὴρ. ὁπόσα qOogd καὶ γένεσις βόσκει. Leo Allat. de 
Symeon. pag. 87. i 

Μαρτύριον τοῦ ἁγίου Κοδράτου τοῦ ἐν Κορίνθῳ τῆς Πελο- 
ποννήσου. luit, ἐμοὶ δὲ τὸν τοῦ ἁγίου Κοδράτου βίον διηγεῖσϑαι 
προελομένῳ. Vide acta SS. Martii, Tom. Il. ad diem 10. mensis. 
Vide et L. Allatii diatribam de Symeonum scriptis, p. 88. 

Texyvoloyla γραμματικῆς. «frs grammatica, Indicatur a Mo- 
rello in catalogo Biblioth. Vatic. fol. 5. 

Ilagexolovés parva xol ξητήματα γραμματικά ἢ.  Enarratio- 
nea 5) et quaestiones'grammaticae. Catalog. Morell. ibid. 

Περὶ κανόνων ἀστασίας. De instabilitate regularum, Extat 
in cod. Reg. Fortasse ii sunt κανόνες ὀνομάτων, indicati a Mo- 
rello, fol. 5. catal. Bibl. Vat. 

Περὶ ὀρϑογφαφίας 9). Initium, τὸ d δασύνεται, catal. Bibl. 
Barocc. N. 48. 

Περὶ ἀντιστοίχων, seu de vocibus quae varie scriptae varia 
significant, ut ἁγνὸς, purus; dyvog, ignotus. Idem catal. ibid. 

ἹΜιλέτη πρεσβευτική. Declamatio legatorum. Initium, ὑμᾶς, 
εὖ ἄνδρες Δακεδαιμόνιοι..... Argumentum sumptum ex Thucydide. 
Lacedaemonii cum Thebanis Plataeam exercitu infesto petebant. 
Ad eos legati Plataeenses veniunt, et ut ne bellum inferant pe- 
tunt. Cod. Vat. 1086. fol. 167. 

Συμβουλευτικὸς εἰς τὴν ϑείαν καὶ ἱερὸν σύνοδον.  Suasoria 
ad sacrosanctam eynodum. lnitium, ἐμοὶ μὲν οὕτως ἔχειν πρὸς 
τὴν παροῦσαν ἅμιλλαν... Ἐχίαϊ haec oratio in fine libri decimi 
Historiae Byzant. Extabat etiam in ms. cod. Vatic. 1086. Sed 
hodie supersunt tantum primi duo versiculi: caetera abscissa ?). 


Παραινετικὸς vj βασιλίσσῃ ἐξ αὐτοσχεδίου συντεϑειμένος ἐπὶ 
τελευτῇ τοῦ Φιλαδελφείας κυροῦ Θεολήπτου. d Imperatricem 
de obitu Dom, TTheolepti, Philadelphiae [episcopi ), paraeneti- 
cus ex tempore compositus, Initium, βασίλισσα, τὸ μέγα ἐν γυ- 
ψαιξὶ xol πρᾶγμα καὶ ovoua* βασίλισσα, τὸ ἱερὸν τοῦ Χριστοῦ κει- 
μήλιον. Cod. Caesar. Vindobon. theolog. 174. 

"Exggacig τῆς ἀναστάσεως τοῦ Χριστοῦ. Christi resurrectio- 
nis depictae narratio. Initium, πάνυ μοι δοκεῖ τῶν ἀτοπωτάτων 
εἶναι, παῖδας μὲν Ἑλλήνων φιλοτιμεῖσϑαι τῆς κακοδαίμονος αὐτῶν 
πλάνης ἑορτάς τε καὶ ϑέατρα. . . Cod. Caesar. theol. 174. 

"Aoyog εἰς τὸν ἅγιον μεγαλομάρτυρα ἹΜερκούριον. — Oratio in 


1) Extat apud Bolland. ad diem 12. Febr. — 2) Vossius de Histor. 
Graec. lib. If. cap. 26. auctori longe antiquiori tribuit. 8) Au 
En? 4) Incertum an Gregorae, 6) Án glossae? 6) Incer- 
tum - Gregorae. 7) Nempe οὐ quod haec oratio in Latinos scri- 
pta sit. 


Nicephorus Gregor. Vol. 1. d — ; 








L NICEPHORI GREGORAE OPEAA. 


sanctum et um martyrem Mercurium. Initium, xal xv- 
βερνήτης μὲν πρὸς ἄνεμον 1) παραταττύμενος βίον 3). Cod. Vatic, 
1086. Leo Allat. de Syineon. pag. 97. 

Εἰς τὴν ὁσίαν Θεοφανὼ τὴν βασιλίδα. 1π δ. Theophanonem 
Imperatricem [Leonis sapientis uxorem). Initium, πολλοί Mot πολ- 
λάκις τῶν ἀρετῇ καὶ συνέσει διαφερόντων προσίασιν ἄλλοτε ἄλλοε 
παραινοῦντες καὶ συμβουλεύοντες. Cod, Caesar. theolog. 279. Al- 
Jat. de Symeon. pag. 107. Cod. Vatic. 1086. fol. 23. Notandum 
quod ait Gregoras in exordio, se multorum Sanctorum vitam et 
martyrum certamina descripsisse. 

ie τὴν ὑπεραγίαν ϑεοτόκον, διαλαμβάνων τὴν γέννησιν, καὶ 
τὴν εἰς τὰ ἅγια τῶν ἁγίων εἴσοδον καὶ ἀνατροφήν. De sanctis- 
sima Virginis Dei matris nativitate, , ingressu in sancta san- 
ctorum, εἰ educatione. |nitium, ἀκούω Μωσέα τὸν μέγαν, τὸ 
ξένον ἐκεῖνο ϑαῦμα τῆς βάτου πάλαι περιεργάζεσϑαε ϑέλοντα. Cod. 
Caesar. Histor. 104. Vatic. 1086. fol. 179. Allat. de Symeon. 
ag. 82. 
id Eig τὸν εὐαγγελισμὸν τῆς ὑπεραγίας ϑεοτόχουι In nnun- 
ciationem sanctissimae Dei matris. Initium, ἐμοὶ ?) δὲ τῶν ζω-- 
γράφων πολλάκις ἐκείνους ἐπήει ϑαυμάσαι καὶ τῶν ἀνδριαντο- 
“τοιῶν. Cod. Vatic. 1086. fol. 131. Cod. Caesar. Hist. 104. Allat. 
. de Symeon. pag. 88. 

Τῇ πανάγνῳ μητρὶ τοῦ ϑεοῦ εὐχαριστήριος, ὡς ἐκ τῆς βασι- 
λίδος Εἰρήνης. Castissimae Dei matri gratiarum actio, ex per- 
sona lrenes xfugustae.  Cantacuzenus Byzantio potitus est post 
festum Purificationis, proxime subsequuta nocte. Idcirco eius 
uxor Irene rogavit Gregoram, ut sibi orationem scriberet ad 
agendas B. Virgini gratias: quae oratio cum accurate esset ab illo 
lucubrata, Cantacuzeno valde displicuit hac ratione, quod vi- 
ctoria non Imperatoris prudentiae, sed tota Dei matri accepta fer- 
retur; quasi haec Cantacuzenum, ligneo feretro impositum, Un Ur- 
ber mortuum impor tasset ; ὥσπερ ἂν εἰ νεκρὸν ὑπάρχοντα κεκό- 
μικε, φησὶν, αὐτὸν ἐκείνη μετὰ ξυλίνου τινὸς κραββατου. Gre- 
goras Hist. Byzant. lib. xxvi. 

Orationes, in laudem Sanctorum a Gregora compositae, le- 
gebantur in ecclesiis vivo auctore. [d ex libro Historiae xxiv. 
discimus; ubi duo Palamitae, Cabasilas et alter quidam, illi sic 
minantur. Τῶν μὲν σὼν λόγων, ὅσοι ἐπ᾽ ἐκπλησίαις ἐν ταῖς 
TOV ἁγίων ἀναγινώσκονται μνήμαις, πῦρ δαπανήσει πολέμιον 
xal ἀντίϑετον G ἅπαντας ἐν βραχεῖ, προστάττοντος τοῦ βασιλέως" σὺ 
δ᾽ ἄταφος ϑανὼν ἔξω που ῥιφήσῃ τῆς πόλεως. — Quotquot ora- 
&ones tuae per ecclesias leguntur in Sanctorum commemora- 
tionibus, eas omnes flamma inimica et infesta iussu Imperato- 


1) Fort. ἀνέμων. — 2) Fort. βίαν. 8) Vide Histor. Byz. lib. xir 
cap. 1. s. 4. et lib. xxi. pag. 662. 


NICEPHORI GREGORAE OPERA. LI 


ris brevi absumet. Tu vero, cum obieris, aliquo extra Urbem 
proüciere insepultus. 

Ἐγκώμιον sig τὸν βασιλέα. Oratio in laudem Imperatoris. 
Initium, ἔστε τις λέϑος τοῖς τραπεζίταις !).  Amabat [Imperator 
opera Platonis. Gregoras eam dicendi materiam nactus osten- 
dere conatur liperatoris facta cum Platonis dictis congruere, 
Cod. Vatic. 1086. fol. i 

Εἰς τὸν βασιλέα, κατὰ διάλεκτον Ἰωνικήν. In laudem Im- 
peratoris, lonica dialecto. Initium, ᾿Αλέξανδρον τὸν ἐκ Maxs- 
δονίης φασὶν... . Cod. Vatic. 1086. 159. 

Eig τὴν φρόνησιν τοῦ βασιλέως 9). De Imperatoris pruden- 
tía, lnitium, εἰ μὲν ἦν μοι ὁρᾷν, ὦ κράτιστε βασιλεῦ. Edita 
est haec oratio Byzant. Hist. lib virr. cap. 8. 

Elg τὸν βασιλέα περὶ ἑαυτοῦ. fd Imperatorem de se ipso 
Initium, περὶ μὲν ἐμαυτοῦ, xal ὡς οὕπω uos xa(Qia. — Ea est ora- 
tio, qua oblatam sibi ab Imperatore Chartophylacis dignitatem 
accipere recusavit, ' Edita est Hist. Byz. lib, vii. cap. 9. In cod. 
Vatic. 1086. male inscribitur, εἰς τὸν βασιλέα, πατριάρχην αὐτὸν 
ποιῆσαι βουλόμενον. n laudem Imperatoris, qui patriarcham 
eum facere volebat. 

Προσφωνητικὸς εἷς τὸν μέγαν αὐτοκράτορα τῶν Ῥωμαίων 
"Av0oóvixov Δοῦκαν ἄγγελον Παλαιολόγον, περὶ τῆς ἐνούσης τού- 
τῷ φιλανϑρωπίας, ἡνίκα καὶ τὸ ἡμέτερον τῇ νόσῳ ταλαιπωρού-- 
μενον ἐπεσκέψατο" ὃν οὔπω καθαρῶς ἀπαλλαγέντες τοῦ παϑους, 
αὐτίκα ἀμειβόμενοι κατὰ δύναμιν, καὶ τὸν παρόντα λόγον εἰς εὐ-- 
χαριστίαν ἐκπεπονήκαμεν. — Prosphoneticus ad magnum Impera- 
torem Homanorum, 4ndronicum Ducam Angelum Palaeologum, 
de eius humanitate, qua factum est, ut et nos aegrotantes ἐπ- 
viseret. . Nos autem morbo nondum plane levati, pro virili eum 
statim remunerantes , hac oratione gratiae egimus. | Cod. Caesar. 
theol. 174. 

Εἰς τὸν βασιλέα κῦρον ᾿Ανδρόνικον τὸν vlov. 4d Imperato- 
rem Dom. “παάνοπέοσεσι iuniorem.  lniium, og λίαν ἡδὺς καὶ 
φαιδρὸς ἡμῖν ἐπανήκεις ἐκ τῶν τροπαίων. Gratulatoria. Cod. Va- 
tic. 1086. fol. 33. 

Eig τὴν ἀμυγδαλῆν. In amygdalam, Est encomium eius 
arboris. Subiuncti sunt senarii iambici decem. Cod, Vatic. 1086. 
fol, 46. ?). 

Πρόλογος εἷς τὸ κατὰ Σωσάνναν διήγημα. Praefatio in nar- 


1) ὁ παρὼν λόγος ἀφορμὴν εἰληφὼς τὸν τοῦ βασιλέως πρὸς τὰ τοῦ 
Πλάτωνος ἔρωτα πειρᾶται δεικνύειν καὶ συγγενῆ τὰ τούτου πρά- 
γματα πρὸς τοὺς ἐκείνου λόγους. 4) In cod. Vatic. fol. 54. in- 
scribitur, εἰς τὴν φρόνησιν xal τὴν εὐγλωττίαν τοῦ βασιλέως 4»- 
δρονίκον τοῦ Παλαιολόγου. 38) Encomium Patriae tribuitur Gre- 
ἔξοιδα in catalogo Bibliothecae Baroccianae, num. 116. Αἱ est Lu- 
ciani, 








n NICEPHORI GREGORAE OPERA. 


rationem .de Susanna. lnitium, οὐκ ἔμελλεν alan οὐδὲ τὸ τῶν 
γυναικῶν φῦλον χωρὶς ὑποδείγματος. Cod. Caesar. theol. 174. 

Πρύλογος ἐγκωμιαστικὸς εἰς τοὺς ϑεσπεσίους καὶ μακαρίους 
“5: οφήταρ, ἐπὶ τῇ παρ᾽ ἡμῶν σὺν ϑεῷ φιλοπονηϑείσῃ τῶν καιριω- 
τατῶν αὐτῶν δήσεων συλλογῇ, μετὰ τῆς προσηκούσης αὐταῖς ἐξη- 
γήσεως. Praefatio encomiastica: de divinis et beatis prophetis, 
accommodata operi, in quo eorum dicta Deo iuvante collegimus, 
addita interpretatione convenienti. Initium, πάντων μὲν ἐγὼ 
ϑείων λόγους ἀνδρῶν. Cod. Caesar. theol. 174. 

Ilooloyog. διὰ βραχέων ἐγκωμιαστικὸς εἰς τὸν Ὅμηρον,᾽ ὅπως 
τὸ xal μεϑ᾽ οἵας τῆς γνώμης τὰ κατὰ τὸν Ὀδυσσέα ἐπραγματεύ- 
σατο. .Praefutio brevis encomiastica de Homero, quomodo et 
quo consilio Odysseam. composuerit, Initium, ποιηταὶ μὲν xol 
ῥήτορες καὶ ὅσοι τὸν φιλόσοφον εἵλοντο βίον. Cod, Caesar. theo- 
log. 174. 

Προοίμιον εἷς πατριαρχικὸν σιγίλλιον. — Exordium  patriar- 
chalis diplomatis 1). Initium, εἰ δὲ καὶ πάντα μαραίνεται. Cod. 
Vatic. 1086. fol. 211. 

"dliud, Ibid. fol, 218. Initium , ἐπειδήπερ ἐν κρίσει. 

Προοίμιον χρυσοβούλλον. Exordium Bullae aureae,  Ini- 
tium, πολλῶν ὄντων ὁπόσα τὴν D. Ibid. fol. 216. 

Προοίμιον εἰς διαϑήκην. Exordium Testamenti, Initium, 
γῆ εἶ καὶ εἰς γῆν ἀπελεύσῃ. Ibid, fol. 918, 

Διαϑήκη, ὡς ἀπὸ πατριάρχου Ἰωάννου τοῦ Γλυκέος τὰ ἔσχατα 
σενέοντος. — Testamentum tanquam patriarchae Joannis Giyceos, 
extremum spiritum efflantis, Initium, xal πᾶσι μὲν ἀνθρώποις 
€avarov μεμνῆσϑαι. — Est exordium Testamenti, non Testamen- 
tum ipsum; et editum extat Hist. Byzant. lib. vui. cap. 2. Ex- 
tat etiam in cod. Vatic. 1086. fol. 210. 

Διαϑήκη , ὡς ἀπό τινος μοναχοῦ. Testamentum, tanquam 
alicuius monachi, Initium, εἶ μὲν ἦσαν ἡμῶν αἵ ψυχαὶ... .Ibid. 
. fol. 213. 

Διαϑήκη, ὡς ἀπὸ τοῦ Πελοποννησίου μεγάλου Πρωτοσυγ-- 
κέλλου. Testamentum, tanquam magni Protosyncelli Pelopon- 
nesii. Initium, εἰ μὲν ἀθανάτων ὅ παρὼν ἐτύγχανε βίος. Ibidem. 

Ὡς ἀπὸ τινος πρὸς τὸν βασιλέα 3). Ταπφμαπι alterius cu- ' 
éuepiam , Imperatorem, alloquentis. Initium, πολλάκις αἰτήσας 
καὶ πολλάκις ... . Cod. Vatic. 1086. fol. 213. 


Ἐπὶ τῇ τελευτῇ τοῦ μεγαλωτάτου βασιλέως "4v8govixov τοῦ 
"Παλαιολόγου, sei τοῦ βασιλέως ᾿ἀνδρονίχου τοῦ γηραιοῦ. n obi- 
tum maximi Imperatoris "fndronici Palaeologi , senioris scilicet. 
Initium, τὸ μὲν τῆς συμφορᾶς μέγεϑος. Edita extat Hist, Byzant. 
7 x. Extat etiam in cod, Vatic, 1086. item in cod. Colbert. 
4950. 


1) Bulle. ^ 2) Incertum an epistola, an 'Testamenti exordium. 





NICEPHORI GREGORAE OPEAA. . Liu 


Ἐπὶ τῇ τελευτῇ τοῦ σοφωτάτου μεγάλου ZfoyoOfrov. 1n obi- 
tum sapientissimi viri, magni Logothetae. Initium, ἐμοὶ δὲ, ὦ 
παρῦντες, ταὐτόν τι. Edita extat eodém Hist. Byz. lib. [tem in 
cod. Vatic. 1086. fol. 208. et in cod. Colb. 4950. 

Eic τὸν βασιλέα νέον ᾿Δνδρόνικον. In obitum Imperatoris 
Zfndronici iunioris. Initium , ἡμεῖς δὲ, ὦ παρόντες, ἐπινικίους 
ἄδειν. Edita est Hist. Byz. lib. xi. Extat etiam in cod, Vatic. 
1086. fol. 188. 

Ἐπὶ τῷ Xovuvo κυρῷ Ἰωάννῃ, ἀποτεταμένη πρὸς τὴν ϑειο- 
τάτην βασίλισσαν, μετὰ βραχείας τινὸς παραινέσεως παραμνυϑου- 
μένη τὸ ἄλγος. In obitum Dom. loannis Chumni, ad divam Im- 
peratricem Ὁ), cuius dolorem haec monodia solatur, adiuncta 
brevi admonitione ?). Initium, ἀϑληταὶ piv καὶ πύχται xol στα- 
διοδρόμοι. Cod. Caesar. theolog. 174. 

Ἐπὶ τῇ τελευτῇ τοῦ φιλτάτου Καλλιέργους ἦι obitum ca- 
rissimi Calliergae, initium, εὖ Θετταλῶν πόλις, τίνα κατὰ Ῥω- 
μαίων κοινῇ πρότερον, καὶ νῦν δὲ κατ᾽ ἐμοῦ τὴν ἔχϑραν ἀνῃρη- 
μένη. Eod. cod. 

Παραμυϑητικὸς εἷς τὸν βασιλέα, ἐπὶ τῷ ϑανάτῳ τῆς μητρὸς 
αὐτοῦ. “Τὰ Imperatorem consolatoria, de obitu matris. Initium, 
σὲ δὲ, ὦ μέγιστε καὶ θειότατε βασιλεῦ, πολλάκις. Edita Hist, Byz. 
lib. x. cap. 6. 

Ἐξηγήσεις τῶν εἷς τὸ γριφωδέστερον τοῖς παλαιοῖς ἐῤῥιμμέ- 
ψων. Eorum quae a veteribus obscurius dicta *) sunt, enarra- 
tiones. Indicantur ab ipso Gregora Histor. lib xvni. cap. 7. 
sect. 9. 

Commentarius in. librum Synesii de insomniis; cum prae- 
fatione ad magnum Logothetam. Extat ms. in codicibus Regiis; 
et in lucem editus est a Petavio cum operibus Synesii. Latinus 
vero interpres Pichonius Gregoram in libri iriscriptione patriar- 
cham Constantinopolitanum fecit. 

᾿Αντιλογία πρὸς τοὺς λέγοντας, ὅτε οὐκ ἔστι ταπείνωσις ἐν dv- 
ϑρώποις. "fFdversus eos qui dicunt, humiliationem apud homi- 
nes locum non habere. Initium, ἔχω col τι διηγήσασϑαι, ὦ φίλε 
Ξενόκρατες. Cod. Vatic. 1086. fol. 49. , 

Φιλομαϑὴς, ἢ περὶ ὑβριστῶν, διάλογος. Phüomathes, seu 
de contumeliosis , dialogus. lnitium, ἐπειδή μοι φίλος εἶ τῶν 
σάνυ. Personae colloquentes, Aristobulus et Philomathes. Cod. 
Vatic. 1086. fol. 60. Fortasse is est dialogus indicatus in catalogo 
Morel. fol. 21. 

Opusculum initio mutilum; cuius auctor narrat commis- 
sam versus Peloponnesum navalem pugnam; fratrem vero suum 


1) Eulogiam, ut opinor: de qua Hist. Byz. lib. xx14, — 9) Vel edhor- 
tatione — 8) lacta Graec. Sed legendum fortasse εἰρημένων. 





LiV NICEPHORI GREGORAE OPERA. 


vulneribus confossum et paucis post diebus extinctum lamenta- 

tur. Cod. Vatic. 1086 !). 

Codici Vaticano 1086. praefixus est hic titulus, τῶν τοῦ ΝΥ» 
κηφόρου Γρηγορᾶ ποιημάτων βιβλίον δεύνερον. Ka inscriptione 
quidam decepti putaverunt, Gregorae poémata extare in Biblio- 
theca Vaticana. Sed eo loco ποιήματα non carmina significat, 
sed quaelibet scripta seu opera. | 

Versus paucissimos a Gregora conditos fuisse existimo 5). 
Extat in codice Vaticano 1086. fol. 46. post orationem εἰς τὴν 
ἀμυγδαλὴῆν iambicum de eadem arbore Decastichon. Jnitium, 
᾿Αμυγδαλῆς ἤνϑησεν ἡμῖν ἡ φράσις. Extat etiam Tetrastichon, in. 
obitum Theodori Metochitae, initio codicis Regii 2541. et est mi- 
nime moduletum. 

Epistolae Gregorae, ordine alphabetico enumeratae: 
AITEAS. Initium, Of τοῦ κομίξοντός σοι τὸ γράμμα γεννήτο- 

oec. Cod. Vatic. 1086. fol. 218. 

«Ἁἡγιωτάτοις τρισὶν TOU...... πρὸς οὖς ἔστειλε καὶ τὰ συγγράμματα 
αὐτοῦ. Initium, Τὸ τῆς φιλαλληλίας χρῆμα xdv voig..... me- 

. morat quosdam libros ab se conscriptos, iisdem missos. Cod. 
Vatic. fol. 92. 

40ANAZIQ. [dyworevo 40A4NAZIS, và IL4AAIOAOTQ.] 
Σὲ δὲ ϑαυμάξειν οὐ χρή. Cod. Vatic. fol. 91. 

ΑΚΙΝΖΔΥΝΩ, 

Ἐγένετό τις ἀνὴρ, Κλεόδημος ὄνομα. Familiaris, Cod. Vatic, 

fol. 190. 

ΑΝΔΡΟΝΙΚΩ͂, τῷ Ζ4ΡΙΔΉ. 

Οἷμαι μὴ ἀνεγκλήτους καϑάπαξ, De itinere, et quae in via sibi 

acciderint. Cod. Vatic. fol. 141. 

Καὶ Πλάτων ὁ Aolovovog οὐ μιῶς. Philologica. Cod. Vatic. fol. 

168. 

Εἰσὶν of σέ φασι, καὶ αὐτὰ δὴ ἤδη. Philologica. Cod. Vatic. fol, 

172. 

ΒΕΚΩ, [τῷ μεγάλῳ οἰκονόμῳ.] 

“γος τοὺς Πυϑαγορείους οὕτω τοι. Philosophica, Cod. Vatic. 

fol. 178. 

I'4BPA, 

Οἶσϑα τὸν οὐ πρὸ πολλῶν. Cod. Caesar. theolog. 174. 
Χϑὲς τὴν τοῦ θεοῦ βίβλον ἀνέχων ἐπὶ τῶν χειρῶν. Cod. Caesar. 

174. fol. 15. 

ΓΕΦΩΡΓΊΩ, [τῷ 4411I6H.) De ecclesia Constantinop. in errorem 
lapsa. Desideratur ea epistola, de qua Cantacuzenus Hist. lib. 
rv. c. 94. 

DTA4ABA, [τῷ μεγάλῳ διοικητῇ. 

«Πέγεται πρὸς ἀλληλα στοιχεῖα συνθέσϑαι. Philologica. Cod. Va- 

tic. fol. 196. 


1) Ante fol. 22. 4) 'Tamen ut pota laudatur. Vide Elogia. 


NICEPHORI GREGORAE OPERA, LY 


I'44BA, [τῷ μητροπολίτῃ Θεσσαλονίκης. 
Οὐκ Ἢ ᾿ ὅ,τι τις ἂν ἐν τῷ βίῳ νοῦν ἔχων. Cod. Reg. 2257. fol. 
265. 
IATKEI, [τῷ υἱῷ τοῦ πατριάρχου. 
eol δὲ Τ το στον ὅ σὸς ἐντέτηκε πόθος. Familiaris. Cod. Vstic. 
ol. 175. 
ΔΗΜΉΤΡΙΩ. [τῷ KABAZIAA, κυρῷ 4HMHTPIO.] 
Ἔπεισί μοι γενναῖε ϑαυμάζειν. Philolog. et Philosoph. C. V. f. 
148. Vide et infra in K. 
ZAPIAH. Vide supra in 4NAPONIK9O. 
Θείῳ. [τῷ ϑείῳ τοῦ βασιλέως.) Videinfra τῷ DL44N6POIIHNO. 
ΘΕΟΔΟΥΛΏ,, [τῷ σοφῷ ΘΕΟΔΟΥΜΩ,, τῷ μαγίστρῳ, εἰς τὴν 
Θεσσαλονίκην !).] ; 
ἸΙολλοί μοι τὸν σὸν ἐμήνυσαν. Philologica. Cod. Vatic. fol. 108. 
Πρότερον μὲν ἡμῖν ἐδέησε λόγων. Cod, Vatic. fol. 109. 
ΙΩΣΗΦ [rd φιλοσοφωτάτῳ)]. 
“Δριστοτέλης ὁ Νικομάχου καὶ ὅσοι. Philosophica. Cod. Vatic, 
fol. 99. : 
Ἔστι πόλις παράλιος Ἑλληνὶς . . . - . Σινώπη. Philologica. Cod. 
Vatic. fol. 155. 
KABAZLA A. 
"Oca μὲν δὴ ἕτερα πρότριτα. Agit de scriptis suis Imperatori 
nuncupatis. Cod. Vatic. [0]. 177. : 
κει τις ἡμῖν ἐκ βασιλέως πρότριτα σπουδῇ, τοὺς ἐμοὺς ἔξαι- 
τούμενος λόγους. Eiusdem argumenti, brevissima. Cod. Vatic. 
fol. 178. 
Τῷ καϑολικῷ κριτῇ. Vide supra AITEAQ9. 
KAAOEIAA, [τῷ σεβαστῷ. 
Tóv Πυϑαγόραν ἐκεῖνον τὸν Σάμιον: Philologica. Cod, Vatic. 
fol. 94.. 
Τὴν ἀλώπεκα τοῖς λαγωοῖς. Philologica. Cod. Vatic. fol. 904. 
ΧΗΡΒΩΝΗ. — 
Ὁρῶν τοὺς πολλοὺς, ὦ βέλτιστε, ταῖς. Philologica. Cod. Vatic. 
176. . 
Tg Κρήτης 9. 
Ἢ μὲν δὴ βίβλος. Cod. Caesar. theol. 174. 
AAMIIHNO. [ἀμοβαία εἰς τὸν πρωτονοτάριον τὸν 444MIIH- 
ΝΟΝ. 
"Ever ἐστὶ Περσικόν. Philologica. Cod. Vatic. fol. 100. 
AAIIIOH. Vide supra in l'ES2PITO. 
AEONTIAO. 
Τὴν μὲν Ἐσεικτήτου κτῆσιν κτήσασθαι. Philologica. Cod. Vatic. 
fol. 193. 


1) Gregorae epistola una δὰ 'Theodulum edita est Gr. Lat. & Nor- 
manno inter opuscula Theoduli, Upsal. 1693. 4. — 2) Supple, 77- 
εροπολέτῃ. 





LVi NICEPHORI GREGORAE OPERA. 


- ZAEIIENTPHNA. 
4fvoiy τῶν ἡγεμονικωτέρων οὐσῶν αἰσθήσεων. Philologica. Cod. 
Vatic. fol. 157. 
A4OTKITH, [τῷ πρωτοβεστιαρίῳ τῆς Τραπεζοῦντος. 
᾿Παρεκάϑηντό μοι τῶν ἐλλογίμων πολλοὶ... . . Philologica. Cod, 
' Vatic. fol. 110. 
ἹΜΑΞΊΜΩ, [τῷ ócwréro καθηγουμένῳ τῆς μονῆς τοῦ Xog- 


ταΐτου.) 


Ὀψὲ p quee ὥσπερ ἀπὸ βαϑέος. Consolatoria. Cod. Vatic. 
fol, 1 

"Ὅσα Ens » τῇ ψυχῇ γινομένων παθῶν. Consolatoria. Cod, Va- ' 
tic. fol. 128. 


᾿Δλέξανδρόν φασιν ἐκεῖνον τὸν Ἰακεδ. Cod. Vatic. fol. 140. 
Θαλῆν τὸν Μιλήσιον ἔγωγε. Philologica. Cod. Vatic. fol. 146. 
MARIMS, [τῷ μαγίσερφ ἢ 
“Πολλάκις κατ᾽ ἐμαυτὸν ἐπῇει τεϑαυμακότι. Familiaris et philo- 
logica. Cod. eis fol. 126. 
ΜΑΤΘΑΊΩ, [τῷ Ἐφέσου. 
"Ἤρετό ποτᾷ κολοιὸς ἀηδόνα. Philologica, Cod. Vatic. fol. 180. 
Meyalo Διοικητῇ [τῷ I4£4B.4]. Vide supra in I: 
Mtydlo Ζομεστ ΤΠ 
Κῦρος ἐκεῖνος ὁ ᾿Καμβύσον. Philologica. Cod. Vatic. fol. 84. 
ir τοῦ Φρυγὸς ovx ὀλίγοι τὸν βίον. Philolog. Cod. Vatic. 
ol. 99. 
Ἐπειδή σε πρᾶξιν ὁρῶμεν ἅπασαν. Philolog. Cod. Vatic. fol. 103. 
Γινώσκοντες oí φολλοί us φιλοῦντα. Laudat bellicam eius vir- 
tutem. Cod. Vatic. fol. 107. 
Οἱ πολλοί με τὰ μέγιστα δύνασθαι παρὰ σοί. Commendatitia, Cod. 
Vatic. fol. 190. 
Ἐγὼ δὲ τὸν Ὁμηρικὸν . . . . . Philolog. Cod.] Vatic. fol. 219. 
ἹΜεγάλῳ “φουγγαρίῳ.͵ 
ἹΜακρὸς ἤδη ὁ χρόνος, ἐξότου σοι. Encomiastica, Cod. Vatic. 
Vs 111. 
'O piv κοινῇ τῇ τῶν ἀνθρώπων. Encomiastica. Ibid. 
didit ἀνϑρώπων ἐδούλευεν ἄδης. Encomiastica. Cod, Vatic, 
ol. 113. 
ἹΜεγάλῳ “ογοϑέ 
Τὸν τὰ ἐμὸν ΜῈ τὸν ὁμώνυμον ἔρωτα. Philolog. Cod. Vatic. fol. 
19 . 
Τοὺς τῶν Αϊγυπτίων Ἱερογραμματ. Philolog. Cod. Vatic. fol. 164. 
His addenda epistola παρακλητικὴ περὶ ἀστρονομίας, de qua 
supra in opusculis astronomicis, Cod. Vatic, fol. 123. 
Μεγάλῳ Οἰκονόμῳ. Vide supra in ΒΕΚΩ. 
Μεγάζῳ Ἠριμμικηρίῳ. 
ra μὲν ἤνεγκεν ἡ τὰ μέγιστα πάλαι. Philolog. Cod. Vatic. 
ol. 162. 








NICEPHORI GREGORAE OPERA. LVII 


Μητροπολίτῃ "Anon, περὶ τῶν ὑβριζόντων τὴν ἀστρονομίαν. Vide 
supra inter astronomica. 

ἹΜητροπολίτῃ Θεσσαλονίκης. Vide ἔρτὰ in I44A4BA. 

MHTPÓOANH. 

᾿4παλλάξαντος ᾿4λεξάνδρου sala. Philologica, et de Impera- 
tore carptim. Cod, Vatic. fol. 113 !). et fol. 196. 

II44A41O AOT). Vide suprain 484NAZIS. 
ΠΕΠΑΤΏΜΕΝΩ. [NIKOAA9.] 

Περὶ τῶν ἐλθουσῶν αὐτῷ τερατολογιῶν, τῶν μὲν ἄνωθεν, ix 
Τραπεζοῦντος" τῶν δὲ κάτωϑεν, ἐξ TraMag. Edita extat Hist. 
Byz. lib 1x. cap. 11. Extat etiam in cod. Vatic. fol. 17. Ini- 
tium, 'Oxoca τῶν λεγομένων νοῦν ἡγεμόνα προβάλλεται. 

bo εὐφραίνεις χαριζόμενος μὴ ζητοῦσι. Familiaris. Cod. Vatic, 

129. 


Πρατοβεστιαρίῳφ. 
Διὰ χρόνου σὰ πρὸς ἡμᾶς πέμπων γράμματα. Familiaris, Cod. 
Vatic. fol. 199. 
ΤΠρωτοβεστιαρίῳ [τῆς Τραπεζοῦντος, τῷ .40T. KITH]. Mos supra 
in AOTK ITH. 
Πρατονοταρίῳ. Vide supra in ΔΑ ΜΠΗΝΩ. 
Πρωτοσεβάστῳ. : 
Σὺ δὲ, d βέλτιστε, ταὐτὸν ποιεῖς τὸν μὲν ὑβριστὴν . . . . Philolog, 
Cod. Vat. fol. 81. 
Τῷ Σακελλίου τῆς Θεσσαλονίκης. 
Ἐγὼ δέ σοι πλέον τῶν ἄλλων θαῤῥήσας. Familiaris, Cod, Vat, 
fol. 106. Manu recentiori. 
Σιβαστῷ. Vide supra in K440EL4A4A. 
Σοφωτάτῳ : 
Τὸν χοκία φασὶν ἐκεῖνον τὸν Νεοκλέους. Philolog. Cod. Vat. 
fol. 193. 
ZTNAAHNO. 
Ἔστι παλαιὰ παροιμία. Philolog. Cod. Vat. fol. 102. 
ZGTHPISLTH. [τῷ πρωτονοταρίῳ Θεσσαλονίκης. 
ἘΣ ἡμισείας μοι φαίνῃ χρηστός. Cod. Reg. 9967. fol. 965. 
Τῷ ἐπὶ τραπέζης. 
Σὺ μὲν, ἄριστ᾽ ἀνδρῶν, ἐγκωμίοις. Philolog. Cod. Vat. fol. 97. 
To Ὑπάτῳ τῶν φιλοσόφων. 
El σὺ μὲν ó τοσοῦτος iy ἀνθρώποις ἤρωρ. 
ΦΙΔΑΝΘΡΩΠΉΝΩ. [τῷ ϑείῳ τοῦ βασιλέως. 
E ἐμοὶ κραδίη καὶ ϑυμὸς ἐνὶ στήθεσσιν ἰάνϑη 3). Cod. Vat. 
84. 


Τοῦτο ἐκεῖνο τοῦ Ἐενοκράτους. Philolog. Cod. Vat. fol. 96. 
Φιλοσοφωτάτῳ. Vide supra in ΙΩΣΗΦ. 


1) Fol. 113. erasum nomen Metrophanis. — 9) Leudat illam, quasi in- 
sulae alicuius servatorem. An Cretae? 





LVIU NICEPHORI GREGORAE ELOGIA. 


XPTZOARPA. 

Τὴν 1) uiv παροιμίαν, ἀεί τι Διβύη. De astronomia, Cod. Vat. 
fol. 190. 
Extant praeterea epistolae aliquot ad anonymos scriptae. 

Earum haec sunt initia. 

"άλλῳ uiv ἴσως, πρὸς τὰς νῦν ἀποβλέψαντι τύχας. Brevissima. 
Philolog. Cod. Vat. fol. 164. 

Ei ὅσα τῇ φύσει πρότερα. Philolog. Cod. Vat. fol. 105. 

Ἐμοὶ δὲ εἴ τις φιλίαν οὖσαν. Philolog. Cod. Vat, fol. 95. 

Tx£ooig διδόναι τρυφᾷν, ἡμῖν δ᾽ ἄνθρακας τοὺς ϑησαυροὺς 
ἀποφαίνειν. Cod. Vat. fol. 195. 

Ἰδού ὅοι καὶ ἕτερος ἥκει διάκονος. Cod, Vat. fol. 906. 

{ ἀριϑμὸς τῶν στοίχων δυοῖν συνεχ. Cod. Vat. fol. 154. 

Olov εὐωδίας περὶ τὸν ἀέρα χεϑείσης 3)..Οοά. Vat. fol. 204. 

Ὃ παρὼν οὗτος, ὥσπερ ἐφόλκιον. Cod. Vat. fol. Φ06. 

, Ὅτε δὲ τῷ λαμπροτάτῳ τοῦ βασιλέως υἱῷ ?). Cod. Vat fol. 217. 
Πένης ὁ Ó παρὼν καὶ δυνάμενος. Brevissima. Cod. Vat. fol. 194. 
Σὺ δ᾽ ἐγχώριον οἶμαι τῇ διανοίᾳ. Philolog. Cod. Vat. fol. 98. 
Τὸ μὲν πρὸς ἄνδρα. Cod. Caesar. 174. 

Τὸ μὲν ὑπὲρ τοῦ παρόντος λέγειν. Breviss. Cod, Vat. fol. 906. 
His addatur epistola, περὶ στρατηγοῦ τινος φαύλου, κακῶς 

τῆς *) πόλεως διατυϑέντος. Cod. Caesar. theol. 174. 

In eodem codice Caesareo extant epistolae duae, scriptae a 

Gregora; quarum Nesselius nec Mcipnoned nec initia decla- 

ravit. 





ELOGIA. 


Incredibile dictu est, quam diversa fuerint de Nicephori 
Gregorae ingenio, doctrina et moribus iudicia eruditorum, qui 
vel aequales ei vel aetati eius euppares vixere. Alii enim ipsum 
immodice, ne dicam putide, laudarunt; alii contumeliose obla- 
trarunt. En Tibi, Assas Nobilissime, utriusque generis elogia, 
eo ordine digesta, ut laudem reprehensio, adulationem obtrecta- 
tio excipiat et proxime subsequatur. Est itaque hoc quasi cer- 
tamen de fama et existimatione Gregorae; cuius tu incorruptus 
et affectu vacuus iudex sedebis: quae pro eo, quae contra affe- 
rentur, alternis audies; ac demum variorum hominum suffragiis 
perpensis, sententiam feres quam aequissimam. — Certe, qua per- 
spicacitate es, facile secernes vera a falsis, et neutri, ut puto, 
nec adulatori nec obtrectatori assentieris, 


1) Idem est initium atque orationis ab lrene Augusta habitae apud 
Matthaeum D^ Hist. Byz. lib. xvi. 2) Vide supra inter astro- 
noinica. Vis csi se semper erga filium Imperatoris probe af- 
fectuin iie rei signa erant tot prooemia operum suorum, ei- 
dem nuncupata. 4) Legendum κὰ τῆς s. 


NICEPHORI GREGORAE ELOGIA. LIX 


Caeterum (ne vulgaria et de medio sumpta proponi tibi in- 
dignere) quidquid hic testimoniorum congestum vides, id.fere 
omne vel ex codicibus mss. depromptum, vel ex libris minus ob. 
viis excerptum scias. ! 


I. Γεωργίου τοῦ “Μαπίϑου ἢ ix Κύπρου εἷς Νικηφόρον τὸν 
Γρηγορᾶν ?). 


Τὰς τῶν σωμάτων ἐνεργείας, ὅσω ἂν μείζονος ὦσι τὰ ivtg- 
γοῦντα δυνάμεως, τοσούτῳ περαιτέρω γ᾽ ἐφικνεῖσϑαι φυσικῶν ἀπο- 
φαίνονται παῖδες. οὔκουν ϑαυμάζειν χρεὼν, ὦ φίλη μοι καὶ πόῤ- 
ὄωϑεν κεφαλὴ, εἰ τηλικοῦτος ὧν ἐκεῖθεν ἡμᾶς ἀκτινοβολεῖς. φήμη 
γὰρ, ἣν ϑεὸν ἔδουσι ποιηταὶ, καὶ περαιτέρω γε ἡμῶν σὲ δια- 
πορϑμεύειν πειρᾶται᾽ κἂν αὐτὴν ἀφίκετο τὴν Ἰνδῶν, εἶ μὴ τὸ βάρ- 
βαρον ἔϑνος ἀνεπιτηδειότητι σφῶν αὐτῶν διέκοψε τὰς τῆς φήμης 
ἀντάς. ὑμνεῖ μὲν οὖν ἡ φήμη σε, βέλτιστε, πολὺν μὲν ἐν γραμ- 
ματικαῖς ἀκριβείαις, μείζονα δὲ ἐν βῥητορικαῖς εὐροίαις καὶ χάρι- 
σιν, οὐκ ὀλίγον δ᾽ ἐν λογικαῖς στροφαῖς καὶ κομψείαις᾽ ἃς δὴ 
πλοκὰς συλλογιστικὰς, ὀρϑάρ τὸ xol διεστραμμένας, ὃ νουνεχὴς 
᾿Δριστοτέλης σοφῶς μεμηχάνηται, ἢ τἀληϑέστερον φάναι, τῷ βα- 
ϑει κεκαλυμμένας τῆς φύσεως ἀνεῦρε καὶ διετράνωσε" βαϑυὺν δέ 

* ἐν τοῖς τῆς φύσεως σκέμμασι καὶ ταῖς ὑπὲρ τοῦτο τοῦ ὄντος, 1j 
ὃν, ἐποπτείαις καὶ καταλήψεσι" κἀϑ᾽ οὕτω καὶ οἷα δή τινι πολυ- 
τίμῳ στεφάνῳ ταῖς μαθηματικαῖς ἀεὶ κοσμεῖ τῶν ἐπιστημῶν, κατ 
ἐξαίρετον μέντοι τῇ πορωνίδι τούτων, ἡ τὰς τῶν ἀεικινήτων σω-- 
μάτων κινήσεις τε καὶ δυνάμεις εἰδέναι alin. ταῦτα μὲν ἡ φήμη, 1i 
ϑέμις οὐχ ἀπιστεῖν. σὺ δ᾽ οἱ ϑαυμάσιε, τέμενος ἱερὸν ὅλου τοῦ τῶν 
μουσῶν χοροῦ τὴν σεαυτοῦ ψυχὴν εἰργασμένος, εὐδαιμονεῖν ἔχεις 
τῇ μακαριύτητι τῶν νοήσεων. ἐπεὶ δὲ ψυχὴν τοῖς ϑείοις εἴδεσι μορ- 
φωϑθεῖσαν (τοῦτο γὰρ ἡ ἐπιστήμη) πολὺ πρότερον εἰκὸς καὶ τὴν 
ἔφεσιν ἠγαϑύνϑαι (τοῦτο γὰρ πάντως τοῦ πρωτοτύπου ἐκμάττεται, 
ἥκιστα πιστευομένον ἀγαϑοῦ τινος μετασχεῖν τοῦ βασκανίαν vo- 
σοῦντος) ὁμοίους σεαυτῷ, ὕσους οἷόν τε ποιεῖν ἕκαάστοτε, ἐν μεγί-- 
στῃ σοι γενέσϑαι σπουδῇ, ἢ ταῦτα μὲν βέλτιος 3) αὐτὸς πάντως 
φιλοσοφεῖς, τοῦ εὖ πάσχειν τὸ ποιεῖν τιϑεὶς ἄμεινον καὶ ϑειότερον. 
ἐμοὶ δέ γε τῆς σῆς ὡς οἷόν τε ἐφιγμένῳ *) πληρύτητος, ὥσπερ τὴν 
ὕλην φασὶ τοῦ εἴδους, ἀξίωσον ἀποκρίνασϑαι βραχέα ταυτί" διὰ 
ποίων κανόνων τὰς ψηφηφορίας περαΐνεις" τίνας ve καὶ πηνίκα 
εἰλημμένας λαμβάνεις ἐποχὰς, καὶ πόσος ὃ ἐκ τῶν ἐποχῶν εἰς τὸ 
παρὸν χρόνος. οὐ γὰρ ἈΝ σε χρῆσϑαι τοῖς Πτολεμαϊκοῖς, τῷ 
τοῦ χρόνου πλήϑει τῆς ἀκριβείας, ἐκπίπτουσιν" ἔτι δὲ τὰς τῶν 
ἀποτελεσμάτων κρίσεις τίνε πιστεύων ἐκτίϑησι *) πρότερον llro- 
λεμαίῳ μόνῳ, ἢ καί vo τῶν ἄλλων. Ἰταλοὶ γὰρ, οἷς ἐλάχομεν συν- 


1) De Georgio Wr ws vide quae Leo Allatius scripsit in diatriba de 
Georgiis, 9) Epistola descripta ex cod. Vatic. 1086. manu R.P. 
D. Bernardi de Montfaucon. 3) An βέλτιον αὐτὸρ παντός) 4) An 
ἐφεεμένῳΞ 5) Lego ἐκτίϑης. πότερον. ; 








Ν 


LX: NICEPHORI GREGORAE ELOGIA. 


οἰκεῖν, καὶ κατ᾽ ἄμφω τὸ μέρη, τὸ ϑεωρητικόν φημι καὶ τὸ πρα- 
κτικὸν, ἐλάχιστα τῷ Iholtualo ρώμενοι τῷ ) πλείω τοῖς νεωτέ- 
eos, πιστεύουσιν" οὐ γὰρ roig ᾿Ἀῤῥαβικοῖς μόνοις ἀρκοῦντες 9) 
κανόσιν, ἐκ τοῦ Μωαμὲϑ ἠργμένοις, ἀλλὰ πολλοῖς καὶ ἄλλοις προσ- 
χρῶνται. ταῦτά τε οὖν σαφῶς ἐκδίδαξον, καὶ εἴπερ οἷόν τε τοὺς 
τῆς ψηφορίας κανόνας (οὕτω δὲ τὰ παραγγέλματα τοῦ ψηφηφορεῖν 
καλοῦσι "laxivo:) κέλευσον μετεγγραφέντας σταλῆναί uot, ὡς ἂν 
ἔχω τούτους τοῖς ἐκείνων παραβαλεῖν. ἡμεῖς do ἄκρῳ τὸ τοῦ ÀO- 
. ov γεγευμένοι δακτύλῳ τῆς κπλεινῆς ἐπιστήμης φλεγόμεϑα μὲν 
σλείονος ἐφιέμενοι" τῷ γε μὴν ἀπορεῖν. βιβλίων, ἐκκρουόμεϑα τοῦ 
σκοποῦ. ἐπεὶ οὖν ἔγνως, εὖ ϑαυμάσιε, τὰ κατ ᾿ ἐμὲ, καὶ o ὅτου δεοί- 
μην ἀκριβῶς οἶσϑα δήπουϑεν. σὸν τοίνυν ἔργον ἤδη, ὅτε καὶ δύ- 
volo βοηϑεῖν οὕτω πόῤῥω γε ἱδρυμένῳ, ἐπεὶ τοῖς τε 2) συμπολί-- 
ταῖς πρὸς ἅπαν ἀρκεῖς. ἐῤῥωμένος διαβιώῃς, ὁ τῆς Ἑλλάδος 
ὀξυδορκὴς 4) ὀφθαλμὺς, ὁσημέραι τοῖς ὑψηλοτέροις προβαίνων, καὶ 
τοὺς xat κειμένους πρὸς σεαυτὸν ἐφελκόμενος. 


Georgius Lapithes Nicephoro Gregorae; ex Cypro. 

Aiunt physici corporum impressiones eo ulterius progredi, 
quo ea, quae vim imprimunt, maiorem in se virtutem habent. 
Itaque nil mirum (o mihi, etiam istinc procul, dilectum caput), 
quod cum tantus ipse sis, inde usque nos irradies. Etenim fama, 
quam poétae Deam fingunt, ultra nos quoque conatur te prove- 
here; ac in ipsam Indiam penetraret, nisi gens barbara importu- 
nitate sua ilius voces frangeret ac retunderet. Porro te fama, 
vir optime, accurata grammaticorum arte praestantem, dicendi 
copia et elegantia praestantiorem canit: in dialecticis captioni- 
bus et argutiis (artificiosas dico argumentationes, quas ingenio—- 
sus Aristoteles rectas et his diversas acute excogitavit, aut, ut 
verius dicam, profundo naturae sinu abditas investigavit et in, 
apertum protulit , in 118 inquam fama te non mediocrem praedi- 
cat. Eadem in cognoscendis rebus naturalibus, et (quod maius) 
in eo quod est, quatenus est, contemplando et comprehendendo 
sagacem clamat: denique, velat pretiosissima corona, scientiis 
ornat mathematicis; ea praesertim, quae est omnium apex, in- 
tenta nempe explicandis motibus et virtutibus corporum perpe- 
tuo motu agitatorum, Haec de te quidem fama, cui fas credere 
est. Αἱ ἔα, vir admirande, quando effecisti ut mens tua toti Mu- 
sarum choro velut templum pateret, cogitationibus tuis beatus, 
habes unde sis felix. Quoniam tamen animo, divinis speciebus 
informato, id quod scientia est, multo prius voluntatem rectam 
accessisse par est arbitrari (nam ea est plane expressa prototypi 
virtus, nec boni ullius particeps quisquam esse creditur, qui in- 
vidia laboret), in id te summo studio oportet incumbere, ut si- 


1) τά͵ ὀ 2) Fort. ἀρκοῦνται. 8) γ8. 4) ὀξυδερκής. 


NICEPHORI GREGORAE ELOGIA. LXI 


miles tui quam plurimos quotidie efficias. Atque hoc tu melius 
ipse quam alius quisquam philosopharis, cum benefacere quam 
affici beneficio praestantius diviniusque esse statuis. Mibi autem, 
qui earum rerum quibus abundas ita sum appetens, ut formae 
materia, ne graveris quaeso respondere pauca haec interroganti: 
quarum tabularum ope numeros astronomicos computare soleas; 
quaenam a te ponantur epochae, et quando eae primum positae 
fuerint: quantum ab illis epochis ad hunc diem usque tempus 
fluxerit. Neque enim puto te uti Ptolemaicis, quae exactam ve- 
ritatem longo tempore amiserunt. ltem cui auctori credas in iu- 
diclis astrologicis, Ptolemaeone soli, an et alii cuipiam, Nam 
Itali, quibuscum nobis sedes communis obtigit, neutra in parte, 
nec in specnlatione, nec in praxi, Ptolemaeum ducem sequuntur; 
sed recentioribus ut plurimum adhaerescunt : nec contenti tabulis, 
quae a Mohammede initium ducunt, multis praeterea aliis utun- 
tur. Haec tu fac certo sciam: ac si fieri potest, etiam Psepho- 
riae regulas 1) (ita Latini vocant praecepia computandi) iube ad 
me transcriptas mitti, ut istas possim cum illorum regulis con- 
ferre. Scilicet nos, qui praeclaram scientiam extremo, ut aiunt, 
digito delibatam gustavimus, incendimur quidem desiderio plura 
discendi; at quia libris carerhus, ideo inde repellimur, quo aspi- 
ramus. taque, vir praestantissime, quae sint mea studia intel- 
ligis, atque adeo quid sit quo indigeam explorete cognoscis. Tuum 
est igitur, quod in te erit, mihi, qui remotissimus dego, opem 
ferre; quandoquidem ad omnia civibus tuis unus suíficis. Vive 
et vale, Graeciae lumen clarissimum; altius quotidie progre—- 
dere, et eos qui infra jacent ad te ipsum attrahe. | 


IL Κατὰ τῶν vov Γρηγορᾶ ληρημάτων 3). 


Ὅ δὲ σοφώτατος Γρηγορᾶς, ὥσπερ οὐκ ἀρκούντων αὐτῷ τῶν 
Βυζαντίων εἰς ϑαῦμα, καὶ Θεσσαλονικέας ἐνάγει πρὸς τοὺς ὕμνους 
τοὺς ἑαυτοῦ, γράμματα πέμπων καὶ προσκυνεῖν μονονοῦ κελεύων, 
ἄνδρας ἐλευϑέρους καὶ μηδὲν εἰδότας ἢ L λέγειν ἢ πράττειν πρὸς ἤδο- 
viv οὐδενί... .... Θαυμάζω δὲ πρῶτον, εἶ τὴν γλῶτταν ἤγνοησα 
τοῦ ϑαυμαστοῦ Θεσσαλονίκης, καὶ τὸ πὰρ ᾿ ἐκείνης s κατ᾽ αὐτοῦ πῦρ" 
ἔπειτα εἰ προσεδύκησε παρὰ ἡ Θεσσαλονικέων καλῶς ἀκοῦσαι" oi φαυ- 
λότατόν τε αὐτὸν, οὐκ οἶδ᾽ ὁ ὅπως, πάλαι ἡγοῦντο τὴν εἰς λόγους δύνα- 
piv, ἣν ἐπαγγέλλεται. τοσοῦτον ἤδη χρόνον" καὶ νῦν περὶ τὸν ϑεὸν, 
ἀσεβῆ ἀν καὶ Καὶ τὸ σύνταγμα πολλήν τινὰ καταψηφίζεται ξάλην 
τῆς τεκούσης πεφαλῆς, καὶ οἷον δεῖξαι ἱκανῶς τὸν πατέρα, ϑερμὸν 
δὲ κινῆσαι γέλωτα. πρῶτον. μὲν γὰρ καὶ αὐτὸ τοὔνομα τοῦ συγ- 
γράμματος ἀγνοεῖται, καὶ ὅ,τι δεῖ καλεῖν οὐκ ἔχομεν, ὥσπερ τῶν 
παροὺ φύσιν γεννωμένων. ... . Ἔπειτα καὶ εἴ τις ἀνάσχοιτο κατὰ 


1) Ex Graeco co $noqmpoeía: Atque hinc fortasse Siphra seu Ciphra. 
^» Vide opuscula Nicolai Nh cod. Reg. 2965. fol. 282. 





LXI NICEPHORI GREGORAE ELOGIA. 


μέρος ἐπελϑεῖν, τὸ ᾿Δριστοφάνους ἐκεῖνο βοήσει" δότε μοι λεκά- 
γην, ἵν᾽ ἐμέσω. τοσαύτης γέμει τῆς ἀηδίας" καὶ οὕτω παντοδαπή 
τίς ἔστι καὶ ποικίλη κακῶν φορά... ... Ἐρωτᾷ δὲ πάνυ ἀγροίκως, 
ἀφανίζων τὸν περὶ ταῦτα κόσμον, καὶ ovx ἠδέσθη τὴν ἐπωνυμίαν, 
ἧς κοινωνεῖ τοῖς φιλοσόφοις . . . . ᾿Αλλὰ τἄλλα μιμησάμενος Πλά- 
τωνα, ὅτι τε διαλόγους τὰ συγγράμματα καλεῖ, καὶ ὅτι τὸ, ὦ ἑταῖρε, 
καὶ τὸ, μάλα μόλις, καὶ τὸ, οὐχ ἔπῃ ὦ ἕταῖρε, καὶ τὰ τοιαῦτα συν- 
εἰρει, τοῦτο μόνον οὐκ ἐμιμήσατο ..... Td λήμματα δὲ γενναῖα, 
καὶ οἷα σιωπὴν ἐπενέγκαι τῷ Παλαμᾷ. λοιδορία γὰρ ἕκαστον μα- 
πρά τις καὶ παντοδαπὴ καὶ τῆς διανοίας ἀξία τοῦ φιλοσόφου" ὃς 
εἰδέναι μὲν ἐπαγγέλλεται τά τ᾽ ὄντα, τά τ᾽ ἐσόμενα, πρό τ᾽ ἐόντα. 
καὶ γὰρ καὶ χρησμολόγος τις εἶναι βούλεται δοκεῖν, καὶ Χαλδαϊχά 
τινα συνείρει, καὶ μύϑους καὶ ἐπῳδὰς πανταχοῦ καταχεῖ τῶν λύ- 
γων. ὅ τοίνυν πᾶν μέρος λόγου συναγαγὼν ἠγνόησεν ὅ,τι καλοῦσιν 
οἵ ἀποδεικνύοντες λῆμμα, ἄν τε λογικῶς ἄν τε μαϑηματικῶς ἀπο- 
δεῖξαι δέῃ" ἀλλὰ τὴν λοιδορίαν λῆμμα ἐκάλεσεν . .. . Καὶ ἀστρο- 
νομῶν, ἐν γλώσσῃ μὲν οὐδὲν φέρει τῆς ἐπιστήμης σφαιρῶν δὲ 
ἐμπίπλησι τὴν οἰκίαν" καὶ πάντα βιβλίων γέμει καὶ διαγραμμάτων" 
καὶ σκίμποδας καὶ ὀρόφους μεστοὺς ἐπιδείκνυσι τῆς σοφίας, καὶ 
σιάντα μᾶλλον ἢ τὴν ψυχήν. ... Οὐ τοῦτο τοίνυν Gavuato τὸν 
ἄνϑρωπον᾽ ἀλλ᾽ ἀνϑ᾽ ὧν ἐδυνήϑη, vd μὲν διδάσκων, τὰ δὲ μαν- 
ϑάνων, ἐν τοσούτῳ πελάγει καὶ χρόνου καὶ λόγων, τὴν ψυχὴν ἀμα- 
$3 διατηρῆσαι" καϑάπερ τοὺς ϑαυματοποιοὺς ϑαυμάξομεν, ἀπα- 
ϑεῖς κακῶν καὶ πῦρ καὶ ὕδωρ καὶ ξίφη διερχομένους. 


In. Gregorae deliramenta. 


At Gregoras, vir scilicet sapientissimus, ac si ei satis non 
sit Byzantios in sui admirationem convertisse, ipsos quoque Thes- 
salonicenses, datis litteris, in suas laudes cogit, et adorari se 
tantum non iubet ; nempe ab hominibus liberis, qui nihil ad cu- 
iusquam gratiam aucupandam seu dicere seu facere didicerunt, etc. 
Primum illud miror, quod admirandi Thessalonicensium antistitis 
linguam et ignem in se inde eruinpentem ignoraverit: tum etiam, 
quod se a Thessalonicensibus bene auditurum sperarit, qui et 
olim nescio quo fato vilissimum eum habuerunt, quod ad dicendi 
facultatem attineret, quam tanto iam tempore profitetur: et eun- 
dem nunc de Deo male et impie sentire credunt, eic. Ac liber 
quidem ipse parentis sui caput magna quadam et turbidissima 
procella agitatum arguit, adeo ut illum cuius foetus est satis de- 
claret, et risum vehementem moveat, Nam primo eiusce operis 
nomen incertum est, nec u]lum suppetit quod ej conveniat, ut 
gec iis quae praeter naturam gignuntur, etc. Deinde singulas 
lbri partes legere si quis est qui sustinest, is illud Aristophanis 
exclamabit, date pelvim, ut vomam: tanta abundat insulsitas; 
adeo multiplex et varia inest malarum rerum colluvio, etc. Est 
autem in interrogando omnino agrestis, et probatum hac in re le- 


NICEPHORI GREGORAE ELOGIA, Lxut 


' gitimumque morem sustulit; nec eum subiit reverentia eius no- 
minis, quod cum philosophis commune habet, etc. Enimvero 
caetera Platonem imitatus, eo videlicet quod dialogos vocet ea 
quae scribit, et quod illa [Platoni familiaria] d ἑταῖρε, μάλα uó- 
λις, οὐχ ἔπῃ ὦ ἑταῖρε, aliaque eius generis subinde assuta repetat, 
hoc solo haud imitatus est, etc. lam vero lemmata egregia at- 
que eiusmodi sunt, ut Palamae silentium imponant. Est enim 
unumquodque lemma atrox etf multiplex convitium; dignum sci- 
licet ingenio et mente philosophi, qui se et praesentia, et futura, 
et praeterita scire gloriatur. Quippe et vaticinator videri vult; 
et Chaldaica quaedam annectit, et fabellas, et carmina magica 
orationibus suis passim aspergit. Itaque hic qui eingula dicendi 
genera collegit, id quod ab argumentantibus (sive logica sive ma- 
thematica demonstratione opus sit) lemma dicitur, quodnam es- 
set nescivit, et quod convitium erat, lemma id vocavit, etc. Idem 
cum res astronomicas tractat, non ore et lingua scientiam prae- 
fert ; at sphaeris domum implet: omnia ei libris et figuris delinea- 
tis referta sunt: grabata ipsa et tectorum fastigia doctrinae plena 
ostentat, quidvis denique potius quam ingenium, etc, Hominem 
itaque non ea re admiror; sed quod potuerit, cum docendo, tum 
discendo, in tanto temporis et [perpetuarum] dicendi exercitatio- 
num curriculo, rudem et imperitum animum servare; itidem ut 
praestigiatores admiramur, ignem, undas, gladios, impune per- 
transeuntes. 


1Π, Τοῦ “αμπηνοῦ Ταρχανειώτου εἷς τὸν Γρηγορᾶν 1). 


Εἶτ᾽ ἐς ὄγαλμα μὲν ἄν τις βλέψας εὐφυῶς τῆς τέχνης ἕχλων οὐκ 
ἂν δήπου ῥαδίως ἀποσταίη ὅτι μὴ σὺν ἀηδία, ἀλλ᾽ ἀκορέστως ἕξει 
τῆς ἀπὸ τοῦ βλέπειν ἡδονῆς" τοὺς δὲ τοῖς σοῖς λόγοις οἷον ἐμψύ- 
χοις ἀγάλμασιν ἐνατενίζοντας ἔστι κόρον τοῦ κάλλους λαβεῖν, ἢ 
ϑᾶττον ἀπὸ τούτων ἀναχωρεῖν, ἃ rovg τῆς διανοίας ὀφθαλμοὺς 
ἑστιᾷ τε καὶ τέρπει, οὐκ ἂν οἶμαί τινα φάναι ῥαδίως τῶν εἰδότων 
λογίζεσϑαι. ἐγὼ γοῦν ὁπηνίκα τὴν μεγάλην οἰκὼν ἐτύγχανον πόλιν, 
τὰ σὰ ϑαυμάζων οὐ διέλιπον ἀγωνίσματα, καὶ τὰς τῆς σῆς φύσεως 
γονὰς ἦν οὐδεὶς τῶν ἐλλογίμων, ὃς οὐ συνήδει μοι κροτοῦντι καὶ 
δι᾽ εὐφήμου μνήμης αὐτὰς τιϑεμένῳ. νυνὶ δ᾽ ἔτι μᾶλλον ἐπήρϑην 
τοῖς βιβλίοις, ἃ τῆτες ἐξήνεγκας μετὰ πλείστους πρότερον καὶ ytv- 
ναίους λόγους, καὶ κατ᾽ οὐδὲν τῶν Πλάτωνος ἀποδέοντας, ὅσα 
γ᾽ εἰς ἤϑους σεμνότητα, ἀξίωμα νοῦ, καὶ μεγαληγορίαν, καὶ εἴ 
τι ἄλλο τὴν Πλατωνικὴν ἰδέαν χαρακτηρίζει. τοῖς ydo δὴ σχήμασε 
καὶ τῇ συνθήκῃ καὶ εὐρυϑμίᾳ τῶν λέξεων καὶ εὐγλωττίᾳ καὶ $n 
τορικῇ πεθανότητι εἰς ἴσον τοῖς τῷ ῥητορικῆς προϊσταμένῳ πεποιη" 
μένοις ἀφίκοντο. τοῖς οὖν τοιουτοῖς λύγοις καὶ τοῖς περὶ τοῦ yev- 
valov Δημητρίου; καὶ τῆς λόγοις ἀποῤῥήτοις ϑεὸν τετοχυίας συν“ 


1) Descripta ex cod. Vaticano, manu R. P. D. Bernardi. 


LXlV NICEPHORI GREGORAE ELOGIA, 


ὄψας ἐπαίνοις , πῶς οἴει τοὺς φιλοκάλους διέϑηπας iv τοῖς περὶ 
σαυτοῦ" ὧν τοὺς ἐνθάδε πρῶτος αὐτὸς καὶ μόμος συνεπῆρα τῶ 
ϑαύματι. καὶ εἰ χρὴ καὶ τοῦτ ᾿ εἰπεῖν, νῦν μᾶλλον ἢ ἣ πρότερον τὸ 
τῆς σῆς φύσεως διεδείχθη μέγεϑος. τὴν γὰρ τοῖς συντάγμασι τοῖς 
σοῖς ἐγκεπρυμμένην σοφίαν, τοῦτο μὲν καὶ τοῖς πλείοσιν ἀγνοου- 
μένην, τοῦτο δὲ καὶ τοῖς ὁπωσοῦν συνιεῖσιν ἐπίτηδες φϑονουμένην, 
eg ἐνὴν ἡμεῖς ἀναπτύξαντες καὶ τοὺς φϑονοῦντας ἐπεσεομίσαμεν, 
καὶ συμψήφους ἡμῖν αὐτοῖς ἐπ᾿ ἐκείνους ἔσχομεν μάλα συχνούς " 
εἷς ἐγώ σε μὴ ὅτι τῶν ἐφ᾽ ἡμῶν ἁπάντων ὑπεραίρειν ἡ ἡγοῦμαι σοφῶν 
οὐδὲ τῶν ὀλίγῳ πρότερον γεγονότων, ἀλλ ἤδη καὶ τῶν ἐπὶ τῶν 
ἄνω χρόνων" ὧν αἵ βίβλοι 7d γενναίων μνημεῖα φύσεων. on δ᾽ 
οὐ λόγος ἄλλως τουτὶ, οὐδὲ πρὸς χάριν ἡντινοῦν λέγοντος, εὖ μάλα 
δείκνυται πολλαχῆ μὲν καὶ ἄλλῃ, καὶ οἷς δὲ δήπου μέλλω λέγειν 
αὐτίκα. οἱ μὲν γὰρ ἄλλοι ἄλλα τοῦ βίου προεστήσαντο σοφίας εἴδη 
xal σπουδάσματα, εἷς ἕκαστος ἠβουλήϑη τε καὶ προείλετο; 4j μᾶλ- 
lov ἐρεῖν φύσεως εἶχε" καὶ περὶ ταῦτα διενεγκόντες τε καὶ ἀνύ- 
σαντες οὕτω τοὺς ἐφ᾽ ὁμοίοις κατατετριφότας ἀγωνίσμασιν ἔδοξαν 
γενικηκέναι. σὺ δὲ πρὸς οὐδὲν d ἀποπέφυκας, οὐδ᾽ ἔστιν o μὴ προσ- 
ἔνειμας σαυτὸν, οὐδ᾽ ἤνυσας ἄριστα" ἀλλὰ τὼ πάντα μετιῶν, ὡς 
ἕν τῶν πάντων οὐδεὶς, ἐπίδηλον σαυτοῦ re κἀκείνων ἐποιήσω δια- 
φορᾶν. περὶ à ἃ γὰρ ἑκάστοις. ἐξαιρέτως διεσπούδασται κατὰ μέρη, 
ἔστι μὲν οὗς παρήνεγκας, ἔστι δ᾽ οἷς ἐφάμιλλον κατέστης, καὶ τῶν 
ἄκρων οὐδαμοῦ ἀπολέλειψαι" ἀλλ᾽ ὡς ἁπλῶς εἰπεῖν -kol τῷ γι- 
γνομένῳ καὶ τούτους παρῆλθες. , οἷς o OTt τὰ πλεῖστα τῆς πολυειδοῦς 
σοφίας ἐκείνοις 1) παρεῖται. σὺ δὲ σύμπασαν ἀϑρόον ἐξηρευνήσω" 
xal ἀπὸ πάντων τῶν ταύτης εἰδῶν. καρποὺς γενναίους ἐνήνοχας, 
καὶ ἀπὸ πάντων γνωρίξῃ καὶ προσαγορεύσῃ 2). καὶ σέ τις ποιη- 
τὴν, ῥήτορα, “σοφιστὴν, συγγραφέα » τῶν ἄλλων ἕκαστον προσει-- 
σὼν οὐκ dv ἁμάρτοι. ἀλλ᾽ ὁ τῆς σεμνοτάτης καϑαρῶς ἐπώνυμος 
φιλοσοφίας, τίς ἐστιν" od τῷ πράγματι μόνον , ὡς οὑτωσὶ φάναι, 
ἀλλὰ καὶ τῷ ἀντ᾽ ἄλλης προσηγορίας οὕτω παρὰ πάντων καλεῖσϑαι. 
πολλῶν γὰρ ὄντων τῶν περὶ φιλοσοφίαν ἐσχοληκότων 2) διαφε- 
ρύντως αὐτὸς "πληρώσω τοὔνομα. τὴν ydo τῶν ὄντων κατανόησιν 
σαυτῷ προμνώμενος, καὶ τοὺς τούτων λόγους ἀκριβῶς βουλόμενος 
ἐκμαϑεῖν, φυσιολογίαν μὲν σύμπασαν, καὶ ϑεολογίαν, καὶ τὰς Ào— 
γικὰς ἀποδείξεις διηρευνήσω μᾶλλον, 7 τὴν καλουμένην προπαι- 
δείαν οὗ τοὺς παῖδας προδιδάσκοντες. ταῖς δὲ τῶν πρώτων ἐπιστή- 
μαις μαϑημάτων ; ἡλίου τε κινήσεις καὶ δρόμους καὶ τῶν ἄλλων 
ἀστέρων δυνάμεις, καὶ τὴν τοῦ σύμπαντος κόσμου καὶ τῶν ἐν vov- 
τῷ πρὸς ἄλληλα μερῶν ἁρμονίαν καὶ ϑέσιν καὶ συμμετρίαν “ὑπὲρ 
ἅπαντας ἔγνως. ἂν καὶ πολλοῖς ἐξηγητὴς γινόμενος καὶ διδάσκα- 
λος, κατὰ τὴν ἐνοῦσαν ἑκάστοις δύναμιν αὐτὰ ὶ δεχομένοις, οὐ παν- 
τάπασιν ἐάσεις τὸ κάλλιστον ἀνθρώπ κτῆμα καὶ οἰκειότατον φι- 
δΔοσοφίαν ἐξ ἀνθρώπων ἀπελθεῖν, οὐδ᾽ ἀμαυρωϑῆναι καϑάπαξ" 


1) Leg. ἐκείνης. 4) Fort. προσαγορεύῃ. — 8) ἐσχολακότων. 





NICEPHORI GREGORAE ELOGIA, LXv 


ἀλλὰ σοῖς λύγοις πρὸς δὴ τὸ σαφέστερον συντεϑειμένοις τὴν dod 
φειαν ἐνίων μετασκευάσας, καὶ ταῖς πρὸς τοὺς ἀκροωμένους ἐξη- 
γήσεσι καὶ διδαχαῖς ἀνθοῦσαν αὐτὴν τῷ εἰσέπειτα βίῳ παραπέμψεις, 
καὶ μὴν αὖϑις τῶν λογοποιῶν ἕνιοι τῆς μὲν γνώμης οὐκ εὐφνῶς, 
τῆς δὲ γλώττης μακρῷ ἄριστα εἶχον" ἕτεροι δὲ τοὐναντίον τὸν μὲν 
νοῦν ἔῤῥωντο, τῇ φωνῇ δ᾽ ἀνασκήτῳ καὶ ἀνεπιμελήτῳ κέχρηνται" 
κατίδοι δ᾽ ἄν τις ἐνίους καὶ τῇ τῶν γραμματιστῶν τέχνῃ, τῶν ἧκε- 
στα περὶ λόγους συνιέντων κατ᾽ οὐδὲν διενηνοχύότας, ὡς συμφέ- 
gu» αὐτοῖς σιγᾷν μᾶλλον, ἢ τὰ τῆς ἀμαθίας αἴσχη προσεγκαλεῖ-- 
σϑαι. συ δὲ σοφίᾳ μὲν καὶ εὐφυΐᾳ τοὺς περὶ ταῦτα δεινοὺς, καλ- 
λιεπείᾳ δὲ καὶ τῇ τῶν ὀνομάτων ὀρϑότητι τοὺς ταύτῃ διενεγκόντας 
ἐμιμήσω" καὶ σοῦ τὴν γλῶτταν ὥσπερ ἐξ ᾿ἀττικῶν ἀμέσως κήπων 
προκύπτουσαν προσβάλλειν ἡμῖν γινώσκομεν, ὁπόταν τὰ σῆς δια- 
voíag ἔκγονα μεταχειριξώμεϑα' καὶ πάντας ὥσπερ ἀπὸ μηχανῆς 
αἷρεῖ τὰ τῶν σῶν λόγων θέλγητρα, τῆς ἐξανθούσης αὐτοῖς χάρε- 
τος τὸν ἀκροατὴν ἐφελκομένης, καὶ τῆς περὶ λέξιν κατασκευῆς 
ἄριστα ἐσχηματισμένης. ἥκιστα δέ σοι καὶ τὸ τῆς πολυμαϑίας περὶ 
τὴν τῶν λόγων ἀρίστην ἀπεργασίαν προσέστη, ὃ σχεδὸν πᾶσι συμ- 
βέβηκεν, οὐδ᾽ ἐλυμήνατ᾽ οὐδὲν τῷ τῆς σῆς φωνῆς τε καὶ γλώτ-- 
τῆς ἀπεζευγμένῳ ἢ). ἀλλὰ τῇ ἄκρᾳ φιλοπονίᾳ τὸ καὶ ἀσκήσει 
πάνϑ᾽ ὅσα τῆς σοφίας εἴδη καὶ κόμματα συλλεξάμενος, καὶ τοῖο 
τῆς μνήμης καὶ διανοίας ἐνθέμενος σχεύεσιν, ὥσπερ τις ταμίας 
αὐτῶν δεικνύμενος, τὰ κρείττω ταῖς χρείαις ἐπικρίνεις, καὶ τὰ κρά- 
τιστα τῆς ἐγκυχλίου παιδείας, δᾷστα καὶ ἐξ ἑτοίμου μεταλαμβά- 
vov ἐκεῖθεν, τοῖς σπουδαζομένοις ἑκάστοτε συνεισάγεις. ἕτι δ᾽ 
ἀγλώττους τε τοὺς σοφοὺς καὶ ἀφιλοσόφους τοὺς ῥητορικοὺς ἀπέ-- — 
φηνας. τῷ γὰρ ῥητορικὴν καταμῖξαι φιλοσοφίᾳ, καὶ τοσαῦτα βι- 
βλία ἐξ ἀμφοτέρων συντάξασϑαι, οἷς ἕνεστι τὰ ἐξ ἀμφοῖν ὁμοῦ. 
καλλη συνορῶν, πῶς οὐχ 0 λέγω συμβαῖνον δείκνυται; οὕτω περὶ 
τῶν σῶν ἐμοὶ λόγων ἕπεισι φρονεῖν τε καὶ λέγειν. καίτοι καὶ ταῦτ᾽ 
lx τοῦ παρήκοντος εἰρῆσθαι συμβέβηκε. δεῆσαν δ᾽ εἰς ἀχῶνα ἔγκω- 
μίων καταστῆναι, σοῦ πάντως ἔδει τὴν ἀξίαν σῶσαι, καὶ μεϑ᾽ 
ἥσπερ τοὺς λόγους τῆς ῥώμης ἐξήνεγκας, μετὰ ταύτης δήπου καὶ 
τοῖς περὶ αὐτῶν ἐπαίνοις ἐγχειρῆσαι. cU δ᾽ ἡμᾶς ὥσπερ παρὼν, 
οὕτω καὶ ἀποὸν εὐφραίνεις. ἔχοντες μὲν γὰρ τἀγαθὸν ἐν χεροῖν, 
ὥσπερ εἰκὸς, ἐκαρπούμεθα' τὸ δ᾽ εἶναι τῇ βασιλίδι τῶν πόλεων 
καὶ ἡμετέρᾳ πατρίδι τοσαύτην φιλοτιμίαν, πάσης ἡδονῆς ἐμπίπλη- 
σι. καὶ τόπῳ μὲν διεστηκότες φιλοῦμεν οὐχ ἧττον ἢ παρόντες " 
αὐτοπροσώπως δὲ οὐκ ἐξὸν, διανοίας σοί γε κινήμασι σύνεσμεν. 
τὴν μέντοι φύσιϑ τὴν σὴν τοῖς ὑμετέροις λόγοις ἐνορῶμεν, καὶ τῆς 
σῆς εἷς μνήμην ἤκοντες διατριβῆς, καὶ τῶν ὁσημέραι φοιτώντων 
τὴν ᾿Δκαδημίαν καὶ τὸ Δύκειον φανταζόμεθα. καὶ σοὶ μὲν τὰ κάλ- 
λιστα ταῦτα συγχαίρομεν" μακαρίζομεν δ᾽ ἡμᾶς αὐτοὺς τῆς σῆς 
xard τὸν βίον φορᾶς καὶ συνόδου. εἴη δέ σε κἀπὶ πλεῖστον προελ-- 


1) Leg. ἀπεξεσμένῳφ. 
Nicephorus Gregor. Vol. I, e 


LXVI NICEPHORBI GREGORAE ELOGIA. 


δεῖν τοῦ χρόνου, ὅπως καὶ πλεῖστοι τῶν !) ἀγαθῶν μεεάσχοιεν 
ἄνθρωποι. , 
Lampenus "TTarchaniotes Gregorae. 

Nempe quilibet, habili ad percipiendam artem ingenio prae- 
ditus, si simulacrum aspexerit, nou facile ab eo nec nisi mo- 
leste discedet, ac spectandi voluptate expleri non poterit: illos 
autem qui in orationes tuas, quasi in simulacra animata, oculis 
defixis haerent, illos inquam pulchri satietas capiet, aut citius 
ii discedent ab illis rebus, quae oculorum mentis epulae et de- 
liciae sunt? Id quidem nemo, ut opinor, dicturus est, qui ra- 
tionis usu instructus sit, Ego, quo tempore magnam urbem ha- 
bitabam, praeclaras tuas disputationes mirari haud desinebam: 
nemo erat eruditus, qui non conscius mihi esset applaudenti in- 
genii tui foetibus, et honorificis praeconiis eos commendant. 
At nunc eos libros, quos hoc anno in lucem emisisti, magis ad- 
miror; quamquam egregias orationes quam plurimas iam ante edi. 
deras, morum gravitate, sententiarum dignitate, verborum ma- 
iestate nihilo inferiores Platonis orationibus. Quippe et figuris 
et compositione et verborum apta collocatione et coniuncta 
cum suavitate copia et persuadendi vi rhetorica illas aequipa- 
rant, quae ab oratoriae artis principe elucubratae fuerunt, Ad 
eiuscemodi orationes cum et magnanimi Demetrii, et eius quae 
Deum arcanis rationibus peperit, laudes adiunxeris, quouam (pu- 
tas) erga te sensu alffecisti politioris litteraturae studiosos? Equi- 
dem quotquot hic degunt, eos primus ac solus mecum in admi- 
rationem rapui. Quod si et illud dici debet, magis profecto quam 
antea ingenii tui magnitudo nunc demum eluxit. Nimirum do- 
ctrinam in tuis operibus reconditam, parlim a plerisque ignora— 
tam, partim eorum, qui utcunque intelligerent, praemeditatae invi- 
diae obnoxiam, quantum in nobis fuit ita explicuimus, ut et invidi 
praecluso ore obmutescerent, et nostrae approbationi altorum prae- 
terea complurium suffragia accederent. lamque adeo te non huius 
tantum nostrae, aut eius quae proxime praecessit aetatis, sed et 
superiorum temporum eruditis omnibus, quorum libri monumenta 
sunt magnorum ingeniorum, maiorem atque excellentiorem sta- 
tuo. Quod autem non temere id a me nec ad gratiam ullo modo 
dicatur, cum alia multa abunde declarant, tum ea, quae statim 
dicturus sum. Alii quidem alias disciplinas et alia studia pro- 
fessi sunt, prout cuiusque voluntas et institutum fuit, aut (ut 
verius dicam) natura: in quibus cum excelluissent et ad summum 
pervenissent, tum demum aemulos et similibus laboribus exerci- 
tatos visi sunt superasse, Αἱ tu nihil est ad quod natus non sis; 
nihil, quo non te ipsum aggregaveris; nihil, in quo haud felicissime 
elaboraris. Sed in omnibus aic versatus, ut nemo in singulis, tui 


1) Fort. σῶν. 


NICEPHORI GREGORAE ELOGIA. LXVII 


et caeterorum discrimen evidens fecisti, Nam in quibus particu. 
latim quisque praecipuam ét singularem operam posuerunt, in iis 
quosdam supergressus es, cum aliis de palma contendisti; nus- 
quam iníra primos substitisti: immo, ut summatim dicam, unus 
hos omnes re ipsa superasti, eo quod ab illis pleraque multiplicis 
doctrinae genera neglecta sunt; tu vero universa simul perscru- 
tatus es, et ex omni eruditionis parte fructus eximios produxi- 
sti, habesque ab omni scientia famam et nomen; sic ut poétam 
te, oratorem, sophistam, historicum, et aliis singulis nominibus 
si quis compellet, is a vero aberraturus non sit. lam ab pbilo- 
sophia, scientiarum augustissima, quis vere est denominatus? 
Nonne is, qui non solum re (ut ita dicam) philosophus est, sed 
cui hoc nomen !) ab omnibus pro alia quavis appellatione tribui- 
tur? Multi philosophiae studuerunt: unus tu nomen ex ea sor- 
Utus es eximium. Etenim rerum cognitionem certam tibi provi- 
dere et harum causas perfecte explorere cum velles, physiolo- 
giam quidem universam, et theologiam, et logicas argumentationes 
diligentius pervestigasti, quam ea quae dicuntur rudimenta primi 
puerorum doctores. Tum scientiarum primariarum seu mathe- 
matum studio id assequutus es, ut aolis motum et cursum, reli- 
quorum siderum potestates, totius mundi et partium eius inter 
86 connexarum concentum, dispositionem, proportionem, magis 
quam alius quisquam intelhgeres. Quae tu docendo cum enarres 
et plurimis discipulis tradas, singulis pro suo captu accipienti- 
bus, non sines philosophiam, cuius rei possessio homini pul- 
cherrima est, penitus ex hominibus sublatam obscurari : sed libris 
maiori perspicuitate compositis quorundam obscure dicta refor. 
mabis, interpretationibusque et praeceptis auditores ita erudies, 
ut eam scientiam posteritati florentem transmissurus sis. Ac 
nonnulli quidem oratores, cum ingenio minus valerent, dicendo 
longe praestiterunt. Alii contra intelligendi facultate. pollentes 
rudi et incomposito sermone usi sunt. Quosdam videas, etiam 
quod ad grammaticam artem attinet, nihil ab illis differre, qui 
minime loqui sciunt, ut iis magis expediat eilere, quam turpi 
ignorantiae crimine argui. Τὰ doctrina et ingenio eos qui his 
rebus instructissimi fuerunt, facundia et verborum delectu eos 
qui in hac parte excelluerunt aemulatus es. Itaque tuam elo- 
quentiam ex ipsis quasi horlis Atticis prodeuntem in nos inva- 
dere sentimus, quoties libros tuos in manus sumimus: ac sermo- 
num tuorum illecebris velut machinis quibusdam capti omnes 
expugnantur, propterea quod efflorescens ex iis Jepos et verborum 
apparatus speciosissimus auditorem alliciunt. Neque vero multa 
te eruditio prohibuit, ne orationes quam optime elaborares, nec 
sermonem tuum ulla labe corrupit, eiusve expolitioni obfuit. 


1) Gregoras Philosophus per antonomasiam dictus. 


Lxvm —— NICEPHORI GREGORAE ELOGIA. 


Sed summo labore, et per exercitationes plurimas, omnis generis 
omnis notae eruditionem collectam in thesauris memoriae et in- 
genii reposuisti; atque eius velut promus condus existis; quae- 
nam meliora sint, ex usu aestimas !), et ex omnigena doctrina 
facile ac velut ex parato optima quaeque decerpis, et studiosis sub. 
inde contribuis, Quinetiam effecisti, ut et philosophi elingues, 
et oratores minime philosophi esse viderentur. Hoc ipso enim, 
quod philosophiae rhetoricam miscueris, et ex ambabus tot li- 
bros conflaveris, in quibus observare est coniunctas utriusque 
virtutes, nonne palam existit id quod dico? Equidem sic de ora- ᾿ 
. tionibus tuis sentio et pronunci», Atqui haec strictim et velut 
obiter a me dicta sunt. Oportebat autem in tuarum laudum cur- 
riculum descendentem cavere omnino, ut tua tibi dignitas salva 
constaret, et quantum ipse facundiae robur in orationibus tuis 
exprompsisses, tanto etiam ad eas verbis praedicandas instructam 
accedere decebat, Tu nos, ut praesens, ita et absens delectas. Bo- 
num enim, cum esset in manibus, eo quo par erat sensu perci- 
piebamus. At quod urbium princeps, eademque patria nostra, 
tantum sibi honorem ambitiose vindicet, id quidem me summa 
voluptate afficit: ac quanquam locorum intervallo disiungamur, 
nihilo tamen minus te diligimus quam si praesentes adessemus ; 
et quia coram non licet, ideo cogitationis motu tecum versamur. 
Caeterum indolem tuam in orationibus tuis expressam ceruimus. 
Memoria autem consuetudinis tuae, et eorum qui discendi causa 
quotidie ad te ventitant, animum subeunte, Academiae et Lycei 
imaginem nobis effingimus.  Àc tibi quidem, quod praeclara ista 
obtigerint, gratulamur; nos vero ipsos, quod te haec aetas tu- 
lerit et vitae tuae tempus in hoc nostrum saeculum inciderit, fe- 
lices praedicamus. Eius tibi quam longissimum spatium utinam 
prorogetur, ut earum rerum, quae in te eximiae sunt, homines 
quam plurimi participes fiant. 


1V. Philotheus patriarcha, Zntirrhet. XII?) 


Γρηγορᾶς δ᾽ οὑτοσὶν, ἐκ βαρβάρων παρὰ τὴν τῶν πόλεων βα- 
σιλίδα ταυτηνὶ καὶ τὴν μεγάλην ἐλϑὼν τῶν ἐκκλησιῶν τοῦ Χριστοῦ 
μητέρα (τῆς γὰρ Παφλαγόνων ὥρμητο γῆς) καὶ ἀγωγῆς καὶ eu 
δείας ἐνταῦϑα καὶ μούσης Ἑλληνικῆς μετασχὼν, ὡς καὶ μετεώρων 
ἀσκῆσαί τινα δόξαι καὶ ὁ ὀνόματος εὐμοιρῆσαί τινος, μᾶλλον δὲ καὶ 
τοῦ sat αὐτὸν πράγματος ὑψηλοτέρου καὶ μείζονος, τὸ μὲν βά 
βαρον ἦϑος ἀμηγέπη καὶ τὴν φωνὴν ἄπο εῖν ἔσχε" τῶν δὲ τρὸ- 
sov τὸ καὶ τῆς γνώμης τὸ βάρβαρον ov dero οὐκ ἔσχεν ἀποβα- 
λεῖν, ἀλλὰ καὶ προσεξειργάσατο καὶ προσ ἔϑηκπεν ἐκ πάνυ τοι πολ- 
λοῦ τοῦ περιόντος , τῶν ὁμοφύλων χείρων τὰ τοιαῦτα φανεὶς, ὡς 

μηδὲ παραβάλλειν ἐξεῖναι. μᾶλλον δ᾽ ἐκεῖνοι μὲν, εἰ καὶ βάρβα- 


1) Pel meliora usa probas. — 2) Ex cod. Reg. 1996. fol. 283. 


NICEPHORI GREGORAE ELOGIA. LXIX 


0οε τὴν γλῶτταν ἄλλως καὶ τὸ ἦϑος ὄντες τυγχάνουσι, τῆς ἀγωγῆς 
τ καὶ τῶν πατρίων οὕτω ταυτὶ χορηγούντων, ἀλλὰ καὶ τρύπων 
εἰσὶ χρηστῶν καὶ καλοκἀγαθίας καὶ ἀρετῆς φροντισταὶ, καϑόσον 
οἷόν τε " εὐσεβείας τὰ πρὸτῶν ἄλλων καὶ τῶν ἀποστολικῶν τε καὶ πα- 
τριχῶν δογμάτων σπουδασταί τε καὶ φύλακες, ὡς καὶ αὐτῆς ὑπὲρ 
τούτων μετὰ πλείστης yt τῆς φιλοτιμίας ἐν τῷ τοῦ καιροῦ παρασχόν- 
τι, πῶς ἂν εἴποις ἡδέως, ἀφίστασθαι τῆς ψυχῆς. ὁ δὲ καὶ κατεξα-- 
νέστη τῆς καὶ ϑρεψαμένης καὶ παιδαγωγησάσης καὶ λόγων καὶ 
ὀνύματος μεταδούσης, ὡς μὴ ὥφελεν, ἐκκλησίας" καὶ τὰ δεινότατα 
καὶ ἀπευκτότατα καὶ πόῤῥω “αντὸς παραδείγματος ἀκολάστῳ καὶ 
τολμηρὰ γλώττῃ κατὰ τῆς Χριστοῦ νύμφης vBelter , καὶ Βαρλαὰμ 
κατ᾿ αὐτό φημι τοῦτο τὸν μυσταγωγὸν τῶν τοιούτων παρενεγκῶν. 

Gregoras vero iste, in hanc urbium principem, οἵ δὰ magnezu 
Chrisüanarum ecclesiarum matrem, ex barbaris cum advenisset 
(Paphlagonia quippe oriundus), postquam educatione, disciplina, 
et politioribus Graecorum litteris in hac civitate sic institutus 
est, ut in altioribus scientiis nonnihil versatus et aliquod nomen 
lucratus esse videretur, immo illustrius ac maius quam quod re 
ipsa meruerat; ritum quidem et sermonem barbarum quodam- 
modo exuit; morum autem et animi barbariem non modo non 
amisit, sed ut maior esset operam dedit, et plenissima de suo ac- 
cessione cumulavit, popularibus suis adeo ille peior hac in parte, 
ut cum eo ne conferri quidem possint. Enimvero hi, quamquam 
lingua et ritu barbari, id quod ab educatione et ab institutis pa- 
tris habent, tamen moribus probi sunt, bonestatemque et vir- ὑ 
tutem, quantum in se est, colunt, lidem veram religionem Apo- 
stolorumque et Patrum dogmata studiose prae caeteris ample- 
ctuntur et custodiunt, animam ipsam pro iis, si tempus ferat, 
summa contehtione et maximo cum geudio effundere parati. Iste 
contra in eam ecclesiam insurrexit, quae et aluerat et praeceptis 
formaverat; quae eloquium et nomen (utinam ne ita res easet!) 
impertita fuerat; atque in Christi sponsam atrocissimas, horren- 
das et ab exemplo omni remotissimas contumelias iecit, Barlaa- 
mum ipsum, hac in re videlicet, borum [magistrum e] a antisti- 
tem praetergressus. 


V. To) ᾿Αχινδύνου, ix Θεσσαλονίκης πρὸς τὸν Γρηγορᾶν n, 

Βαλσαμὼν ó γενναῖος, φίλος ὧν ἐμοὶ καὶ φίλους πάντας 
ὑπερβαλόμενος τὰ πρὸς ἐμὲ, ὧντ ᾿ ἄλλης τινὸς λαμπρᾶς καὶ μεγά- 
λης εὐεργεσίας (ἔδει γάρ μὲ σοῦ τε καὶ τῶν σῶν συγγραμμάτων 
σφόδρα περικαύμενον) φέρων ἐνεχείρισέ μοι τὴν σὴν ἐπιστολὴν, 
τὴν περὶ τῶν ἐν οὐρανῷ τοὺς ἀγνοοῦντας διδάσκουσαν" ἀρκείτω 
δὲ τοῦτ᾽ ἀντὶ παντὸς ἐπαίνου τοῖς γράμμασι * μᾶλλον δὲ εἰς ὅσον 
ἂν ἡμεῖς ἰδεῖν vs καὶ εἰπεῖν ἐξικόμεθα, μὴ ὅσον ἐκείνῃ προσῆκεν, 


1) Descripta ex ood. Vat. 1086. manu Clar. V.D. Bolmanni Sueci. 











LXX NICEPHORI GREGORAE ELOGIA. 


εὐμενῶς ἐκείνη ve δεχέσθω, xal ὁ πατήρ᾽ ἐγὼ δὲ παραλαβὼν καὶ 
διεξιὼν τό,τε βάϑος τῆς διανοίας τό,τε τῆς ἑρμηνείας Ἑλληνεκὸν 
καὶ τὸ τῶν λέξεων ἀνθηρὸν ἐξ ᾿Δττικοῦ τοῦ λειμῶνος καὶ ποικελέαν 
ἐνθυμημάτων ἐκ τῶν Πλάτωνος ϑησαυρῶν (εἰ μὴ παντάπασιν 
ἄπιστος ἐγὼ τὰ τοιαῦτα) καὶ πᾶσαν, ὡς ἕπος εἰπεῖν, τὴν μεϑ᾽ 
ὥρας κατασκευὴν αὐτῆς (οὐχ ὅσον μὲν εἰκὸς ἦν, οὐδ᾽ ἐγγὺς, ὅπερ 
εἶπον) ϑαυμάσας δ᾽ οὖν εἰς δύναμιν τὴν ἐμαυτοῦ, τοῖς σφόδρα ξητοῦ- 
σι (πολλοὶ δὲ οὗτοι) δέδωκα. καὶ ἦλθε διὰ πάντων τὸ ϑαῦμα" καὶ 
στολλαχοῦ σοι ϑέατρα καϑειστήκει διὰ κρότον καὶ πηδημάτων, ἄλ-- 
λων ἄλλα θαυμαζόντων" μᾶλλον δὲ πάντα πάντων, ὅση γε δύναμες 
ἑκάστῳ. ἀλλ᾽ οὕτω μὲν τῇ ἡδονῇ τοὺς ἀνθρώπους τῶν γραμμά- 
vov ἐξήρτησας. ἃ δὲ ὠφέληκας τῇ διδαχῇ, τούς τε τὴν αὐτὴν ἔπε- 
στήμην σοι μετιόντας, τούς τὸ μή" τοὺς μὲν, ἃ μηδαμῶς ἤδεσαν, 
μεμαϑηκότας" τοὺς δ᾽, ἃ σφαλερῶς, ἐπανωρϑωμένους, καὶ τἄκρι- 
Big ἢ) ἐγνωκότας " τούτων τίς οὐχ ὁμολογεῖ dos χάριτας μείζους 3) 
ἥπερ ἔχων τυγχάνει; ἐκείνην ἐγὼ τὴν ἐπιστολὴν ὑπὸ ποικιλοφόρ- 
μιγγος ἀοιδᾶς τοῦ Θηβαίου ποιητοῦ συντεθῆναι, μὴ μάτην (οΐμαι) 
νενόμικα᾽ ἐκείνην τῆς παρὰ Πλάτωνι κατ᾽ οὐρανὸν ᾿ἀφροδέτης 
ὑπείληφα γέμουσαν. οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ πόλλ᾽ ἕτερα τῆς σῆς γεν-- 
γαίας καὶ γνώμης καὶ γλώττης δημιουργήματα παρ᾽ ἐμοίΪσοι συν- 
ἥκται, καὶ διὰ ϑαύματος ἄγεται" εἴπερ ἃ πέπομφας Ἰωσὴφ ἐκείνῳ 
τῷ μακαρίτῃ καὶ σοφωτάτῳ, διὰ τοῦ ϑεσπεσίου καὶ σοφοῦ Παλα- 
μᾶ, διὰ μνήμης ἔχεις" πρὸ γὰρ δυοῖν ἐτοῖν τοῦτό γε" ὃς ἐπειδὴ 
τὸν φιλόσοφον εὖρε παρὰ τὸν ἐκ μάλα πολλοῦ πεποϑημένον οἶχό-- 
' μενον (ἤδει δὲ ἄρα καὶ οὗτος δεινὸν ἐμὲ τῶν σῶν ἐραστὴν, καὶ αἷς 
εἰ κομιεῖ τὸ βιβλίον, τὰ μέγιστά μοι χαρισάμενος ἔσται) φέρων 

ἐχείρικε, φιλοτιμότατα προσειπών" δέξαι λόγους, ὧν ἤρας. 
ἀνθ᾽ ὧν παρ᾽ ἡμῶν οὐ μικράς τινας κεκόμισται χάριτας, ἀλλ᾽ οἵας 
οὐ μέμψασθαι, ἐκ τοσούτου σφοδροὺς ἐραστὸς εἶχες ἡμᾶς, ὦ μέγα 
κὔδος ᾿Αχαιοῖσι, λέγω δὲ τοῖς Ἕλλησιν" εἰ μὴ μᾶλλον τοὐναντίον 
σολλοὺς τῶν ἐν λόγοις τὸν βίον κατατριψάντων αἰσχύνει τὰ od τῇ 
ὑπερβολῇ καὶ λυπεῖ" ἀλλ᾽ οὐχ ἡμεῖς 9) γε, ti καὶ μηδὲν τὸ ἐμὲ 
τερον πρὸς τὸ σὸν πέλαγος τῆς σοφίας, εὖ βέλτιστε. μάλιστα μὲν 
οὖν καὶ συγχαίρομεν, καὶ ψήφους ἥδιστα σοι τῆς xard πάντων ví. 
κῆς ἐκφέρομεν. εἶ σοι τοίνυν καὶ αὐτῷ τῶν δικαίων τι δόξειε (δό- 
ξει δ᾽ οἶμαι, μὴ τὸν οὕτω τῶν σῶν ἐραστὴν μόνον εἶναι τῶν ᾽4ρ- 
γείων ἀγέραστον" μηδὲ μόνοις τοῖς πρὸς τοὺς ἄλλους σου γράμμασιν, 
ἀλλ᾽ ἤδη καὶ τοῖς πρὸς αὐτὸν ἐντρυφᾷν) ἐπιστελεῖς καὶ ἡμῖν., xal 
δείξεις, ὡς οὐ μάτην ἐρῶμεν. εἶ δὲ μήπω τεϑεαμένος τὴν σὴν 
χρυσὴν κεφαλὴν, μήδ᾽ ἄλλως ἄγαν ἐγνωσμένος σοι γράφω, μὴ 
τοῦτο θρασύτητος ἀλλ᾽ ἔρωτος οἴου. εἶ δὲ ψυχὴ σώματος τιμεω- 
τέρα, τῷ βελτίονι δήπου σύνεσμεν, εἰ ψυχῆς ἀν *) ἔγγονα τὰ συγ- 
γράμματα. 


1) n dg záxoifiég? — 2) Leg. μείους. 3) Leg. zudg. 4) Fort. 
ἦν. 


NICEPHORI GREGORAE ELODGIA. LXXI 
Acindynus Gregorae. Epistola Thessalonicae data. 


Balsamon, vir egregius, cum et amicus meus sit et mei stu- 
dio amicos omnes vincat, tuas mihi litteras (sciebat eniin me et 
tui et scriptorum tuorum amore vehementer inflammatum), tuas 
inquam litteras mihi obtulit, insignis et magni cuiuslibet bene- 
ficii loco habendas; illas videlicet, quae caelestia ignaris pan- 
dunt. Una haec laus iis pro alio omni elogio sufficiat: immo et 
epistola et epistolae pater istam laudem boni consulant, si minus 
parem rei dignitati, at pro captu nostro, quatenus nempe et per- 
spicere et,eloqui possumus, satis magnificam. Ego vero litteras 
ab illo dcceptas cum perlegissem , sensum reconditum, Graecae 
linguae proprietatem, dictionum ex horto quasi Attico decer- 
ptarum floridam elegantiam, argumentorum varietatem, ex Pla- 
tonis (si qua nobis fides in his rebus) penu depromptam, totam 
denique, ut verbo dicam, compositionem venustam et concin- 
nam admiratus sum: quamquam ea, quae dixi, veris minora et 
longe infra rem fuerunt, Attamen eas litteras pro virili admi- 
ratus eis tradidi, qui magnopere expelebant. Erant porro plu- 
rimi, ac per omues admiratio pervasit. Tum passim tibi theatra 
plaudere, passim omnes prae gaudio exsilire, aliis alia suspicien- 
tibus, immo omnia omnibus, pro sua singulis facultate. lta tu 
quidem homines suspensos litterarum suavitate tenuisti. Quod 
autem eruditione tua aeque omnibus profueris, tum iis qui ean— 
dem ipsi quoque disciplinam excoluissent, tum iis qui rudes es- 
sent; his quidem eas res, quas nunquam audierant, edoctis; il- 
lis vero earum, quas perperam didicerant, recta et accurata co- 
gnitione instructis: quis non tibi eo nomine gratias [maximas] !) 
agit, at minores tamen quam quas re ipsa habet? Equidem mihi 
videor haud temere iudicasse, illam epistolam grata lyricorum 
modulorum varietate a Thebano vate elaboratam, et Veneris, 
eius nimirum quae a Platone caelestis dicitur, plenam credidisse. 
Atqui multa tua apud me collecta excellentis ingenii et facundiae 
monumenta alia admirationem habent: quae tu, si meministi, 
beato illi viro et doctissimo plilosopho ?) Iosepho divini sapien- 
tisque Palamae ?) interventu ante hoc biennium misisti. Hic ἢ) 


1) 8i legas μείζους, vertendum erit, gratias agít maiores, quam re 
ipsa habeat, quod absurdum est. 4) Extat inter Gregorae opuscu- 
la cod. Vatic. 1086. fol. 75. πρὸς τὸν σεβασμιώτατον Ἰωσὴφ περὶ 
τοῦ πάσχα ἀπόδειξις, ὅπως ἐσφάλη πρὸ γρόνων, xol ὅπως δεῖ ποι- 
εἶσθαι τὴν tovtov διόρθωσιν, parum diversa ab eiusdem argumenti 
disputatione, quae edita est Hist. Byz. lib. vi. cap. 13. 8) Acin- 
dynus, cum hanc epistolam scripsit, amicus Palamae erat. At 
cum illo capitale odium ipse et Gregoras exercuerünt. Non est ita- 
que ut credamus, Acindynum ideo in hac epistola blanditum esse Gre- 
p quod is secum adversus Palamam conspiraret. Vide cod. Reg. 

. foL 188. ubi Palamas magistrum se Ácindyni fuisse gloriatur. 
4) Palamas. 








LXXII NICEPHORI GREGORAE ELOGIA. 


autem, ubi philosophum !) ad illum cuius iampridem desiderio 
arsisset migravisse comperit, cum et ipse ?) sciret tuorum ope- 
rum fervidum me amatorem, ac se, si librum afferret, maximam 
a me gratiam initurum, illum ipsum librum allatum mihi tradi- 
dit, et verbis perquam honorificis alloquutus, accipe (inquit) 
quas amabos orationes. Pro quo munere gratias ei persolvimus 
nec parvas, nec quarum illum poeniteret. Ex illo nostri in te 
amoris vis mnagna extitit, o ingens gloria 4Jfchivüm. | Graecorum 
quippe tu gloria; nisi potius eorum pudor es et dolor, eo quod 
illos superaveris, qui in eloquentiae studio aetatem omnem con- 
triverunt. Nos certe ii miuime sumus [quibus pudorem simul 
doloremque ea re aífferas]. Immo vero gratulamur, ac triumphum 
de omnibus lubentissime uni tibi decernimus. At si id tute ipse 
sequum iudicaveris, iudicabis autem, ut spero, aequum esse, ne qui 
sic tua amet, solus degente Pelasga Indonatus eat litterisque careat, 
quae, non solum ad alios sed ad eum etiam scriptae, ipsi sint in 
deliciis), ad nos quoque scripturus es, ut ne frustra amare videa. 
mur. Quodsi ego, licet aureum caput tuum nondum aspexerim, 
nec aliunde eim valde notus, nihilominus tamen ad te scribo, 
id tu ne audaciae sed amoris esse ducas, — Caeterum quoniam ani- 
mus corpori praestat, meliore utique nostri parté tecum sumus; 
siquidem foetus mentis est id quod scribitur. 


VI. Philotheus iterum ὅ). 


Ὃ Τρηγορᾶς Νικηφόρος καὶ πάλαι μὲν ἦν προσκείμενος ταῖς 
τοῦ Βαρλαὰμ καὶ ᾿Ακινδύνου κακαῖς δόξαις. διὸ καὶ ἐπηρεάζων 
ἦν τῇ ὀρϑοδόξῳ τοῦ θεοῦ ἐκκλησίᾳ, εἰ καὶ λάϑρα τέως καὶ πρὸς 

ίγους ἐποίει τοῦτο, τοὺς προσιόντας αὐτῷ" καὶ πρὸς τοῦ ὀρϑοῦ 
λόγου προστάτας κακῶς πάνυ διέκειτο. τῆς δὲ τελευταίας συγκρο- 
τηϑείσης ἐκείνης συνόδου, ἧς προεκάϑητο ὅ,τε εὐσεβέστατος καὶ 
φιλόχριστος βασιλεὺς κῦρος Ἰωάννης ó Καντακουζηνὸς καὶ ὁ πα- 
τριάρχης ἐκεῖνος κῦρος Καλλιστος, ἐπεὶ καὶ Τρηγορᾶς , tig τὴν 
ξερὼν ἐκείνην σύνοδον παρελθὼν, ἐξηλέγχϑη avv τοῖς ὁμόφροσιν 
αὐτοῦ τὰ Βαρλαάμ τε καὶ "ixivóvvov νοσῶν, εἴς τὸ τὴν ϑεύτηνα 
τοῦ μονογενοῦς υἱοῦ τοῦ θεοῦ καὶ τὴν φυσικὴν τῆς τριάδος ἐνέρ-- 
γειαν καὶ χάριν καὶ ἔλλαμψιν κάκιστα βλασφημῶν. καὶ οὐ μόνον 
τοῖς ἀρχαίοις αἱρετικοῖς σχεδὸν πᾶσι, ἀλλὰ δὴ καὶ ταῖς Ἑλληνικαῖς 
συμπεριφερόμενος πλάναις καὶ δόξαις" δι᾽ ἃ δή που παρὰ τῆς 
ἑερᾶς ἐκείνης συνόδου αὐτός τε καὶ οἵ ὁμόφρονες αὐτοῦ, μὴ μετα-- 
μεληθέντες, τοῦ πληρώματος τῶν ὀρϑοδόξων καλῶς ἀπετμήϑη- 
σαν καὶ τῷ ἀναϑέματι παρεδόϑησαν κατὰ τὼ πατρικὰ καὶ συνοδικὰ 
ϑεσμά" καὶ τόμου προβάντος τὸ τηνικαῦτα συνοδικοῦ, ὃν δὴ καὶ 
βασιλεὺς καὶ πατριάρχης ἐκεῖνος καὶ ἡ τῶν ἱερωτάτων ἀρχιερέων 


1) Iosephum. — 9) Non minus scilicet quam Balsamon, de quo supra. 
8) Cod. Reg. 1996. fol. 1. s Domos 





, NIEEPHORI GREGORAE ELOGIA, — rxxum 


[rod σύνοδος ὑπέγραψαν ὁμοῦ" ὃ ,Τρηγορᾶς τὴν ἧτταν καὶ τὴν 
αἰσχύνην μὴ φέρων, ἅμα δὲ καὶ ὑπὸ τῶν ὁμοφρόνων αὐτοῦ 1, - 
νηϑεὶς, ὡς αὐτὸς ἐκεῖνος ἐν τοῖς οἰκείοις λόγοις φησὶ, καϊὰ τῆς 
συνόδου καὶ τοῦ ἱεροῦ τύμου χωρεῖ καὶ πειρᾶται λόγοις ἀντιῤῥη- 
τιχοῖς, ὡς ἐκεῖνος ὑπέλαβεν, ἀνατρέπειν ἐκεῖνα. συγγράφεται τοί- 
ψυν λόγους ἢ διαλύγους “δέκα, οὕς κατέχων ἦν παρ᾽ ἑαυτῷ, καὶ 
τοῖς ὁμόφροσιν ξαυτοῦ μόνοις κατ᾽ οἶκον ἐπιδεικνύμενος, etc. 

Nicephorus Gregoras Barlaami et Ácindyni opinionibus per- 
versis iam olim adbhaerescebat, atque idcirco orthodoxam Dei 
ecclesiam obtrectabat, licet clanculum et apud paucos ad se 
adeuntes id faceret; denique erga sanioris doctrinae defensores 
male omnino erat affectus. Demum coacta novissima illa synodo, 
cui praesidebant religiosissimus et amans Christi Imperator Dom. 
loannes Cantacuzenus et is qui tum patriarcha erat Dom. Calli- 
sius, tum vero Gregores et alii cum eo sentientes, in illam sa- 
cram synodum i ingressi, convicti sunt errorum Barlaami et Ácin- 
dyni: nempe in divinitatem unigeniti Filii Dei, et in naturalem 
Trinitatis operationem gratiamque et splendorem pessime blasphe- 
mantes, ac non modo veterum fere omnium haereticorum, sed 
et gentilium erroribus opinionibusque temere abrepti et velut cir- 
cumacti, Quamobrem sacra synodus ipsum et socios, haud poe- 
nitentes, ab universo Orthodoxorum coetu iure ac merito abscis- 
sos anathema esse iussit, prout Patrum Conciliorumque decretis 
cautum esset, Tunc et synodicus Tomus prodiit, cui et Imperator, 
et ille quem dixi patriercha, et sanctissimorum pontificum sacra 
synodus, una omnes subscripserunt. At Gregoras hanc de se vi- 
ctoriam et dedecus non ferens, sociis praeterea instigantibus, ut 
ipse in libris ait, synodum simul et sacrum Tomum aggredi- 
tur, et orationibus (ut ipsi videbatur) antirrheticis conatur ever- 
tere. Conscribit itaque orationes seu dialogos decem, quos 
apud se servabat, domique iis solum qui secum consentirent 
ostendebat. 


VII. Zfcindynus iterum. 


Σὺ σίμβλον 109, καὶ λόγου μέλε βρύεις, 

"Ay0n συνάξας, etc. ut supra in Vita. 
Adde, 

Οἴει με πῶς γοῦν καὶ κινεῖσθαι καὶ πνέειν, 

Kal τοὺς ἀγαγοὺς τῆς ψυχῆς διευϑύνειν, 

Καὶ τῆς ἀνάγκης τὰς στροφὰς ἀποπλέκειν,, 

Σοῦ μ | λαλούσης τῆς πνοῆς μου τῶν ἀύγων 

Νὴ τοὺς λόγους, ἄψυχον ἄντικρυς Birag "ἢ 

Εἰμὶ Βυξαντίδι κακῶς πεπηγμένον, 

Kav roig ϑεάτροις ἀκλεῶς ἀνηρμένον. 

"Av γοῦν ἀνοίξῃς πνευμάτων σου τοὺς τόνους, 

Καὶ πνεῦμα πνεύσῃς ζωτικῶν ἐξ ὀργάνων, 


LXXIV NICEPHORI GREGORAE ELOGIA. 


Τοῦ Θεσβίτου πως ἐμφανίσεις τὴν χαριν, 
Καὶ ζῶντα δείξεις ὡς ἐκεῖνος τὸ βρέφος, 
Καὶ προσλαλοῦντα φιλικοῖς προσρήμασι, 
Καὶ μακαρίαν ἀναδείξεις τὴν πόλιν, 
"Hy δυστυχῶν ἔγωγε δυσενχῆ κρίνω. 
Quomodo igitur putas me et moveri et. spirare, 
Et meatus animae dirigere, 
Et necessitatis nodos expedire, 
Te non loquente, qui spiritus es meorum sermonum? 
Per eloquentiam [iuro], inanimatum plane simulacrum 
Sto Byzantino in solo male fixum, 
Et in theatris indecore erectum. 
Quod s aperueris pulmonum tuorum arterias, 
Et spiritum inspiraveris vitalibus ex organis, 
Thesbitae 3) virtutem quodammodo repraesentabis, 
Infantemque , ut ille, exhibebis viventem 
Et alloquentem amicis alloquus, 
' efc beatam reddes Urbem, 
Quam ego, cum sim infelix, infelicem iudico. 
Idem. 
Οὕτω μὲ τοῖς σοῖς ἐξανηρτήσω λύγοις 
Kol τοῖς καλοῖς ἀγῶσι, etc. ut supra in Vita. 
Adde, 
Ὁρῶ σε; Χριστὲ, νῦν. ἀκραιφνεῖ λαμπάδι 
Ποιούμενον πρόνοιαν , οὐδ᾽ ἀπωσμένον͵ 
Τὴν σὴν ταπεινὴν παντελῶς κληρουχίαν. 
Ἢ λαμπὰς οὗτός ἐστιν ἡ φέγγουσά μοι" 
Ἡμεῖς ὁ κλῆρος, ovg ἐπελπίξεις, λόγε. 
Φύλαττε λοιπὸν, ,δωστικὴ ϑεαρχία, 
Τὸν ἐς κράτος λάμψαντα τῆς ἐκκλησίας 
Θησαυρὸν αὐτὸν παμφαῶν ἀγαλμάτων. 
Fideo te, Christe, pura nunc lampade 3) 
Curae habere nec repudiare 
Humilem tuam prorsus hereditatem. 
Iste lampas est, quae mihi lucet; 
Nos hereditas , quos sperare ᾿Ν δὸς o Ferbum. 
Conserva demum, salutifera Dei potesta, 
Eum , qui ad gloriam ecclesiae illuxit, 


Thesaurum ipsum splendidissimorum ornamentorum. 
VIII. Gregorius Palumas, in epistola ad Nomophy- 
Jacem ?). 
Οὐκ ἄλογον ὄντως πέπονθϑε πάϑος, d βίος ὃ λόγος" οὗτος 
οὗ τὰ κατηλογημένα βιβλία πέπομφας ἡμῖν ἔναγχος" καὶ, ἵν᾽ 


1) Eliae. 2) Supple, mihi praclucentc. 8) Cod. Reg. 2409. fol. 959. 











NICEPHORI GREGOBAE ELOGIA. Lxxv 


dro τὸ τῆς γραφῆς» ovx ἐμωρά φάσχων εἶναι σοφός;.... 
Εἰ δ᾽ ἄρα φησὶν οὗτος ὁ ἀμαθῶς οὕτω καὶ σκαιῶς συγγραφόμε- 
voc σοφὸς, «ic ἑτέραν κρύπτει διάνοιαν αὐτοῦ τὰ ῥήματα, γνώτω 
μὴ τοῦ κρύπτειν ἕνεκεν, ἀλλὰ τοῦ ἐκφαίνειν τὴν τοῦ λέγοντος διά- 
γοίαν») λεγόμενά τὰ καὶ γραφόμενα τὰ ῥήματα. διὸ κατὰ τὴν ὑγιᾶ 
δήπουϑεν ἀντιστροφὴν, ἄσοφον τὸ ἀσαφὲς, ὥσπερ τὸ σοφὸν σα- 
gis .. .. Ὁ καϑ᾽ ξαυτοῦ μεμηνὼς οὗτος d λογογράφος, καὶ av- 
τοκατάχριτος λογοποιὸς, παὶ τἀναντιώτατα πρὸς ἄλληλα καϑ᾽ ξαυ- 
τοῦ τὲ καὶ ἡμῶν λογογραφεῖν οὖκ ὥκνησε.... Ὃ παρ᾽ ἑαυτῷ 
συφὺς οὗτος, ἀλλ᾽ ἀδιάβατον ἔχων ἐπὶ vd κρείττω τὸ τῆς ψυχῆς 
λογιζόμενον, ἃ μὴ ξώρακεν ἐμβατεύων, εἰκῆ φυσιούμενος ὑπὸ 
τοῦ νοὺς τῆς σαρκὸς αὐτοῦ, πολλαῖς μὲν καὶ δειναῖς βλασφημίαις 
περιπίπτει προϊών, πολλαῖς δὲ κατεφϑαορμέναις ἄλλως διανοίαις, 
καὶ ἀνακολούϑας ἐχούσαις πρὸς ἀλλήλας ..... 


Nonne prorsus ratione excidit hic, cujus omnis vita in ratio- 
nis excolendae studio posita est; hic, cuius nobis libros futiles et 
absurdos nuper misisti; atque, ut Scripturae verbis utar, nonne 
stultus factus est, dicens se esse sapientem? . . . Quod si hic sa- 
piens, qui tam indocte et imperite scribit, alium sensum subesse 
verbis suis occultum dicit; meminerit, non ad occultandam sed 
ad declarandam mentem eius qui loquitur et pronunciari verba et 
scribi Quamobrem recte utique et alienum a sapientia esse dici- 
tur id quod est obscurum, et vicissim sapientiae consentaneum 
esse id quod est clarum et dilucidum. ... Hic in seipsum furens 
sermonum scriptor et suomet iudicio damnatus fabulator non du- 
bitavit in se pariter et in nos ea scribere, quae secum maxime 
pugnarent. .. . Hic sibi 3psi sapiens, sed qui mentem et cogitatio- 
nem ad meliora transferre haud quaquam potest; guo !) non vi- 
dit, ambulans; frustra inflatus sensu carnis suae; in plurimas 
deinde et graves blasphemias impingit, atque in multas senten- 
tias incidit, cum alioqui vitiosas, tum ex se invicem minime con- 
sequentes ?). 


1) Quae vulg. — 2) Haec convitia in Gregoram, non autem in Acindy- 
num, jacta esse, apparet ex his verbis, quibus epistola clauditur: ovx 
ἄχομψον, εἰ καὶ καταγέλαστον, ὅτι τὸ πλεῖστον αὐτῷ τῶν ysyQau- 
μένων τὴν τοῦ ᾿ἀκινδύνου δόξαν καθαιρεῖ, ἄκοντος τοῦ γράφοντος 
καὶ ἀγνοοῦντος. Non illepidum hoc, tametsi ridiculum est, quod 
quae scripsit, eorum maxima pars Acindyni opinionem convcellit, in- 
vito eo qui scribit et insciente. Item ex his, in quibus ad nomen 
Gregorae evidenter alludit, et eius patriam notat, quae erat Paphla- 
£onia: ἡ τῶν ἐπὶ τούτῳ συγκεκροτημένων ἐφ᾽ ἡμῶν δυεῖν μεγίστων 
συνόδων φῆφος οὐ μὲν οὖν οὐδένα τῶν ἐγρηγορότων λέληθε. μάλε- 
στα Ῥωμαῖον ὄντα καὶ πολίτην ἡμέτερον. Nemo est, quem duorum 
super ea re mazimorum Conciliorum , nostra actate habitorum , deci- 
sio latuerit ; ncmo inguam oxperrectus , praesortim si. Romanus ct. ci- 
vis noster sit. 








Lxxv — NICEPHORI GREGORAE ELOGIA. 


IX. Demetrius Cydonius, in epistola ad patriarcham PAz- 
lotheum !). 


Τί τοίνυν ἀπειλεῖς ; ἵνα τὰς ἑταίρας συναγαγὼν τοὺς ἐμοὺς 
καταφλέξῃς λόγους, ὥσπερ ἄλλου τινὸς, ἀρετῇ μὲν καὶ σοφίᾳ συ-- 
ξήσαντος, τοῖς δὲ σοῖς ἐλέγχοις λαμπρότερὸν αὐτῷ τὸν βίον κατα- 
σκευάσαντος; οὗ πρὸς τοὺς λόγους ἀντιβλέψαι μὴ δυνηϑεὶς ἐπὶ 
τὸ πῦρ εἶδες καὶ τὰς ψήφους τῶν γυναικῶν. ͵ 

Quid minare igitur? An te orationes meas, collecta amica- 
rum turba, combusturum, ut alterius ?) cuiusdam, qui quamdiu 
vixit virtutem et sapientiam coluit, te ipso autem confutato vitam 
suam fecit illàstriorem? in cuius adversos libros intueri cum 
haud posses, ad ignem statim et ad suffragia mulierum respe- 
xisti. 

X. Cantacuzenus, initio Antirrheticorum de lumine Tha- 
borio adversus Prochorum *). 


Οὐ πολὺ τὸ iv μέσῳ, καὶ ἀνίσταται ὁ φιλόσοφος Γρηγορᾶς 
Νιπηφόρος, ἐπεκδικῶν vd τε ᾿Ακινδύνου καὶ Βαρλαάμ. καίτοι γε 
τὸν φιλόσοφον, ὡς φιλόσοφον, πείϑεσϑαι ἔδει τῇ ἀληϑείᾳ καὶ 
ηρεμεῖν. d γὰρ φιλοσοφίας ὅρος τοιοῦτός ἔστιν, ὥστε τὸν ταύτην 
ἀσπασάμενον ἄπλαστον εἶναι προσήκειν καὶ συνετόν" ὥσπερ τοὐ- 
ψαντίον ἀναίσχυντον πάντη καὶ ἱταμὸν, τὸν πονηρίᾳ συξῶντα καὶ 
βασκανίᾳ. ὃ γάρ τοι τοιοῦτος, κἂν μυριάκις ἐπιστομηϑῇ,, τοσαυ-- 
τάκις ἀνθίσταται πάλιν. ὁ δὲ τὴν φίλην ἀλήϑειαν ἀποϑέμενος 
καὶ ἑτέρους προσλαβόμενος ἱκανοὺς κατὰ τῆς ἀληϑείας ἵσταται. 
ἀλλ᾽ of ἐχϑροὶ κυρίου ἐψεύσαντο αὐτῷ. καὶ τοίνυν καὶ αὖϑις τρίτης 
συνόδου συγκροτηϑείσης καὶ αὐτῆς ἐν Κωνσταντινουπόλει παρ᾽ 
ἐμοῦ, τὸν πατριαρχικὸν ϑρόνον τοῦ μακαρίου Καλλίστου κοσμοῦν- 
τος, πάλιν γίνεται τύμος, ἐπεχδικῶν μὲν καὶ ἐπιστηρίζων τόν τε 
πρῶτον καὶ δεύτερον τόμον, καταδικάζων δὲ τὸν Γρηγορᾶν σύν τε 
τῷ ἀκινδύνῳ καὶ Βαρλαάμ. Ó δὲ τὴν τοιαύτην ἐνεχϑεῖσαν ψῆφον 
μὴ ἐνεγκὼν κατὰ τοῦ τύμου χωρεῖ᾽ καὶ οὔτ᾽ ἀπὸ τῆς ϑείας 7ρα-- 
qc, οὔτ᾽ ἀπὸ τῆς διδασκαλίας τῶν ϑείων πατέρων καὶ ϑεολύγων, 
ἀλλ᾽ ἀπὸ τῆς κοιλίας αὐτοῦ βλάσφημα ἐρεύγεται ῥήματα. ἔνϑεν 
τοι καὶ τῷ ἁγιωτάτῳ πατριάρχῃ Φιλοθέῳ βιβλίον ἐξεπονήϑη κατὰ 
πάντων αὐτῶν, τῷ Σοδομιτικῷ πυρὶ ἐοικὸς, τῷ τεφροῦντι γλώσ- 
σας βλασφήμους καὶ ἀσεβεῖς. 

Οὐκ οἶσϑα 4) εἷς πρῶτος καὶ κορυφαῖος καὶ πάντων ὑμῶν 
ἔξαρχος Βαρλαὰμ, προστάτης τῆς ἀϑέου ταύτης αἱρέσεως χρηματί- 
σας διαπυρότατος, συνοδικῶς ἀπηλέγχϑη, καὶ πάσαις ψήφοις τὴν 
ἧτταν ἠνέγκατο᾽ καὶ τόμος ἐξετέϑη συνοδικός τε καὶ πατριαρχικὸς, 
κηρύττων τὴν ἐκείνου κακοδοξίαν; ὁ δὲ μετ᾽ αὐτὸν τὰ ἐκείνου 
ἀναλαβαὶν ᾿Δκίνδυνο; οὐ καὶ αὐτὸς ταὐτὰ δὴ ταῦτα τῷ Baglodp 


4) Ex cod. . 8118. fol. 28. 9) Scil. Gregorae. Ex cod. : 
) 999. tef ἡ " Ex eodem 'cod. fol, 49. d Reg 














NICEPHORI GREGORAE ELOGIA,  — LXXvM 


nízovOe , συναπελεγχϑέντος αὐτοῖς xol τοῦ πατριάρχου KoMxa; 
τὸν δέ γε φιλόσοφον Τρηγορᾶν, ἔτε τε τὸν Ἐφέσου, τὸν Γάνου, 
τὸν Δεξιὸν, ἀλλὰ δὴ καὶ τὸν ᾿Δ4ϑανάσιον οὐκ ἠγνόηκας πάντως, 
ὡς καὶ τρίτη δι᾽ αὐτοὺς συγκεκρότητο σύνοδος παρ ᾿ἐμοῦ τε καὶ 
τοῦ μακαρίτου ἐκείνου πατριάρχου Καλλίστον ἕτι πε idis HP) τῷ 
βίω, καὶ τὴν ὁμοίαν καὶ αὐτοὶ τοῖς προλαβοῦσιν. τταν ὑπέστη-- 
σαν; καὶ τρίτος ᾿αὖϑις τύμος͵ ἐκτέϑειται, ὑπογραψάντων ἐν τούτῳ 
ἐμοῦ τε καὶ τοῦ βασιλέως Ἰωάννου τοῦ j Παλαιολόγου τοῦ υἱοῦ μοῦ; 
εἰ μὲν οὐκ ἀξιόχρεως ἐκείνους ἡγῇ, καὶ βραδεῖς μὲν νοῆσαι, εἰπεῖν 
δ᾽ ἀσϑενεῖς ταῦϑ᾽ E σὺ προφέρεις γυνὶ, οὐδ᾽ οὕτως καλῶς σε δια- 
τείνεσϑαι φαῖμεν ἄν" πλὴν ἀλλὰ συγγνοίημεν ἁπωσοῦν. εἰ δὲ πᾶς 
τις, ὃς τὰ ὑμέτερα οἷδε, πολλῷ τῷ μέσῳ μείζους ἐκείνους εἶναι κα- 
τά f ye τοῦτο, δηλονότι τὸ ὑπὲρ τούτων ἀντιλέγειν, ἐρεῖ" δῆλον, ὡς 
τῶν ἰσχυροτέρων καταβληϑέντων γελοία πάντως ἡ παρὸ τῶν ἡττόνων 
“ερὶ τῶν αὐτῶν εἷς μάχην πρόκλησις δόξει. τί σοι τοίνυν δοχεῖ; 3) 


Non multo tempore interiecto Nicephorus Gregoras Philo- 
sophbus consurgit, Acindyni et Barlaami dogmata defendens: 
quamquam oportebat Philosophum, ut philosophum, veritati ob- 
sequi et quiescere, Ea enim philosophiae ratio et natura est, ut 
qui hanc amplectatur, is et sincerus et intelligens esse debeat: 
quemadmodum e contrario is impudens et protervus est, qui vi- 
tam in improbitate et invidia exigit. Quippe huiusmodi vir, etsi 
centies ore obstructo coactus sit obmutescere, toties pugnam re- 
dintegrat. Iste autem abiecto dilectae veritatis studio, aliis com- 
pluribus sociis sibi adiunctis, in veritatem insurgit. Sed inimici 
Domini mentiti sunt ipsi. "Tertia itaque a me rursum congre- 
gata synodo, eaque Constantinopoli, quo tempore beatus Calli- 
stus thronum patriarchalem ornabat, alius denuo Tomus promul- 
gatus, qui primum secundumque vindicaret et confirmaret, Gre- 
goram autem simul cum Acindyno et Barlaamo condemnaret. At 
ile sententiam hanc in se latam non ferens in Tomum invehitur, 
ac neque ex sacra Scriptura, neque ex sanctorum Patrum theolo- 
gorumque doctrina, sed ex suo ipsius ventre depromptas blas- 
phemias eructat. Unde et sanctissimus patriarcha Philotheus li- 
brum lucubravit similem igni Sodomitico, linguas blasphemas et 
irreligiosas jn cinerem vertenti. 

An tu istud ignoras, primum et principem et omnium ve- 
strum ducem Barlaamum, qui impiae huiusce haereseos acerrimus 
defensor audiit, refutatum in Concilio, et communi omnium suf- 
fragio victum ac profligatum fuisse; Tomo deinde synodico eodem- 
que patriarchali edito, perversas eius opiniones publice damna- 
tas? Nonne et is qui illius dogmata postea excepit, Ácindynus, 
haec eadem quae Barlaamus passus ipse quoque est, patriarcha 


1) . δεδριόνξεος. 58) Adde his capp. 23. 24. et 25. Libri τιν. Hi- 
os Ah sid PP 


uxxvm — NICEPHORI GREGORAE ELOGIA. 


etiam Caleca simul cum illis refutato? Iam vero nec philoso- 
phum Gregoram, nec Ephesi metropolitam, nec Geni, nec De- 
xium, nec Áthanasium plane ignoras; nec te fugit, tertiam eo— 
rum causa coactam esse synodum mea et beati illius patriarchae 
Callisti adhuc superstitis auctoritate , atque hos, iis qui praeces- 
serant exaequatos, parem damnationem subiisse, "Unde et tertius 
. Tomus promulgatus est, cui ego et filius meus Ioannes Palaeolo— 
gus Imperator subscripsimus. Hos tu si non satis idoneos, si ad 
ea quae nunc obiicis vel excogitanda tardiores, vel dicenda infir- 
miores fuisse existimas, nec sic quidem te recte contendere di- 
xerim: veniam tamen utcunque dederimus. Quod si quisquis res 
vestras novit, is illos multo maiores esse fatebitur, eo praeser— 
tim quod de his contentio sit; palam est, postquam eversa sunt 
ea quae firmiora erant, prorsus ridiculos esse eos, qui viribus 
defecti adversarios provocent, et de iisdem rebus pugnam instau- 
ratum eant. Ecquid ergo tibi videtur? etc. 


ΧΙ. Joannes Cyparissiota, Palamicarum "Transgressio- 
num Part. I. Lib. 1v. cap. 111. 


Εἰ δὲ xol ᾿μαπρύϑεν. ἐπισκέπτεσϑαι ταῦτα δέοι , καὶ καϑέκαστον 
ἐπιζητεῖν, τὴν περὶ ταῦτα συγγραφεῖσαν τῷ μεγάλῳ τῆς ἀληϑείας 
ἀγωνιστῇ Νικηφόρῳ διΐτω τις βίβλον" καὶ πάντ᾽ ἀκριβῶς εἴσεται, 
μηδενὸς ἐν ἐκείνοις ἀποδέοντα 1) τῶν εἰς ἀλήϑειαν καὶ κάλλος εὖ 
ἠσκημένων. 

Quod si ista longius repetita explorare et singula inquirere 
oporteat , legat quilibet librum de his rebus a inagno veritatis pro- 
pugnatore Nicephoro conscriptum: quem qui legerit , is omnia 
penitus pernoscet, cum illic nihil desideretur sive ad veritatem 
sive ad elegantiam pulchre accommodatum. 


XII. "4vovvuog, περὶ τῆς toU dar φευδογραφίας ὁμοῦ 
καὶ δυσσεβείας *) 

Τοσαύτην δὲ κεκτημένος ἀσυνεσίαν πὰ τὴν τῶν θεὸ ὅρων 
σατέρων διδασκαλίαν , καὶ οὕτω πλημμελῶς ἐκδεχόμενος αὐτὰ 3), 
ὡς *al πρὸς πᾶν τοὐναντίον ἀποβουκολεῖσϑαι, πᾶσαν αἵρεσιν ó 
τάλας ἀπεσώρευσε 4) τῇ ἑαυτοῦ κεφαλῇ τε καὶ ψυχῇ. διὸ καὶ d αντι.- 
κείμενος κατέστῃ τῆς ἐκκλησίας τοῦ Χριστοῦ, καὶ ὑπ᾽ αὐτῆς τῶν 
αὐτῆς περιβόλων δικαίως ἀπηλάϑη καὶ ἀπεκηρύχϑη SOIT xal 
τοῖς ἀναϑέματι καϑυποβληϑεῖσιν ἐγγράφως συνετάχϑη, εἶ μ ἄρα 
μεταμεληϑθείη καὶ τῶν πονηρῶν δογμάτων ἀποσταίη, συμφωνήσας 
ἡμῖν κατὰ τὴν τῆς εὐσεβείας d ὅπερ μὲν ἡμῖν εὐχῆς Ée- 
γον καὶ ἐλπίς. ἀπογινώσκειν γὰρ εἶς τ ἕλος, πρὸ. τοῦ πᾶσιν ὀφειλο- 
μένου τέλους, οὐδένα δεῖ. προστιϑεὶς δ᾽ ὅμως οὕτως ὁσημέραι ταῖς 

1) An igi RE DE Ex cod. O. 1. Bibliothecae Mediolan. Ambro- 


sianae, quem Friderico Ro jio communicavit L. Anton. Murato- 
rius. 3) An αὐτήν) ἐπεσώρευσε. 


NICEPHORI GREGORAE ELOGIA. — xxxux 


δυσσεβείαις, ἀπροσδύκητον αὐτοῦ σχεδὸν ἀπεργάζεται τὴν ἐπὶ τὸ 
κρεῖττον ἐπάνοδον. 

Cum autem is sanctorum Patrum doctrinam tam male intel- 
ligat, tam perperam accipiat, ut ad quemlibet contrarium erro— 
rem seductus divertatur, omnem haeresin infelix capiti et animae 
suae accumulavit. Quamobrem ecclesiae Christi adversarius exti- 
lit, et extra septa eius ab ea iuste eiectus, publico praeconio damna- 
tus et scripto anathemate cum alienis a communione asannume- 
ratus est, nisi eum poeniteret, nisi veram nobiscum religionis do- 
ctrinam professus ἃ pravis dogmatis absisteret: id quod nos et 
voyemnus et speramus. Neminem quippe, ante destinatum omni- 
bus fiuem, desperare oportet. Caeterum ille, quando novis quo- 
tidie accessionibus cumulat impietatem, futurae ad meliorem fru- 
gem conversionis nullam fere spem facit !). 


XIII. Joannes Cyparissiota, Palamicarum Transgressio- 
num Part. I. Lib. 1r. cap. ult. 


Πρὸς τούτοις δὲ καὶ τὸ θαυμαστὸν ἐκεῖνο σῶμα τοῦ μεγάλου 
τῆς ἀληϑείας κήρυκος παιζόμενόν τε καὶ περιφερόμενον καὶ τοῦ- 
to μὲν ἐν φιλοσόφοις ὄντος, οἷος οὐδεὶς ἐν αὐτοῖς ϑαυμασιώτερος" 
τοῦτο δ᾽ ἐν ἀσκηταῖς, οἷος οὐδεὶς ἕτερος σπουδαιότερος" τοῦτο δ᾽ 
ἐν τοῖς ὑπὲρ εὐσεβείας ἀγῶσιν καὶ τοῖς ἀπὸ τῶν πειρατῶν προπη- 
λαχισμοῖς καὶ λοιδορίαις καὶ καϑείρξεσιν, οἷος οὐδεὶς ἄλλος ἐν 
ἅπασι καρτερικώτερος" Νικηφόρου φημὶ τοῦ ϑαυμαστοῦ Γρηγορᾶ, 
καὶ μηδὲν ἕτερον ἐξ ἀμφοτέρων τῶν κλήσεων περὶ αὐτοῦ τοῦ ϑεοῦ 
δηλώσαντος, ἀλλ᾽ ἢ νίκας ἐν ἐγρηγορότι τῷ νῷ κατὰ τῶν τῆς ἀλη- 
ϑείας χϑρῶν ἄρασθαι. 

Ad haec spectandum corpus magni Fidei verae praeconis diu 
ludibrio habitum, etc. "Vide supra in Vita. 


XIV. Symeon  '"Thessalonicensis adversus | Haereses 
cap. X Xt. aq. 
Contra Barlaamum , Acindynum et iis similes, 

Toig ἱεροῖς δὲ τόμοις ἐντυχὼν ὁ βουλόμενος, οὗς ἡ τοῦ Χρι- 
στοῦ ὀρθόδοξος ἀνεστήλωσεν ἐκκλησία, εἴσεται ἀκριβῶς παντα΄ πρό- 
τερον μὲν τῷ ἐκτεθέντι κατὰ τοῦ δυσσεβοῦς ἐκείνου Βαρλαὰμ τοῦ 
Καλαβροῦ" δεύτερον δὲ τῷ τοῦ κινδυνεύσαντος ἐν ὁμοίοις τῷ. 
Βαρλαὰμ πολυκινδύνου ᾿ἀχινδύνονυ" τρίτῳ δέ γε κατὰ τοῦ τρίτον 
καὶ πολλάκις (ἐπεὶ καὶ πολλάκις παρ᾽ αὐτοῦ τε καὶ διαφόρων ἄλλων 
αἱρετιζόντων ὁμοίως ἔσχε rdg ταραχὸς ἡ ἐκκλησία Χριστοῦ) φημὶ 
δὲ τοῦ λίαν νενεχρωμένον τὴν ψυχὴν, καὶ κάρῳ δυσσεβείας καὶ 
ὕκνῳ βαρεῖ κατεχομένον Γρηγορᾶ, συντεϑέντι" καὶ γνώσεται olov 
τὸ τῆς αἱρέσεως ταύτης ποικίλον τὸ καὶ δολερὸν, καὶ ἅμα τὸ ἄθεον 


1) Huc pertinet narratio disputationis in palatio habitae coram Impe- 
ratore Iosnne Palaeologo, gem extat in cod, Reg. 2609. 


τσ  . NICEPHORI GREGORAE ELOGIA, 


xal ἐπιβλαβὲς, xal τίς ὁ ταύτης προστάτης, καὶ τίνες of ἐξ ἐκείνου 
φυέντες, οὐκ ἄκαρποι μόνον xol καταργοῦντες τὴν γῆν τῆς εὖ-- 
σεβείας βλαστοὶ, ἀλλὰ καὶ ἀκανθώδεις καὶ λίαν τραχεῖς, παρα“ 
λυποῦντες καὶ διασπώντες τὰ τῆς ἐκκλησίας γεννήματα. 

Ἐν αἷς δήπερ ἀσεβείαις καὶ ἀτοπίαις καὶ διάδοχον ἑαυτοῦ τὸν 
δύστηνον ἐκεῖνον ἔσχεν ᾿Ακίνδυνον᾽ καὶ ἔτι δεξιόν τινα, τὸν τῆς 
ἀριστερᾶς μερίδος" καὶ ᾿Αργυρὸν, τὸν ἰοῦ μεστὸν, τὸν καὶ πολυ 
τὸ κίβδηλον τῆς Ἑλλήνων φλυαρίας πλουτήσαντα" καὶ πρὸ αὐτῶν 
Τρηγορᾶν ἐκεῖνον τὸν ἀποστάτην. οἷ καὶ τὴν χάριν καϑάπαξ ἤϑε- 
τήκασι τοῦ Θεοῦ καὶ τὴν φυσικὴν αὐτοῦ δύναμιν καὶ ἐνέργειαν 
ἐξηρνήσαντο, μηδεμίαν δύναμιν προσεῖναι λέγοντες τῷ Oto, μηδὰ 
δωρεάν v6 καὶ χάριν ἐξ αὐτοῦ προϊοῦσαν. 

Sacros Tomos, ab orthodoxa Christi ecclesia publice exposi- 
tos, qui voluerit legat, et omnia explorate cognoscet: primo 
quidem eum Tomum, qui in impium illum Barlaamum Calabruma 
editus est: tum illum, qui adversus temererium 1) Acindynum, 
eadem quae Barlaamus tentare ausum !); denique eum qui ter- 
tius prodiit, compositus videlicet in eum qui ter et saepius 3) 
(siquidem ab eo saepe et a variis praeterea haereticis ecclesia Christi 
similiter perturbata est), Gregoram dico, morte animae penitus 
mortuum, eundemque impietatis veterno et gravi sopore oppres- 
sum,  Cognoscet is quam varia et quam subdola sit haec haeresis, 
quam Dei inimica et noxia; quis ipsius propugnator primus fue- 
ritj quinam denique inde exorti non modo infructuosi et verae 
religionis solum iufestantes surculi, vcrum etiam spinosi et mul- 
tum asperi, eos quos genuit ecclesia foetus molestia afficiant et 
dilacerent. 

-Horum [Barlaamus] impiorum dogmatum et errorum heredem 
habuit infelicem illum Acindynum; item Dexium, sinistrarum par- 
tium hominem 3); nec non Árgyrum, aeruginis 3) plenum et Grae- 
canicae vanitatis falsa moneta ?) instruclissimum; et ante hos 
apostatam illum Gregoram. [1 gratiam Dei omnino contempse— 
runt, naturalem ejus virtutem et operationem repudiarunt, nullam 
Deo adiunctam virtutem, nullum ex eo donum, nullam gratiam 
procedere dixerunt. 

Habes, Vir illustrissime, selecta e multis Nicephori Grego- 
rae elogia; honorifica pariter et iniuriosa: quae longo intervallo 
distantia et plane disparata ideo coniunximus et oculis tuis alterna 
subiecimus, quo facilius perspiceres quam iniqua essent iudicia 
hominum, quam caeca et affectui obnoxia. lllud tamen hac in 
parte diligenter velim attendas, a quibus Gregoras reprehensus 
et contumeliis vexatus sit, eos illi infensos fuisse ob eam prorsus 
causam, quia saniorem doctrinam et verae fidei dogmata propu- 


1) Graecas allusiones reddere non licuit, — 2) Supple, eadem tentavit. 
8) Allusiones ad nomina. 


NICEPHORI GREGORAE ELOGIA. LXXXI 


gneret; a quibus vero laudatus, eorum plerosque non studio par- 
tium ductos, sed vel opinione sua deceptos, vel amori (ut fit) 
indulgentes, plus nimio blanditos esse ei, quem laudibus orna- 
ret. Ne autem, suffragiis computatis, dubites utri, seu benignae 
stu duriori, sententiae accedas, eo quod utrobique pares numero 
ealculi iudicium ambiguum faciant, adnumerentur isthaec quoque 
supra allatis testimonia amica et mere ἐγκωμιαστικα. 


XV. Cantacuzenus Hist. Lib. I. Cap. ΧΙ. 


Τὸ δ᾽ αὐτὸ τοῦτο καὶ ἹΜετοχίτης ὃ μέγας, ὃς βεσιτεύων μὲν 
τότε τῇ διοικήσει τῶν βασιλικῶν πραγμάτων ἦν, ἄλλως δὲ ἀγχί- 
»ove, xal οὐ Μόνον τῆς xaO" ἡμᾶς, ἀλλὰ καὶ τῆς ἔξω σοφίας εἰς 
ἄχρον ἐληλακώς. τὴν γὰρ ἀστρονομίαν, ἀπό τινος Βρνεννίου φαύ.- 
las τινὰς xal ovx ἀχριβεῖς πάνυ παραλαβὼν ἀρχὼς, αὐτὸς ἰδίοις 
πόνοις ἐξηχριβώσατο , ὡς καὶ μετὰ ταῦτα πολλοὺς ἐν ἐπιστήμῃ τοῦ 
μαϑήματος σὺν ἀκριβείᾳ γενέσϑαι παρ᾽ αὐτοῦ διδαχϑέντας. 9 καὶ 
θαυμάζοντος βασιλέως, καὶ πρός τινα τῶν ἐκείνῳ φοιτησάντων 
ἐρομένου, ό “Τρηγορᾶς οὗτος ἦν, πῶς ὁ Μετοχίτης, ἐκ φαύλων 
τῶν ἀρχῶν ὡρμημένος, οὕτως ἠδυνήθη πρὸς τελείαν ἐξεύρεσιν τοῦ 
βαϑήματος ἐλϑεῖν᾽ οὐ ϑαυμαστὸν, φάναι, βασιλεῦ, τὸν ἐρωτηϑέν- 
τα, x λαμπάδος μικρᾶς πυρσὸν ἀναφϑῆναι μέγαν" ἐπαινέσαι τὰ 
τοῦτον τῆς ἀγχινοίας τὸν βασιλέα, καὶ τὸ οἰκεῖον τῆς εἰκόνος θαυ- 
μάσαι. 

ld ipsum et magnus Logotheta Metochites praestitit, qui tum 
domum Imperatoriam sive aulam regebat, vir alioqui solers, et 
non Christianis modo, sed externis etiam litteris politissimus. 
Etenim cum astronomiae principia a quodam Bryennio minuta et 
imperfecta accepisset, ipse in eo studio accuratissima diligen- 
tia sua tantos progressus fecit, ut deinde quoque permulti in ea- 
dem scientia ipso praeceptore progressus eximios adepti sint. 
Quod cum Imperator admirans Gregoram eiug auditorem per- 
cunctaretur, qti tandem Metochites, a tam tenuibus profectus 
itis, ad plenam huius disciplinae cognitionem aspirare potuis- 
set, audivit ab eo, nihil esse mirum ex parva lampade luculen- 
tam facem accendi, Laudavit respondentis acumen Imperator, 
et imagine obvia ac familiari naturam rei ante oculos ponente de- 
lectatus est. 


XVI. Isaac "irgyrus, Cap. ΧΕΙ. Computi a Petavio editi 1). 

Ταῦτα μὲν οὖν ἡμεῖς, καὶ πρὸ ἡμῶν ὃ σοφώτατος Γρηγορᾶς 
ἀπέδειξε , τὸν περὶ τούτων λόγον ἐκθέμενος, μηδεμιᾶς σοφίας 
ἐπολειπόμενον, καὶ αὐτὸ τὸ κανόνιον μεταποιήσας καὶ ἀποκατα- 
στήσας εἷς τὴν κατὰ τοὺς νῦν χρόνους ὀφειλομένην αὐτῷ  διόρϑω- 
σιν ὃς καὶ τοῖς πᾶσιν ἐμφανὲς καταστὰς ἄχρι καὶ αὐτοῦ τοῦ pa- 
σβέως ἐνώπιον xal τῆς περὶ αὐτὸν συγκλήτου, ἔτι δὲ καὶ τῶν τῆς 


1) Uranolog. pag. 382. 
Nicephorus Gregor. Vol. I. f 





uxxxu — NICEPHORI GREGORAE ELOGIA. 
ἐκκλῃσίας λογάδων, ἐπῃνέϑη τε παρὰ πάντων, καὶ πάντες, εἶ δυ- 


ψατὸν, εἰς τὸ ἑξῆς τελεῖσθαι τὸ πάσχα κατὰ εὴν τοῦ νέου κανόνος 
διόρϑωσιν εὔλογον εἶναι κεχρίπασι, τὴν τῶν λόγων δυσωπηϑέντος 
ἀλήϑειαν. 

Ἢ Et quidem ante nos doctissimus Gregoras.de hoo scripsit, 
edito libro, in quo nullam eruditionem desideres, et transformato 
canone, et in eum qui huic saeculo competit statum restituto z 
qui et in populo, et in conspectu Imperatoris et ipsius Senatus, 
et lectissimorum ecclesiae virorum, ab omnibus laudatus est; et 
uuiversi Pascha, si fieri posset, ex emendatione canonis cele— 
brandum esse decreverunt, ipsa veritate verborum confutati. 


XVII. Τοῦ πρωτονοταρίου τοῦ Μαμκπηνοῦ, εἰς Νικηφόρον τὸν 
Γρηγορᾶν !). 

Ὃν ἐπί τ᾽ ἀριστεῖ Χριστοῦ καὶ γενναίῳ διέϑηκα μάρτυρι λό- 
γον, ἠτηχόσι σοφῶς ἐν ὑπερορίᾳ κἀνταυϑοῖ, πέπομφα,, ὕπη κρι-- 
νοῦσιν οὐ πεφροντικὼς, τῷ Θ᾽ ὑπερορίους εἶναι τοὺς κρινοῦντας, 
καὶ ἄλλως ἥκιστ᾽ ἐπιτετραφώς σφισι τὴν. κρίσιν. ἐπιψηφιζέσϑων 
ἡ βούλοινθ᾽ ἕκαστος" καὶ of 2) ὕροις ἐπιστήμης ἑπόμενοι, οἷς 
κρινοῦσιν ἀγαπήσομεν᾽ εἰ δὲ καὶ ἀνεπιστημοσύνην ἕνιοι καταψη.- 
φιοῦνται τοῦ λόγου, ἥκιστ᾽ ἀνιασόμεϑα. σοὶ δὲ πέμψαι τὸν λόγον, 

'τέως μὲν ὥκνουν. ἤδειν γάρ v' ἀρίστῳ τῶν Ἑλλήνων ἀκριβωσο- 
μένῳ περὶ αὐτοῦ πέμπων, καὶ μεθ᾽ ὕσης ἑκάστην αὐτοῦ μοῖραν 
ἐπιστήμης ἐπισκεψομένῳ, οὐχ ὕπως 00a ys sig νοῦν ἔρχεται καὶ τὴν 
ὅλην διασκενὴν, ἀλλ᾽ ὅσα καὶ ὄνομα ἀποξέει τὲ xal ἀποτορνεύ 
καὶ λεαίνει συνθήκην, καὶ ἀπόϑεσιν ἀναπαύει, καὶ διὼ τῆρ, τρό- 
πον ψυχῆς, τὸν λόγον εὖ ἰϑυνούσης ἁρμονίας εὖ ἥρμοσται. wal 
τέκτοντες ?) γὰρ, καὶ τῶν γενικωτέρων ἐπιτηδευμάτων οἱ προῖ-. 
στάμενοι, τοῖς ἐφ᾽ ἕπάρτοις αὐτῶν μέγα δυναμένοις σὺν ὄκνῳ φι- 
λοῦσιν ἅττ᾽ ἔφϑησαν κατασχευασάμενοι ἐπιδείκνυσϑαι. καί σοι τῷ. 
“ὧν εἶδος σοφίας ἐξησκηκότε, καὶ διαιρεῖν εὖ οἶδ᾽ 3) ὅτι λόγους 
καὶ κρίνειν, εἴπερ τις τῶν ἐπὶ σοφίᾳ τεϑρυλλημένων, σὺν ὄκνῳ 
εἴ τις αὐτοῦ λόγους κρίνοιτο πέμψει. ταῦτ᾽ ἄρα κἀγὼ σὺν ἀγωνίᾳ 
πέμπων ?) τὸν λόγον, δεδιὼς μὴ παρὰ σοὶ κριτῇ οὐ κατ᾽ ἐπιστή- 
μην, οὐδ᾽ ἐπ᾽ εὐφημίᾳ τοῦ μάρτυρος, ἀλλ᾽ ἐφ᾽ ὕβρει παρὸ τὴν 
αὐτοῦ φαυλότητα ἐξενήνεκται. εἰ δέ σοι μέλον δέους ἡμᾶς ἀπηλ- 
λάχϑαι, τὴν παρὰ σαυτοῦ ψῆφον μὴ ἀποχνήσῃς ϑέσϑαι τῷ λόγῳ. 
εἶναι γὰρ ὃ σὺ ψηφιῇ, ὅρων ἐπιστήμης εἴσω. εἰ δ᾽ ἐλλέλειπταί τε 
τῷ λόγῳ, εἶ προσϑήσεις, οὐκ ἀνιάσεις᾽ εἶ δ᾽ ἡμᾶς προσϑεῖναι δη- 
λώσεις, καὶ οὕτως εὐφρανεῖς. 

XVIII. Τοῦ Ζαρίδου, slg τὸν αὐτόν. 

Τί μὲ κινεῖς ὕστις εἶ λυπούμενον καὶ οὐκ ἐᾷς θρήνοις καὶ oi- 

μωγαῖς τὴν συμφορὰν ἀφοσιοῦσθϑαι, τραγικαῖς σκηναῖς φιλοχω- 
1) Hanc epistolam, et decem sequentes, ex codice Vaticano partim 
sua partim viri doctissimi Belmanni Sueci manu descriptas, commu- 


nicavit mecum R. P. D. Bernardus de Montfaucon. 2) Legen- 
dum ej. 8) τέχεονες.ς. 4) εἰδότι.ἡ 5) πέμπω. 


— —————— - —M— 


NICEPHORI GREGOBAE ELOGIA,  rxxxmi 


ροῦντα , (v. ἐπεῖθεν ἐρανιξζοίμην τὰ to -πάϑος ἐπιφῥωννύντα καὶ 
ἀκήλητον - φρουροῦντα νὸν ἀεὶ χρόνον; ἐς τοσόνδε γὰρ ἀτοπίαρ 
προήκομενγ ᾿ὥσϑ᾽ ἃ μάλιστα ὀδυνῶσιν ἡμᾶς, ταῦτα φιλοκρινεῖν 
καὶ δινηλατεῖν, ἵνα τῷ παρόντι δαίμονε ἀξίως ὑπηρετοῖμεν, («αἱ 
μὴ κατειρωνευοίμεθα, ᾿οἷς σύνεσμεν δεινοῖς. ἀλλ᾽ εἴτε φειδοίη 1) 
ἡμῶν, ἵν᾿ ἐκεῖθεν ἀποσπάσωμεν ?), καὶ μὴ λάϑωμεν ἐκτακέντερ 
εἷς δάκρυα, εἴτε καὶ τὰ σαυτοῦ εὖ τυϑέμενος ἐκ τοῦ περιόντορ, 
ὕπως τὴν δίαιται ποιοῖτο ?) τοῦτόν σοι ἀγνοεῖσθαι, ἀλλὰ καὶ τὸ εἰς 
σ ἀφεστατην τεῖνον γνῶσιν, αὐτὸν καϑ᾽ αὐτοῦ ἔχειν μηνυτήν᾽" ἀλλ᾽ 
sro οὕτως, εἴτ᾽ ἐκείνως, εἴτε καὶ ἀμφοτέρωθεν ἐλλοχῶν ἡμᾶς ἡμέ- 
τερα γράμματα προκαλῇ, εὖ εὖ ἴσϑε, ἐξεῖλες ἡμᾶς κατὰ πράτος; καὶ τὰ 
ὅπλα σοι συγχωροῦμεν, τῆς τοῦ λανϑάνειν αἱρέσεως ὥσπερ ἀκρο- 
πόλεως ἐκφὸιεώντες. αἱ | γὰρ τῶν ^) συγγραμμάτων Σειρῆνες τὰρ 
φρένας μετῴκισαν, καὶ ὅτι βούλοιντο χρῶνται ἡ ἡμῖν; καὶ ὅ ὅποι τρᾶ- 
ποιντο οὐχ ἀπολεισύμεϑα. πλὴν παρ 060» τοῦτο, τὴν μήρινθον 
ἐκείνην μὴ οἷον σπεῦσαι ^) ἡμᾶς" φὴς γὰρ (ὡς ταύτῃ aígs cov) 
ὡς ἐφ᾽ ἑκάτερα ταλαντεύῃ , καὶ παραλλὰξ ταῖς γνώμαις φέρῃ. καὶ 
τῶν ἀμηχάνων οὐδὲν ἐνδεῖς, οὐδ ὁποτέρως δυνάμεμος ἔχειν τὴς 
scegli ἡμῶν δόξης, νῦν μὲν κινδυνεύων; τοῖς ἐλλογίμοις ἡμᾶς ἐγπρί- 
νειν, νῦν δὲ... . ἀλλ᾽ εὐφημεῖν χρή. ὃς γὰρ ἂν καὶ προσειδῇ 
χάριτας, εἶ τιρ αὐτὸν ἐξ ὀφθαλμῶν τε καὶ ἀπὸ μνήμης εἶναι (ae 
xoo$ δέω πάντων φάναι) ἐς τἀκριβὲς ἀγγείλειεν, ἡ που ἡδὺς ἃ ἂν 
9d. εἴη ὀψὲ τῆς ἡλικία ἐπιδείξεσι δεδωκὼς, τοῦ μήτινα τῆς ὁρ- 
ϑῆς ψήφου περὶ αὐτοῦ ἐμοφκεῖν. ὦ μούσαις ἁπάσαις κεχαρισμένε, 
ὅσον ἐπ᾿ ἄλλῳ φάναι (i ἀλαζονεία τις ἡ τὸ τοῦ ἔπουρ) οὐκ ἐμέλ- 
λομεν ἀφνειθοί ποτ᾽ εἶναι ἐν λόγοις. , οὐδ᾽ ἐπαΐειν, οὐδ᾽ ἐφιστά- 
ψειν τούτοις περιεργύτερον. ' yUy δὲ “καὶ. πάντάπασιν ἀπηγροικίο 
όμεϑα, καὶ μάλιστα ἐπειδὴ συμφορὰ συνεκύρησε ἡμῖν ἀργαλειν- 
τάτη᾽ , ἀπεσχλήκαμεν. καὶ ἀπειπάμεϑα καὶ λόγοις καὶ loyoig, εἴπερ 
ἦν χάριν ἔχον ἡμῖν. καὶ πῶς γὰρ οὐκ ἐμέλλομεν συμφορᾷ καὶ οὐ- 
τωσὶ αλέσϑαει εἰς νοῦν, οὐχ 2) οἷαί τε * οὔσῃ. iain radica εἶ 
καὶ ἄλλως τίσις ἐστὶ καὶ καϑαάρσιον τῶν. ἡμῖν βεβιωμένων. sel 
μιὰ γέ τῷ σοφῇ διαχειρήσει μεμηχάνητον T). μὴ γὰρ οὕτω τὸ πάϑος 
κατασῦραι δυνηθείη τοῖς τοιούτοις δόγμασι. συνευθισμέγους Aoyi- 
σμοὺς ἡμῶν, ὡς μὴ, ταῦτα ταὐτῇ διῳκίσϑαι τῷ κρείττονι οὐρανο- 
μήκει φωνῇ διατρανοῦν.. ἀλλὲ μέχρι τούτου ϑάῤῥει. ὑγιαίνομέν σοι, 
καὶ οὗ αὐτοὶ ἐσμὲν, ψῦν vs καὶ ὅτε δὐϑηνοῖτο τὰ xod" ἡμᾶς. τὰ δ' 
ἄλλα πρὸς τὸ ξῆν ἀπονενοημένως ἔχομεν" "αἱ μὴ μικρυλογοῦ “περὶ 
ἡμῶν, περὶ δόξης κινδυνευονταρ. ἐπιστρέφεσθαι οἰόμενος. ἐχόντων 
αἱ περὶ ἡμῶν ὑπολήψει, κατὰ TO. ἐπιὸν ἑκάστῳ, καὶ ὅπως ποτὲ 
ἔχουσιν ἕκαστος φεερὶ τοῦ ῦ τἀλλότρια xaxd περιεργάζεσθαι φιλονει- 
ear ἀλλὰ ταύτῃ ἱμὲν αὔχ. ἥλωμεν μεῖς, ἄλλῃ δὲ πολλαχῆ" ἢ 
τἀληθέστερον φάναι, οὐκ ἔστιν ὅϑεν . καὶ προσέχειν σοι ἔπεισαν 
μετὰ πολλοῦ ϑαύματος καὶ βοῆς" καὶ νύχτωρ καὶ μοϑ᾽ ἡμέραν, 


D φειδοῖ. ὦ An ἀποσπασθῶμενῦ 8) Subest aliquod mendum. 


4) An σῶν ὃ 5) An σπάσαιῦ — 6) Haec, et quae sequuntur, 
mendosa sunt et obscura. T) An μεμηχάνηται ὃ 


1Lxxxiv — NICEPHORI GREGORAE ELOGIA. 


xal κατὰ μόνας οὖσι, xal μεθ᾽ ὧν ἑκάστοτε συμβαίνει, ἡμῖν 
σύνει" καὶ μεμηνόσι ϑείαν τινὰ μανίαν ξοίκαμεν, οὐκ ἐπὶ ποσόν vs, 
ἀλλ᾽ ὅσον οἷόν τε ποῤῥωτάτω. καὶ γὰρ χορηγεῖ τῷ πάϑει τῆς 1) ἐπε- 
στολῆς συνεχὴς ἀνάληψις, καὶ ἡ τῶν ἐν αὐτῇ δὶς καὶ τρὶς ἐπανά- 
ληψις γινομένη. καὶ ταὐτὰ ?) ἀπὸ τῶν αὐτῶν πρόεισι, λήϑη καὶ 
ἄγνοια τῶν παρόντων, καὶ σοῦ τοῦ ἀπόντος φαντασία, ἐκκρούου- 
ca τὴν τῶν πραγμάτων ἀλήθειαν καὶ οὐδὲν ἢ μικρὸν διενηνόχα- 
pev τῶν ἐνθουσιώντων, πρὸς σκιᾷ τινι ἀνασπῶντες λόγους" καὶ 
συγχαίρομεν τοῖς λόγοις, οἷον ἐπλούτησαν σπουδαστὴν, οἷον ἔχον- 
τες οὗτοι ἄγαλμα ἡμᾶς ἐλάνθανον. καὶ μὴ ἄλλως οἵου μὲ ταῦτα 
δαψῳδεῖν᾽ οὐ μὰ τοὺς λόγους αὐτοὺς, καὶ τὸ κατακλῶν καὶ κατα- 
σκῶν ἡμᾶς βάϑος, 0 νῦν εἶξε τοῖς σοῖς γράμμασιν, οὐ πρὸς χάριν 
ὁ λύγος, οὐδ᾽ ἐπιτηδὲς οὐδὲν, ἀλλὰ ψυχῆς οὐδὲν εἰδυίας τεχνικὸν, 
οὐδ᾽ ἀγεννῶς ὑπέρχεσϑαι συγχαιρούσης ἀνδρὶ τῆς ἐπὶ λόγοις ὅσῃς 
οἵας εὐδοκιμήσεως, καὶ τοῦ γνώμης εἶναι τοῦτον, τῷ μετρίῳ κα 


εὐπροσίτῳ, καὶ αὖϑις τῷ σεμνῷ καὶ σωφρόνως διαιρομένῳ, κεκρα- 
μένης. ἀλλ᾽ εἴσι 3) τὸ saos, ὃ τὴν πρώτην ἀναγινώσκοντά με τὰ 
σὰ γράμματα εἰσήλατο, καὶ ἐς δεῦρο παρακατέχει, ἀεὶ δεεξίοιμε, ταῖς 
ὑπερβολαῖς δυσάρεστος δόξεις *). ἀλλ᾽ οὐδὲν μᾶλλον ó λόγος τὴν 
ἀλήθειαν αἰσχυνθήσεται. ἐναργέστατα γὰρ φέρω κατὰ τοῦ προσώ- 
sov σημεῖα πολλοῦ θαύματος, τὴν ἐπιστολὴν ἢ μνήμῃ ἀναλαμβά- 
ψων, καὶ τοὺς ὀφθαλμοὺς ἐπαφιεὶς ταύτῃ. καὶ συνίημι ἡδόμενος τε 
καὶ ὀνινάμενος, ὥσπερ ἐπὶ τρυτάνης, ταῖς ἴσαις ῥοπαῖς. καὶ σὺ μὲν 
τὴν τοῦ Σωκράτους προΐστασαι ἐπὸ τοῦ δογματικωτέρου ἀπόδρασιν, 
ὅταν δέῃ περὶ ἡμῶν σε ψῆφον ἀπενεγκεῖν, τίνες ve καὶ οἷοι" ἡμεῖς 
δὲ τὴν αὐτοῦ τούτου ἔστιν οὗ περὶ ὧν ἀνήκεστον τόλμαν, ὡς ἂν 
ὑμεῖς φαίητε, περὶ τὸ διαιρεῖν τε καὶ ἀφορίζειν, ὅταν καθώμεϑα 
xoiral τῶν σῶν. οἶσϑα δὲ πάντως τὸν εἴτε Σωκράτην βούλει, sica 
καὶ Πλάτωνα, ὡς ἐς τοσοῦτον ἥκει, πόῤῥω τοῦ διχιδὴς εἶναι, περὶ 
ὅτων δὴ Θεμιστεύων, ὡς καὶ ἐπιστήμην εἶναι τοῦτο μαρτύρεσθαι, 
καὶ πολύς ἔστι καὶ ἀπαραίτητος τοὺς τὴν ἐναντίαν ἰόντας ἀποξέων 
τῶν ἀτόπων προλήψεων καὶ μὴ σύ γε ὅσα περὶ τοῦ λαβεῖν θάρσος 
ἀποφαίνεσϑαι ὅποτε ῥαοῦν δ) περὶ ἡμῶν στασιώτης, ἢ τὸ σὸν δὴ 
αἱρεσιώτης ἡμῖν γένοιο" ὡς ἡμεῖς ἀγαπήσομεν οἷ ταττοίμεϑα xe 
σοῦ, iv τῷ καλλίστῳ τοῦ τῶν σοφῶν χοροῦ ἀνάγραπτόν σε ϑέντες * 
καὶ τὴν ἔνστασιν ταύτην ἀκίνητον τηρήσομεν᾽ καὶ οὐδ᾽ ἣν τὰ δει- 
ψότατα ἀκούωμεν (ὅπερ οὐκ ἔστιν, οὐδὲ γένοιτ᾽ dv) ai περὶ σοῦ 
ψῆφοι ἐπὶ θάτερα χωρήσουσιν" οὐχ οὖν 9) ξως ἂν τὰ σὰ μέλη λι- 
γυρὸν οὕτω καὶ μουσικὸν ὑπηχῶσιν. ὡς ἔγωγε ταὐτὸ δοκῶ μοι πε- 
“ονθέναι, οἷον εἰ χρόνιος ἐν σκότῳ που καϑθειργμένος διάδυσίν 
τινα καὶ ἀνάλυσιν ἐς αὐγὰς ἡλίου εὗρον. ᾧμην γὰρ ἐφ᾽ ἡμῶν 
ἐκλελοιπέναι τοὺς λόγους, ἢ τὸ παράπαν, ἢ τῷ πλείστῳ μέρει, ὡς 
«αὐ μεταμέλειν τοῖς φιλοτεχνήσασι περὶ τούτουρ τῶν μακρῶν πό- 
ψῶν, 0? τούτοις καταβέβληνται, ἵνα ad ἀρχαίαν καὶ πάτριον ἠχὼ 
ἀπολαύοιεν, ὁρῶσιν ὡς συνοιχήσεται τούτοις ἡ τοσαύτη φιλοσο- 


1) Fort. ἡ τῆς. 2) An ταῦϑεαῦο 8) An εἴ σοι 7 4) An δό 
duxpio baneie f 5) An εὐάθε ΕἸΒΕ. τὸν 6) Án APO di 








NICEPHORI GREGORAE ELOGIA,. Lxxxv 


gla, καὶ οὐ τοῖς μετὰ τὴν αὐτῶν ἡλικίαν ὡς κλῆρος παισὶ κατα- 

σεται. ταῦτ᾽ ἀναπεμπάξοντι ἧκεν ἐπιστολὴ ἐγγυωμένη, ὡς σύγε 
xavza τὸν κλῆρον εἰσῳκίσω τῇ ψυχῇ" καὶ ὡς πάντα νωμᾷς τά 
τ᾽ οὐράνια καὶ χϑονοστιβῆ" Με σύνει ῥήτορσι καὶ “συγγραφεῦσι, 
xa) ὅσον ἐν ποιηταῖς" καὶ ὁμόσε τοῖς φυσικοῖς καὶ ἠϑικοῖς κεχώ- 
ρηκας" καὶ τὴν τῶν βαϑηματων τετρακτὺν ὡς οὐδεὶς Ἐν 1) τούτων 
ἠκριβώσω. 


XIX. Τοῦ Σχολαστιχοῦ Θεοδούλου τοῦ μαγίστρον ix Θεσ- | 


σαλονίκης, sig τὸν αὐτόν. 

Καὶ πάλαι μὲν ἔγωγε σὺν ἄρα πολλοῖς ἑτέροις τῇ σῇ φήμῃ 
κάτοχος γεγονὼς οὐχ ὅσον ἐρωτικῶς ἔχω τῶν σῶν, καὶ μανικῶς 
πῶς περὶ ταῦτα Dax svo, καὶ πάνυ τοι φιλῶν καὶ ϑαυμαζων ov 
παύομαι ; ἀλλὰ καὶ ὕπως ὅτι μοι τάχιστ᾽ ἰδεῖν ἐξέσται τὸν ϑαυμα- 
σεὸν à μενον καὶ πάντ᾽ ἄριστον σε, τοῦτο δ᾽ οὐκ ἔστιν εἰπεῖν 
ταῖς εὐχαῖς ὅσον τιμῶμαι' καὶ νῦν δ᾽ οὐχ ἥκιστ᾽ αὐτὸς οἷς ἐπέ- 
σταλπας, ἔτρωσας, ὁμοῦ μὲν ἐμέ τε καὶ σαυτὸν συνάγων ἐντεῦϑεν, 
καὶ ἵν᾽ οὕτως εἴπω συμπλάττων, καὶ iv ἄμφω τιθεὶς, ὁμοῦ δὲ 
καὶ αἷς ἐγὼ πνέω τὰ σὰ, καὶ τοῦτον ἴσχω τὸν τρόπον ei μάλα 
δεικνὺς, δι᾿ ὧν φῇς βεβουλῆσϑαι μὲν ἐμὲ πολλάκις πρὸς σὲ γράμ- 
pora πέμψαι, τῷ δὲ μὴ τοὺς σοὺς τρόπους εἰδέναι, τῆς ὁρμῆς 
ἀποσχέσϑαι. ἐγὼ δὲ ὅτι μὲν ταύτης ἐγενόμην τῆς γνώμης, καὶ οἷος 
ἦν ἐπιστέλλειν, ὁμολογῶ" οὐ μὴν ὑφ ᾽ ὧν ἔφης αὐτὸς κεκωλύσϑαι, 
οὐδὲ μικροῦ δεῖ. τοσοῦτον οὖν ἀπέχω τοῦ τοῦτα σοῦ πέρι καὶ φρο- 
vtiy καὶ δοξάξειν, εἷς καὶ πρὶν ἢ ἥκειν εἰς πεῖραν; “ἀγώνισμα yies- 
τῆς καὶ τρυφὴν ποιεῖθαι τὰ σα, σὲ ϑανμάζων, διὰ παάφης 
ἐπαινουμένης ἰδέας λόγων τὸ καὶ ὁ τρόπων μετὰ πολλοῦ τοῦ j περιόν- 
vog ἰόντα" τῆς δὲ κατὰ σὲ φορᾶς τῷ βίῳ αίρων, ὃ πολλοῦ 
ssostiv ἔδει τούς γε ἀμφισβητοῦντας. ᾿οὕκουν ὃ ταῦτα 'σιγᾷν ᾧμην 
δεῖν, ἀλλὰ μάλιστα μέν γε διὰ τὸ σχῆμα, καὶ τὸ μη χρῆναι τοῖς 
τοιούτοις ἐκ τοῦ εὐθέως ἐπιπηδᾷν" ἔπενθ᾽ ὅτι xal βουλομένῳ 
σχοπεῖν, δίκαιος αὐτὸς ἦσϑα' πρῶτος ἄρχειν γραμμάτων, ó καὶ 
πρῶτος ἡμᾶ ἧς διὰ τῆς ϑαυμαστῆς φήμης εἰς τοὺς κατὰ σοῦ ϑορύ- 
βους Hiis ὃ δὴ xal πράττειν ἠξίωσας, εὖ ποιῶν, καὶ ἡμῖν 
σάνυ κεχαρισμένος 3). εἰ γὰρ δὴ πρόσϑεν λεγόμενὸς τε καὶ ἀκουό- 
μενος οὕτως ἐξέπληττες, νῦν διὰ τῆς ἐπιστολῆς ὁρώμενος καὶ φϑεγ- 
γόμενος, καὶ τὰ εἰκότα ξυνῶν, πόσον τι voplttic ἡμῖν εἰς τοὺς σοὺς 
εἰργάσϑαι παιᾶναρ, τὰ τἄλλα καὶ ὅτι τὰ καλλιστά τε καὶ ἥδιστα 
παρέχεις δρᾷν" τοῦτο μὲν τὸ τῆς σῆς διανοίας ἐμβροιϑὲς καὶ γενναῖον, 
φιλοσοφίᾳ μάλιστα πρέπον, καὶ προσέτ᾽ ἀγχίνουν καὶ περιττὸν καὶ 
ὀξυ, καὶ περιδέξιον vd ἐς πάντα 3)" τοῦτο δ᾽ ὡς παντοδαπῶς ἔχεις 
τῆς Μούσης, καὶ φέρεις ἑκασταχόσε. καὶ τῆς Ἑρμοῦ τελετῆς; 
ἣν ἄν τις καὶ φήσαι, δαδοῦχός τις εἴης καὶ ϑαυμαστὸς σπου- 
δαστὴς, ῥητορικῇ φιλοσοφίαν “συνάπτων, xa) ἃ ἄμφω γεταῦτα τοῖς 
“τερὶ οὐρανοῦ πράγμασι, xal οὕτω κράτιστος ἐν ἅπασιν ὧν, ὡς ἑνί 
γέτῳ τῶν ἄλλων οὐδείς. ταῦτ᾽ ἄρα καὶ πανταχόθεν πάντας ἔχεις 


1) Fort. dv. — 2) An κεχαρισμένως) — 3) An ἐς τὰ πάντα 


« 53 


Lxxxvi — NICEPHORI GREGORAE ELOGIA. 


ἐκάγεσθαι xol χειροῦσθαι, καὶ νῦν μὲν ἔππλήττειν, νῦν δὲ κη» 
λεῖν ye καὶ ϑέλγειν, καὶ ὅλως ταῖς σαῖς ταύταις καταγοήτευειν 
ἴυγξι. σὺ μὲν οὖν ἡμᾶς οἴει δι᾿ ὧν ἤδη γράφεις πρὸς ἑταιρίαν 
μάλιστα προκαλεῖσθαι, καὶ συνήϑεις καὶ φίλους ἀμέλει παρασκευά- 
ξειν σαυτῷ" καὶ τῆς παροιμίας κοινὰ τὰ τῶν φίλων νομοϑετούσης, 
αὐτὸς τὴν διὰ γραμμάτων κοινωνίαν προτέραν λέγεις τῆς φιλίας 
ποιεῖσϑαι, cg καὶ ταύτης γε πάντως ἐψομένης αὐτίκα. λανθάνεις 
δ᾽ εὖ ἴσϑι σαυτὸν, φίλοις ὡς ἀληϑωῶς ἐπιστέλλων, οὐ τοῦτ᾽ ἂν ἢ 
κατὰ σὲ γενομένοις, ἀλλ᾽ ἤδη ποῤῥωϑεν γεγονόσιν ἐξ ἄρα μόνης 
τῆς φήμης, καὶ τῶν τῆς φήμης βελῶν" οἷς ἡμεῖς ἐπὶ τοσοῦτον 
ἐτρώϑημεν, καὶ οὕτως ἀξιοῦμεν στέργειν τὰ σὰ, οἷς καὶ τοῖς ἐκ 
πολλοῦ σοι τὰ φιλικὰ ξυνημμένοις ἀμφισβητεῖν ἔχειν τῶν ἴσων. 
XX. Τοῦ 4xwüvvov, πρὸς τὸν αὐτόν. 

Οὐδὲν θαυμαστὸν ἴσην Κλεοδήμῳ σε δόξαν ἀκοφέρεσθαι πρὸς 
ἀνθρώπων" ἀλλ᾽ ἐκεῖνο ϑαυμαστὸν, εἰ μὴ πλέον ἔχεις ἢ κατ᾽ ἐκεῖ- 
voy xÀ£ovc ,. εἴπερ ὁ μὲν ὄρνιϑάς τινας ἑαυτὸν ἄδειν ἐδίδασκε, πε- 
ριεργαζόμενος δή που, καὶ ὅϑεν οὐκ ἐνεδέχετο δόξαν ϑηρώμενος" 
ταῦτ᾽ ἄρα καὶ περιττὸς ἂν οἶμαι μᾶλλον ἢ ἐπαινετὸς ἐδόκει τοῖς 
ἠσθημένοις τὸ τέχνασμα᾽ σὲ δὲ οὐχ ὄρνιθες, οὐδ᾽ ἑτέρα συσκευή τις 
τοιαύτη πεπλασμένη, τῷ μηδὲν ἔχειν οἴχοϑεν ἀναπεφάνϑαε σοφὸν, 
εἰς acópov σοφίας ἐπίδειξιν, ἀλλὰ λόγων κάλλος τε καὶ δύναμις 
μέγαν πανταχῆ γῆς κηρύττουσι; καὶ πείθουσιν ἕκαστον, μηδένα 
σρὸ τοῦ σφετέρου πατρὸς αὐτῶν ἄγειν Ἑλλήνων, οἷοε νῦν εἶσιν 

qvseg, ὥσπερ τὸ Ὁμήρου τὸν "Ὅμηρον, καὶ τὰ Πινδάρου τὸν 
Πίνδαρον, καὶ εἰ βούλει γε τὸ Δημοσθένους τὸν Δημοσϑένην, καὶ 
ὁντινοῦν εἴποι τις dy ἕτερον ἐκείνου δὴ τοῦ χοροῦ. καὶ μὴν οὐχ ὕπως 
οὗ σοέ σε λόγοι κηρύττουσιν, οὐδ᾽ ἀνθρώπων of τῆς σῆς ϑεσπεσίας 
φωνῆς γεγευμένοι καὶ ἀπολελαυκότες, ἀλλ᾽ ἤδη καὶ τὰ οὐράνια, 
ἥλιος αὐτὸς, καὶ σελήνη, καὶ ἄστρα κατὰ τὴν σὴν ὑφήγησιν ἡμῖν 
ἐκλείποντα τε καὶ πάλιν φαινόμενα, καὶ ὡς ἔχει κινούμενα ὥστ᾽ 
οὔτ᾽ αὐτὸς εἰκότως ἀπορεῖν μοι δοκεῖς ὅτῳ τρόπῳ καὶ παρ᾽ ἡμῖν 
εὐδοχίμηκας, οὔτ᾽ ἐγώ μοι δοκῶ πως ἀπεικότως ἁλῶναί σου. ἀλλ᾽ 
οὐδὲ uovog τὼν ἄλλων ὁπάντων ἁλοίην iyd, οὐχ οὕτως ἀπειροκά- 
λως ἔχω. ἀλλ᾽ ὅτι φύσιν ἔχει τὰ σὰ χειροῦσϑαε καὶ τῶν ἄλλων 
ἁπάντων τοὺς αὐτοῖς ἐντυγχάνοντας, καϑάπερ τὰ Σειρήνων μέλη 
τοὺς διαπλέοντας, διὰ τοῦτο καὶ αὐτῷ μοι συμβέβηκεν αὐτῶν ἐξηρ- 
τῆσθαι. οὐ μὴν οὐδ᾽ ἐκεῖνό uos πάνυ δοκεῖς ἀκριβῶς ἐσκεμμένος 
εἰπεῖν, ὡς ἄρα μηδὲν τῶν ἀνθρωπείων τοῖς ἀνθρώποις ὁμολογεῖ- 
ται" ἀλλ᾽ ὃ μὲν οὗτος τεθαύμακεν, ἐκείνῳ φαῦλον, καὶ τοὔμπαλιν. 
οὁ γὰρ ὅτι μὲν δυσχερὴς ἡ τῶν καλῶν ἔστι γνῶσις, οἶδα κοὐκ 
ἀπαρνοῦμαι τὸ μή. πῶς γὰρ, μέγα βοώσης τῆς παροιμίας ὅτι χα- 
Aera ἐστι vd καλὰ, ὅπως ἔχει 9) μαϑεῖν οὐκ ἔστι παντάπασιν, οὐ 
ἔστι τούτων παρ᾽ ἀνθρώποις ὠρισμένη τις φύσις, ἀλλ᾽ Om τύχοι 
τούτοις κρινόμενα, ταύτῃ ταῦτ᾽ ἔχειν ἀνάγκη, κρίνεται δὲ ἀπο- 
χρώντως οὐδέποτε, τούτοις δὲ πολλοῦ δέω τίθεσθαι. sj γὰρ dv κό- 


1) Fort. οὐ τοῦτο νῦν. 9) Fort. ὅτι δὲ ὕπως ἔχει. 


NICEPHORI GREGORAE ELOGIA.  Lxxxmn 


cuoc μὲν ἦν οὐδαμοῦ, πᾶσα δὲ ἀκοσμία. ἀλλά φημι xol εἶναι qo- 
οἷς τὰ καλὰ, καὶ οὐκ ἀγνῶτα 1) εἶναι παντάπασι, καὶ πολλοὺς ἐπὶ 
ταῦτα χωρεῖν, εἰ δὲ δεῖ πείθεσθαι καὶ Σοφοκλεῖ, καὶ πάντας τού- 
τῶν ἐπιθυμεῖν φιλεῖ γὰρ, φησὶν ἐκεῖνος, πρὸς τὰ χρηστὰ πᾶς 
ὁρᾷν. εἰ δ᾽ οὐ καὶ πᾶς ἐπὶ ταῦτα χωρεῖ, ἕτερος λόγος οὗτος, καὶ 
οὐδὲν τοῦτο πρὸς τὸ καλόν. do' οὖν σε φῶμεν ταυτὶ λεληϑέναι, καί 
τινα μᾶλλον ταῦτα φῶμεν εἰδέναι; ἀλλὰ μοι δοκεῖς τῷ μετριάζειν 
ἐθέλειν ὑπαχϑῆναι πρὸς ταῦτα. ἀλλὰ μὴ σὺ μετριάξων ἡμῶν ἀναι- 
σϑησίαν κατηγορεῖς, οἷς καλῶς ἐκρίναμεν ἀκρισίαν προφέρων ; καί- 
τοι τῇ περὶ τὰ σὰ μανίᾳ, παρά γε σοῦ καὶ τοῦϑ᾽ ἡμῖν ἥδιστον, 
ὥσπερ καὶ πληγαὶ τοῖς σφύδρ᾽ ἐρῶσι τῶν καλλίστων σωμάτων. ἀλλὰ 
τίς ἀνθρώπων ἡμῶν σοι τοῦτο συγκαταγνώδεται, μέχρις ἂν ἐκ σὲ 3) 
καὶ τὰ σὰ δή που βλέπω" μᾶλλον μὲν τοὐναντίον πᾶς ἐπιεικῶς ταυ- 
τησὶ τῆς κρίσεως ἐπαινέσεται, εἰ καὶ μηδενὸς ἄλλου σχοίη. ὡς γὰρ 
ovx ἐχολακεύσαμεν, ἀλλ᾽ ὑπ᾽ ἀληθείας ἠναγκάσμεθα φρονεῖν va 
«αὶ λέγειν ταυτὶ περὶ τῆς σῆς σοφίας, κἀκεῖθεν δῆλον οἵ γὰρ M- 
gu ἡρημένοι πρὸς χάριν, ἤτοι χρημάτων χάριν ; 5 δόξης, ἢ τοι- 
οὕτου τινὸς ἄλλου, λέγουσιν ἃ λέγουσι, πρὸς 0,1; δὴ βούλονται τὸν 
κολακευύμενον, εἶ χαίρει τούτοις, ὑπάγοντες τοιούτοις λόγοις. ἐγὼ 
δὲ οὐκ ἔσθ᾽ ὅπως ἕνεκα τοῦ τοιούτου περὶ σοῦ πρὸς σὲ τοὺς λόγους 
ἐποιούμην ἐκείνους" οὐδ᾽ ἔχεις εἰπεῖν, ὦ γενναῖε" ὥστε λείπεται 
τἀληθῆ μὲ περὶ τῶν σῶν εἰρηκέναι. ἐγὼ γὰρ ὥσπερ οἶδα πλεῖστα 
τῶν ἄλλων καὶ ποιεῖν καὶ λέγειν μὴ ἀσφαλέστατος ὦν, οὕτω τὰ 
ὄντα περὶ τῶν σῶν καὶ δοξάζειν καὶ λέγειν λίαν ὧν ἀσφαλέστατος 
οἶδα, ὡς καὶ αὐτὼ μαρτυρεῖ μοι sd πράγματα. τίνα γὰρ τῶν παρ᾽ 
ἡμῖν περὶ λόγους ἐχόντων ἣν νῦν ἡμῖν ἐπεπόμφεις ἐπιστολὴν, οὐκ 
ἐδόνησεν; ἵνα τἄλλα παρῶμεν" τί δ᾽, ἐπειδήπερ ἀνεγινώσκετο, μὴ 
τῶν εὐφημίαν ἐχύντων ἠνέχθη σοι πρὸς τῶν ἀκροωμένων πολλῶν 
ἀπαντησάντων καὶ πολλαχῆ ; τίς δ᾽ οὐκ ἐπήδησε; τίς δ᾽ οὐκ ἐκρό- 
τήσεν; ἔνϑα πρὸς τὴν ἐπιστολὴν, ἐπειδήπερ οὐκ ἦν μοι πρὸς σὲ, 
τοῦτο διελέχϑην᾽ do' οὖν ἐμὸν μόνον Γρηγορᾶν θαυμάζειν τὸν 
ἄριστον; ἡ δὲ μόνον οὐκ ἠφίει φωνὴν, εἷς οὐμενοῦν εἰπεῖν ἔστε 
τοῦτό γε" ἀλλ᾽ ὁπόσοις ἂν καὶ ὁπωσοῦν πεῖραν τἀνδρὸς εἰληφέ- 
vat συμβαίη. οὐκοῦν σὺ μὲν οὐκ εἰκότως ϑαυμάξεις ὕπως εὐδοκι- 
μεῖς παρ᾽ ἡμῖν ἐγὼ δὲ τοὐναντίον εἰκότως ὅπως τοῦτο ϑαυμάζξεις. 
οὐδὲ γὰρ οὐδ᾽ ὁ Πλάτων, οὐ δ᾽ ἄλλος οὐδεὶς τοῦ κατ᾽ ἐκεῖνον κύ- 
xlov, λανϑάνειν devo τοὺς ἀνθρώπους τὴν ἑαυτοῦ σοφίαν" οὐδ᾽ 
ἂν ἐθαύμαζε διαπορούμενος, εἴ τις τῶν ἀπωτάτω διεξῇει περὶ τῶν 
αὐτοῦ πρὸς αὐτόν" ἀλλ᾽ εἰδὼς οἶμαι τὴν ξαυτοῦ περὶ τὰς Μούσας 

ὧν, καὶ ἄττα ταύτῃ βιβλία δεδημιούργηκε, καὶ ὡς πτερύεντες οὗ 
λύγοι δοκοῦσί τε εἶναι καὶ λέγονται τοῖς ποιηταῖς, τὸ εἰκὸς ἂν ἐποίει, 
ἐδέχετ᾽ ἂν τοὺς λόγους. πρὸς ταῦτα πείϑου μὴ κολακεύειν ἐμὲ, τό 
γε μὴν ἀληϑὲς οὐκ οἴεσθαι δεῖν ἀποκρύπτεσθαι, οὐδὲ σιγᾷν ἀνέχε- 
σϑαι. πολλὰ δὲ ἡσϑείς σου τοῖς γράμμασι μάλιστα παρὰ τὴν ὑπό- 
σχεσιν τῆς βεβαίου φιλίας ξώρτασα, καὶ μάλα εἰκότως. αὐτό τε γοῦν 


1) An ἀγνωσταΞ 2) Locus mendosus. 


uxxxvm | NICEPHORI GREGORAE ELOGIA. 


καϑ᾽ αὐτὸ τὸ χρῆμα τοῦτο παρὰ πάντα γῆς τὰ λαμπρότατα" τὸ δὲ 
καὶ παρὰ τοιούτῳ γενέσϑαι, τίνα ὑπερβολὴν εὐδαιμονίας ἀφίησες 
βασιλέα δὸ τὸν θειότατον ὅταν λέγῃς τούς τε λόγους αὐτοὺς καὶ τοὺς 
περὶ λόγους ϑαυμάζοντα περὶ πλείστου ποιεῖσϑαι, πιστεύω τε καὶ 
πῶς oisi τῆς αὐτοῦ γνώμης ἄγαμαι, ὅτε ϑαυμάξειν ἔγνωκε τὰ βα- 
σιλεῖ ϑαυμάξειν προσ Ἴκοντα;, δὼς ὡς οὐδὲν οὕτως οἰκεῖον, ὡς 
λόγοι τῇ βασιλείας φύσει" ὅταν δὲ ὅ ὅτι dOU διεξιόντος ἐγκώμια. κατ᾽ 
ἐμοῦ καὶ τῶν ἐμῶν γραμμάτων ἀκούσειε; «Τοῦτο δέ σοι μικροῦ πε- 
στεύειν, εἴ μοι δίδως εἰπεῖν, οὐκ ἔχω. οὔτε yde οἷα βασιλεῖ γνώ-- 
eina εἶναι τἀμὰ, οὔτ᾽ ἂν ἐκεῖνος παρέσχετο τὰς ἀκοάς. εἰ δ᾽ ἔστε 
τοῦτο καὶ | γέγονε» σὸν ὡς ἔοικε μόνου καὶ Σειρῆνος τῆς σῆς, βασυ- 
λέως ἀκοὰς καὶ φαυλοτάτοις αἱρεῖν. ὅϑεν συμβάλλομεν μάλιστα, ὅτε 
σοι λίαν φιλοῦ εϑα. τῷ γάρ τοι διαφερόντως φιλεῖν, καὶ βασιλεῖ 
συστῆσαι τάμα βουληϑεὶς, ὁ , οὐκ εἰ προσήκοι βασιλέα γνωρίζειν ἐζή- 
τησας ἀλλ᾽ ὥσπερ ἄττα σὺ στέργεις, πάντα ταῦτα δεῖν εἶναι καὲ 
βασιλέα γνωρίξειν (μᾶλλον δὲ οὐκ ἄλλως ταῦτ᾽ ἔοικεν ἔχειν) μηδὲν &- 
σχεμμένος μηδ᾽ ὑπολογησάμενος ᾿),διελέχθης ἃ διελέχθης ὑπὲρ ἡμῶν 
πρὸς αὐτόν. ἀνθ᾽ ὧν παρὰ μὲν ἡμῖν κείσεταί σοι χάρις ὅση δυνατὴ, 
συμμετρουμένη τῷ βίῳ τῷ ἡμετέρῳ παρὰ δὲ θεῷ καὶ μισθός. 


XXI. Θεοδώρου τοῦ Κουτάλα ἐκ Θεσδαλονίχης, slg τὸν αὐτόν- 


"On μὲν ἡμᾶς εὖ ποιεῖς οἷς ποιεῖς, οἷδά τε καὶ | ἄλλους ἐδίδαξα" 
ὅτι δὲ τὸ τὸ τῆς σαυτοῦ γνώμης χαρίεν δεικνὺς φαίνῃ, & ἀπασι δῆλον. τῷ 
γὰρ τὰ i ἡμέτερα ἐπαινεῖν καὶ ϑαυμάζξειν, καὶ uet οντά τινὸς ἀγαϑοῦ 
λέγειν τὴν περὶ τοὺς νόμους καὶ παντάπασιν ἀσϑενοῦντα ῥώμην, 
σῶς οὐκ ἂν μαρτυρήσαιεν πάντες, ὅτι τὴν περὶ σοῦ κρείττω δόξαν 
ἐπιψηφίξεις, ἣ ἣ πάντας κατασχοῦσα λαμπροὺς ἐπαινέτας τῆς σῆς xs- 
φαλῆς ἀποφαίνει καὶ ἀναγκάζει ταύτην μόνην ἄδειν, ὡς ταύτην 
μόνην εὐφημιῶν οὖσαν ἀξίαν καὶ πλείστων ὅσων τῶν κρότων; τοῦ- 
το qe λέγομεν, οὐχ ὡς ἐν ' μείξοσιν ἑαυτοὺς τιϑέμενοι" οὐδὲν γὰρ 
ἱερὸν 70 καϑ᾽ ἡμᾶς" ἀλλ᾽ ὅτι γε μάλιστα τοιούτους ὄντας οὐ φαύ- 
λους ἡγῇ ] ἀλλ᾽ ἐν τοῖς ἀγαϑοῖς τῶν ἀνδρῶν τάττεις. ἐκ τούτων 
τοίνυν πῶς οὐκ εἰκὸς ἡμᾶς ἀπορεῖν τῶν εἰκότων λόγων, οὗς προσ- 
ἅπτειν χρεῶν τῇ γλώττῃ τῇ σῇ, ἢ τοσοῦτον κὠρετῆς καὶ λόγου πε- 
θέεστι καὶ μόνῃ τὸ πείϑειν παρὰ Μουσῶν ὥσπερ ἄλλο τι δῶρον 
δέδοται; ὡς γὰρ ἔπος εἰπεῖν, ταύτην χάρισι τ πάσαις ἄλλαις £U- 
αρμοστίαις xal συμφωνίαις οἰκειουμένην, καὶ 2) "avra τις τὰ βέλ- 
τιστα προσείπῃ, οὐδ᾽ οὕτω τοῦ πρέποντος, εὖ οἵδ᾽ ὅτι, τεύξεται. 
τίς γὰρ ἂν λέγων διαγένοιτο περὶ τηλικούτων ἀγαϑῶν; ov δὲ τῶν 
ἡμετ ρων ἁπτόμενος γραμμάτων ὕλην ἐπαίνων ταῦτα ποιῇ, καὶ 
κοσμεῖς τοῖς λόγοις τοῦ προσήκοντος πλέον. ἡ μὲν οὖν εὐγνωμοσύ- 
vy πρὸς ἅπαντας ἀεὶ κέχρησαι, τοσοῦτόν ἔστι | περιφανὴς, ὅσον οὐκ 
ἄν τις εἰπεῖν δυνηϑείη" ἡ δὲ μάλιστα πρὸς ἡμᾶς κεχρημένος φαί- 
vj πολλῷ εἰξων. οὐδεὶς γάρ ἐστι τῶν ἐχεῖϑεν ἀφικνουμένων, ὃ ὃς 
ἡμᾶς οὐ φάσκει τὰ μέγιστα ὑπὸ σοῦ φιλεῖσϑαι, ὡς ἂν ὑφ ᾿ἡμῶν 
καταγεγοητευμένου καὶ τοῖς ἡμετέροις φίλτροις ἐξηρτημένου. ταὖύ- 


1) vxoloyic. — 2) Wort. xà». 


NICEPHORI GREGORAE ELOGIA. —Lxxxix 
τὰ δὲ ταῦτα καὶ ἡμᾶς εὖ ἴσθι περὶ σὲ ποιοῦντας , ἐρῶντας μὲν καὶ 


πρότερον Σειρήνων τῶν σῶν" πῶς γὰρ οὔ; ; νῦν δὲ πολλῷ πλέον. 
εἰ δὲ δεῖ τό τε 1) ἀληϑέστερον φάναι, οὐχ ἡμεῖς μόνον οὕτω ἡττή- 
μεϑα, ἀλλὰ καὶ ἡ πόλις ἡμῖν ἃ ἅπασα, ἅμα μὲν ὡς Ἑλλήνων ἀγαλ- 
ματος, ἅμα δ᾽ ὡς “:αραδείγματος πάσης σεμνότητος, οὐ γὰρ τοῖς 
ἰδοῦσι καὶ ὁμιλήσασι πέφυκας ποϑεινὸς μόνον, ἀλλὰ καὶ τοῖς ἀκ 
κατειλημμένοις πάντα πᾶσων 9) ἐραστός. τό τε γὰρ ἡδὺ τῆς γνω- 
puc, καὶ ἡ  ἐγκαθημένη τοῖς χείλεσιν ἴυγξ, καὶ χάρις ἡ μετὰ m 
ϑοὺς τῇ γλώσσῃ κάλλιστα περικεχυμένη ; ταῦϑ᾽ ὥσπερ ἄνϑος ἀκή- 
φατον ἐπανθοῦντα τῇ σῇ κεφαλῇ, ἀκήρατον ὥσπερ καὶ ἀϑάνατον 
ταῖς ἡμετέραις ψυχαῖς τὴν περὶ σοῦ μνήμην ἐντίϑησι ,. καὶ πάντας 
ἐπιστρέφει τε καὶ ἐραστὰς ἐπισπᾶται. τοιαῦτα τοίνυν ὁ ὁρῶν τις καὶ 
μηδὲν τῶν σῶν κάλλους γυμνὸν εὐρίσκων ἦ ἢ που φρενῶν γυμνὸς ἂν 
εἴη. εἰ μὴ ϑαυμάξων ἐπὶ πλεῖστον καὶ πρὸς ἅπαντας φαίνοιτο. ἐγοὶ 
δ᾽ ἐβουλόμην πῶς οἴει καὶ δι᾽ εὐχῶν ἐποιούμην συνεῖναί τέ σοι 
καἱ τῶν τῆς γλώττης κρατήρων γεύεσθαι, καὶ τούτοις κοσμεῖσϑαξ 
τε καὶ τρυφᾷν, ὧν ἐφίενται μὲν Ἑλλήνων οἱ πλεῖστοι, οὐδεὶς δὲ 
εἷς ?) τούτων γευσάμενος. ἀποκνεῖ διδόναι Go, τὸ τῶν λόγων κρά- 
τος. εἶ δὲ τοῦτο, πῶς τοὺς τῆς γλώττης ἑκάστοτε γευομένους οὐχ 
ἂν εἷς εὐδαιμονοῦντας θείημεν; εἰ γὰρ τοῖς elg ἅπαξ ὁμιλήσασι 
γάννος ἄῤῥητον ἐγγίνεται, ποίας sixog ἀπολαύειν ἡδονῆς καὶ ῥᾳ- 
στώνης τοὺς συνδιαιτωμένους σοι καϑάπαξ; ; j. που πανήγυριν καὶ 
πομπὴν ἄγειν ὅσαι ὧραι νομίζοιτ᾽ ἄν 3). παρὼν οὖν καὶ αὐτὸς καὶ 
ἐφίλουν καὶ ἐθαύμαζον" ἀπὼν δ᾽ εὖ ἴσϑι, ἄδων πάλιν διατελῶ, 
καὶ τῶν σῶν ἀεὶ μεμνημένος ἀνίσταμαι τὴν ψυχὴν, καὶ διαλέγε- 
σϑαι δοκῶ τῇ Πλάτωνος γλώσσῃ. ἐπεί τοι καὶ περικέχυμαι τῷ τὴν 
σὴν ἁρμονίαν προύοντι, καὶ οὐκ ᾿ἀποσπῶμαι πρότερον ἐκεῖθεν, πρὶν 
ἂν ὅλως τῶν σῶν διὰ πάντων ἀγαλμάτων ἔλϑῃ. τοιοῦτος γὰρ ὧν, 
οὐδὲν οὐδέποτ᾽ ἀφιεὶς ἁλμυρὸν ix τῆς γλώττης πεφώρασαι. καὶ 
ϑαυμαστοί τινες ἵμεροι, τῶν χειλέων ἐκφυόμενοι " τὴν ἐμφιλοχω- 
ροῦσαν τῇ ψυχῇ δεικνύουσι τέρψιν, καὶ τοὺς συνόντας ϑέλγουσι, 
καὶ πάντας ἀνιστᾶσι λαμπροὺς ἐπαινέτας. ταῦτ᾽ οὖν λογιξόμενος 
καὶ ἀπολαύειν οὐχ ἔχων λύπῃ καταβαπτίξομαι" καὶ ἀναδῦναι μὴ 
δυνάμενος ἐπὶ πλέον ἀνιῶμαι" καί ποτε τὴν ἐκ τῆς λύπης νεφέλην 
ἀποσεισάμενος ὑπόπτερος εὔχομαι φανῆναι, καὶ περὶ σὰς γενέσθαι 
ϑύρας, ὥστε μικρὸν γοῦν ἀπολαῦσαι τῶν σῶν μυστηρίων. δεῖ δὲ 
καὶ σὲ τὸν χρηστὸν ἐπικουφίσαι καὶ -παραμυϑίαν δοῦναι" τί δ᾽ ἂν 
γένοιτο 5 ), ei γράμματα πέμψεις. ἂν plv οὖν ἐπιστείλῃς, τιμήσεις 
τοῖς γράμμασι, καὶ ϑαυμάζξειν τὰ σὰ μάλιστα δώσεις. el ἄρα 
σιαπρήσεις , ἴσϑι παντάπασιν ἀνιῶν τούς γε διαφερόντως sov τῶν 
ἄλλων σου καὶ τῶν σῶν λόγων ἐρῶντας. 


XXII Τοῦ Βαλσαμὼν ix Θεσσαλονίκης, εἷς τὸν αὐτόν. 
Ἐπὶ τῇ σῇ φιλίᾳ στεφανηφορῶ, καὶ χοροὺς ἴστημι, καὶ χαίρω 
μᾶλλον τῶν ὀλυμπιάσι νενικηκότων᾽ καὶ νῦν ἐμαυτὸν δεῖν ἡγοῦ- 


1) Àn τό ys? — 2) παντάπασιν. 8) Legendum 0g. 4) An vo- 
μίζοιντ᾽ &»? 5) Fort. τὸ δ᾽ ἂν γένοιτο. 





ΧΟ NICEPHORI GREGORAE ELOGIA 


pot κῶν εὐδαί ova, ὁπότε φιλίας μὲν à ἄντικρυς ἔσχον τὰς Mov- 
σας αὐτὼς, xd δὲ τὸν ᾿λικῶνά μοι φοιτᾷν ἔξεστιν. ἐῶ γὰρ λέ- 
yov Πλάτωνα ed Σωκράτην, ᾿Δκαδημίαν τε καὶ Zxoay. ἐπὶ τούτοις 
σεμνύνομαι καὶ δυκῶ μέγα φρονεῖν, ὁ τὸ μηδὲν & ἄγαν πρότερον 
οντίξων κατὰ Δελφούς. ἀλλ᾽ ἔοικα τἄλλα μὲν εὐδαίμων εἶναι" 

b óg δ᾽ ἀπολείπεσθαι τοῦ μεγίστου. τῷ γὰρ ἄριστον ἄνδρα φιλεῖν, 
ὃν ἐν τοῖς πρώτοις αἵ Moon τῶν Ἑλλήνων ἠρίϑμησαν ; καὶ τῶν 
αὐτῶν δὴ τούτων μετέχειν δοκεῖν, οἷς ἐκεῖνος κεκόσμηται, ὑπὲρ 
πᾶσαν εὐτυχίαν εὖ πράττειν ,[γοῦμαν" τῷ μέντοι μὴ τῶν ἐκείνου 
χαρίτων ἀπολαῦσαι οὐ μιπρόν τε τῆς οὖ δαιμονίας ἀφῃρῆσθαι. yo- 
pito. μηχανὴν οὖν τινα πάλαι ζητῶν, δι᾽ ἧς ἔσομαι τῶν σῶν ἀπο- 
λελαυκαὶςς. νῦν εὐρεῖν μοι δοκῶ. κεκλήσϑω γάρ μον Περσεὺς, τὸν 
ἐν ἡμῖν λέγω νοῦν, καὶ τὰ αὐτοῦ παρασχέτω πτερὰ, ταύτην δὲ τὴν 
διάνοιαν, καὶ vOv πρὸς τὸ εὔδαιμον Βυζάντιον ἐπειγώμεϑα. ὡς 
οὖν ἤδη τούτῳ !) τυχῶν ἀσπάζομαι τὸν σοφὸν Γρηγορᾶν, 
ἐμαυτὸν ὅ ὅστις εἴη 9) πυνϑανομένῳ συνίστημι, καὶ χαίρων ἀπολαύω 
τῶν σῶν ἀγαθῶν, καὶ τῇ πατρίδι ἐπανιὼν τοῖς φίλοις συγγίνομαε, 
peo" ἡδονῆς τὰ σὰ διηγούμενος. οὕτως ἐμαντὸν τῇ exe τέρπω 
τῶν σῶν. σοῦ δ᾽ ὀφϑέντος ἡμῖν, τοῦτο δὲ δοίη ϑεὸς, ποίαν οὐκ 
ἀποκρύψω πανήγυριν; 

XXIII. Βρυεννίου τοῦ σαχελλίου ἔκ Θεσσαλονίκης, εἷς τὸν αὐτόν. 


Οὐκ οἶδα τί τῶν ἁπάντων πέμψας τοσοῦτον ἂν ἡμᾶς εὔφρα- 
vag, ὅσον διὰ τῶν τιμίων τούτων καὶ ἡδίστων ἀνδρῶν, οὗς ὅ τρό- 
πος ἀξίους τοῦ ἐπαγγέλματος αὐτῶν καὶ τοῦ σχήματος δείκνυσιν. 
ὥσπερ γὰρ ἀπό τινος βαϑμίδος ἀρξάμενοι εἰς τὴν κορωνίδα τῆς 
ἡδονῆς μὲ ἀνήγαγον. προσεῖπον πρότερον" ἕπειτα τὸ σὸν φθεγ- 
ξάμενοι 6 ὄνομα, τὸν ἀπὸ σοῦ μοι προσαπέδωκαν ἀσπασμόν" καὶ τέ- 
λος τὸν λόγον δεδώκασι, τὸ | τιμιώτατον τῶν σῶν γεννημάτων, oU 
τῇ ἀξίᾳ μόνον, ἀλλὰ καὶ τῇ αἰτίᾳ. βασιλεὺς γάρ ἐστιν ὁ πα 
τοῦ κηρυττό ενος, τὸ πάντων ἀγαθῶν ἀκροϑίνιον. ἡσθεὶς ὃ $5 ὡς 
εἰκὸς » οὐχ ἧττον διὰ τοὺς μοναχοὺς, οὕς μοι συνεστήσω φίλους 
αὐτὸς ἐκ τοῦδε τοῦ τρόπου, ἢ ὅτι καὶ περὶ *) φίλου ἀφίκοντο, εἷ- 
κόνα τινὰ τῆς σῆς σοφίας καὶ ἰδέας 5) " ὡς εἰπεῖν, τὸν λόγον κο- 
μίζοντες, ἀνέγνων τοῦτον εὐθὺς peo" ὅσης ἂν εἴπῃς τῆς ἡδονῆς. 
σὲ ydg ἐφανταζόμην ὁρᾷν ἐν τούτῳ, καὶ τῶν σῶν Σειρήνων ἀκούειν 
ἐκείνων, αἷς us κατεγοήτευσας, ὁπότε σὲ κατὰ ταύτην εἶδον τὴν 
περίδοξον πόλιν. ἐναγνοὺς δὲ ἐθαύμασα τὴν οἰκονομίαν καὶ τὸ 
ἀττικίζον δι᾽ ὕλου τῆς γλώττης" ἐξαιρέτως δὲ, πῶς συντομίας ἐχό- 
ptvog ἱστοριῶν ἐμνησϑη τοσούτων τε καὶ τοιούτων, καὶ γενναίοις 
ἐνθυμήμασι καταγλαΐξεται καὶ πυκνοῖφ᾽ μᾶλλον δὲ, πῶς τοσαύτην 
ὕλην ἱστοριῶν καὶ ἐνθυμημάτων ἐν ὀλίγαις περιέκλεισε συλλαβαῖς. 
τὸ δὲ τοῦ λόγον τέλος τίς οὐκ ἂν ἐκπλαγείη, οὕτω μὲν φρονήσεως 
ἕχον, οὕτω δὲ φράσεως ἀρίστης, οὕτω δὲ συνέσεως καὶ εὐρυθμίας; 
σεποίηκας ydo παραπλήσιον ἐν τῷδε τῷ μέρει τοῦ λόγου, ὥσπερ 


1) ae πόντον, 8) An εἴην 8) An ἡσθεὶς δέ 4) An παρά 


* 





NICEPHORI GREGORAE ELOCIA. χοῖ 


ἂν τις ὕφασμά σι πολυτελὲς ὑφαίνων «αἱ χρήσιμον, λώρους προσο. 
φάνας τῷ τέλει ἐξ ἄλλης τινὸς ὕλης, Ἃ πορφυρᾶς ἢ χρυσῆς, 
ἐπαύσατο τοῦ ὑφαίνειν. οὐ μόνον δὲ αὐτὸς τὸν λόγον τοῦτον τε- 
ϑαύμακα, ἀλλὰ καὶ ὁπόσοι τοῦτον εἶδον τῶν καϑ᾽ ἡμᾶς, μάλιστα 
δὲ πάντων ó διδάσκαλος, ὃς διαφερόντως τιμᾷ τὰ σα. ὄψονται δὲ 
καὶ πάντες, καὶ οὐδεὶς d ἀνήκοος τούτου γενήσεται. μὲν οὖν μη- 
δέποτε παύσαιο τοιαῦτα Tis καὶ γράφων: xal τοῖς φίλοις. κοινού- 
μενος" ὁ ϑεὸς δὲ ἄνωϑεν ἐπιχορηγοίη τὰς ἀφορμὲς καὶ τοὺς πορι- 
σμοὺς τῶν τοιούτων διὰ TOV. πανταρίστου sel χρηστοῦ βασιλέως 
ἡμῶν. ὁ πανάγαθος ϑεὸς εἴη διατηρῶν τὴν ἀντίληψίν σου πάσης 
καπίας ἀνώτερον. 


XXIV. 4ημητρίου τοῦ Κυδωνίου ἔκ Θεσσαλονίκης, sig τὸν 
CUtOV. 

Ἐγὼ τῶν μὲν ἀγαϑῶν ἀνδρῶν εἶναι οὔποτ᾽ ἂν ἀξιώσαιμε, 
fec ἃ ἂν ἄριστ᾽ ἔχον νομίζω, τὸ γινώσκειν αὐτόν 1) τινα τῶν μὲν 
τῶν ?) τοὺς τοιούτους φιλούντων καὶ χαιρόντων τῶν ἀνδρῶν τοῖς 

σκουδαιοτάτοις, εἰ μὴ πρῶτον, ἀλλὰ δεύτερον εἴποιμ᾽ ἂν ἐμαυ- 
vov" ἐπεὶ καὶ πάντες τοῦτ᾽ ἀξιοῦσι, τοῦ dyadoU πᾶντ ᾿ἐφίεσϑαι, 
εἰ μὴ | καὶ αὐτὰ τοιαῦτ᾽ ὕντα τυγχάνει. εἰ δὴ τοῦϑ᾽ οὕτως ἔχει, xd- 
γὼ τῶν μὲν ἀγαϑῶν ἀνδρῶν ovx εἰμὶ, ἀσπάξομαι μέντοι τοὺς τοι- 
οὕτους ἐπιεικῶς, σὺ δὲ τοὺς ἄλλους ἀγαϑοὺς ἄνδρας τοσοῦτον πα- 
ρήνεγκας. ὅσον ἐκείνων ob πονηρίᾳ συζξῶντες ἡττῶνται, ἕξεστι 
συλλογίσασϑαι, ὅπως ἔχω γνώμης ἐγεὶ περὶ σὲ τὴν θαυμασίαν ψυ- 
χὴν, εἰ μὴ τοὺς μάτην ἐνοχλήσαντας ἐκείνους βούλει λογίξεσϑαι, 
«αἱ τοὺς ἐν τῷ τῶν ἄλλων κατηγορεῖν οἰομένους χαρίζεσθαι" ὥστ᾽ 
ἀδικοίης ἂν τἀναντία δοξαξων περὶ τῶν οὕτω γνώμης ἐχόντων πρὸς 
σὲ, οἷς εἴποιεν ἂν ἐκεῖνοι περὶ σοῦ καὶ τοῖς ἄλλοις. εἶ δὲ ταῦτα 
μὲν οὐ φήσεις, πονηροὶ δέ τινες ἡμεῖς καὶ ᾿κακοήϑεις, καὶ χρηστῶν 
ἡϑῶν ἥκιστα μετέχειν δοκοῦντες, τὸ γοῦν σπένδεσθαι παραιτου- 
μένοις, καὶ “κατηγοροῦσιν αὐτῶν ?) συγγνώμην διδόναι, μὴ καλῶς 
ἔχειν ἥκιστ᾽ ἂν ἀξιώσαις. τοῦτο τοίνυν γινέσϑω καὶ γράμμασι χα- 
ρισάμενος ἡμῖν τὴν συγγνώμην, γεῦσον τῶν σῶν ἠϑῶν τοὺς 
ἐφιεμένους. 


XXV. Γεωργίου τοῦ “απίϑου ix Κύπρου, εἰς τὸν αὐτόν͵ 


Εἴπερ οἷόν 7$, σοφώτατε, τῶν περὶ ψυχὰς κατατιϑεμένων qa- 
οίτων ἐν ἴσῳ τὰς ἀμοιβὰς τοῖς κατάρξασι παρὰ τῶν εὖ πεπονϑύτων 
γίνεσθαι ἦν, οὐκ ἂν ὥκνησα πᾶν Ott ἂν ἔδει ποιοῦντα τὴν ὄφει- 
λὴν ταύτην ἐκτίνειν. ἐπεὶ δ᾽ ὥσπερ παῖδας τοκεῦσιν εἰς à ἅπαν bai 
σαε τὰς χάριτας τῶν οὐ» ἐνδεχομένων ἐστὶ (δεήσειε γὰρ ἂν αὐτοὺς 
συλλαβεῖν καὶ τεκεῖν, οὐκ ἐϑελούσης τοῦτο τῆς φύσεως) οὕτω δῆτα 
καὶ τοῖς καϑηγησαμένοις τοὺς μαϑητὰς οὐχ οἷόν τε ὄντως τοῦ ν τὴν 
αὐτὴν ἐνέργειαν ἀντιστρέφειν πρὸς τοὺς αὐτοὺς ὑπὸ τῶν αὐτῶν᾽ 
συνέβαινε γὰρ ἂν τὸ αὐτὸ πρὸς τὸ αὐτὸ καὶ ὡς ποιητικὸν ἔχειν καὶ 


2. An avro»? — 2) An μέντοι τούς» 8) An αὑτῶν 4) Legen- 
dum videtur, οὐχ οἵου τὰ ὄντος πον τὴν αὐτὴν etc. 











XCH NICEPHORI GREGORAE ELOGIA. 


elc παθητικόν᾽ x«l τὸν Ἡσίοδον τοῖς κεχρημένοις, οὐκ ἐπὶ τῶν οὕτω 
μεγάλων , οἰόμεθα παραινεῖν, τῷ αὐτῷ μέτρῳ xal λώϊον αἴ κε δύ» 
νῶνται, ἀποδιδόναι τὸ δάνειον. ἀλλ᾽ 1) εἴπερ ἄρα ἐπὶ τῶν Πέρσου 
ἀξίων, ἀνδρὸς ἥκιστα πρὸς τὸν ἀδελφοῦ βίον ὁρῶντος. ἐπεὶ οὖν 
οὕτω ταῦτα, καὶ ἡ ἡμῖν οἶμαι τῆς ἀξίας ἄμοι βῆς οὐχ ἐφικνουμένοις 
συγγνώμη" ἐπεὶ 00g γε δυνατή, σὺν ϑεῷ ὃ εἰρήσϑω, οὐδαμῶς 
ἐλλείψειν ἡ οὔμαι, κἂν ὑπὸ πολλῆς εὐγνωμοσύνης ἡ σὴ aloud. 
γαϑία, "ail Toig ὁ φειλέταις ὅλως ἡμᾶς ἀξιοῖς ἐγγράφειν. πῶς δ᾽ 
οὐκ ἄν σον. χάριν i. πλείστην εἰδείημεν ) λογιώτατε, προϑυμίαν 
μὲν περὶ τὰ ἡμέτερα οὐκ ἐλάσσονα ἡμῶν ἐπιδειξαμένῳ" τά ye μὴν 
περιπόϑητα ἡμῖν παρασχομένφ᾽ τοῦτο μὲν πόνους τῶν ἐπὶ σοφίᾳ 
βεβοημένων᾽ παλαιῶν ἀνδρῶν" τοῦτο ὃ γράμματα σὰ ris φίλης 
μοι κεφαλῆς, οὐχ ἧττον ἐμοὶ φίλα ἐκείνων, δι᾽ ὧν καὶ τὰς ἀδο- 
μένας Σειρῆνας νικᾶς, τὸ μὲν ἐφ οὐχ ἧττον ἐκείνων, τὸ δὲ βλά- 
mov, οὐδ᾽ ὥσπερ ἐκεῖναι, τοὐναντί ον μὲν οὖν τὸ λυσιτελοῦν πα- 
φεχόμενος; ἐγὼ δὲ καὶ ἀσφοδελοῦς 3) αὐτὰ λειμῶνα καλῶ, καὶ πεδίον 
Ἦλυσιον, καὶ χρώμαί γε ὡς τοιούτοις, ψὴ τὴν σὴν κεφαλήν. ἔπει- 
δὲν γὰρ ὑπὸ τῶν ἐν χερσὶ πραγμάτων σλέον ἢ ἱκανῶς ἔχει ἐπεβρι- 
σάντων ἀποκναίσθω, ἐπὶ τὸν λογικὸν τοῦτον εἶμι παράδεισον" ᾧ 
ἐφ᾽ ἱκανὸν ὁμιλήσας τό,τε τῆς “ὠθυμίας εὐθὺς ἀποτίϑεμαι νέφος, 
xal ἐμαυτὸν ἀνακτῶμαι πρὸς εὐθυμίαν ἀγόμενος. a ! μὲν οὖν ἡμῖν 
παρὰ τῆς σῆς ὑπῆρξε σοφίας, τοιαῦτα" καὶ οὐδ᾽ ἂν μακρὰν 8) 
ἀποτείναιμεν λόγον, τῆς ἀξίας αὐτῶν ἐφικοίμεθα. τά γε μὴν εἰς 
τὸ ἑξῆς , τοῖς προλαβοῦσιν ἀκόλουθα πεποίϑαμεν ἔσεσθαι, καὶ ἐπι- 
διδόναι γε xao ἡμέραν. εὐχύμεϑα. ἐπεὶ δέ γε τῷ ?) καταλόγῳ τῶν 
- σῶν φίλων ἀρυθμεῖν ἡμᾶς κατηξίωσαι, χαίρομεν μὲν ταύταις μᾶλλον 
ἐγγραφέντες ταῖς κύρβεσιν, 4j ταῖς ᾿4ϑηναίων of πάλαι. σὺ δ᾽ ὦ 
βέλτιστε μὴ ἀποκάμοις φίλον ἄνδρα εὐεργετῶν, εἰδύτα φιλεῖν καὶ 
χάριν εἰδέναι. 


XXVI. Τοῦ αὐτοῦ εἷς τὸν αὐτόν. 


Ἐγὼ μὲν, ὦ φίλη μοι κεφαλὴ, ταὐτόν μοι περὶ σὲ πεπονϑέ- 
vat δοκῶ , toig : πο ὑῤῥωϑεν by ἃ ἄρτι ϑάλασσαν τεϑεαμένοις, καὶ τὸ 
μέγεϑος αὐτῆς ὑπὲρ ἅπαν ὕδατος ἄλλο τῶν εἰωϑύτων σύστημα φαι- 
νομένης ἐκπεπληγμένοις. ὅσῳ δὲ μᾶλλον προσίασι τῆς ὄψεως se 
λάγω γεγεμιξομένης δὴ ἀνέτου καὶ οὐχ ὁρίξοντος, ἔτι μᾶλλον dyo- 
μένοις καὶ παιδιὰν ἡγουμένοις vd πρόσϑε. τῆς μὲν γὰρ φήμης ἡμῖν 
τὸ πρὶν πυνϑανομένοις τὰ σὰ ϑαυμάζειν ἀορίστως ἐπῇει τὴν idu 
μιν. νυνὶ μέντοι ye λόγοις ze σοῖς ἐντυχόντες καὶ τῶν τεϑεα 
πυϑόμενοι κατύπιν τὴν φήμην ἐκείνην τῶν πραγμάτων ἠχούμεθα, 
ἀλλοῖον 2) ἠὲ πάροιϑεν ὁρῶντες! ἰὸν ξεῖνον, καὶ οἷος εὔξαιτ᾽ ἄν 
εἶναι νοῦν ἔχων πᾶς, κἂν σκῆπτρον φέ Φαιάκων᾽ ὥστε καὶ, 
ἀπορεῖν πότερον τὸ ποικίλον μᾶλλον sj τὸ ἄκρον ἐν ἑκάστῳ ϑαυμά- 
σαιμε" καίτοι καὶ οὕτω ys τῆς ἀληϑείας ἔτι πεπείσμεϑα ἀποδεῖν. 


1) Lo d 2 δελὸν, ut apud H. 8) Fort. 
)neóv, 4) Fort i2 eg 5 ja snsléroos γεμιξομένηρ » e A. 


dit ad Homeri versum Oy. s. 





NICEPHORI GREGORAE ELOGIA. Xcmm 


τῇ γε μὴν τηλικαύτῃ περὶ λόγους ἰσχύϊ τὸς τοῦ ἤϑους συνάπτοντες 
χέριτας ὅλον ὁρῶμεν ἀπηρτισμένον, ὡς ἐν πανσελήνῳ, οὐὃ ᾿ὅτου 
οὖν μέρους σχιαξομένου, τὸν κύκλον, ἀλλὰ πόϑεν, ἴσως ἂν φαίης, 
ταῦτ᾽ ἔχεις εἰδαὶς, ὥστε καὶ ἀξιόπιστος μάρτυς ἥκειν ἡμῖν; ἀλύτοις 
d τἂν ἔχω τεκμηρίοις συλλελογισμένος ταυτὶ, γλώττῃ τε περιτράνῳ 
τοῦ αἰδεσίμου πατρὸς ἡμῶν "TaxivGov ἃ τεθέαται σαφῶς ἐκτυϑέν- 
fog" oc δῆϑ᾽ ἡμῖν καὶ τὰ ἥδιστα σου διεκόμεσε γράμματα" ὃν 
ἥκιστ᾽ Qv τις φαίη τῶν ἐγνωχύτων, τῆς ἀληϑείας ἄλλο τι πρότερον 
ἄγειν" καὶ αὐτοῖς δή σου ϑαυμασίοις σου γράμμασιν" ἃ δὴ ἐπεὶ 
δέδεγμαι ἐπιὼν, ὃ ἂν μᾶλλον dyagOsiny οὐκ εἶχον, ἐπίσης ἑκάστου 
δικαιοῦντος ϑαυμάζεσθαι, τῶν νοημάτων τὸ μέγεθος, τῆς ἰστο- 
φίας τὸ ) πολυειδὲς, τὸ κάλλος τῶν ὀνομάτων, , τῆς συνθήκης τὸ εὖ- 
προύστον, τῶν σχημάτων. τὰ καινοπρεπῇ , ὕλης τῆς ἑρμηνείας τὴν 
ῥώμην ὁμοῦ v8 καὶ εὔροιαν, τὸ ἦϑος δι᾽ ὅλης ταύτης ἀναχιρνα- 
pevov. à σεολυανθεστάτου λειμῶνος εἶτ᾽ ἠπόρουν ἐν ἐμαυτῷ, εἶ 
ἔστε τῶ ὄντι νῦν ἐπὶ γῆς τοιαῦτα κάλλη λόγων ἀποτίκτειν δυνάμε- 
ψος. ἀρά σοι δοκοῦμεν ὀρϑῶς συλλελογίσθαι τὰ κατὰ σὲ, ἢ σοφι- 
σεικαῖς ἡμᾶς ἐρεῖς ἔτι περιπίπτειν d ἀπάταις; T πλὴν ἀλλ᾽ ἐπεί σε τοῦ 
ἤϑους πείϑει τὸ μέτριον τοῖς τοιούτοις ἅπασιν ἀπιστεῖν, καὶ τὸ 
τῆς ἐπιστήμης βάρος ἢ ἥκιστα ῥιπίξεσϑαι ταῖς αὔραις τῶν ἐμὰ ode 

, καίπερ ἀποδεόντων τῆς ἀληθείας, ἔχοι γε ταῦϑ᾽ οὕτω. οὐ 


ἂν τι μεῖξον εὐξαίμεϑα, καὶ ἡμεῖς σοι δοκοῦν ἡσυχάσομεν. σ à 


e μακρῶ πάντας παρελάσας τοὺς νῦν, μὴ ἀποκάμοις ὁποίους σὺ 
πολλοὺς ἐργαξόμενος" τοῖς τε πόῤῥω καὶ τοῖς ἐγγὺς ὁμοίως τῆς δια, 
δασπαλίας τὰ εὐματα καὶ φιλίας δεικνὺς πᾶσιν οὐ ψευδομένους 
τοὺς ὄρους, τὸ ἀκριβὲς ταύτης ἄγαλμα ἐν σεαυτῷ περιφέρων καὶ 
ἡμᾶς σὺν τοῖς ἄλλοις γράμμασί vs τέρπων καὶ ἐφελῶν τὰ προσή- 
sovra. 


XXVII. ᾿2θανασίου τοῦ Δεπανθρηνοῦ 1), ix Κύπρου τῆς νή- 
σου, εἰς τὸν Τρηγορᾶν. 

Διπλᾶς ὀφείλομέν σου τῇ καλοκάγαθίᾳ τὰς χάριτας, οἷς τε φι- 
λίας ἤρξω μηδεμίαν εἰς τοῦτο παρασχόντων ἡμῶν ἀφορμὴν, καὶ 
οἷς λαμπραῖς διαϑερμαίνεις ἐλπίσι ταύτην ἐσαεὶ διαφυλάξειν εἶλι- 
κρινῆ. ὁ γὰρ κτήσασϑαί τι παρ᾽ οὐδενὸς βιασϑεὶς ἢ Κ᾽ τοῦ κρῖναι βέλ- 
τιον εἶναι, πῶς ἂν μὴ οὐχὶ πάντα προέσϑαι ῥάδιον ἕλοιτο ἢ ἢ τοῦ 
ταυτ. - περισπουδάστου δόξαι καταμελεῖν; τοῦ μὲν οὖν τοσοῦτον 
épelltiv, ἀχριβεῖς ἡμεῖς ἐπιγνώμονερ" ἐκτῖσαι δὲ πρὸς ἀξίαν πολ- 
λοῦ γε καὶ δεῖ" πλὴν si pr mov τὸ ye πανταχοῦ σε περιφέρειν τῇ 
γλώττῃ, καὶ πάντας τῶν τῇδ᾽ Ἑλλήνων κοινωνοὺς κεκτῆσθαι 
σπεύδειν τῆς τελετῆς, λύσιν χρέους ὑπὸ σοὶ διαιτητῇ πρυτανεύσοι. 
τούτοις ydo ἂν καὶ μεθ᾽ ὑπερβολῆς ἀμειψαίμεϑα" καὶ νῦν τὸ τῇ 
βασιλευούσης καλὸν, Φοινίκη ve καὶ Κοίλη Συρία, μᾶλλον ὃ 
ὅσην οἰκοῦσιν Ἕλληνες, ϑαυμάσονται μάλα περιφανῶς, ἐμοῦ τε 
οὐ σιγῶντος, καὶ τῆς πανταρίστης ἐπιστολεῆς, 1 ἣν ξυμφόφημα σοφίας 
παντοδαπῆς ὑγιῶς dvivic κρίνων κατονομάσῃ; οἷά τινος σημαίας 


1) An Δεπονερηνοῦ" Vide indicem epistolarum supra. 








κεν NICEPHORI GREGORAE ELOGIA. 


προβεβλημιένης καὶ μυρίων ἀνὴ γλωσσῶν «τὸν ταύτης ἀνακηρυτ- 
τούσης πατέρα. οὐδὲ τῶν βαρβάρων ob πλεῖστοι, ὁπόσοις σοφέας 
μέτεστιν, τῆς παλῆς ταύτης ἀμοιρήσουσι ϑοίνης, τοντωνὶ τῶν tor- 
γλώσαων Κυπρίων εἴς τε τὴν Σύρων καὶ olov καλῶς εἰδότων 
τὰ Ἑλλήνων διαβιβάζειν" εἶεν. ἐπεὶ δὲ σὲ τὸ τοῦ ᾿ἤϑους φιλίστο-- 
ον, ὃ μᾶλλον τῷ περιόντι τῆς σοφίας παρομαρτεῖν εἴωϑεν, οὐχ 
ὅπως τὰ τῇδε περινοεῖν διανίστησιν, ἀλλὰ καὶ ὅσων ἄλλων θεαταὶ 
«καϑέστήκαμεν, εἴσῃ γενναῖε, ὡς Κύπρον μὲν εἶχον. ἄν. τι καὶ μέμ- 
φεσϑαι, ἰατρικῆς πειϑόμενος νόμοις πρὸς τὸ δυσκραέστερον τε- 
τραμμένημ, καὶ τῶν ἐτηλύδων τοῖς πλείοσιν, εἴ τί που καὶ πλημ- 
μελέστερον. δεαιτῶντο, ἐς εὐεξίαν λυμαινομένην. δέδοικα δὲ, μὴ 
σεροσκρούειν δόξω τῇ τύχῃ, οὕτω πρὸς αὐτὴν εὐμενὲς ἀτενίσασαν !). 
οἶμαι δὲ καὶ ξωδιακὸν αὐτὸν, ταῖς καϑηκούσαις περιόδοις ἐτῶν τοὴν 
ἐδίαν ἀπαρτίσαντα κίνησιν, καινότερόν πῶς πρὸς τὸ νονιάτερον 
ἀποκλῖναι, ἄντικρυς ἐκπολεμωϑέντα τοῖς προσαρκτίοις. καὶ νῦν 
d βέλτιστε πόῤῥω μὲν ᾿Αφροδίτη τρῦ ταύτῃ προσανέχοντος τοῦ πά- 
λαι 2) δήμου Κυπρίων ἐστήρικται,. ὡς ἂν μυϑολογήσαιον Ἕλληνες. 
Ἑρμῆς δὲ περιπολεύει, καὶ ᾿4θηνῶ, καὶ εἴ τινε λόγου καὶ ἀγχενοίας 
vov ἄλλων μέλει ϑεῶν. ὅϑεν καὶ τοὺς ἁπανταχοῦ γῆς καὶ θαλάττης 
ἴδοις ἂν συῤῥέοντας πρὸς αὐτὴν, οἷα δὴ πρὸς μαγνῆτεν σιδήρια. ταῦτ᾽ 
ἐν σκιαγραφίᾳ τὰ τῆς νήσου ἐπίθημα. καὶ δίκαιον Gv εἴη, ei καὶ μὴ 
τοῖς πάλαι σοφοῖς, τοῖς γοῦν νῦν οὖσι μνήμης ὅτι πλείστης ταύτην 
ἀξιωϑῆναι. ᾿4θηναῖοϊ γε μὴν καὶ Θηβαῖοι καὶ of κατοικοῦντες τὴν 
Πέλοπος, τὰ πάλαι ποιηταῖς τε καὶ. συγγραφεῦσιν ἐν πολλοῖς περι- 
ϑρύλλητα, τῆς παλαιᾶς εὐδαιμονίας τὴν ἀγροικίαν ἠλλάξαντο" καὶ 
ἴδοις dv τοὺς πρὶν τῶν μεγάλων Περσῶν βασιλέων δ) γῆς βραχεέας 
καὶ ἀντιῤῥόπου τοῦ ὕδατας ἐκχωρῆσαι τῶν σφετέρων ἀμφισβητή- 
σαντας, δουλείαν τὴν ἐσχάτην ὑφισταμένους" ὥς γε καὶ Κᾶρας τῇ 
ρίσει εὐδαίμονας ἂν ἀποφήνεις 3). καὶ πρὸς τούτοις “υκοῦργον 
καὶ Χαρώνδαν καὶ Ζάλευκον, καὶ ὅσους ὁ πάλαι χρόνος νομοϑέτας 
ἀνέδειξεν, οὐδ᾽ εἴ ποτ ἦσαν παρ᾽ οἷς νενομοϑετήκασιν ἴσασιν. λείπε- 
zal γεπερὶ τοῦ τρίτου, τῆς Ἰταλικῆς ὀφρύος, διεξελϑεῖν. ἀλλὰ μήκους 
φειδόμενος, ὄρους παριόντος ἐπιστολῆς, τῷ δέοντι ταμιεύσομαι. 
συ δ᾽ ὑγίαινέ μοι, θαυμάσιε, τὸ περιλειφϑὲν ἐν Βυζαντίῳ ταμιεῖον 
τῶν λόγων, καὶ μὴ ἀποκάμοις φιλῶν, καὶ τοῦ φιλεῖν παρέχων τε- 
κμήρια τὰς σὰς γενναίας ἐπιστολὰς, ὁμοῦ τε ἡδονὴν καὶ κέντρον 
τοῦ τὰ ἶσα δρᾷν ἐνιείσας * εἶ καὶ πεζοὶ παρὰ Δύδιον ϑέαν δ) δόξαιμεν. 
Addendae his erant epistolae duae: prima, ατϑαίου τοῦ 
Ἐφέσου 5), cuius initium, olov δὲ τοῦτο πέπονθα πάϑος; altera, 
Νικολάου τοῦ Πεπαγωμένου 7), cuius initium, οἶδ᾽ ὅτι πῤάγματα 
δοκῶ σοι παρέχειν. Sed neutram in apographo descriptam réperi. 
Theodori Metóchitae versus 9), εἷς τὸν σοφὸν Νικηφόρον vov Γρη- 
γορᾶν, inconditos et male admodum tornatos, cave desideres. 


. 1) An dzreriodog? — ἔφ) Malim τὸ πάλαι. ^ — 8) An τοῖς peyalotg 
Περσῶν Baciisscoi? 4) Fort. ἀποφήναις vel ἀκοφήνειας. εἶν. 
6) Cod. Vat. fol. 236. 770) Idem cod, fol 90. 8) Extant in codd. 
Regg. 1997. et 8859. 





NICEPHON GREGORAE ELOGIA. Xov 


Recentiorum testimonia ,. utpote. pervulgata et.cuilibet ob. 
via, omnino potui omittere, et fortasse debui. Sed ne huius ac, 
superioris saeculi hominibus fidem abrogasse eorumque anctorita- 
tem contempsisse videar, sex aut septem huc producam: caet 
ros indicare satis fuerit. : 

1. Lipsius, Not. ad Lib. I. Politic. Cap. 1x. 

Nicephorus Gregoras historiam et filum narratienis Nicetae. 
Choniatis excepit, at non laudem. Scripsit enim ab urbe capta 
res δὰ Andronici Palaeologi posterioris mortem, sed nequaquam 
pari castigatione aut industria, et vitia plura traxit sui aevi, Sus 
perfluit aut evágatur, et res orationesque proprias miscet, inde- 
core, imo inepte. udicia temen eius crebra, et plerumque recta. 
Caussae eventuum curiose positae: pietas inculcata, et multa op- 
portune ad primam illam causam, 1, e. Deum, relegata, Sane pro- 
videntiam et fatum non alius sáriptor asseruit magis.  Legendus. 
cum hoc nomine, tum etiam illo, quod pleraque eius historia ab. 
aevo nostro non dissidet: imo lites dissensusque in sacris reperies. 
haud dissimules hodiernis, - 
Gretserus. in. loannis Cantacuzeni Historiam , edit. Heg. p.989. 

Nicephorus Gregoras ommi litterarum cognitione ea tempe- 
state apud Graecos illustris. 2$ 
Idem Lib. lIL Observationum. ἐπ Georg. Codinum. Cap. xrv11. 


Nicephorus Gregoras sua in historia parum amico animo fuit 
in Andronicum iuniorem Imperatorem et in Ioannem Cantacuze-. 
num, magnum Domesticum; de qua Gregorae iniquitate extat pu- 
blica querimonia Cantacuzeni lib. 1v. cap. xxiv. etxxv. Nec mirum, 
quia sequebatur partes Andronici senioris, cui addictissimus erat, 
utpote plurimis beneficiis ab illo affectus et magnis honoribus 
cumulstus. Quocirca calamum continere non potuit, quominus 
aliquando Andronicum iuniorem et Cantacuzenum mordaciter per- 
stringeret, et calumnias in chartas effunderet, 


Pontanus, in Praefatione Hietoriae Cantacuzenicae. 

Verum quia Gregoras iste avo, in cuius aulam desertis studiis: 
liberalibus se contulit, amicior, nepoti autem iniquior fuit: il- 
lumque plurimum et saepe commendavit: hunc aperte, nec mo- 
dice et non raro insimulavit ac vituperavit: ad haec quae inter 
illos acciderunt partem maximam minime comperta habuit: quae 
autem comperit, ea confuse, imperfecte, quaedam quoque aliter 
aliquanto, quid aliquanto? multo aliter quam evenerunt et cum: 
mendaciis exposuit: in ipsius quoque Cantacuzeni bello rebusque 
commemorandis (quae scripta vel interierunt, vel adhuc in aliqua : 
Bibliotheca latent) parum bona fide malevoleque -versatus est: 
Cantacuzenus haec vitia non ferens longe sinderius, longeque: 
copiosius, distinctius, integrius, certius omnia explicavit, etc. 

4dem ibidem. 
Attamen fieri potest, ut Gregoras de moribus Andronici 





ΧΟΥ͂Σ NICEPHORI GREGORAE ELOGIA. 


quaedam non prorsus falsa scribat, et ea noster aut tanti non 
aestimet ejusque iuventuti condonanda putet; aut dissimulet, etc. 


Ger. Ioan. Fossius , de Histor. Graec. Lib. 11. Cap. xxix. 

Proximus Metochitae huic esto Nicephorus Gregoras: quippe 
qui et litteras ab eo accepisse se referat, et, ut diximus, oratione 
sua mortuum honestarit, Hic praeterquam quod interpretatus 
est Synesii librum de insomniis; praeter item alia multa, quae 
in Italiae Bibliothecis adservantur; etiam historiae Byzantinae 
undecim condidit libros; quibus complexus est res annorum 
cxLv. ἢ) a Theodoro Lascare priore usque ad suam aetatem, sive 
obitum Andronici Palaeologi posterioris, qui incidit in annum 
Chr. wcccrxr. 9) etc. [n rebus Andronici, in cuius morte desi- 
nere eum diximus, minus fidem meretur. Sane Cantacuzenus 
historiae suae lib. 1v. cap. xxrv. et xxv. valde eum exagitat, tan- 
quam levem.et mendaciorum manifestum, Nempe Nicephorus in 
au]a vixit Ándronici avi; nec res nepotis tam exacte potuit nosse, 
quam Cantacuzenus. Simul etiam affectu abripiebatur, quo minus 
cerneret verum. [mpense enim favebat avo adversus nepotem, 
inter quos de imperio certabatur. Neque de Andronico solum; 
sed de Cantacuzeno etiam mentitur. Sed illa, quae de huius ge. 
stis prodidit, vel in Bibliotheca quadam cum blattis tineisque 
rixantur; vel penitus interciderunt; quod verius puto, etc. 

Leo Allatius, Exercitatione IIl. in Praefationem Creyghtoni. 

In illis (Niceta et Gregora] sunt et eloquentiae lumina, el di- 
ctionis antiqua facundia, et χνοῦς (ut rem verbo expediam) ὠρχαῖος. 

ldem ibidem, post allatum Vossii de Niceta testimonium. 

Nec alia dici possunt de Gregora, qui tamen dictione sua 
placidior fluit, 

Thomas Dempsterus, initio Jfuctarii Homan. .niiq. Hosini, 

N$cephorus Gregoras, Historicorum illius aevi utilissimus, 

Gud. Cape, Histor. Literar. Parte altera. 

Nicephorus Gregoras, Byzantinus, philosophus et histori- 
cus insignis, artis etiam oratoriae peritissimus, Andronico avo 
Duperatori inter peucos carus, claruit anno McCCXLYv. etc. 

His addantur Cardin. Bona, in Notitia Auctorum praefixa 
libro de Divin. Psalmod. Bsovius, εἰ Raynaldus, in Annal. 
Eccles. ad 4. C. 18334. Franc. de Moncada, Catalanorum et 
"fragonum Expeditionis, cap. v 11. x. XXII, tX1F. etc. Creyghtonus, 
in Praefatione Historiae Concilii Florentipi, | .Leo 4dllatius, de 
Ecclesiae Occident. et Orient. perp. cons. p. 800. Petrue Poseinus, 
in literis ad. Lectorem, praefixis Historiae Pachymerianae Jdn- 
dronici Sen. Possevinus, Gesnerus, Miracue, Hankius, JFhar- 
tonus, Lud. El. Du- Pin. etc, . 


1) oxxxvi — 2) mwccoxLr. 











AD 
MAGNIF. ET GENEROSUM VIRUM, 


D. ANTONIUM FUGGERUM, 


KIRCHPERGAE ET WEISSENHORNI DOMINUM, CAESAREAE 
MAIESTATI A CONSILIIS, ETC. 


N. on équidem sine mente, reor, sine numine divüm (ut Vir- 
gilii verbis utar) sic accidit, Vir Amplissime, ut tua praestanti 
liberalitate, et singulari Ioaxxrs DonexscuwAM: industria, Byzan- 
tinam historiam a Constantino Magno usque ad Constantinum 
postremum, ἃ Graecis descriptam hominibus, integram et perfe- 
ctam haberemus, Etsi enim illius epitomae quaedam extant, par- 
tim a Latinis scriptoribus editae, partim ex his nostris auctoribus 
decerptae: tamen Graeci certius et fusius pleraque in Oriente ge- 
sta descripserunt, quae illi vix attigerunt: multaque referunt, 
Latinis illis vel plane incognita, vel de industria neglecta, quod 
ea minus ad se pertinere putarent: sicut et Graeci vicissim res in 
Occidente gestas parum curarunt. Nam cum princeps Imperii se- 
des Byzantium, quae a conditore potius quam instauratore, non 
tantum Constantinopolis, sed et nova Boma dicta fuit, trans- 
lata esset: paulatim vetus Roma cum finitimis provinciis a to- 
fus Imperii quasi corpore avulsas, partim pontificibus, partim 
exteris nationibus paruit. Secuta sunt deinde etiam religionis 
dissidia, contentiunes, insidiae, aperta bella, et diversae etiam 
utrorumque populorum appellationes. Nam Byzantini se Roma- 
nos, et suos principes Ῥωμαίων βασιλέας, caeteros autem Chri- 
stianos populos et reges, qui Romanum pontificem agnoscebant, 
promiscue Latinos nominarunt, a quibus ipsi contra Graeci dice- 
bantur," Uf igitur res in Occidente gestae, e Latinis: sic guae in 
Oriente contigerunt, e Graecis rectius petuntur. 

Fateor equidem , ad Zonaram convertendum praemiis, a te 
propositis, eoque tempore mihi peropportunis, initio excitatum 

Nicephorus Gregor. Vol. I. 


-.- 


XCVIII HIER. WOLFII 


me fuisse potius, quam meapte. voluntate accessisse: non tam 
laborum et molestiarum faga, quibus ita tum quoque assueveram, 
ut ignavo otio nihi] mihi esset molestius, quam privatis meis stu- 
diis, si quid daretur otii, fruendi et diuturnam quasi sitim va- 
riae lectionis restinguendi cupiditate, Sed cum e Zonarae velut 
salebris eluctatus, in Nicetae Ácominati Choniatae planitiem et 
quasi variis flosculis vernantia prata pervenissem: iucundus mihi 
potius quam gravis esse labor interpretationis ille coepit, cum 
ob dictionem fusiorem et planiorém, et saepe non infeliciter lu- 
xuriantem: tum vero propter earum historiarum cognitionem, 
quas partim non satis tenerem, partim plane ignorarem. 

Quo opere absoluto, cum non tam gauderem me gravi onere 
levatum, quam in medio veluti cursu destitutum dolerem , quo 
minus extremam totius historiae metam attingerem: ecce praeter 
omnem exspectationem a te offertur Nicephorus Gregoras, qui ab 
urbe a Venetis et Balduino Flandro capta exoreus, historiam an- 
norum cxLv. *) ad suam usque aetatem, et Andronici Palaeologi 
iunioris obitum, eleganti stylo descriptam nobis dedit: itaque 
supplevit ea quae reliquerat Choniates, ut hic Zonarae suam nar- 
rationem attexuerat. 

Caeterum et hic idem quod in Choniate mihi cum accidisset, 
nec vicina temporibus nostris Byzantiorum acta auctor ille attigis- 
set: nullumque Graecum scriptorem extare, aut certe mihi esse 
cognitum dolerem, qui caetera usque ad Constantinopolin a Tur- 
cis occupatam, et imperium Graecorum a Mahomete prorsus ever- 
sum persequeretur: commode a clarissimo viro D. PniLiPPo 
GoxpELIOo, Viennensi lurisconsulto, ad me missus est Laonicus 
Chalcocondyles, quo, ut a fatigatione conversionis nonnihil ac- 
quiescerem, avide percurso, plane mihi satisfactum esse cognovi : 
atque in eam sententiam sum adductus, ut fato quodam, quod 
initio dixi, factum esse existimarem , ut et liberalitate tua, et 
Donzsscuwawi Byzantina et Ásiana peregrinatione, et meo quali. 
cunque labore, integrum totius Byzantinae historiae corpus, et 
omnibus prope numeris euis absolutum, nostris hominibus pro-—- 
poneretur: cuius lectio non tam iucunda, quam salutaris esset, si 
ii qui rerum potiuntur, ex alienis peccatis sua emendare conaren- 
tur. [dem enim hostis, qui beatas olim Asiae et Graeciae proviu- 
cias oppressit, vastavit, evertit, nostris etiam cervicibus imminet : 

*) Non cxrv. sed oxxxvrt. 


PRAEFATIO. XCIX 


et extrema quaeque orbi Cliristiano , et internecionem religioni, - 
frustra illi quidem (neque enim Cusismi servatoris nostri potentia 
humanis armis vinci potest) , sed nobis non sine capitali periculo 
minatur; et ita minatur, ut hoc Christianae reipublicae statu 
(quem vel mali ominis causa vitandi, vel nequi se perstringi pu- 
tent, cum Byzantino haud confero) minae eius a nemine cordato 
contemni queant, Sin aliqui ita stupent, ut haec aut non intel-- 
ligant: aut, s intelligunt, non curent: aut, si curant, non in 
eo pro virili elaborent, omnibus privatis contentionibus omissis, 
ut incolumitati nostrae consulatur: evidens indignationis divinae 
contra nos, et urgentis scelera nostra vindictae, quod auctor 
hic noster crebro queritur, argumentum id esse videatur. 
Equidem inter convertendum hos scriptores, cum ad Impe- 
ratorum in fungendo munere oscitantiam, tenacitatem in neces- 
sariis, profusiones in supervacuis, et intestina bella; procerum 
vero et ducum perfidiam ac temeritatem, religiosorum inscitiam, 
et de lana caprina rixas, populique petulantiam et ignaviam, 
omnium denique ordinum extrema probra pervenissem: contraque 
Turcorum maiorem fidem, maiorem integritatem, fortitudinem, cle- 
mentiam, virtutes ipsorum hostium elogiis celebratas, legissem :.ita 
sum animo commotus, ut Turcos imperio longe digniores iudicarem: 
et fnecem ac sentinam illam nefariorum hominum tam diu fuisse 
incolumem, nec citius oppressam esse, mirarer potius quam mi- 
serarer. Etsi ad commiüserationem clades illae, et fílorentissimi 
potentissimique quondam Imperii ruina, et Christianae religionis 
e tot amplissimis provinciis profligatio, vel saxa commovere pos- 
sint: nostros autem homines, simili statu rerum, nec illorum 
zmmisericordia, nec similis exitii metu commoveri sit mirandum: 
mec desperandum tamen, fore multos, qui his non modo ad vo- 
luptatem, sed etiam ad publicam utilitatem legendis, tuum con- 
silium laudaturi, et inter caetera ornamenta quam plurima nume- 
raturi sint , qui illustri monimento posteris etiam consultum vo- 
lueris: et multorum animos, his operibus in publicum editis, 
ad patriae defensionem maiore studio suscipiendam excitaris, 
Atque haec de historia. De auctore non multis est opus. 
Nam quo ingenio, doctrina, facundia, auctoritate apud suos fue- 
rit, ipse abunde declarat. Quem cum ea quae de Michaele Pa- 
laeologo usque ad Catelanorum ab Andronico seniore defectionem 
scribit, a Georgio Pachymerio mutuatum esse, atque in compen- 


A 


€ HIER. WOLFII PRAEFATIO. 


dium redegisse cognovissem : ex Augustana bibliotheca illud opus 
acceptum perlegi: et quae non inutilia videbantur, excerpta 
Gregorae adieci: ne; quoad possem et liceret, voluntati tuae at- 
que officio meo deessem.  Ác plura sane collegissem, nisi is co- 
dex et principio et fine mutilus, in medio etiam aliquot foliis partim 
exsectis, partim marinis fluctibus (ut opinor) madefactis, et litteris 
vetustate exolescentibus, studio meo et oculis diuturna fere et per- 
petua lectione ac scriptione fessis et hebetatis vehementer adver- 
satus esset, atque incommodasset, Chalcocondylem autem suus in- 
terpres, qua est doctrina et eloquentia, ita commendabit, ut mi- 
hi satis nunc esse debeat, si labores hi mei aequitati et liberali- 
tati tuae commendati fuerint, et probati. Augustae Vindelico- 
rum, postridie Cal. Ianuarii, anni a Christi servatoris humanitate 
MDLIX. quem tibi tuisque et toti orbi terrarum pacatum, felicem 
ac faustum, ex animo precor. Faxit Deus Opt. Max., ut Fenp:- 
NANDI primi Áugusti, Imperatoris ac domini nostri clementissimi, 
in urbem hanc, ob gravissimas de Imperii rebus deliberationes, 
ingressus (sub id tempus quo pacis, concordiae et mutui amoris 
doctor et exemplum Cuurervus Igsus, proptersalutem humani gene- 
ris, dissimulata divinitate sua, homo nasci voluit), omnium prin- 
cipum, omnium hominum animos a privatis cupiditatibus ad cu- 
ram publicae salutis, a luxu et corruptela morum ad sobrieta- 
tem et vitae integritatem, ab odiis et simultatibus ad concor- 
diam et amorem, a rixis et disputationibus ad verum cultum 
religionis, a bellis et armis ad firmam et constantem pacem con- 
vertat. 

Cuius voti si nos divina liberalitas (merita enim nostra nulla 
profecto iactare possumus, nec minus indigni sumus divino au- 
xilio quam indigi) compotes reddiderit, iis erimus formidabiles, 
& quibus nunc, non aliis de causis quam propter corruptam di- 
sciplinam, et intestina bella, per contemptum oppugnamur, cae- 
dimur, in acerbissimam servitutem abducimur, et in summas an- 
gustias redacti profligamur. Quicquid enim calamitatum ac. cla- 
dium (ut de aliis Christianis provinciis taceam) Pannoniae patiuntur, 
id ad nos quoque ex aequo pertinere merito iudicamus. Hes 
enim profecto, imo salus nostra nunc agitur, paries cum proxi- 
mus ardet. 





NIRHOOPOY TOY I'PHI'OPA 


POMAIKHEX IZTOPIAZ 


AOrIrOI KA. 


Nitephorus Gregor. Vol. I. 1 








bd 


NIKHOOPOY TOY I'PHIT'OPA 


PAOMAÁAIKHZ IZTOPIASZS 
4O0rOZ A4. 


NICEPHORI GREGORAE 


BYZANTINAE HISTORIAE 
LIBER PRIMUS. 





KEOAAA14A *. 

Προοίμιον, iv ᾧ καὶ δημηγορία τοῦ βασιλέως ᾿Ανδρονίκου τοῦ ITa- 
λαιολόγου. ᾿Δρχὴ un lezogíag, διαλαμβάνουσα τὰ μετὰ τὴν ἅλωσιν τῆς 
Χωνσταντίνον πόλεωφ. Βασιλεία Θεοδώρου τοῦ Λάσχαρι τοῦ πρώτου. 
Περὶ τοῦ ᾿Ασὰν Ἰωάννου τοῦ τῶν Βουλγάρων ἄρχοντος. Περὶ ᾿Δλεξίου 
τοῦ βασιλέωρ, τοῦ ἐχπεσόντος τῆρ βασιλείας. Περὶ τοῦ πολέμου τοῦ 
Beatles Θεοδώρου τοῦ Δάσχαρι μετὰ τοῦ "Macy. 


ARGUMENTUM BOIVINI. 


Historici munus excellens. Historiae laus. Veritatis commendatio. Hi- 
tleriae scriptores quinam reprehensione digni. Andronici senioris invectiva 
histericos sualedicos 


ta fma 
Po (Cap. 1). Initium narrationis: Constantinopoli. 8 € Latinis. Theo- 
lis d ^. onis inopolis capta α 


ft*i. lidem a loanne 4sane, Bulgarorum principe, profligati. Baldui- 
"50 cGptus. liorum dueum exitus. "Thracia et Macedonia € (23). 
tisf : 





d. T. τῶν πάλαι xal μέχρις ἡμῶν γενομένων τοὺς βίους διὰ Ed. ἘΠῚ 
τῆς ἱστορίας ἀϑανατίζουσι πλείστοις πολλάκις αὐτὸς ἐντυγχάνων, E. Yen. 


* Argumenta graeca add. Wolf. 1. καὶ om. B. (cod. 2078). 


Le sisvanm caitatus hominum, seu veterum, seu recentiorum 
"ias per historiam atr Ar inem veni νι lectitarem saepenumero, 





4 NICEPHORI GREGORAE 


καὶ ϑείαις τισὶ προτροπαῖς ἀχούων ὁμολογούντων ἐς τὴν τοιαύ- 

τὴν κεχινῆσϑαι ἐγχείρησιν, μέχρι μέν τινος ἄκαιρόν τινα φιλοτι- 

μίαν τῶν ἀνδρῶν κατεγίγνωσχον, κόμπου μεστὰ τὰ λεγόμενα εἷ- 

: vat olóutvog* ἔπειτα δ᾽ ἔδοξαν εἶναί μοι οἱ ἄνδρες ἐπόπται μὲν 
αὐτῆς ἀληϑείας σαφεῖς, ϑεοῦ δὲ τῷ ὄντι τὸ ἔργον, καϑάπερ 09-5 

Βγάνῳ χρωμένου τῇ τούτων χειρὶ, μικρὰ ἢ μηδὲν ἀποδέον, ὡς 

ἔπος εἰπεῖν, οὐρανοῦ τε καὶ γῆς, τῶν μεγίστων καὶ πρώτων αὖ- 

τοῦ ποιημάτων, πρός γε τὸ τὴν ἀπόῤῥητον δόξαν ἀναγγέλλειν, 
P. 4 ὡς ἐφικτὸν, τοῦ ϑεοῦ. ' τὰ μὲν γὰρ καϑάπερ σιγῶντες κήρυκες Ὁ 
τῆς ϑείας μεγαλουργίας, τὸν ἅπαντα διαγίγνονταε χρόνον, αἷ-10 
σϑησιν προχαλούμενα μάρτυρα μόνην. ἡ δ᾽ ἱστορία, ζῶσά τε | 
xal λαλοῦσα φωνὴ, καὶ ὄντως ἔμψυχος καὶ διαπρύσιος κήρυξ αὖ- 
τῆς, διαπερᾷ τὸν αἰῶνα καϑάπερ ἐν πίνακι παγκοσμέῳ δεικνύου- 
σα τὰ προγεγονότα τοῖς ἐπιγιγνομένοις ἀεὶ, ὅσα ποτὲ iy ἀλλήλοις 
Βκαὶ δι᾽ ἀλλήλων οἱ ἐξ αἰῶνος ἐπεπράχεσαν ἐν τῷ βίῳ, καὶ als 
V. 9 ποτὲ πεφιλοσοφήχασι περὶ τῆς τῶν ὄντων φύσεως οἱ σοφοὶ, καὶ 
᾿ τίνα κατείληπται τούτοις, καὶ τίνα μή" καὶ τίσι ποτὲ δυσχερείαις 
ἄλλοτε ἄλλοι συνηντηχότες, τίνων ποτὲ τῶν ἐκ ϑεοῦ καλῶν κἀ- 
γαϑῶν ἐς κόρον ἀπολελαύκεσαν, καὶ πόσαις ποτὲ ταῖς ἀπροσδο- 
κήτοις ἐχεῖϑεν εὐεργεσίαις ἐνέτυχον. δοκεῖ δέ μοι καὶ τὴν οὐρα- Ὅ 
vo) καὶ γῆς δόξαν ἐνδοξοτέραν διὰ τῆς ἱστορίας καϑίστασϑαι, — 
Cxol, ἵν᾽ εἴπω, λαμπροτέραν πολλῷ" τὴν λαμπρότητα. ποῦ γὰρ ἂν 
ἤδεσαν ἄνθρωποι, τῆς ἱστορίας οὐκ οὔσης, ὡς ὃ μὲν οὐρανὸς τὴν 





δ. σαφεῖς] ὀρθοὶ A. (cod. 9658). — 192. ὄντως Boiv. add. ex À. 


audiremque profitentes, se ad eiusmodi opus suscipiendum divino instinct 
fuisse impulsos: aliquandiu eos ineptae ambitionis damnavi, illorum dicte 
arrogentiae plena arbitratus. Postea vero, acutos veritatis inspectores vi 
ros illos, rem autem ipsam Dei opus esse iudicavi, manu illorum tanquam 
instrumento utentis; atque istud quidem Dei opus parum, ac nihil potus 
ut paucis dicam, a coelo εἴ terra, maximis et primis eius operibus, dist 
re visum est, ad arcanam eius gloriam quantum fieri potest raedicandam. 
Nam illa quidem, tanquam taciti praecones divinae ificentiae , pef 
omne tempus permanent, solos sensus attestantia. Historia vero, viva εἶ 
clara vox, et vere animatum ac vocale praeconium, ad omne aevum pert- 
net, et velut in universitatis tabula quadam, tum res quovis tempore ultro 
citroque inter homines gestas posteris intuendas exhibet, tum naturam ré 
rum explicat, quatenus eae ἃ philosophis perceptae ignorataeve sint: tum 
uibus alias ahi vel difficultatibus implicati, vel prosperrimis successibus 
ivinitus ornati, ac praeter omnem expectationem adiuti fuerint, osten 
di Ac, ut mea quidem fert opinio, coelorum et térrae gloria hoc $C 
pti genere illustratur, et magis explendescit. Nam, sublata histori» 
unde scirent mortales, coelum primo illo et immutabili motu agitatum, — 
solem et lunam caeterasque stellas continenter evolvere constanti et sp* — 








HISTORIAE BYZANTINAE 1. 1. 5 


αὐτὴν ταύτην ἀρχῆϑεν ἀεὶ καὶ ἀκίνητον κινούμενος κίνησιν, foy: 
καὶ σελήνην καὶ πάντας ἀστέρας διηνεχῶς ἐξελίττεε πρὸς ποι- 
χιλίαν ὁμοίως εὔταχτόν τε καὶ εὔρυϑμον, xal ὁμοίως τὴν τοῦ 
ϑιοῦ διηγεῖταε δόξαν ἐφ᾽ ἡμέρᾳ τε καὶ νυκτὶ δι᾽ αἰῶνος" 7 δὲ 
5γῆ τὴν ἄτρεπτον ταύτην ὁμοίως ἀρχῆϑεν ἀεὶ τρεπομένη τροπὴν, 
τὴν αὐτὴν τοῖς ἀεὶ ἐπιγιγνομένοις ἀνθρώποις γένεσιν καὶ φϑορὰν 
δι᾿ αἰῶνος προδείχνυσιν; ὥστ εἰ μή τι πλέον, ἀλλ᾽ οὖν οὐδ᾽ ἦτ- Ὁ 
τὸν ἂν xol ταύτην ϑαυμάσειε͵ πᾶς τις, ὅτῳ διάνοια πρόσεστιν 
ὑγιαίνουσα. ἦ γὰρ ἂν ἐλλιπὲς ἐδόχει τὸ δημιούργημα, μή τινος 
Ιοἰσχυρίζξεσθαι δυναμένου καὶ πείϑειν, ὡς xal ἄλλαι τινὲς γενεαὶ 
προῦπῆρξαν ὁμοίως ἀνθρώπων, καὶ πόσαι τινὲς ὑπῆρξαν, καὶ μέ- 
χρι πόσου, καὶ τί ποτε ἄρα πεπράχεσαν ἐν τῷ βίῳ, καὶ οἷστι- 
σιν ἄρα τοῖς ἐκ ϑεοῦ τε καὶ οὐρανοῦ καὶ γῆς ἀγαϑοῖς κατὰ δια- 
φόρους γενεάς τε καὶ χρόνους ἐνέτυχον. ἀλλὰ νῦν γε πρὸς τούτοις 
ἰδχαὶ προφήτας ἕτερον τρόπον τοὺς μετιόντας ποιεῖ, ἐκ τῶν φϑα- 
σάγτων στοχαζομένους τὰ μέλλοντα. τό γε μὴν βραχεῖ τινι τόπῳ 
xa ὡρισμένῳ τῆς οἰχουμένης οἰχοῦντά τινα πέρατα γιγνώσχειν 
γῆς, xal ἄχρα οἰκουμένης, μήκη τε καὶ πλάτη ϑαλαττῶν, καὶ 
ὅσοι ποταμοὶ xal λίμναι εἰσὶ, καὶ ἰδιοτροπίας ἐϑνῶν καὶ τόπων, 
ϑ0χαὶ διαφορὰς ὡρῶν τε δὴ καὶ χρόνων τῶν ἐν διαφόροις γινομέ- 
γῶν μέρεσι τῆς γῆς, καὶ Uca ἕτερα τῶν ἀγαϑῶν μυρία, τίς χα- — - 
ρίξται τοῖς ἀνθρώποις, ἢ μόνη ye 2j τῆς ἱστορίας ἐξάπλωσις ; 
διά τοι τοῦτο καὶ o) τούτους μᾶλλον ἠγάπησα τῶν σοφῶν, οὐδὲ 
τούτους ἐζήλωκα, οὗ κωμικοῖς τισι δράμασι καὶ σκηναῖς τραγι- 


9. 5 γὰρ W. 19. «πράζεσαν uterque cod. pro Ziexo. 


variiate, Deique gloriam noctes diesque perpetuo enarrare: terram ve- 
To immutabilem illam mutationem, qua ab initio praedita fuit, constan- 
iet retinere, &c eundem ortum atque interitum posteris omnibus denun- 
Gare? Quamobrem si non maiori, pari certe admiratione cuiusvis cordati 
hominis digna est. Alioqui enim huius mundi opificium veluti mancum erat, 
quod e coeli machina affirmare ac persuadere nemo possit, olim aeque gene-' 
ra bominum extitisse, quotque illa fuerint, et quandiu duraverint, et quid 
In vita egerint, quaeque beneficia tum a Deo, tum a coelo, tum ἃ terra, 
Miis atque aliis temporibus atque aetatibus acceperint. Historia autem 
non id modo praestat, sed etiam lectores suos alio quodam modo vates red- 
dit, quae futura sint, ex iis quae praeterierunt coniicientes. Iam, ut is qui 
ia engua et definita terrae parte habitat, orbis terrarum fines et extremi- 
taies, et peculiares gentium et locorum naturas, annorumque et temporum 
isrimina, quae diversis terrae partibus existunt, aliaque bona infinita no- 
Ti: quis jargitur hominibus, nisi una historiae explicatio? His igitur de 
cutis hoc genus eruditos nec magnopere diligo, nec magnifacio, qui comi- 
ds e£ tragicis fabwlis et laudationum blandimentis linguas occuparunt: sed 


A 


6 . NICEPHORI GREGORAE 


καῖς xal ϑωπείαις ἐπιδεικτικαῖς τὴν ἑαυτῶν κατηνάλωσαν γλῶσ-- 
σαν, ἀλλ᾽ ὅσοι τῶν ὄντων τὴν φύσιν, καϑόσον σφίσιν ἐξῆν, 
ἀχριβώσαντες, καὶ ὅσοι τὰς ἱστορίας ἐκ τῶν καϑ᾽ ἕκαστα καὶ ἄλ-- 
Aor ἄλλοις εἰρημένων τε καὶ πεπραγμένων ἔς τε ἀνδρίαν ψυχῆς 
P. 8 βλεπόντων καὶ σύνεσιν, κόποις ἰδίοις ξυνειλοχότες, εἰς μεγίστην 5 
ὠφέλειαν τοῖς ἑξῆς ἐκδεδώχασι. καὶ μέντον καὶ οὗτος ὃ πρὸς 
ἐχείνους πόϑος καὶ ζῆλος κἀμὲ τὰ ἀκόλουθα πράττειν παρέπεισε, 
καὶ οὗτος αἴτιος ἐμοὶ τοῦ τοιοῦδε γέγονεν ἐγχειρήματος. ἐπεὶ d^ 
ὅπερ ὀφθαλμὸς τοῖς ζώοις, τοῦτο τῇ ἱστορίᾳ ἀλήϑεια, προπο-- 
ρευομένην ἔχειν ταύτην ἐνταῦϑα χρεὼν καὶ ἡμᾶς πρὸ παντὸς, 10 
δυοῖν ἕνεχα" ἑνὸς μὲν, ἵνα μὴ, ὕπερ ὡς κανόνα καὶ στάϑμην 
τοῖς ἐσομένοις προυϑέμεϑα προτιϑέναι, τοῦτον στρεβλὸν καὶ νο-- 
Βσοῦντα ἐς τὰ καίρια δείξωμεν" ἑτέρου δὲ, καὶ ἵνα μὴ πρόφασιν 
δῶμεν τοῖς διασύρειν ἐξ ὀλίγων τὴν ὅλην πραγματείαν ἡμῶν βου- 
λομένοις, καὶ ἐξελέγχειν ὡς οὐδὲν ὑγιὲς κεχτημένην" ὁποῖον δή 15 
τι καὶ τῶν ἐφ᾽ ἡμῶν τινες ἐλλογίμων ἐπεπόνϑεσαν. ἀπειρίᾳ γὰρ 
πραγμάτων πλείστῃ συνεζηκότες οἱ ἄνδρες, ἔπειτα οὕτωσί πως ἐς 
τὸ συγγράφειν ἐμβεβληκότες, ἔλαϑον πολλοῖς τισι καταχρησάμε- 
γοι ψεύδεσι, καὶ οὕτως ἐς τὸ ἀχρεῖον τὴν αὐτῶν παρασύραντες 
* Οἱστορέαν, ὡς καὶ πρόφασιν εὔλογον δεδωκέναι τῷ πολλῷ τὴν 30 
σύγεσιν βασιλεῖ "Ἀνδρονίκῳ τῷ Παλαιολόγῳ, σὺν οὐδενὶ κόσμῳ 
διασύρειν καὶ ἐξελέγχειν ταύτην ἐκ τῶν καϑ᾽ ἕκαστα" καὶ ταῦτα 
ἐπὶ τούτων τῶν ἀνδρῶν ἔτε παρόντων, ὧν δήπου ἐκεῖνοε τὰ 
V.8 πλεῖστα κατεψεύσαντο. (B.) Καὶ ἵνα μιᾷ τῶν τοῦ βασιλέως 
δημηγοριῶν, ἣν ἐπὶ ἐμοῦ διεξῆλθεν, ἐν καιρῷ χρήσωμαι (φανείη 25 


eos potius, qui ant naturam rerum pro virili sua ind t: aut historias 
dispersas, et aliorum dicta factaque ad animi fortitudinem ac prudentiam 
spectantia, suo labore collecta, ad maximam posteritatis utilitatem edide- 
runt Quorum admiratio et aemulatio nos ad imitationem impulit, huius- 
que conatus mihi causa fuit. Quum autem id sit historiae veritas, quod 
animantibus oculus, hanc nos tanquam ducem in hoc opere sequi cum primis 
decet , duabus de causis: tum, ne ea res, quam veluti regulam et amussim 
posteris proponere statuimus, distorta et pernicioso morbo afflicta videa- 
tur: tum, ne ansam iis praebeamus, qui ex paucis totum scriptum nostrum 
cavillari, et, quasi εἰδὴ fru i in eo sit, ucere cupiunt: id quod nostra 
setate eruditis quibusdam viris usu venit, qui quum in maxima rerum igno- 
ratione vitam exegissent, atque ita ad historiam scribendam temere acces- 
sissent, multis eam mendaciis ex inscitia contaminarunt, et omni utilitate 
spoliarunt: causamque probabilem prudentissimo Imperatori Andronico Pa- 
laeologo eius liberius reprehendendae et singulatim coarguendae praebue- 
runt, idque íis hominibus adhuc viventibus ac praesentibus, quos illi pluri- 
mis mendaciis infamarant. (IL) Atque ut Imperatoris oratione una, quam 
is audiente me babuit, oportuno tempore utar (quippe ad praesens inst- 





HISTORIAE BYZANTINAE I. 1. 7 


γὰρ ὧν xal ἡμῖν εἷς τὴν παροῦσαν ἐγχείρησιν χρήσιμος) ",,πολλά- D 
xi," φησὶν, ,,»,,ϑαύμᾳσα κατ᾽ ἐμαυτὸν γενόμενος, πῶς τῶν ἀν- 
ϑρώπων τοῖς πλείστοις ἐξὸν ἀστασίαστον καὶ εἰρήνης μεστὸν διω- 
βόσκειν τὸν βίον, καὶ πλείστους μὲν ἔχειν οἱ ϑαυμάσονται, μη- 
δδένας δ᾽ οἵ τὸν τρόπον τούτων μισήσουσιν "οἵ δὲ πρόϑυμοι πρὸς 
τὸ λοιδορεῖν πάντα τινὰ ἀπαντῶσι xal γλώέταν ἑχόντες ἀσκοῦσι 
πογηρὰν xoi ἀταμίευτον καὶ ὑβρίζουσαν' καὶ ταῦτα μηδεμιᾶς 
πολλάκις προκειμένης προφάσεως, ἣ προβαλλομένη τι τῶν δι- 

καίων ἴσως ὑπέχκαυμα ἔσται πρὸς τοιαύτας ἀναφλέγον ὅρμάς. E 
1Ἰ0χαὶ τούτων μᾶλλον ἐθαύμασα, τοὺς ὁπόσοι ψευδεῖς κατὰ βασι- 
λέων ὁμοῦ καὶ πατριαρχῶν βλασφημίας συῤῥάπτειν καὶ ἀναισχύν-- 
τως προφέρειν τολμῶσι" καὶ πάντων ἐϑαύμασα μάλιστα, τοὺς 
ὅσοι γραφῇ παρατίϑεσθαι τὰς οὕτω ψευδεῖς βλασφημίας αὐτῶν 
οὐκ ὀχνοῦσι. τὰς γὰρ ἀπὸ μόνης τῆς γλώττης προϊούσας λοι- 
15 δορίας αὖραι λαβοῦσαι ἐς αἰϑέρος ἀβύσσους διασκεδάζουᾳιν. αἱ 

δὲ γραφαῖς καὶ βίβλοις ἐντυπούμεναι μονιμώτερον καὶ τυραν- p 
γικώτερον κατὰ τῶν ὑβριζομένων τὸ κράτος ἐσχήκασι, τὴν ἦγε- 
μονίαν τῆς γραφῆς λαμβανούσης καὶ διὰ μακροῦ πομπευούσης 
τοῦ χρόνου. οὐκ οἷδα δ᾽ ὁπότερον οὐδ᾽ ἔχω ῥᾳδίως ἐπιγιγνώ- 
9S0mxty οὗ χάριν ταῦτα ἐπείγονται δρᾷν, καὶ τίνος ἕνεκα κέρδους 
ἐς τοιούτους κρημνοὺς ἑαυτοὺς συνωθϑοῦσιν. εἴ τε γὰρ ἰδιότητά 
τινα xaxíag ἀποπίμπλαντες ἑαυτῶν ἐπὶ τὰς οὕτω ψευδεῖς βλα- 
σφημίας χωροῦσι, κακῶς τοῦτο δρῶσι καὶ λίαν αἰσχρῶς καὶ κα-- 
τὰ τῆς ἑαυτῶν, ὡς εἰπεῖν, κεφαλῆς. στήλην τε γὰρ τῆς σφῶν 
1. Wolfius interposito titulo (δημηγορία τοῦ βασιλέως ᾿Ανδρονίκου) 


sententiam abrumpit, haeretque in voce ἕνα, quam ait esse «veyta- 
πόδοτον. Vide eius notas. — 23. xal alterum add. A. 


tutum videri possit accommodata), ,, Saepe" inquit ,,mecum ipse miratus 
sum, qui fieret, cum plerisque mortalium quietam et tranquillam prorsus 
agere vitam liceret, ac plurimos habere quibus admirationi essent, nullos 
vero penitus inimicos: ut ipsi ad quosvis proscindendos propensi, linguas 
improbas, futiles et contumeliosas ultro exacuerent: idque nulla qaepe oc- 
casione data, quae ad huiusmodi maledicentiam iure illos incenderet. l1llos 
vero magis etiam sum miratus, qui Imperatores simul et Patriarchas falsis 
maledictis incessere, ac impudenter proscindere audent. Sed hi admira- 
tione omnium maxima me affecerunt, qui tam falsa maledicta sua mandare 
litteris non dubitarunt. Nam convitia, quae lingua proferuntur, statim 
aura dissipat: quae vero scribuntur et libris imprimuntur, diutius et gra- 
vius eos quos laesere iniuria premunt: scriptura auctoritatem nacta, et 
longo tempore ostentata. Ignoro autem quo consilio, nec scio qua gratia 
haec facere studeant,. aut cuius lucri spe in talia praecipitia incurrant. Bi- 
ve enim , ut singularem suam improbitatem expleant, adeo falsa maledicta 
congerunt, male faciunt ac turpiter admodum, suoque, quod aiunt, ca- 
Pid mocent. Nam ünprobitatis suae monimentum produnt posteris, quod 





8 NICEPHORI GREGORAE 


P. & κακίας τῷ χρόνῳ παρέχουσιν, ὅτι ἐξὸν ἐκ τοῦ λέγειν εὔφημα xol 
πρεσβεύειν ἀλήϑειαν, γνωρίζεσθαι τοῖς ἀκούουσιν" ot δ᾽ ex τοῦ 
πλύνειν ἁμάξαις ὕβρεων τοὺς μηδὲν ἀδικήσαντας, δημοσιεύειν &- 
Aovro ἑαυτοὺς, παραπλησίως ὥσπερ ἂν εἴ τις, ἐξὸν ἠπειρώτης 
εἶναι, καὶ βίον ἐπικερδέστερον καὶ ἀκίνδυνον ζῇν, δδ᾽ ἐς “4τλαν--ὅ 
τικοῦ πελάγους χειμῶνας καὶ κλύδωνας φέρων ἐμβέβληκεν ἕαυ- 
φόν. τὸ δὲ καὶ χαχῶν ἀρχέτυπα τοῖς ἐφεξῆς εἷς μίμησιν προτε- 
ϑέναι τὰ γράμματα, καὶ εἰκῇ καϑιστᾷν ἑαυτοὺς αἰτίους τῆς exel- 

Βνων ἀπωλείας, τοῦτο δὲ ποίων κρημνῶν οὐκ ἐπάξιον, δίδυμα 
καὶ τριπλᾶ προτεῖνον τἀγχλήματα; ἃ γὰρ ὡς ἀήϑη ταῖς πολι- 10 
τείαις καὶ νόϑα ἐλαύνειν ὥς ποῤῥωτάτω καὶ ἀποτρέπεσθαι ἔμελ- 
λον, δεδιότες οἷς τὰ τοιαῦτα πρόχειρον λοιδορεῖν', καὶ τῶν πό-- 
λεων ἐξωδθεῖν, ὡς πρὶν τῶν δικαστικῶν “4ϑηναῖοι πινάχων τοὺς 
ὅσοι παρέγγραπτοει καὶ τῆς σφῶν πολιτείας ἀνάξιοι" ταῦτα ἀσμέ- 
voc ἤδη δέξαιντ᾽ ἂν πράττειν αὐτοὶ, ὡς καὶ ἄλλοις ἤδη πεπρα-- 15 

Ογμένα καὶ δεδογμένα, καὶ τῶν ὅρων ὄντα τῆς συνηϑείας ἐντός. 
φιλοῦσι γὰρ ὡς τὰ πολλὰ τῶν ἀνθρώπων oi τοῖς οἱοισδηποτοῦν 
ἀτοπήμασιν ἁλισχόμενοι, ἐς ἀρχαιοτέρας εἰκόνας ἀνάγειν τὴν 
μίμησιν, ἵν᾽ ἐχεῖϑεν ὡς ἐξ δρμητηρίου κατατρέχωσιν, εἴ τινές 
ποτ᾽ ἄρ᾽ εἶεν οἱ πρὸς ἐλέγχους ἀποδυόμενοι. εἴτ᾽ οὖν διὰ τοῦ-- 90 
To λοιδοροῦσι καὶ ψεύδονται, οὕτωσί πως ἑκατέρωϑεν ἅἁμαρτά- 
vovoty* εἴτ᾽ αὖ διαμονῆς ἕνεχα τῆς αὐτῶν συγγραφῆς, καὶ oU- 
τῶ πόῤῥω ϑέουσι τοῦ σχοποῦ, τὰς χρηπῖδας τῶν αἰτιῶν οὐ πάνυ 

Dto: σφόδρα ὑποτιϑέμενοι ἀσφαλεῖς, αὐτοὶ μὲν γὰρ ἴσως εἰδότες 


9. ἀντάξιον A. 11. ὥφειλον A. 16. ὄντα om. Α. 


cum bene dicendo et celebranda veritate innotescere auditoribus licuisset, 
pono convitiorum in innocentes effundendis semet ipsos traducere pu- 
lice maluerunt: haud sécus ac si is, cui liceret in terra continente beate 
secureque vivere, in Atlantici maris tempestates ac fluctus ultro se coniüice- 
ret. Scelerum porro exempla scriptis suis proponere posteris, et interitus 
eorum sponte reum fieri, id vero quae praecipitia non meretar, cum du- 
plicibus aut triplicibus criminibus sese obstringant? Quas enim res ut in- 
solitas civitatibus et improbatas quam longissime exterminaturi et abomi- 
maturi erant, eorum metu quibus et insectari et urbibus eas exigere prom- 
ptum esset, quemadmodum olim Athenis ex albo iudicum delebant per frau- 
dem inscriptos et republica indignos: has ism cupide amplectentar, ut et 
ab aliis ante factas ac probatas, et a consuetudine non abhorrentes. So- 
lent enim homines quorumvis criminum rei , suam imitationem ad exempla 
"veterum referre, ut causam habeant invehendi in eos, qui illa arguere ἕῳ 
'Sütuerint. Sive igitur hac de causa ita convitiantur et mentiuntur, utro- 
que peccant: sive ob diuturnitatem scriptorum suorum, etiam sic procul 
& scopo aberrant, infirmis criminationum suarum iactis fundamentis. Sciant 
dili quidem forsitan, vulgi aures insectatione aliorum «quam collamdatiute 





HISTORIAE BYZANTINAE I. 1. 9 


τὰς τῶν πολλῶν ἀκοὰς, ταῖς τῶν ἄλλων ὕβρεσι μᾶλλον χαιρού- 
σας ἢ τοῖς ἐπαίνοις, καὶ ὡς πολλῷ γε ἥδιον οἵ πολλοὶ τὰς ὦντι- 
γωνοῦν διεξέλϑοιεν ὕβρεις ἢ τἀγαϑὰ, χἂν τὰς μὲν “ψεύδη μακρὰ 
χαπηλεύωσι, τὰ δὲ φῶς ἀληϑείας ἔχη προπορευόμενον, οὕτω τὴν 
βἱστορίαν αὐτῶν διατίϑενται, ἵν᾽ ἐς μαχροὺς δῆϑεν τοὺς χρόνους 
χαίροντες διεξίοιεν αὐτὴν οἱ τὸν αἰῶνα κατὰ διαδοχὴν ἀμείβοντες 
ἄγϑρωποι" καὶ οὔτε δίκης ἐπόπτην πρὸ ὀμμάτων διανοίας λαμ- X 
βάγουσιν, οὔτ᾽ αἰδῶ τῶν καλῶς καὶ δικαίως κρίνειν εἰδότων ἀν- V. 4 
δρῶν. τοῦτο δ᾽ οὐ τοσοῦτον otc λοιδοροῦσι λυμαίνεται, ἢ αὖ- 
Ἰθτούς γε δὴ τοὺς ὑβρίζοντας, εἴπερ ἄνϑρωποι μὲν σωφρονοῦντες 
ἀτόπους ὑπονοίας κατ᾽ ἐκείνων ταῖς ψυχαῖς ἐμφυτεύσαντες, uv- 
οἰοις βριϑούσας ὀνείδεσιν, ἐν κακοῖς αὐτῶν ζραεὶ μεμνήσονται" 
ϑιὸς δ᾽ ὃ τῆς δίχης προστάτης δαψιλεστέραν αὐτοῖς ταμιεύσεε 
τῆς γλώττης τὴν κόλασιν. οὐ μὴν ἀλλ᾽ ραἴσϑ᾽ ὅτε καὶ δι᾽ ἀμαϑίαν 
15100 βελτίονος καὶ ἀπειρίαν πραγμάτων ἅπερ ὁτουοῦν fxyxóu-F Φ 
σαν, πρὶν βασανίσαι, εἶ τὰ μὲν τῶν εἰχότων τάδ᾽ ἥχιστα, καὶ 
τὰ μὲν ἔοιχεν ἀληϑείας οἴκοις ἐνδιαιτᾶσθαι, τάδ᾽ ὑπερόριον ἀλη- 
ϑείας τείνουσι γλῶσσαν, οὕτω ταῦτ᾽ ἐφαπλοῦσι ταῖς ἑαυτῶν 
συγγραφαῖς καὶ τῷ χρόνῳ, αἰτιώμενοί τε τὰ ἀναίτια, καὶ φά- 
ϑύσκοντες ἃ μήτ᾽ ἐγένοντο, μήτε γενέσϑαι τῶν δυνατῶν ἦν οἵας 
τοῦ Πλάτωνος τὰς ἰδέας ἀκούομεν, καὶ ὅσοι τοὺς τραγελάφους 
ix τῶν τῆς νδίας τεράτων ἐς τὰς τῆς ᾿Ασίας διαβιβάζουσιν ἀκοὰς, P. 5 
ix μὴ ὄντων αὖϑις μὴ ὄντα καϑιστῶντες, ἵνα μᾶλλον ἐκπλήττω- 
σι τοὺς ἀκούοντας. διὰ ταῦτα τοίνυν ἐλέγξων ἔρχομαι τὰ τοιαῦ- 


1. Verba ταῖς τῶν ἄλλων om. À. — 10. μὲν add. A. 15. ἅπερ 
Α. et W., & παρ᾿ Β. 


EU enectin: ac iniurias quam recte facta libentius legi, quamvis illas 
prolixa mendacia venditent, haec vero lucem veritatis praeviam habeant: 
eoque sic historias suas componunt, ut ji qui multis saeculis post futuri sunt, 
eas longissimo tempore cum voluptate legant. Nec in hoc vel iustitiae 
praesidem animis intuentur, vel aequa et recta iudicia bonorum virorum 
reverentur, Quae res non adeo illis Votqót. cip vituperant , quam ipsis ob- 
ürectatoribus, quod et homines cordati is suspicionibus adversus illos 
conceptis, quae mille probris scatent, eos inter improbos perpetuo nume- 

: et Deus iustitiae praeses linguas eorum gravioribus poenis perse- 
quur. Atque etiam interdum ex iguoratione veri, et imperitia rerum, 
quae a quowi audierint, priusquam expendant, sintne probabilia et veritati 
COonentanean, an vero absurda, et ab ea prorsus abhorreant, sic illa char- 

inunt ,; ac memoriae. mandant, eaque crimina obliciunt quae nulla suat, 
οἱ ἐδ digunt, quee neque facta sunt, neque. omnino fieri possunt: quale 
etie Platonis ideas accepimus, et tragelaphes ex Indicis monstris in Asia 
narrari ab iia.qui igimenta figmentis cumulant, ut maiorem in animis audi- 
torum admirationein ekditent. Quapropter huiusmodi vitia scriptorum no- 











10 NICEPHORI GREGORAE 


va, καϑόσον olov ve, τῶν ἐφ᾽ ἡμῶν συγγραφέων. ἄνϑρω- 
mor γὰρ οὔτε δραστήριοί τινὲς τὴν φύσιν, οὔτε πολιτικοῖς τισι 
πράγμασι συμμίξαντες, ἵνα τινὰ καὶ πρακτιχὸν ὀφϑαλμὸν ἐχεῖ- 
St» ἑαυτοῖς παράσχοιεν, καὶ κρίσιν ἐμπειρίᾳ πεπορισμένην, ὕφ᾽ 
ἧς δρῶμεν πολλοὺς καὶ τῶν πάνυ νωϑροτάτην εἰλοχότων τὴν φύ- 5 
Bor» ἀφυπνιζομένους, ὡς εἰπεῖν, καὶ ἀνεγειρομέγους ὀψέ ποτε, καὶ 
ἐς ἀστειότητα μετενηνεγμένονυς, κἀκείνοις ἤδη ἐγκρινομένους, οἷς 
βουλὴ καὶ χρίσις ἀνῆπται πραγμάτων, καὶ οἱ γλῶσσαν ἐξήσκη- 
σαν àx τῆς τῶν ἄλλων συνδιαιτήσεως, τοῖς προτιϑεμένοις πολε-- 
τικοῖς ζητήμασιν ἐν καιρῷ γινομένην" ἀλλὰ λόγοις, καὶ τούτοις 10 
πλημμελῶς, ἐξέτι νέον δεδωχότες καὶ μόνῃ τῇ τούτων σχολῇ καὶ 
τριβῇ τοὺς βμιακροὺς παραλλάξαντες ἡλίους, οὕτω χωφοὶ τῶν ἀεὶ 
Ογιγνομένων, τὸν ἅπαντα διεμέτρησαν βίον. εἰ δὲ μηδὲ τούτοις 
οὕτωσί πως ἐδίδουν, οὐδὰ, μέγα τὸ ἐκείνων ὑπῆρχεν ἀντάλλαγμα" 
οὕτω σκότει καὶ γωνίᾳ μάλα προσήχοντες οἱ ἄνθρωποι οὐκ εὐ- 15. 
φυῶς οὐδ᾽ εὐρύϑμως ἐς τὴν τῶν λόγων ἐβάδισαν ἄσκησιν. πᾶσα 
γὰρ ἐπιστήμη καὶ τέχνη καϑάπερ ϑεμελίῳ καὶ βάσει τῇ φύσει 
τὴν ἑαυτῆς συντέλειαν ἐποικοδομεῖ. ἂν γοῦν ἡ φύσις ὑγιαίνουσα 
D7, μέγα πρὸς κατόρϑωσιν γίνεται τῆς ἐπιστήμης ἐφόδιον" καϑά- 
περ καὶ σίδηρος καὶ χαλκὸς ῥᾳδίως ὑπείκων τῷ χαλκοτύπῳ. ἄν 90 
δ᾽ ὁ τῆς φύσεως ἀσϑενῶς ἔχῃ ϑεμέλιος, κάκιστος ἐπίκουρος τοῖς 
τῆς ἐπιστήμης οἰχοδομήμασι γίνεται, καὶ ἵν᾽ εἴπω πλημμελὴς καὶ 
ἐπίβουλος σύμμαχος. ὡς νῦν γε καὶ οἵ χρηστοὶ οὗτοι νωϑρὸν ὡς 


2. γὰρ add. A. 11. Ante δεδωκότες Wolfius excidisse putat ἑαυ - 
τούς. Sed bic et v. 14. pronomen subaudiendum esse recte Boivinus 
in annot. monet, 


strae aetatis, quoad potero, coarguam: qui nec acribus ingeniis praediti, 
nec in republica versati sunt, unde iudicium gerendarum rerum peterent, 
usu et experientia partum: qua multas etiam segnes naturas velut e somno 
tandem excitari videmus et urbaniores reddi, at inter eos numerentur qui 
DUE pollent, et aliorum consuetudine linguas excoluerunt, id quod 

t civilibus quaestionibus pro tempore propositis. Sed quia studiis littera- 
rum, et iis quidem perperam iam inde ab adolescentia sese dedere et in ea- 
rum otio unicoque usu longos dies consumpeere, ideo surdis auribus res quo- 
libet tempore gestas praetervecti, omnem aetatem exegerunt. Verum etsi 
litteris totos sese in hunc modum non dedissent, ne sic quidem illi magno 
aestimati fuissent. Usque adeo tenebris et angulis digni illi homines, nul- 
lo ingenio, nulla dexteritate, ad eloquentiae exercitationem sese contale- 
runt. Omnis enim scientiae et artís perfectio, tanquam fundamento et ba- 
si, uatura innititur. Quae sana si fuerit, magnum est ad scientiam per- 
cipiendam adiumentum: veluti ferrum et aes, quod fabro facile cedit. At 
idem fundamentum, si infirmum fuerit, pessimus est doctrinae adiutor , so- 
ciusque, ut ita dicam, noxius et infidus. Id quod bonis isüis viris accidit, 


HISTORIAE BYZANTINAE L 1. 11 


τὴ πολλὰ xel νοσοῦν τὸ συμφυὲς κτησάμενοι φρόνημα, εἰκότως 
ἄρα καὶ ὃν ἐχ τῆς τέχνης ἐπορίσαντο λόγον σεσαλευμένον ἔφη-- 
γαν ὑμοῦ καὶ νοσοῦντα τὰ καίρια. ἐγὼ δὲ καὶ τῶν πάλαι σοφῶνῈ 
ἔστιν οὃς ἐπυϑόμην φαμένους, ὡς τοὺς ἀγαϑοὺς τῶν ζωγράφων 
δμιμεῖσϑαι χρεὼν, ὅπόσοι ἐς τὸ συγγράφειν δρμῶσι. καὶ γὰρ xà- 
κεῖνοι εἴ τε που τοῖς ἀρχετύποις ἐχ φύσεως παρυπέστη πλημμέλη- 
μα, εἴτ᾽ ἐς τὸ ἧττον τοῦ δέοντος, εἴτ᾽ αὖ ἐς τὸ πλέον παρασῦ- 
ρον ἔστιν ἃ τῶν τοῦ σώματος μερῶν, οὐχ ἅπαν ἀκριβῶς ἐναρμό- 
σαι σπουδάζουσι τῇ γραφῇ τῆς εἰχόνος" ἀλλά πη μὲν ἐντιϑέασιν, 
10 ὅσον ἐνδείξασθαι τὴν ὁμοιότητα, πὴ δ᾽ οὔ, ἵνα μήτε τὸ δύσμορ-- 
gor καὶ αἰσχρὸν 1j γραφὴ τῆς εἰκόνος ἔχῃ διηνεχῶς, μήτε φύσεως! 
ὄγειδος ἀεὶ τοῖς ὀφϑαλμοῖς τοῦ χρόνου προφαίνηται, καὶ γίνηται 
τοῖς φιλοσχώμμοσι πρόφασις γέλωτος ἅμα καὶ χλεύης. οἱ δὲ 
σεμγοὶ οὗτοι, εἴτ᾽ οὐκ εἰδότες, εἴτε μισοῦντες τὴν ἀλήϑειαν, οὐ V. 5, 
1ϑ μόνον οὐδὲ μικρὰ τῶν ἀληϑευόντων ἁμαρτημάτων ὑφελόμενοι, 
πυϑμέσιν ἀφῆκαν σιγῆς, ἀλλὰ καὶ πολλὰ τῶν μήτε πραχϑέντων 
ἢ λαληϑέντων ἐφήρμοσαν τῇ ἑαυτῶν συγγραφῇ" οὕτω πικροὶ καὶ 
ἀφειδεῖς ἀγεφάνησαν τῆς ἀληϑείας ἐχϑροί, ἢ ποῦ οὐχ ἂν ἀτοπίας 
ἐλαύνοιεν τοιαῦτα φιλοτιμούμενοε γράφειν, ὧν μήτ᾽ αὐτόπται P. 6 
90 αὐτοὶ ἐγεγόνεισαν, μήτ᾽ αὐτήχοοι τῶν πραξάντων ἢ καὶ ϑεασα- 
μένων γενέσθαι ἐσπούδασαν, ἀλλ᾽ ὅσα μεϑυούσῃ γλώσσῃ διεξία- 
σιν οἱ τὰ γαμαιτυπεῖα πληροῦντες, καὶ ὅσαπερ αἱ γρᾶες ληροῦσι 
καὶ τερατεύονται; ἀλλ᾽ ὅτι μὲν οὖχ ἀντιστρατευομένην ἐμοὶ οὔὐ-- 
δὲ τἀμὰ συγκυχῶσαν πράγματα τὴν ἑαυτῶν γλῶσσαν οἱ ἄνϑρω- 


14. μύσαντες (dissimulantes) ΔΑ. 22. γρῷες W., γρᾶἄες A. 


qui fere segnibus et inertibus ingeniis praediti, si quid ex institutione do- 
crinse consecuti sunt, caducum tamen illud et maximis vitiis inquinatum 
protulerunt. Ego vero quosdam veterum sapientum dixisse audio, iis qui 
δὲ scribendum adiecerint animum, bonos pictores esse imitandos: qui si 
archetypum aliquo naturae vitio laboret, sive excessu sive defectu par- 
tium corporis, non id totum in pictura imaginis exprimunt, sed partim qui- 
dem ad similitudinem ostenden inserunt, partüm vero praetereunt, ne 
vel perpetua sit imaginis deformitas, vel naturae probrum quoddam oculis 
semper obversetur, ac derisoribus ioci et satyrae materiam praebeat. At 
praedari isti vel ignari vel inimici veritatis tantum abest ut aliquid vero- 
rum erratorum silentio dissimularint, ut etiam multa, quae nec dicta nec 
facta fuere, literis mandarint. Adeo acerbi et immoderaü veritatis hostes 
exüiterunt. In quas vero ineptias non inciderent, qui ea scribenda susci- 
pimat, quae nec ipsi viderunt, nec ex iis qui res gesserint aut viderint, 
audire studuerunt, sed ea quae lingua ebria ἃ scortatoribus narrantur, aut 
ab.aniculis vana et portentis similia effutiuntur. Caeterum eos linguas suas 
ΒΟΏ contra nos, aut ad res meas convellendas exercuisse, neque contra ve- 





12. NICEPHORI GREGORAE 


7tot ἔστησαν, οὐδὲ κατὰ τῆς ἐμῆς ὁλοσχερῶς ἐξώπλεσαν ἀληϑείας, 
Βὴ βίβλος ἐκείνων δηλώσει, σποράδας καὶ ἡμετέρους ἐπαίνους πολ- 
λαχῇ περιφέρουσα" ὃ δὴ λαμπρὰν ἐμοὶ καὶ περιφανῆ τὴν παραί- 
τησιν ὑπισχνεῖται, μὴ ἂν ὑποπτεύσειν τῶν πάντων οὐδένα, πρὸς 
ἄμυναν λέγειν ἐμὲ, καὶ ἐξορύττειν εἴ vic χαρπὸς ἀληϑείας, τῆς 5 
αἰτίας ἐξαιρουμένης περιφανῶς, ἀφ᾽ ἧς ἀχλινῶς βαδιεῖταί τις 
πρὸς τὰ τοιαῦτα, ἀλλ᾽ εὐνοίας ἕνεκα τῆς τε ἀληϑείας καὶ τῶν 
ὑβοιζομένων" τῆς μὲν, ὅτι ἐξοστρακίζοιτο ζηλοῦντα " τῶν δὲ, 
Οὔτε ἀδικοῖντο, φέρειν οὐκ ἀνεχόμενον. τὸ μὲν οὖν πάντα ἐϑέλειν 
διεξιέναε καὶ ἀνατρέπειν καϑ᾽ ἕχαστα σχολάζοντος ἔργον ἂν εἴη, 10 
καὶ λόγοις καϑάπαξ ἐγκεκυφότος. ἄλλως τε οὐδὲ πάνϑ᾽ ὅσα γε- 
γφάφασι, τοὺς ἄνδρας ψεύδεσθαι ἔφαμεν. ^ ToUto γὰρ οὐδὲ τοῖς 
τὰς Νείλου πηγὰς ἰδεῖν τερατευομένοις προστρίψαιτο ἄν τις Qa- 
δίως, οὐδ᾽ ὅσοι τοὺς ᾿Ἀντίποδας καὶ Mvroíxovg, od τινές nov —— 
Ὁ ἄρ᾽ εἶεν ἐκεῖνοι, τῷ λόγῳ παρεισκυκλοῦσιν. ἀλλὰ πολλῶν Üvrov15 | 
καὶ διαφόρων ὁπόσα κατεψεύσαντο οἱ ἄνδρες, μέτρ᾽ ἄττα καὶ ὧν 
πολλοὶ μάρτυρες ἔτι τῷ βίῳ περίεισιν ἐκλεξάμενοι, ταῦτα τῆς 
ἀληϑείας κρινούσης φαιδρῶς ἡμεῖς ἐξελέγξομεν." ἀλλ᾽ ὃ μὲν βα- 
σιλεὺς τὴν τῆς ἑαυτοῦ δημηγορίας ἐνταῦϑά που συνελάσας κατά- 
στασιν, πολὺς ἔπειτα ἐῤῥύη πρὸς τοὺς ἐλέγχους, σύμφωνα qa- 90 
σχὼν ἐχείνοις παροῦσιν, ot τοῖς ἑαυτῶν διεπράξαντο σώμασιν, 
ἅττα 0 συγγραφεὺς διεφϑορότα εἰρήχει, καὶ ἥκιστα τῇ ἀληϑείᾳ 
Ἐδμόλογα. (Γ.) Ἡμῖν δὲ ὃ μὲν περὶ τούτων λόγος ἀναμείνας ἔν. 
τῷ παρόντε, ἔσται δῆλος ἐν τοῖς ἑξῆς, Ort καὶ ἡμῖν τὰς αὐτὰς 
διεξιέναι γένοιτο ὑποϑέσεις" ὃ δὲ τῆς μελετηϑείσης ἱστορίας ἀρ- 38 


ritatem nostram prorsus armavisse, liber eorum ostendet, qui multis in lo- 
cis sparsim laudes quoque nostras complectitur. Quae res claro et illustri 
testimonio me ab omni suspicione vindicabit: ne quisquam putet, vindictae 
eausa haec a me scribi, et si quid veri in lis insit, aboleri: cum ea causa 
abunde sublata sit, quae talem opinionem confirmare queat. Sed amor et 
veritatis, et eorum qui contumelia afüciuntor, huc me provexit. Nam il- 
lam veluti relegatam esse indignor: et his inturiam fieri, ferre non possum. 
Ác omnía recensere et refutare, munus eorum fuerit, qui abundantes ot10, 
scribendis orationibus toti incumbunt: praesertim cum ea quae illi scripse- 
runt falsa esse omnia non dixerimus. Pd enim crimen ne iis quidem facile 
impingi queat, qui se Nili. fontes spectasse gloriantur: aut iis, qui Antü- 
podas et Antoecos, ijeicenqee illi sunt, scriptis suis inserunt. Sed cum 
multa variaque sint illorum mendacia, pauca, eaque quorum adhuc testes 
supersunt, e multis selecta, iudice veritate nos evidenter confutabimus. 

Imperator igitur, cum ad huno suae concionis locum pervenisset, in refu- 
tando multus fuit: iis testibus productis, qui res ἃ scriptore corruptas et 
depravatas ipsi per se gesserant. (1II.) Nos vero eam orationem diitere 
mus eo usque dum οὐ nobis eaedem res explicandae erunt.  [mstitutam δ" 














HISTORIAE BYZANTINAE 1. 9. 18 


γὴν λαμβανέτω và μετὰ τὴν ἅλωσιν τῆς βασιλευούσης τῶν πό- 
λέων, ἣν ὑπὸ τῶν «ατίνων φεῦ ἐπεπόνϑει" καὶ ἅπερ πρὸ τῶν 
ἡμετέρων μὲν ἐπέπρακτο χρόνων, παρείληπται δ᾽ ἡμῖν ἐκ τῶν, 
οἱ προβεβηχότες μάλιστα ἦσαν ἐφ᾽ ἡμῶν, ἐπιτροχάδην ῥητέον 
δήμῖν" τοῦτο μὲν, ὅτι τὰ πλείω καὶ ἄλλοις εἴρηται" τοῦτο δὲ Ἐ 
χαὶ ἵνα μὴ καὶ αὐτοί γε ἁλῶμεν ἔστιν οὗ τῆς ἱστορίας ψευδόμενοι, 
ἀφηγήσει διεξιέναι πειρώμενοι λεπτῇ τε καὶ ἐξειργασμένῃ, ὧν μὴ 
αὐτόπται αὐτοὶ γεγενήμεϑα. 
β΄. Τῆς γάρ τοε Κωνσταντινουπόλεως ὑπὸ τῶν “Ἰατίνων Ἐ. 7 V. 6 
ἰυἁλούσης, συνέβη τὴν τῶν Ῥωμαίων ἡγεμονίαν, καϑάπερ óAxá- — ^. Μ. 
δα μεγάλην, ἀνέμοις ἀγρίοις καὶ κύμασι ϑαλαττίοις συνελημμές, κὰ 
»y, κατὰ τεμάχια καὶ μέρη πλεῖστα διαιρεϑῆναι, καὶ ἄλλον ἄλ- — 6730 
λοϑι χατὰ μόρια, καὶ ὡς ἕκαστοι τύχοιεν, ταύτην διαλαχόντας 1904 
χληρώσασϑαι, ἕως ὀψὲ καὶ μόλις περὶ τὴν Νικαέων μητρόπρλιν 1195 
ιδἀναγορευϑῆναι συμπέπτωχε βασιλέα Θεόδωρον τὸν ““ἄάσκαριν, Ymp. Theod. 
| τριαχογτούτη ἤδη τυγχάνοντα.  (B.) Τηνικαῦτα γὰρ οἱ μὲν ἦτ-- Lascaris, 
τηϑέντες, οὗ δ᾽ ὑποπεπτωχότι χρησάμενοι σχήματι, τούτῳ προσ-Β 
εὐρύησαν μάλα ἐθελονταί" πλὴν τοῦ τῆς Κολχίδος κρατήσαντος 
γῆς ᾿Αλεξίου τοῦ Κομνηνοῦ, καὶ ὃς κατὰ τὴν Εὐρώπην Θεττα- 
"γλίας τε ἦρξε καὶ ἣν παλαιὰν ὠνόμασαν Ἤπειρον" ὃ ἐξ “4γγέλων 
οὗτος ἦν Κομνηνὸς ἹΠιχαήλ. οὗτοι γὰρ ὅσον πλεῖστον ἦν τῆς βα- 
σιλευούσης ἀπῳκισμένοι, καὶ αὐτά γε, ὡς εἰπεῖν, τῆς Ponai- 
| ἧς ἡγεμονίας τὰ πέρατα λαχόντες ἐκ διαμέερου, καὶ ἅμα τοῖς Ὁ 
τῶν τόπων ὀχυρώμασι σφόδρα τεϑαῤῥηκότες, τυραννικώτερον 


16. Nain sQuax. ἤδη zvyz. om. À. 19. τὸ post Aisilov add. W., 
om. 


tem historiam, a capta, proh dolor, ἃ Latinis Imperatrice Urbe auspica- 
bimur: et ea quae quamvis ante nostram aetatem acciderint, tamen a natu 
maximis nostra aetate viris accepiinus, breviter exponemus: cum quod ple- 
raque ab aliis iam tractata sunt: tum necubi nos quoque mendacti argua- 
rU qui ea subtilius et accuratius persequi conemur, quae ipsi coram non 
Vidimus 


ipta Romani Imperii, ut ita dicam, extrema ex diametro opposita sortiti, 
lcoremque munitionibus freti, imperium per tyrannidem arrogantius inva- 


14 NICEPHORI GREGORAE 


A, M. ἐπετήδησαν τῇ ἀρχῇ, καὶ ἴσχυσαν ἄχρι καὶ τήμερον παισί τε καὶ 
6712 ἀπογόνοις αὐτῶν, καϑάπερ τινὰ πατρῷον κλῆρον, αὐτὴν παρα- 
6730 πέμψαντες. ([.) Ἦρος μὲν οὖν ἐνειστήκει καιρὸς, ὅτε «Ἰατῖνοι 
gri ΤΡευς, τὴν βασιλεύουσαν ἐξεπόρϑησαν. τριχῆ δ᾽ αὐτὴν διελόμενοι, διε- 
γείμαντο κατὰ σφᾶς, ὅ τε κόμης Φλάνδρας Βαλδουῖνος, καὶ δδ 
κόμης Πλέης zfoAóixog* μόνος δὲ Ἰϊοντησφεράντας μαρχέσιος 
ῥὴξ ἀποδέδεικταε Θεσσαλονίκης καὶ τῶν ἐπέκεινα" βασιλεὺς δ᾽ ἐξ 
αὐτῶν ἀνηγόρευτο Βυζαντίδος ὃ Βαλδουῖνος" ὃς εὐθὺς καὶ κατὸ 
τῶν ἑσπερίων ἐξώρμησε πόλεων, ὅσαι περὶ Θράκην σποράδες εἰσί, 
καὶ ταύτας μὲν τὴν ταχίστην ἁπάσας αὐτὸς παρεστήσατο. ὃ δὲ10 
ἹΜοντησφεράντης μαρκέσιος μέχρι Θεσσαλονίκης τὴν ἔφοδον ποιη- 
σάμενος, καὶ ταύτης γενόμενος ἐγχρατὴς, ῥᾷστα καϑάπερ φλὸξ 
Ἐκεῖθεν ἐπενέμετο πάσας τὰς πρόσω κώμας καὶ πόλεις, ἕως καὶ 
αὐτῆς ἐπέβη τῆς νήσου τοῦ Πέλοπος. τὸν μὲν δὴ ἐνιαυτὸν ἐχεῖ- 
vov εὔδρομα τὰ «Αατίνων ἐχώρει. ὠνειροπόλουν γε μὴν ἐς 100-15 
πιὸν ἔτος καὶ αὐτῆς ἐπιβῆναι τῆς ἕω, καὶ ὑποχείρια πάντα ποιή- 
σασϑαι τὼ ἐκεῖσε, ὡς μηδὲν ἔτε Ῥωμαίοις ἀρχῆς ὑπέκκαυμα λεί- 
P.8 πεσϑαι. καὶ μὲν δὴ ἦρος ἐπιστάντος, “ατινικὰ στρατεύματα 
διαπεραιοῦσϑαι πρὸς ἕω διὰ μελέτης εἶχον ἅμα αὐτῷ Βαλδουίνῳ. 
τάχα δ᾽ ἂν καὶ διεπεραιώϑησαν, καὶ τὰ ἔσχατα τῆς ἀπωλείας τοῖς 30 
ἐπιλοίποις Ῥωμαίοις ἐπήνεγκαν, εἰ μὴ καϑάπερ ἦχος μεγάλης 
βροντῆς ἐξαίφνης ἢ Βουλγαρικὴ φήμη καταῤῥαγεῖσα, τούτους 
ἐξέπτληξέ τε καὶ τὴν τούτων ὁρμὴν ἀνεχαίτισεν. — (/4.) Ὁ γάρ τοι 
Βτοῦ πρώτου σὰν ἀδελφὸς καὶ διάδοχος Ἰωάννης πάντας τοὺς 


8. ἕαρος A. 


serunt, stabilitumque in hunc usque diem liberis ac nepotibus suis velud 
patrimonium tradiderunt. (HL) Quum enim Latini verno tem Urbem 
expugnassent, Imperium tripartito inter se diviserunt Balduinus Comes 
Flandriae, Ludovicus Comes Blesensis, et Montisferrati Marchio, Atque 
hic solus 'Thessalonicae et adiacentium locorum Rex est declaratus. Im 

rator autem Byzantii ex iis creatus Balduinus statim contra Occidentales 
urbes, quae circum "Thraciam sparsim occurrunt, movit, easque omnes 
celerrime deditione cepit. Montisferrati autem Marchio ''hessalonicam us- 
que progressus, eaque potitus, facillime instar incendii inde omnes ulte- 
riores pagos et urbes est pervagatus, donec ipsam Peloponnesum ingrede- 
retur. Ac illo quidem anno res Latinorum secando cursa processerunt. 
At vero in annum sequentem somnisbant se Orientem ipsum invasuros, 
et oninia illic in potestatem suam redacturos, adeo ut nulla Romania Im- 
perii recuperandi spes relinqueretur. Itaque vere appetente Letinorum 
copiae in Orientem tralicere una cum ipeo Balduino parabant. Ac forst- 
tan insgearpucgi οἱ Romanoram reliquias internecione deleyissent, nisi ^us 
repente magni tonitrus fragor, Bulgarici motus terror impetum 150" 
rum retardasset. (IV.) Nam primi Asanis frater et sucoossor loannes, 








HISTORIAE BYZANTINAE I. 2. 15 


ὑπὸ χεῖρα Βουλγάρους στρατολογήσας, ἐπαγόμενος δὲ καὶ μισϑο- — A. C. 
φορικὸν oUx ὀλίγον ἐχ τῶν παρὰ τὰ βύρεια μέρη τοῦ Ἴστρον Σκυ- 1:0 
ϑῶν, καιρὸν ἔχειν ἔκρινεν ἐπιϑέσϑαι ταῖς Θραᾳκικαῖς κώμαις καὶ 1992 
πόλεσιν, ἐν ζάλῃ καὶ ϑορύβῳ μακρῷ τῶν Ῥωμαϊκῶν τηνικαῦτα τ Kosg : 
δαραγμάτων ὄντων, xal τῶν “Τατίνων ἐν ἄλλοις σπουδαιοτέροις V. 7 
περισπωμένων. ὅϑεν ἀνάγκῃ συνειλημμένοι τοιαύτῃ, τὴν οὖσαν | 
“ατινικὴν ἀναλαβεῖν ἔγνωσαν δύγαμιν ἅπασαν Βαλδουῖνός τε xol 
ol σύν γε αὐτῷ τὴν ἡγεμονίαν διαλαχόντες, καὶ μέχρι καὶ ἐς τὰρ 
τῆς Ὀρεστιάδος ἱππήλατα κατεσπουδασμένην τινὰ τὴν ἔχστρα-. 
τὐτείαν ποιήσασϑαι. οὗ γενομένου, πρὸς μάχην ἑκατέρωθεν ἐκεῖ 
περιφανῇ τὰ στρατεύματα συνεῤῥάγη, καὶ πολὺς ἀμφοτέρωθεν 
ἐγίνετο φόνος, εὐρώστως ἀγωνιζομένων ἁπάντων μέχρι καὶ ἐς πο- 
λύν τινα χρόνον" ὀψὲ δ᾽ ἐγχλῖναι τοῖς Βουλγάροις συνεπεπτώκχει, 
οὐχ οἶδ᾽ ὁπότερον, εἴτε τὴν τῶν «Τατίνων οὐ μάλα γενναίως iyey- 
Ιδχεῖν δυνηϑεῖσι βαρεῖαν ὅπλισιν, εἴτ᾽ ἐξεπίτηδες παρεξάγειν σφᾶς Ὁ 
βουληϑεῖσι περὶ τὰ ἔνεδρα καὶ τοὺς λόχους" ᾧ καὶ μᾶλλον τίϑε- 
σϑαι ἄξιον. ἤδη γὰρ ὡς ποῤῥωτάτω που τῆς διώξεως γινομένης, 
ἀγίέστανται τῶν λόχων οἱ Σκύϑαι" ἐπαναστρέφουσι δ᾽ ὥσπερ ἀπὸ 
| συψϑήματος καὶ οἱ Βούλγαροι, καὶ τοὺς πολεμίους παρὰ πᾶσαν 
βυὑμοῦ χυχλωσάμενοι προσδοκίαν, ἐτόξευον, ἠχόντιζον, ἔσφαττον - | 
ἀφειδῶς, αἱμάτων xal νεκρῶν ἐπλήρουν τὴν γῆν" xol πολὺς ἦν | 
τῶν “ατίνων ὃ φόνος, οὐκ ἐχόντων διὰ τὸ βάρος τῆς ὁπλίσεως E | 
ἀντέχειν πρὸς τὰς συνεχεῖς ἀντεμβολὰς καὶ ἑλίξεις xal κουφοτά- | 
τας ἐξελάσεις τῶν Σκυϑῶν. ἦσαν δ᾽ οὖς καὶ ζῶντας ἐλάμβανον, 
35ut9^ ὧν ἑάλω ζῶν καὶ ὃ Βαλδουῖνος. ὃ δὲ Πλέης κόμης Δολόϊκος 


delectu ex omnibus Bulgaris habito, et non parvis Scytharum copiis, qui 
Boreales Istri partes accolunt, conductis, εἰ δαῤ μενα sibi oblatam ratus 

| tK Thracios pagos et urbes opprimendi, re Romana vehementer turbata 
εἰ afflicta: Latinis autem rebus gravioribus distractis. Unde necessitate 
OCMcli, suas omnes copias revocare decreverunt Balduinus et qui cum eo 
pwüü erant Imperium, ac e ad Orestiadis planiciem celeriter pro- 
predi. Quo facto exercitus illustri pugua conflxerunt, et multa utrin- 
ndo edita est, omnibus fortiter longo temporis spatio dimicantibus; 
tandem Bulgari cesserunt, haud scio an quod Latinorum gravem ar- 

maluram sustinere non possent, an vero qmod de industria illos in insidias 
Petrahere vellent: id quod probabilius ost. Nam cum eos Latini i- 

Ub persecuti essent, Bcythae ex insidiis consurgunt: et Bulgari velut ex 
cwaposito conversi, hostes praeter emnem expectationem circumventos sa- 
£itüs e£ iaculis strenue evalizermi: οἱ terra sanguine et cadaveribus τὸ- 
Pa, ingeatem Latinorum stragem ediderumi: qui οὐ pondus armorum. 
Cuünentes Scytharum incursiones et circuitus, et expeditissimas excursio- 

—et tolerare mon poterant, Nonnullos etiam vivos ceperunt: inter quos et 
fuit. Nam Ludovicus Comes Blesensis in acio ceciderat. 





] 





16 —  NICEPHORI GREGORAE 


A. M. ἐπεπτώχει παρὰ τὴν μάχην. ὃ δὲ τῆς Βενετίας δοὺξ "Eolxoc 4dá»- 
^. δουλος μετ᾽ ὀλίγων πάνυ φυγὰς ᾧχετο, μετὰ μικρὸν δὲ τετε- 
6780 λεύτηχε καὶ αὐτὸς ὑπὸ τῶν ix τοῦ πολέμου τραυμάτων. (Ε.) Τὸ 
-—— μέντοι Βουλγαρικόν τε καὶ Σχυϑικὸν πλῆϑος, κέρδους ἤδη καὶ 
F πλούτου «“(ατινικοῦ γευσάμενοι, ἵππων τε καὶ ἁρμάτων λαμπρῶν, 5 
ἤλαυνον εἰς τὰ πρόσω προϑύμως, μηδένα ἔχοντες ἤδη τὸν ἄντι- 
» παραταξόμενον" ὡς τὰς μὲν τῶν Θραᾳκικῶν πόλεων ἑκοντὶ προσ-- 
. χωρεῖν Ἰωάννῃ, τὰς δὲ πλείους βίᾳ ἁλίσκεσθαι, αὐτάς τε üv- 
δραποδιζομένας, καὶ ἄχρι ϑεμελίων τὰ αὐτῶν ἀποβεβλημένας 
τείχη. καὶ οὕτω πάντα ῥᾳδίως ὃ Ἰωάννης κατέδραμεν ἄχρι Θεσ-- 10 
δθαλονίκης καὶ Ἰ]ακεδονίας, ὁπόσα ἐν κώμαις καὶ πόλεσι καὶ φρου- 
οίοις, μικροῦ Σκυϑῶν ἐρημίαν, τὸ δὴ λεγόμενον, ἀποδεέξας..: 
P.9 γ΄. Ὁ μώτοι βασιλεὺς λέξιος, ἐπειδὴ φόβῳ τῶν “Ἰατένων 
ἔφϑη τῆς Βυζαντίδος λάϑρα φυγὼν καὶ περὶ τὴν Θράχην πλα- 
γώμενος, ἑάλω καὶ αὐτὸς τῷ ἸΜοντησφεράντας μαρχεσίῳ, καὶ 15 
ὃν ἐπεφέρετο πλοῦτον ἀφήρηται, γυμνὸς τοῦ λοιποῦ πορεύεσθαι 
ἀφεϑεὶς, περί τε Iyolay καὶ Πελοπόννησον συχνὸν παρήλλαξε 
χρόνον πλανώμενος. ὀψὲ δὲ ἀχούσας βασιλεύειν ἤδη τῶν περὶ 
τὴν ἕω Ῥωμαϊκῶν πραγμάτων τὸν ἐπὶ τῇ ϑυγατρὶ γαμβρὸν Θεό- 
Β δωρον τὸν “άσκαριν, o9 μόνον Βιϑυνίας καὶ ὅσαι παράλιοι τῶν 20 
ἐπαρχιῶν ἐπὶ βραχὺ μῆκος ἐκτείνονται, ἀλλ᾽ ἤδη καὶ ἐς πολλήν 
τε ἀνιέναι μεσόγειον, καὶ ἐπὶ μάλα τοι πλεῖστον μῆκος ixrsta- 
μένην κεχτῆσϑαι, ἀρχομένην ἀπὸ Καρίας τε καὶ ἸΠαιάνδρου τοῦ 
ποταμοῦ xarà νότον, καὶ διήκουσαν πρὸς βορέαν ἄχρε Γαλατε- 
χοῦ πόντου καὶ Καππαδοχίας αὐτῆς οὗ χεῖρας εὐχαριστηρέους 95 


Venetiarum vero dux Henricus Dandulos, cum perpaucis elapsus, non 
multo post ex acceptis in pugna vulneribus decessit. (V.) Bulgarorum ve- 
ro Scytharumque multitudo, Latinorum opulentia gustata, equisque et cur- 
ribus splendidis potiti, alacriter ad ulteriora pergebant, resistente nemine. 
Quare ''hraciarum urbium aliae ultro ad Joannem se conferebant: plerae- 
ue vero vi expugnatae et direptae sunt, moenibus solo aequatis. Sic 
oannes omnia facile "Thessalonicam et in Macedoniam usque pervagatus, 
pagor, oppida, castella, propemodum Scytharum, quod aiunt, solitudi- 
nem ettecit. 

8. Caeterum Alexis Imperator cum Latinorum metu clam Byzantio 
profugisset, dum in 'Thracia vagatur, et ipse a Montisferrati. Marchione 
capitur: et opibus quas secum ferebat, spoliatus, nudusque dimissus, lon- 
go tempore circá Achaiam et Peloponnesum obertavit. 'l'andem audito, 
parum suum 'T'heodorum Lascarim in Oriente rerum potiri, quae Romanae 

tionis essent: nec Bithyniae tamtum et, orae maritimae provinciarum, quae 
non late paterent, sed iam in mediterranea quoque multum progredi, ac 
tenere longissima terrarum spatia, quae initio versus meridiem sumpte a 
ia οἱ Maeandro fluvio, versus Septentrionem ad Galaticum Pontum, et 











HISTORIAE BYZANTINAE L 8. 17 


ἐξέτεινε πρὸς τὸν εὐεργέτην 940» καὶ φιλάνθρωπον, ἧς τῆς mo- Α. C. 

λυαρχίας τὸν σάλον διεσκέδασε, λιμένα τε σωτήριον παρὰ πᾶσαν pot 

ἐδεδώκει προσδοχέαν τοῖς ὅσοι Ῥωμαίων ἐξάντεις τοῦ “ατινικοῦ 1922 

χειμῶνος ἐχεένου καὶ χλύδωνος ἐγεγένηντο, καὶ αὐτῷ παραμυϑίας grins 
δμεγίστης ἐλπίδα, xal τῆς μαχρᾶς πλάνης xal τῶν πολλῶν nóvwvC YV.8 

ἀγάπαυσιν" ἀλλ᾽ ἐν δεινῷ τὸ πρᾶγμα ἐτίϑετο, καὶ πρὸς φϑόνου . 

zai ζηλοτυπίας ὁδοὺς ἔτρεπε τὸν ϑυμόν᾽ xal ὅλως εἰπεῖν, ἐς μά- 

χας καὶ φόνους αἱμάτων συγγενικῶν ἐπέῤῥωσεν ἑαυτόν. (Β.) Καὶ Ὁ 

δὴ περαιοῦται διὰ τοῦ «Αϊγαίου πρὸς τὴν Molav, καὶ ἄπεισι Ad- 

Ιυϑὼν ἐς τὸν ἄρχοντα τῶν Τούρχων Ἰαϑατίνην περὶ τὴν “Ἀττάλου 
τηνικαῦτα διάγοντα, καὶ ἱχέτην ἑαυτὸν ἐχείνῳ καϑίζει οἰκτρὸν, 
ἱπανασώσασϑαί οἱ τὴν βασιλείαν δεόμενος, παλαιάς τε ἀναμι- 
μνήσχει φιλίας, ὅποῖαί ποτε πάλαι σφίσιν ἐγένοντο, καὶ τὰ νέα 
μετὰ συχνῶν τῶν δακῤύων δυστυχήματα ἐχεραγῳδεῖ προδεικνύς " 

1δχαὶ ἐπὶ τούτοις χρημάτων ὑπισχνεῖταε σωρούς. 0 δὲ βάρβαρος Ἑ 
ἐνδοὺς μὲν καὶ πρὸς τὰς τῶν χρημάτων ὑποσχέσεις, ὀνειροπολή--: 
σας δὲ τά τε ἄλλα, καὶ ὅσα ἐχ τῆς λείας περιγίνεται κέρδη τοῖς 
ἐπιστρατεύουσι κατὰ τῶν ἀλλογενῶν, ὁμοῦ τάς τε ἑαντοῦ συνα--: 
ϑροίζει δυνάμεις, καὶ τοὺς τὰς μεγίστας ἀπειλὰς κομίσοντας τῷ 

20 βασιλεῖ Θεοδώρῳ πρέσβεις ἐξαποστέλλει, εἰ μὴ αὐτίκα τῷ πενϑε-- 
ρῷ ᾿λεξίῳ τῶν βασιλικῶν ὑπεχσταίη ϑρόνων. ὃ δὲ πρῶτα μὲν 
πρὸς τὴν ἀκοὴν διαταραχϑεὶς, τάχιστα δ᾽ ἑαυτὸν αὖϑις ἄνει-- P. 10 
ληφὼς, πρὸς τὸν τὰ πάντω δυνάμενον τὰς ἐλπίδας ἀναρτᾷ" 
χαὶ τοὺς μὲν πρέσβεις ἀπράκτους ἐπανιέναι ἀφίησιν" ὃ δὲ ἔργου 

SiUyrro, καὶ τὸ ἑαυτοῦ συγχροτεῖ στράτευμα, πολλοστὸν μὲν εἴ τις 
ipsum usque Cappadociam pertinerent: non gratias egit humanitati et be- 

centiae divinae, quae Imperii divisi tempestates sedasset, et in saluta- 
rem portum praeter omnem expectationem perduxisset eos Romanorum, 
qui e Latinorum fluctibus enatassent, ipsique maximi solatii spem ac diu- 
torni erroris multorumque laborum requiem ostendisset: sed rem graviter 
ferebat, animo invidia et aemulatione aestuante: et, ut paucis complectar, 
δὲ pucnam et cognati sanguinis effusionem sese offirmabat. (11.) Itaque 
Der mare Aegaeum Asiam ingressus , clam Turcarum principem Iathatinem, 
qui tum apud Attali urbem degebat, supplex miserabili habitu adit; orat, 
ut Imperium sibi rest:tuat; veteres amicitias, quaecumque olim inter ipsos 
fuerant, in memoriam revocat; nova infortunia multis cum lacrymis expo- 
Bit ἃς tragice lamentatur; acervos denique pecuniarum promittit. At Bar- 


, cum et istis pecuniae pollicitationibus facile alioqui flecteretur, et 
emolumenta tum alia sibi fingeret, tum ea, quae externos hostes oppu- 
Q£nantibus ex praeda obveniunt, simul et copias suas convocat, et le atos 
qui atrociasima "quaeque minarentur ad 'Theodorum Imperatorem mittit, 
Misi Alexio socero statim solio Imperatorio cederet. 1s autem principio eo 
Mundo perturbatus est, sed statim resumpta fiducia, et spe sua in Deo 
€maipotente collocata, legatos infecta re dimittit ac "e se &ccingens, 


Nicephorus, Gregor. Vol. I. 














18 NICEPHORI GREGORAE 


A. M. πρὸς τὰ Περσικὰ στρατεύματα βούλοιτο παρατιϑέναι, καὶ oOx 
5115 ἄξιον ἐς ἀντίπαλον ἐχείνοις μοῖραν κεχρίσϑαι" προστιϑεμένης δὲ 
6730 καὶ τῆς ἄνωθεν ϑείας ἐπικουρίας, πολλῷ τῶν Περσικῶν ὃν πολ- 
-——— λαπλάσιον.  (T.) Ὁ uiv οὖν βάρβαρος ἄρας τὰς πεζικὰς δυνά- 
Buc, καὶ ὅσαι τῶν ἱππέων, ἧκεν εἰς τὴν παρὰ ϊαίανδρον "“Ἵν- 
τιόχειαν, καὶ περικαϑίσας ταύτην ἐπολιόρκει, λογισάμενος, ὡς 
εἰ ταύτης ἐγκρατὴς γένοιτο, ῥᾷστα ἂν ἐχεῖϑεν καὶ τὰς ἄλλας πα- 
ραστήσαιτο πόλεις, ὅπόσαι τὴν Ρωμαίων διαμετροῦσιν ἀρχήν. 
ἦγε μέντοι μεϑ᾽ ἑαυτοῦ καὶ τὸν βασιλέα MAY, ἐφόδιον εἰς 
ῥαδίαν κατόρϑωσιν ὧν ἐβούλετο. ὃ δὲ βασιλεὺς οὐκ ἔχρινε δεῖν 10 
Cxarà χώραν μένων περιμένειν τὴν τῶν βαρβάρων ἔφοδον, καὶ 
ἐς τὸν ἐκείνων καιρὸν μετεωρίζειν τὸν ἑαυτοῦ" ϑρασυνθϑῆναι γὰρ 
ἂν μᾶλλον αὐτοὺς, εἰ τὴν “Αντιόχειαν καταστρεψάμενοι τῶν 
ἐχεῖϑεν λαφύρων ἐμπλήσαιεν ἑαυτοὺς, καὶ ἅμα ἀμηχάνῳ κατὰ τῆς 
“Ῥωμαίων δρμητηρίῳ τῇ τοιαύτῃ χρήσασϑαι πόλει" ταῦτ᾽ ἄρα 15 
καὶ πάσῃ ταχύνας σπουδῇ, κατ᾽ ἐκείνων ἐκεῖσε χωρεῖ, μηδὲν 
πλέον ἐπαγόμενος στράτευμα ἢ δισχιλίους ἱππέας, ὧν τοὺς üxza- 
D χοσίους μισϑοφόρους εἶναι “Ἰατίνους φασὶν, ἄνδρας λογάδας xol 
μάχην ὡς ἀληϑῶς πνέοντας. καὶ τριταῖος μὲν τὰς περὶ τὸν Ὄλεμι- 
πον ὀρεινὰς δυσχωρίας ἀμείβει, o3 πρὸς πολὺ παρατείνουσαι μεῆ-- 20 
xoc, Βιϑυνίαν δρίζουσι καὶ ἄμφω τὰς Φρυγίας, τὴν μὲν ἀρ- 
κτικωτέραν ποιοῦσαι, τὰς δὲ πρὸς μεσημβρίαν καὶ νότον ἄνεμον 
βλέπειν παρέχουσαι" ἐνδεκαταῖος δ᾽ ἐκεῖϑεν ἐλϑὼν, διαπεραιοῦ-- 
ται τὸν Κάἀῦστρον, ὥστε τὸ ἀπροσδόχητον τῆς ἐφόδου κατα- 
Ἐπλήξεως γέμον τῷ βαρβάρῳ φανῆναι καὶ πάνυ δυσείχαστον, 95 


5. ὅσαι À., 00x W. 14. ἑαυτ. A., αὖτ. W. — 22. ποιοῦσαι om. Α. 
exercitum contrahit, longe sane Persico minorem, si numerum spectes, 
et ad confligendum imparem: divina vero ope adiuncta, maximo intervallo 
maiorem. (II.) Barbarus igitur cum omnibus et pedestribus et equestri- 
bus copiis Antiochiam ad Maeandrum sitam petit, et eam circumsessam op- 
pugnat, ea spe, illa capta caeteris totius Imperii Romani urbibus facile se 
potiturum esse: adducto secum Imperatore Álexio, quo facilius ea quae 
vellet consequeretur. Imperator vero sibi non cessandum ratus, nec Bar- 
barorum impressionem expectandam, illorumve potius quam suae commo- 
ditati serviendum (audaciores enim fore, si illa subacta spoliis ditarentur, 
simulque invicta arce contra Romanos illa urbe usuros), summa celeritate 
adversus illos ducit, cum bis mille equitibus nihil amplius haberet, quo- 
rum octingentos fuisse Latinos ferunt, viros lectissimos et bellicosissimos. 
Buperatis autem tertio die montis Olympi angustiis, quae in maximam por- 
rectae longitudinem Bithyniam et Phrygiam utramque disterminant, illam 
versus Septentrionem positam , has versus Meridiem et Austrum sitas, inde 
digressus, die undecimo Caystrum traiicit. Quare adventus eius minime 
expectatus Barberum maxime perculit ambiguumque reddidit, somnians 


HISTORIAE BYZANTINAE I. 4. 19 


οὐχ ἔχοντι συμβαλεῖν πότερον χαϑεύδοντε τὰ τοιαῦτα συμβαίνει — A. C. 
ἀχούειν ἢ γρηγοροῦντι. ὅμοιον γὰρ ἤν ὥσπερ ἂν εἴ τις λέων ἀφῃ- 12 
ρημένος ὀνύχων τε καὶ ὀδόντων, ἔπειτα προϑύμως ἐφέρετο κατὰ 1999 
πλήϑους ἄρχτων καὶ λύκων, ἤδει γὰρ ὃ Πέρσης, ὅτι τῆς Pu- Ie didi 
δμαίων ἀρχῆς οὔπω πέρυσιν εἷς μυρία διασχισϑείσης μέρη, καὶ 
τῶν μὲν ἄλλων ἄλλοϑι διασπαρέντων, τῶν δὲ ξίφους ἔργον “1α-- v, 9 
τιγικοῦ γενομένων, τὸ λειπόμενόν ἔστιν ἢ τὸ παράπαν οὐδὲν, 
ἢ λίαν βραχὺ, καὶ δαον μόλις εἰς ἑνὸς ταξιάρχου σύστημα συμ- 
περαίνεσθαι. χἀντεῦϑεν οὑτωσί πως γνωσιμαχεῖν αὐτὸν ἐφ᾽ ἕαυ- 
ἰοτοῦ συνέβαινε, καὶ νῦν μὲν εἰς ὀνείρατος λόγον ἀπάγειν τὴν τῆς 
βασιλικῆς ἐπελεύσεως φήμην, νῦν δ᾽ slg ἀνοίας καὶ κουφότητος 
ὑποθήχην τῆς τόλμης ἅμα καὶ τῆς δρμῆς τὴν ὀξύτητα. ὅμως 
οὐχ ἀμελητέον ἔδοξεν εἶναί oí τὸ πρᾶγμα. ἔφησε γὰρ, ὡς ἔστιν 
ὅτε xa] τὸ βραχὺ δεινὸν παρορώμενον μέγαν ἀπέτεκε κίνδυνον, 
15χαὶ βραχεῖαι δυνάμεις πολλάκις ὀξύτητι xal σπουδῇ χρησάμεναι 
μεγάλας ὁμοῦ καὶ πολλαπλασίους ῥᾷστα κατηγωνίσαντο, διὰ Qa- 
στώγην καὶ περιφρόνησιν τοῦ καϑήκοντος. 
δ. Kal μὲν δὴ ὅσα ἐν σφενδόναις καὶ βέλεσι, καὶ ὅσα ἐν p, 11 
ἀγχεμάχοις δόρασί τε καὶ ξίφεσι στρατεύματα πάντα συνηϑροι- 
ϑυχὼς δυοῖν μυριάδων οὐ μάλα ἐλάττω, καὶ οὕτω παραταξάμενος, 
ἐδέχετο τὴν τοῦ βασιλέως ὁρμὴν, ἀχϑόμενος μὲν τῇ ξυντυχίᾳ, 
ὅτι στενός τε καὶ δύσιππος ἦν ὃ χῶρος, ἔνϑα συῤῥήγνυσθαι τὴν 
μάχην ξυνέπιπτε, καὶ τοσοῦτον πλήϑεσι στρατοῦ πολέμιος, ὅσον 
ὀλίγοις σύμμαχος" ἐδέχετο δ᾽ οὖν ὅμως. καὶ οἱ μὲν ὀκτακόσιοι 
$5100 βασιλέως “ατῖνοι συνασπισμὸν ποιησάμενοι, πρῶτον τὸ Β 


sn vigilans haec audiret. Perinde enim erat, ec si leo unguíbus et denti-- 
bus exarmatus suopte impetu in turbam ursorum.et luporum irrueret. 
Norat scilicet Persa, Romano Imperio nou ita pridem in sexcenta frusta 
discerpto, aliisque dissipatis, aliis a Latinis caesis, reliquias aut prorsus 
esse nullas, aut perexiguas, quae vix cohortem unam complerent. Unde 
factum, ut anceps animi expeditionis Imperatoriae famam nunc pro somnio 
haberet, nunc audaciae simul et impetus celeritatem levitati ac dementiae 
tribueret. 'Tamen res non negligenda visa est, quod exiguum interdum ma- 
lum neglectum ingens periculum peperisset, et parvae copiae celeritate et 
festiaatione saepe magnos et multo numerosiores exercitus, ob socordiam 
officiique neglectum, superasbent. 

4, Itaque cum universos milites seu fundis ac missilibus telis, seu ido- 
Deis ad cominus feriendum hastis et gladiis armatos, non multo pauciores 
Viginti millibus collegisset, instructa acie Imperatoris aggressionem ex- 
pecabat: aegre quidem ille ferens ita cecidisse, ut angustus et equis in-- 
Cmmodus esset praelii committendi locus, magnoque exercitui tam infe- 
Sus, quam paucis opportunus: expectabat tamen. Ac octingenti quidem 

» qui cum Imperatore erant, conglobati, mediam hostium phalangem 





20 NICEPHORI GREGORAE 


᾿ x μέσον διέῤῥηξαν τῆς τῶν πολεμίων φάλαγγος, λίαν εὗρώστως 
ἀγωνιζόμενοι καὶ καταχόπτοντες τοὺς ἀνθισταμένους, ἕως διής- 
. 6780 λασαν καὶ ἐς αὐτὴν τὴν τῶν πολεμίων οὐραγίαν" καὶ συστρέ- 
Imp. Theod. x ) 02 / €.» JP » 
Waacars, ψαντες αὖϑις, πάντ᾽ ἔδρων τὰ χράτιστα, ὡς ἀπράχτους ἤδη 
/ φαίνεσθαι καὶ τοὺς τῶν Περσῶν σφενδονήτας τε καὶ τοξότας,5 
διὰ τὴν ἀπὸ χειρῶν συμπλοκήν. οἱ δὲ περὶ τὸν βασιλέα ἀλλ᾽ 
Οοὐδὲ αὐτοί γε ἠμέλουν, ἀλλὰ καὶ αὐτοί γε κατὰ μέρη ταῖς τῶν 
πολεμίων συμπλεκόμενοι τάξεσιν, ἔργα γενναῖα καὶ ἀνδρικὰ ἐπε- 
δείκνυντο" ἕως οἱ πολέμιοι συμφρονήσαντες, αὐτοβοεί τε κατὰ 
τῶν “ατίνων δρμήσαντες καὶ κατὰ κύχλον περιελϑόντες, οὐκ 
ἄνευ οἰχείων πολλῶν αἱμάτων μόλις κατέκοψαν, βοηϑούμενοι 
τῇ πολυχειρίᾳ. εἶτα τοῖς ἡμετέροις συμμίξαντες, τοὺς μὲν ἔργον 
ἀπέφαινον ξίφους, τοὺς δὲ φυγάδας ἐποίουν.  (B.) Ὁ δὲ τῶν 
D Τούρκων ἀρχηγὸς ὃ σουλτὰν Ἰαϑατίνης, πάντας ἀφεὶς καὶ παρα- 
δραμὼν, αὐτὸν ἐζήτει τὸν βασιλέα" καὶ ὠσώμενος ὅμόσε κατ᾽ 15 
ἐκείνου χωρεῖ, μέγα φρονῶν ἐπί τε μεγέϑει καὶ ῥώμῃ σώματος" 
xal δὴ φοβερὸς ἐκείνῳ ῥαβδοῦχος ἐπιστὰς, βαρεῖαν κατήνεγχεν 
ἐπὶ κεφαλῆς τὴν πληγήν. ὃ δὲ βασιλεὺς τὴν πρώτην οὐχ ἐνεγκὼν, 
ἀλλὰ σκοτοδινίας μεστὸς καταστὰς, πίπτει τοῦ ἵππου. ϑεῷ δὲ 
μέλλειν οὐκ ἦν, ἅπαξ ἀναστῆσαι νεχκρωϑεῖσαν τὴν Ῥωμαίων ἡγε- 30 
Ἑμονίαν βεβουλημένῳ. διὸ δὴ καὶ ἀνήγαγεν αὐτὸν ἐκ λάχκου τα- 
λαιπωρίας καὶ ἀπὸ πηλοῦ ἰλύος, καὶ ἔστησεν ἐπὶ πέτραν τοὺς 
πόδας αὐτοῦ" καὶ ὃ νεκροῦ δίκην τοῦ ἵππου πεσὼν, αἰφνιδίως 
ἀναστὰς, μεστὸς μανιχοῦ τινος καὶ ἐνθουσιώδους ὁρμήματος, 
παραδύξως περιτρέπει τὴν ἀπώλειαν τῷ βαρβάρῳ. τὸ ἑαυτοῦ 25 
9. Verba avr. — oqu. add. A. 


insigni fortitudine primum perruperunt, caesisque resistentibus ad extre- 
mum usque agmen penetrarunt: rursusque conversi adeo strenue rem ges- 
serunt, ut iam et funditores et sagittarii Persarum, quod cominus pugna- 
batur, inutiles essent. Sed nec Imperatorii milites cessabant: quin et ipsi 
hostiles legiones seorsim aggressi iortia facinora edebant: donec hostes 
unanimi consensu, clamore sublato, impetum in Latinos fecerunt, atque 
in medio circumventos, multitudine freti, non sine magna strage suorum 
ceciderunt. Deinde nostros aggressi, alios occiderunt, alios in fugam 
verterunt. (II.) At "Turcorum dux Sultanus Tathatines, omnibus omissis 
et praeteritis, ipsum quaerebat Imperatorem: illumque, vi patefacta via, 
magnitudine δέ robore corporis superbus invadit, et, velut lictor quidam 
metuendus imminens, gravem eius capiti ictum infligit. Imperator autem 
primo ictu non tolerato, sed vertigine oborta, ex equo delabitur. Neque 
vero Deus, semel restituere mortuum Romanorum imperium volens, cun- 
ctari oterat. Quare illum e lacu miseriae et e luto coeni eduxit, pedes- 
que eius in rupe collocavit, ut qui instar mortui ex equo deciderat, idem 
statim ereetus ac veluti furore quodam-divinoque impetu concitatus, prae- 
ter omnem opinionem exitium in Barbari caput converteret. Stricto enim 





HISTORIAE BYZANTINAE I. 4. 21 


γὰρ αὐτικα Elgoc γυμνώσας, ἐχϑερίζεε ῥᾳδίως τοὺς ἐμπροσϑέους Α. C. 
πόδας τοῦ βαρβαρικοῦ ἵππου, καὶ ῥέψας τὸν ἐπιβάτην σουλτὰν, 1204 
ἐχτέμνει τὴν αὐτοῦ χεφαλὴν, καὶ κατάδηλον τῷ δόρατι μετεωρί- 1999 
σας ποιεῖ τοῖς τῶν βαρβάρων στρατεύμασι, τοῦτο τῆς τῶν Ῥω- moe 
ὅμαίων σωτηρίας τε καὶ συστάσεως ἀρχὴ xal κατάστασις γίνεται P. 12.— 
πρώτη, ξύν γε ϑεῷ τῷ πάντων ταμίᾳ, ὑπόσα τὴν ἀνθρωπίνην V. 10 
ὑπερπέπαιχε δύναμιν. οἷ μὲν γὰρ βάρβαροι τρόμου καὶ δέους πλη- 
. ρώσαντες ἑαυτοὺς, προτροπάδην ἔρευγον, τὴν ταχίστην ὀπίσω 
ἀπαλλαττόμενοι. ὃ δὲ βασιλεὺς παραδόξως μὲν τῶν μεγάλων 
Ἰοτούτων κινδύνων ἀπηλλαγμένος, παραδοξότερον δ᾽ αὖϑις νενι- B 
χηχὼς, τροπαιοῦχος τὴν “Ἀντιόχειαν εἴσεισι, πολλὰξ ἀπονέμων 
ix μέσης ψυχῆς τῷ ϑεῷ τὰς εὐχαριστίας. (Γ.) Οἱ δὲ βάρβα- 
ροι πρεσβεύονται πρὸς τὸν βασιλέα εὐθὺς καὶ σπονδὰς αἰτοῦν-- 
ται καὶ λαμβάνουσιν, οὐχ οἷαε βουλομένοις ἐκείνοις ἦσαν, ἀλλ᾽ 
1δοἷκι καὶ μάλα ἀσμένῳ τῷ βασιλεῖ" συνείληφε μέντοι ὃ βασιλεὺς 
τοῖς πολεμίοις συνόντα καὶ τὸν ἑαυτοῦ πενθερὸν, ᾿4λέξιον τὸν 
βασιλέα: xol καταγαγὼν αὐτὸν ἐς Νίκαιαν πόλιν, μοναδικὸν C 
περιέβαλε σχῆμα " κἄπειτα ἐπιμελῶς πάντα ὅπύσα χρειώδη αὐτῷ 
ξεπόριζεν. ἐν τούτοις γε μὴν ὃ βασιλεὺς, τελευτησάσης τῆς συ-- Ἁ. C. 1219 
ἐοζύγου, ἄγεται εἰς δευτέραν γυναῖκα τὴν ἀδελφὴν τοῦ τηνικαῦτα 
τῆς Βυζαντίδος βασιλεύοντος Ῥομπέρτου " ἢ καὶ οὗ μακρὸν συνε- 
βίω χρόνον, οὐδὲ παῖδας ἔτεκεν ἐξ αὐτῆς, εἴτ᾽ ἐκ φύσεως στεί- 
ρας αὐτῆς οὔσης, εἴτε καὶ τῆς μεταβραχὺ τοῦ βασιλέως vtÀtv^ 
τῆς, ὥραν παιδοτοχίας οὐ παρασχούσης αὐτῇ. τρία γὰρ ἔτη 
*5ovruxngs ταύτῃ. . 


ense barbarici equi pedes anteriores facile demetit, prostratoque Sultano 
caput amputat, atque illud hasta sursum elatum Barbaris exercitibus osten- 
tat. Ea res Romanis prima salutis occasio et consistendi causa extitit, 
adiuvante scilicet Dea, rerum omnium, quae humanas vires superant, mo- 
deratore, Nam Barbari metu et tremore correpti, effuse fugiebant et ce- 
lerrime retro se recipiebant. Imperator vero mirabiliter magnis illis peri- 
culis ereptus, maioreque miraculo victoria potitus, triumphans Antiochiam 
ingreditur, ex intimo pectore gratias agens Deo. (II.) Barbari autem 
statim missis ad eum legatis pacem.petunt atque impetrant, non qualem 
Í cupiebant, sed quae Imperatori optatissima esset, qui et socerum suum 
mperatorem Alexium, in hostili exercitu comprehensum Nicaeamque per- 
ductam, monastico habitu induit: deinde omnia necessaria benigne ei sup- 
Ais Interim coniuge mortua, Imperator consobrinam Roberti, qui tum 
yzantii imperabat, uxorem secundam ducit: quam et ipsam non diu in 
matrunonio habuit, nec ex ea liberos suscepit, sive quod natura sterilis ' 
esset, sive quod Imperatoris obitus brevi subsecutus ei pariendi tempus 
negavit, Nam is cum ea tribus annis fuit. 








NIKHOÓOPOY ΤΟΥ YI'PHIUOP.A 


PAMAIKHZEX ITOPIA4X 
AODOZ B, 


NICEPHORI GREGORAE 


BYZANTINAE HISTORIAE 
LIBER SECUNDUS. 





KEOA4AIA, 


Télog τῆς τοῦ Λάσκαρι βασιλείας xal ἀρχὴ τῆς Ιωάννου τοῦ 
“Δούκα. Περὶ Θεοδώρου τοῦ ᾿Αγγέλονυ τοῦ τῆς Θετταλίας κρατοῦντος. 
Περὶ τῆς ἀρχιεπισχοπῆς Βουλγαρίας τῆς καὶ ᾿Αχρίδος λεγομένης. Περὶ 
τοῦ νέου ᾿Ασὰν Ἰωάννου τοῦ τῶν Βουλγάρων ἄρχοντος. Περὶ τῆς ναυ- 
τικῆς τοῦ βασιλέως lodvyov τοῦ “ούκα δυνάμεως. Περὶ τῆς ἐπιγαρ- 
βρεύσεως τοῦ υἱοῦ τοῦ βασιλέως μετὰ τῆς ϑυγατρὸς τοῦ σάν. Περὶ 
ZxvOdv». Περὶ τῆς εἰς τὴν Εὐρώπην καὶ ᾿Ασίαν ἐφόδου τῶν Σχυϑῶν. 
ἹΙερὶ τῆς ἐπὶ τὴν ᾿Ασίαν ἐφόδου τῶν Σκυθῶν. Περὶ τῆς πρὸς τὸν βα- 
σιλέα πρεσβείας τῶν Τούρκων καὶ τοῦ λιμοῦ αὐτῶν. Περὶ τῆς βασι- 
λίδος Εἰρήνης, ὕπως ἐκρημνίσϑη τοῦ ἵππου. "Ὅπως τελευτησάσης τῆς 
δεσποίνης Εἰρήνης ἠγάγετο ὁ βασιλεὺς ἑτέραν. ᾿Εκστρατεία τοῦ βασι- 
λέως κατὰ τοῦ ἀποστάτου Μιχαὴλ τοῦ Θετταλοῦ, Περὶ τῆς νόσου καὶ 
τελευτῆς τοῦ βασιλέως ᾿Ιωάννου τοῦ “οῦκα. 





ARGUMENTUM BOIVINI. 


Mortuo Lascari succcdit gener. loannes Ducas. Imperatriz. vidua, 
tario non diu superstes.  "l'heodori Lascaris elogium. | Laus Ioannis 
Ducae cum Theodoro comparati. Hobertus imperator Byzantinus. — 4le- 
&ius et Isaacius Lascares praelatum sibi Ducam aegre ferunt. Latino- 
rum armis adiuti α loanne Duca vincuntur. | Latini 4dsiaticas wrbes 
amittunt (Cap. 1). "Theodorus 4ngclus Michaeli fratri succedit. Im- 
perii sui fines. promovet. Thessalonica ipsa potitur, absente Montisfer- 
vati Marchione. Imperator inauguratur ab archiepiscopo Bulgariae prae- 
ter morem legitimum. | Prima lustiniana cur dicta sit Bulgaria. Bulga- 
forum origo, migralio et varia fortuna. Theodorus /4ngclus provincias 
α Latinis, Bulgaris et Scythis desolatas, impune pervadit. Omnia Hy- 
santium usque vastat. Herum status miserabilis (2). loannes san Bul- 
garus Theodorum /ngeluin acie vincit, capit, excaccat. loannes Ducas 
classem instruit. Insulas maris 4egaei et Hhodum occupat. [n Europam 
transit. Multis urbibus potitur. Pacem init cum Bulgaris. sanis fi- 


NICEPH. GREGOR, HIST. BYZANT. II. 23 


lam filio suo uxorem iungit. Ternobi episcopus Metropolitani iwrisdi- 
ctioni subes$e desinit. Imperator, omnibus a Byzantio ad Strymonem 
urbibus receptis, Nicaeam revertitur (3). De rebus Scythicis,  Karum 
motitig necessaria. — Scytharum regio. Vitae genus. Moderatio. Iustitia, 
aliaeque virtutes, Varia nomina, Scythae, divinae indignationis mini- 
stri. Multas provincias variis temporibus vastarunt. Mores eorum apud 
quos consederint, asciscunt. De Scythis, Kuropaeis, veteri Scythiae pro- 
rimis, Scytharum migrationes. ἴθ 4siam. [n Europam. In ffricam 
(peam. Scythia cur a nemine subacta. Cur. aliarum gentium facile vi- 
cdrir (4). Hyperborei. Scythae. ad ium mare descendunt. — Mors 
Sitzischanis eorum ducis. Huius filii Chalaus et Telepugas exercitum 
dividunt. Telepugas in Kuropam suos ducit. Plurimas gentes subigit. 
Scythae Comani Scytharum. Hyperboreorum metu. Istrum traiiciunt. Αἴ 
loanne Duca benigne excepti. In Homanas legiones referuntur. lisdem 
sedes in Europa et in 4sia assignatae. — Altera pars Hyperboreorum Scg- 
thkarum, secuta Chalaum ducem, ad Taurum montem hibernat. | Eius 
montis descriptio. Scythae in. Indiam usque penetrant. — Hinc retro con- 
versi citeriores provincias pervadunt. Demum in Mesopotamia sedem fi- 
gunt. Eorum imperator quictis impatiens Persas, Parthos ct Medos per 
Satrapas subigit. Imperium litoribus maris terminare constituit. —Scy- 
λας aurum ac delicias primo negligunt: deinde communi naturae hu- 
menge oitio degenerant. — Victis tributa imponunt. — Assyriorum ac Per- 
sarum consuetudine mansuescunt. Eorum religionem, habitum ac ritus 
omnes amplectuntur (5). Scytharum vicinia Turcis et d4rabibus suspecta. 
Turcorum legatio de pace ad loannem Ducam. — Eius faciendae necessi- 
tas par utrimque. Paz inita quam utilis rei Romanae.  4grorum cultu 
et rei pecuariae cura. imperator. sibi et pauperibus consulit. Cognatis et 
aliis nobilibus, idem ut faciant auctor est, Quo consilio. Quantae inde 
divitiae, Fames apud Turcos. Homani illorum pecunia ditescunt. Ex 
ovis eenditis corona imperatricis, dicta Ovata. Edictum imperatoris, na 
quis vestibus utatur extra imperii fines quaesitis. Poena addita. | 4equi- 
tas eius legis (6). Imperatriz Theodori mater ex equo lapsa desinit li- 
beros parere. Hempublicam praeclare cum marito administrat. Templa 
Gb wiroque exstructa, — 4edes. curandis alendisque pauperibus assignatae. 
Moritur lrene, Imperator viduus nnam 4lemanam, sororem Manfredi 
Siciliae regis, uxorem ducit. Marcesinam, ;nnae magistram et educa- 
tricem, perdite amat. Imperatoriis insignibus ornari patitur. Uxori ipsi 
praefert. — Conscientiae stimulis urgetur. — . Monachi Marcesinam. templo 
excludunt iussu praepositi Blemmydae. — Huius elogium. | Ut Marcesinam 
semper insectatus sit. Mulier irata εἰ aulici assentatores Blemmydam 
eriminantur. Imperator seipsum damnat et culpam suam deplorat. (7). 
Michaél nothus, 'l'hessaliae et Aetoliae princeps. Quatuor filiorum pater. 
Mariam imperatoris neptem sponsam ambit filio suo Nicephoro. 

lium celebratio. ldem statim rupto foedere urbibus "Thraciae imminet. 
Imperator exercitum cogit. | Urbes adventu suo alias confirmat, alias re- 
euperat, Foedus cum Michaele renovatum. | Despotae dignitas ei con- 
cessa: item eius filio ob affinitatem. | Michacl Palaeologus affectati im- 
perii accusatur. — Purgat se iureiurando. — Milites ἐπ hiberna dimissi. 
Imperator in Asiam reversus morbo corripitur. Aegrotat annum inte- 
grum. Moritur. Sepelitur. Ubi. Qua aetate. Quo imperii anno. deas 
Theodori filii eius (8). 








24 NICEPHORI GREGORAE 


AM d Qosctiiza δὲ βασιλεύοντι τούτῳ zagtdovroay ἔτη, καὶ 
yu τὸν παρόντα βίον ἀμείβει, διάδοχον τῆς βασιλείας καταλελοιπὼς 
6763 τὸν ἐπὶ ϑυγατρὶ Εἰρήνῃ γαμβρὸν ᾿Ιωάννην τὸν Δοῦκαν. ἀῤῥην 
να γὰρ ἦν αὐτῷ παῖς οὐδείς. καταλέλειπται δὲ 7) βασιλὶς, μικρὰ 
Ῥτῆς βασιλείας ὀναμένη, τοῦτο μὲν καὶ διὰ τὴν ἀπαιδίαν, τοῦτοϑδ 
δὲ καὶ ὅτι μικρὸν ἐπιβιοῦσα τετελεύτηκε καὶ αὐτή. ὁ μὲν οὖν 
Ρ. 18 βασιλεὺς Θεόδωρος ὃ “«Ἰάσκαρις, δξὺς μὲν ἦν τὴν δρμὴν καὶ 
ἀνυπόστατος καὶ πλείστας μὲν προκεκινδύνευχε μάχας, πλείστας 
δ᾽ ἀνώρϑωσε πόλεις καλλίσταις οἰχοδομαῖς καὶ πολλοῖς ἀναλώ- 
μασιν, ἀνασοβῶν καὶ ἀναχαιτίζων διὰ τούτων τὴν τῶν “ατένων 10 
δρμήν. ἀλλ᾽ ἐχιβδήλευεν αὐτὴν, ἀωρίᾳ πολλάκις ἐς τὰ πρά- 
γματα χρώμενος.  (B.) Ὃ δὲ γαμβρὸς καὶ διάδοχος Ἰωάννης 0 
Δούκας, σύνεσιν πλουτῶν φυσικὴν καὶ τρόπων εὐστάϑειαν xol 
B βεβηκὸς ἦϑος, κάλλιστα τὴν ἀρχὴν διέϑυνε καὶ ἐκόσμει" καὶ τοῖς 
τε Ῥωμαίων πράγμασι καὶ στρατεύμασι πλείστην ἐν βραχεῖ τὴν 15 
ἐπίδοσιν ἐδεδώκει κατὰ τὸ ἑκατέροις ἀνάλογον, μήτε πρὸ βουλῆς 
V. 11 ἐργαζόμενος οὐδὲν, μήτε μετὰ τὴν βουλὴν ἀμελῶν οὐδενός" ἀλλὰ 
πάντα μέτρῳ καὶ κανόνι διδοὺς καὶ καιρῷ τῷ προσήκοντι. ἀλλὰ 
φαίῃ ἄν τις εὐστόχως, ὡς καιρὸς ἐκεῖνος τὴν Θεοδώρου τοῦ βα- 
σιλέως ὀξεῖαν ἐζήτει ὁρμήν" τοιγαροῦν καὶ ξυνεῤῥύηκεν" ὃ᾽ δ᾽ 30 
Οἐφεξῆς χρόνος τὴν τοῦ βασιλέως ᾿Ιωάννου εὐότάϑειαν' τοιγαρ- 
οὖν καὶ συνέδραμεν. ὃ γὰρ ἐξ οὐκ ὄντων τὰ ὄντα διαπραττόμε--: 
γος χύριος, προσήκοντας καὶ τούτους εὗρε τοὺς ἄνδρας, ὅπότε 
φϑαρεῖσαν καὶ τεϑνηκυῖαν ἀναστῆσαι βεβούληται τὴν τῶν Ῥω- 


1. Lascaris octodecim annis in Imperio exactis, vitam cum morte com- 
mutavit: Ioanne Duca, qui filiam eius Irenen in matrimonio habebat, suc- 
cessore designato. Masculam enim prolem nullam susceperat. Relicta est 
: et Imperatrix, parum imperio fortunata, tum propter orbitatem , tum quia 
marito non diu superstes fuit. Caeterum Imperator Lascaris ita acer fuit, 
ut eius impetus sustineri non posset: et multorum praeliorum pericula ex- 
pertus est, plurimasque urbes pulcherrimis aedificiis magnisque sumptibus 
δὰ retardandum et repellendum Latinorum impetum instauravit, Verum 
rebus intempestive aggrediendis laudem illam adulterabat. (11.) At Ioan- 
nes Ducae, gener et successor eius, vir magno ingenio, animique con- 
stantia et morum gravitate insignis, Imperium puleberrüme gerebat atque 
oerdinabat: remque Romanam et legiones brevi tempore plurimum auxit, 
ut utraeque postulabant, nec antequam consuleret quicquam agendo, nec 
ubi consuluisset, quequm negligendo: sed omnia certa lege ac modo 
suoque tempore administrando. Ac vere aliquis dixerit, illud tempus 
Theodori Imperatoris promptam audaciam postulasse, eamque praesto fuisse : 
insecutum vero tempus Imperatoris loannis constantem gravitatem; proin- 
de et hanc occurrisse. Nam Dominus, qui ex iis quae nihil sunt aliquid 
facit, tales invenit viros, quales requirebantur, cum perditum et extin- 


HISTORIAE BYZANTINAE Il. 2. 25 


μαίων ἡγεμονίαν. (I.) Ἔν τούτοις μέντοι τοῖς χρόνοις ἦρχε Α. C. 
τῶν Βιζαντίων Ρυμπέρτος, ὃ τοῦ πρὸ βραχέος τετελευτηκότος “Τὰ 
ἘῤΨῆ ἀδελφιδοῦς. τούτῳ προσεῤῥύησαν οἱ τοῦ βασιλέως Θεο- 1951 
δώρου τοῦ «“ἄσκαρι ἀδελφοὶ (᾿4λέξιος οὗτοι καὶ Ἰσαάκιος) φϑό- S 
ὅτῳ στρατηγούμενοι καὶ ζηλοτυπίᾳ μακρᾷ, ὅτι μὴ τῆς βασιλείας 
οὗτοι διάδοχοι γένοιντο, τοῦ βασιλικοῦ τέως τυγχάνοντες εἵμα- 
τος οἰχειότεροι, ἢ ὃ κατὰ κῆδος πρυσαρμοσϑεὶς Ἰωάννης" ot 
xul χρημάτων δωρεαῖς τε xal ὑποσχέσεσι στμμτὸν «“Τατινικὸν 
συγαϑροίσαντες, ὁπόσος τῷ Ῥομπέρτῳ τηνικαῦτα παρῆν (πλεῖ- 

ἴῦστος δὲ οὗτος ἦν, καὶ οὐκ ἀγεννὴς τὰ ἐς ὅπλισιν καὶ ἀνδρίαν Ὲ 
πολεμιχὴν), ἐξίασι κατὰ τοῦ βασιλέως Ἰωάννου τοῦ Ζούκα, χα-- 
ϑαιρήσυντες ἴσως αὐτὸν τῆς ἀρχῆς, καὶ μεταϑήσοντες ταύτην ἐς 
σφᾶς αὐτούς. xai διαβάντες ἐς τὴν Zdolay, τὰς μὲν ναῦς ἀφῆ- 
χαν περὶ τὴν άμψαχον, αὐτοὶ δ᾽ ἀναβάντες εἰς μεσύγειον ἡμέ- 

ἰὅρας ὁδὸν, ὁπόσην “ατίνοις ὑπήχοον πρὸ βραχέος πεποίηκεν ὃ 
Edonc, ἀπαντῶσι τῷ βασιλεῖ τὰς Ῥωμαϊκὰς δυνάμεις ὁπλίζοντι 
χατ᾿ αὐτῶν" καὶ λαμπροῦ συῤῥαγέντος πολέμου, νικῶνται κατα- F 
χράτος “Ἰατῖνοι, xal ἅμα ζημιοῦνται καὶ ὁπόσαι πόλεις περὶ τὴν 
4aiay αὐτοῖς ὑπῆρχον τέως ὑπήκοοι. αὐτίκα γὰρ τὸν τῆς “1ατι-- 

Ῥνικῆς δουλείας ζυγὸν ἀποῤῥίψασαι, ἑκοντὶ τῷ βασιλεῖ προσεῤ-- 
ῥύησαν. 

β΄. Ἔν τούτοις ἀνίσταται τῶν. Θετταλικῶν βαράϑρων νέον P. 14 

χαχὺν, 0 τοῦ ᾿4γγέλου ἹΠιχαὴλ ἀδελφὸς Θεόδωρος. διαδεξάμε-- 
γος γὰρ θανόντος τοῦ ἀδελφοῦ τὴν ἀρχὴν, ἀνὴρ δραστήριος 

S5xal χαινὰ δεινὸς ἐπινοῆσαι πράγματα, καὶ ἀεὶ τοῦ πλείονος ἐφιέ- 


dem excitare vellet Romanorum principatum. (Π|.} Caeterum iis tem- 
poribus Byzantii regnabat Robertus, Herrici paulo ante mortui ex sorore 
Depos, Ád hunc se contulerunt Alexius et cius, "Theodori Lascaris 
Imperatoris fratres, invidia et aemulatione aestuantes, quod Imperii suc- 
ceisores designati non essent, lImperatorio sanguini ceniunctiores, quam 
per affinitatem ascitus loannes. Hi pecuniarum largitionibus ac pollicita- 
üonibus coacto Latino exercitu, quantus Roberto tum erat, (qui quidem 
erat maximus et, sive armorum genus, sive bellica fortitudo spectaretur, 
band ignobilis) Ioannem Ducam bello petunt, Imperio deiecturi forsitan, 
&tque illud ad se translaturi: profectique in Asiam, classe ad Lampsacum 
Tita, unius diei iter progressi in mediterranea , quae paulo ante Herri- 
cw Latinis subiecerat, Imperatori Romanas copias adversus eos instruenti 
«currunt, Ibi praelio acri conserto, Latini vi vincumtur, et eas etiam 
Urbes amittunt, quae tum iis in Asia parebant. Nam illae statim servi- 
tutis Latinae iugo excusso, ad Imperatorem ultro desciverunt. — ὁ 
2. Interim e 'Thessalicis barathris novum existit malum, Michaelis 
Angeli frater "Theodorus. Suscepto enim illius defuncti principatu, vir 
Mrenens et ingenio ad res novas moliendas habili, idemque plura semper 


À. M. 


ad 
6763 
Imp. Ioann 
Ducae. 


26 NICEPHÓRI GREGORAE 


μένος, ἐπηύξησε ταύτην ἐς ὅσον πλεῖστον ἦν. ὅσαι yàg ἑσπέρεαε 
πόλεις τῇ ““ατίνων ἀρχῇ πρὸ μικροῦ δεδουλεύκασι, πάσας, ἐκεῖ- 
ϑὲν ἀοξάμενος, ῥᾷστα. κατετροποῦτο ᾿καὶ μεϑίστη πρὸς ἑαυτὸν, 
ἕως καὶ αὐτὴν ἢ τῆς τῶν αχεδόνων προχάϑηται γῆς ἐχειρώσατο 


Β μεγαλόπολιν τὴν Θεσσαλονίκην, ἀποδημοῦγτος τηνικαῦτα τοῦϑ 


V. 15 ᾿Ιουστινιανὸς, ἑαυτοῦ γεγονυῖαν πατρίδα, καὶ πρώτην ὠνόμασεν 10 


μαρκεσίου περὶ τὴν πατρίδα “Ταμπαρδίαν. αὐτίκα δὲ καὶ βασι- 
λείας ἑαυτῷ περιτίϑησιν ὄνομα, καὶ χρέεται βασιλικῶς παρὰ 
τοῦ τηνικαῦτα τὴν τῆς Βουλγαρίας ἀρχιεπισχοπὴν διιϑύνοντος. 
πλείστοις τε γὰρ ἄλλοις αὐτὴν ὃ βασιλεὺς ἐκ παλαιοῦ τετίμηκεν 


ΟἸουστινιανήν. καὶ δὴ καὶ αὐτονομεῖσθαι ταύτην ἐς τὸ διηνεκὲς 


προσετετάχει, πλὴν οὐχ ὥστε καὶ βασιλέας χρίειν Ῥωμαίων " τοῦτο 
γὰρ ἄλλοις ἐφεῖται παρὰ τῶν νόμων. ἀλλὰ διὰ φόβον ἤδη τοῦ 
τυραννοῦντος “4γγέλου, καὶ πρός γε ἔτι διὰ χουφότητα καὶ ἀφέ- 


λείαν τοῦ τηνιχαῦτα διέποντος τὴν ἀργχιεπισχοπὴν, ἐς τοσοῦτον 15 
ῆ χ ῆν; 


ἀτοπίας τὸ πρᾶγμα ἐκκεχύλισται. ὅϑεν δὲ τὸ τῆς Βουλγαρίας 


D ἐπώνυμον ὃ τόπος κεχλήρωται, δηλώσων ἔρχομαι. (Β.) Χῶρός 


τίς ἐστιν ἐς τὰ ἐπέκεινά τε καὶ βορειότερα τοῦ Ἴστρου κείμενος, 
καὶ ποταμὸς ῥέων δι᾽ αὐτοῦ οὐ μικρός" Βούλγαν αὐτὸν ὄνορεά- 


ζουσιν οἱ ἐγχώριοι" ἀφ οὗ δὴ καὶ αὐτοὶ τὸ τῶν Βουλγάρων μετει- 30 


λήφεσαν ὄνομα, Σκύϑαι τὸ ἐξ ἀρχῆς ὄντες. ὀψὲ δ᾽ ἐκεῖθεν οὗ-- 
TOL μετανάσται γενόμενοι τέχνοις ἅμα καὶ γυναιξὶν, ὁπότε τὸ 
τῆς εἰκονομαχίας νόσημα κατὰ τῶν εὐσεβούντων ἐπεχωρίαζε, δια- 


E περαιοῦνται τὸν Ἴστρον, πλῆϑος ἀριϑμὸν ὑπερβαῖνον" καὶ δια- 


4. προκάϑηται À., προκαϑίσταταε W. 


appetens, longe lateque fines propagavit. Quotquot scilicet occidentales 
urbes paulo ante Latinorum O servierant, eas omnes, inde sumpto 
initio, facillime vicit sibique adiunxit: donec amplissimam et totius Ma- 
cedoniae principem civitatem "Thessalonicam subegit, Marchione tum in 
patriam Longobardiam profecto: statimque sibi Lnperatoris nomen asci- 
scit, ac Imperatorio more ab eo, qui Bulgariae archiepiscopus tum erat, 
inungitur. Nam olim lustinianus Imperator eam urbem, quod patria ipsius 
foret, cum aliis multis rebus ornarat, tum primam Iustinianam appellave- 
rat, et liberam iurisdictionem ei in perpetuum attribuerat: eo tamen ex- 
cepto , ne eius archiepiscopi Romanos Imperatores inungerent: quae prae- 
rogativa per leges alis est concessa. ; Verum Angeli lam rerum vim 
poti metu, et archiepiscopi illius levitate et simplicitate res eo insolen- 
tiae devoluta est, Nunc unde locus is Bulgariae nomen sit adeptus ex- 
plicabo. (II.) 'Trans Istrum versus Septentrionem locus est, quem flu- 
vius non exiguus, ab incolis Bulga dictus, interflnit: unde et ipsi Bul- 
de nomen obünuerunt, cum & prima origine Scythae essent. 'T'an- 

em hi cum uxoribus εἰ liberis illinc profecti, qua tempestate iconomachiae 
morbus pios infestabat, innumerabili multitudine istrum &raliciunt: et 


HISTORIAE BYZANTINAE II. 2. 27 


βάντες ἄμφω τὰς μετὰ τὸν Ἴστρον Mvoílac, καὶ πάντα λείαν ΑΔ. C. 
σῶν, τὸ ϑουλλοίμενον, ποιοῦντες τὰ ἐν ποσὶ, καϑάπερ áxolc rd 
ἢ τις χεραυνὸς αἰϑέριος, olxtobrros IMoxtdovlay μετὰ τῆς ἐπέ. 1254 
χεινα Ἰλλυρίδος, ἀρεσϑέντες τοῖς ἐκεῖσε καλοῖς. καὶ βασίλειον gr deu 
δἐγδιαίτημα τούτοις εἶγαι ἐς τὸ λοιπὸν νενόμισται αὕτη 7j πόλις, 
ἣν ἀρχιεπισχοπὴν ὃ βασιλεὺς τετίμηκεν Ἰουστινιανὸς, καὶ πρώ- P. 15 
τὴν ὠνόμασεν, ὡς εἰρήχειμεν, ᾿Ἰουστινιανήν. εἶτα τῆς noooryo- 
ρίας τοῦ ἔϑνους ἐχεῖσε διαδοϑείσης, Βουλγαρία ὃ χῶρος μετω- 
γομάσϑη, καὶ μητρύπολις Βουλγαρίας 7 πρώτη Ἰουστινιανή. 
ἰοχρόνοις μέντοι ὕστερον ὃ βασιλεὺς Βασίλειος ὃ Boviyagoxró- 
γος μετὰ πολλὰς τὰς μάχας τέλος ἐξέτριψε καὶ ἐδουλώσατο 
τούτους", καὶ τῆς μὲν χώρας τοὺς ἐναπολειφϑέντας ἐξορίατους 
πεποίηκεν ἐν τῇ παρὰ τὸν Ἴστρον κάτω lMvoín* τὸ δ᾽ ὄνομα, 
χαϑάπερ ἄλλο T4 μνημεῖον ἐχείνων, ἐναπολέλειπται τῇ ἀρχιεπι- B 
ἰδσχοπῇ. ἀλλ᾽ ἐς τὸ πρότερον ἴχνος τοῦ λόγου φέρε ἐπανακάμψω- 
μὲν, (I.) 'O γὰρ "ἄγγελος Θεόδωρος ἤδη καὶ βασιλεὺς, ὡς 
εἴρηται, καταστὰς, ἐδήου τὴν γῆν, προϊὼν καὶ παρεξελαύνων 
καὶ ὑπερβαίνων ὅρους ἄλλους ἐξ ἄλλων ἀεὶ, ἕως ἤλασε μέχρι καὶ 
αὐτῶν τῶν Βυζαντίων πυλῶν xarà πολλὴν τοῦ κωλύσοντος ἐρη-- 
μίαν. ai γὰρ Ἰακεδονικαί τε καὶ Θρᾳκικαὶ πόλεις ἐς τέλος ECC 
χαμογ, συχνὰς ἕν ὀλίγῳ χρόνῳ καὶ δεινὰς ὑπομείνασαι τὰς αἷ- 
χμαλωσίας, νῦν μὲν τῶν «Τἀτίνων, νῦν δὲ τῶν Βουλγάρων, καὶ 
τῶν Σχυϑῶν. τί γὰρ οὐκ ἂν ἔδρασαν ἔϑνος αἱμοβόρον οἵ Σχύ- 
Ju Χριστιανοῖς ἐπιβρίσαντες ἀπηνῶς; οἱ δὲ «Ἰατῖνοι οὐδὲν ἥμε- 


pande Mysiam ab Istro usque pervagati, obvia quaeque Mysorum prae- 
dam faciunt, ut fertur proverbio. 'l'um locustarum more aut fulminis 
usar Macedoniam cum ulteriore lllyria occupant, oblatis ibi commodis 
Coteni; ac regia sedes eorum deinceps urbs ea esae coepit, quam lu- 
sünianus Imperator Archiepiscopatus honore primaeque, ut diximus, lu- 
snianae nomine ornavit, Post appellatione gentis illic vulgata locus ipse 
Belgaria dictus est, et Bulgariae quoque Metropolis Prma lustiniana. 
interiecto demum tempore Basllius Imperator, cognomento Bulgaroctonus, 
hos post muita praelia penitus attrivit et subegit: ac eos qui superfue- 
runt, inde exterminatos, in Mysiam inferiorem ad Istrum transtulit. No- 
men tamen, velut aliud quoddam eorum monumentum, in Archiepiscopatu 
haesit, Sed age illuc revertamur, unde deflexit oratio. (1Il.) Angelus 
Theodorus lmperator, ut dictum est, constitutus, ulterius progrediendo 
Εἰ evagando et alios atque alios limites superando, agros vastabat, do- 
Wc ad ipsas usque Byzantii portas nemine prorsus resistente pervenit. 

«m Macedoniae et "lhraciae urbes prorsus exhaustae erant, crebris at- 
que atrobus exiguo tempore direptionibus vexatae, nunc a Latinis, nunc 
^ Bulgaris ét Scythis. Quid enim non fecissent gens sanguinaria Scythae 
Ciratdanis crudeliter oppressis? Latini vero Scythis adeo clemenüores 


28 NICEPHORI GREGORAE 


A. M. ρώτερον τῶν Σχυϑῶν διετέϑησαν, ὅτι μὴ xal πολλῷ τῷ μέτρῳ 
ew τὴν Σκχυϑιχὴν ἀπήνειαν ὑπερέβησαν. xol οὐχ ἅπαξ τοῖς ταλαι-- 
6768 πώροις ἐξ ἑκατέρων τῶν ἐθνῶν τὰ τῆς δεινῆς ταύτης αἰγμαλω- 
€ σίας ξυνεπεπτώχει παϑεῖν,. ἀλλὰ καὶ δὶς xal τρὶς xal πολλάκχις. 
D τὸ δὲ νῦν τοῦτο τοῦ Liyy£ov μικροῦ πᾶν, εἴ τι ἐλλέλειπται, 5 
προσανάλωσε. καὶ ἦν ἰδεῖν olxíag χκατεσκαμμένας, τείχη περιῃ- 
ρημένα, “ήμνια καχὰ, ϑρήνους Τρωϊκοὺς, πολλῶν χαὶ παν- 
τοδαπῶν κακῶν πανήγυριν. ᾿ 
V. 13 γ΄. Ἔν τούτοις γε μὴν τοῖς καιροῖς ἦρχε τῶν Βουλγάρων ὃ 
Ετοῦ πρώτου ᾿Ἡσὰν υἱὸς ὄνομα Ἰωάννης. οὗτος δρῶν τὸν εἰρημιέ- 10 
yov Θεόδωρον τὸν "ἄγγελον οὐδὲ τῶν Βουλγαρικῶν ἀφίστασθαι 
πραγμάτων βουλόμενον, ἀλλ᾽ ἤδη κἀκείνοις βαρεῖαν καὶ βλάπτου- 
cav ἐπάγοντα χεῖρα, συμμάχους ἐκ τῶν Σχυϑῶν εἰληφὼς, συῤ- 
ῥήγνυσιν αὐτῷ πόλεμον ἰσχυρὸν, καὶ νικᾷ καὶ χειροῦται τοῦτον 
P. 16 καὶ τοὺς ὀφθαλμοὺς ἐξορύττει, τῆς δίκης ὀψὲ περιελϑούίσης αὐὖὐ- 15 
τὸν, ὧν τε τὴν νόμιμον περιεφρόνησε τῶν Ρωμαίων βασιλείαν, 
βασιλείας ἑαυτῷ περιϑεὶς ὄνομα " καὶ ὧν τοὺς ὁμοφύλους καχο-- 
πραγοῦντας ὑπὸ τῶν Ἰταλικῶν καὶ Βουλγαρικῶν ἐφόδων καὶ δα- 
κρύων ἄξια πάσχοντας, οὐχ ἠλέησεν, ἀλλὰ δυστυχήμασι δυστυχή--: 
μάτα προσετίϑει καὶ φύνοις φόνους. — (B.) Ἤδη δὲ καὶ ὃ βασι- 90 
λεὺς Ἰωάννης ἐπὶ μέγα δυνάμεως ηὔξησε τὰ Ρωμαίων πράγματα, 
B δεξιὸς οἰκονόμος φανεὶς καὶ κυβερνήτης ἄριστος τῆς ἡγεμονεκῆς 
τῶν Ῥωμαίων ὁλκάδος. ναῦς τε γὰρ μαχρὰς κατεσχευαχὼς οὐχ 
ὀλίγας, ναυστολεῖ πρὸς τὰς xarà τὸν «Αϊγαῖον νήσους, xal πά- 


14. καὶ γειροῦται] καὶ add. A. 


non fuerunt, ut illorum immáànitatem longo intervallo superarint. Neque 
semel miseri illi ab utraque gente dirae huius praedationis incommoda 
passi sunt, sed bis et ter et saepius. 'Tum vero haec Angeli grassatio, 
si quid reliqui fuit, id fere totum absumpsit. Itaque domos eversas, moe- 
nia diruta, Lonnis mala, 'T'roianas naenias, omnis denique generis malo- 
rum spectaculum videres. 

, 3. His temporibus imperabat Bulgaris primi Αδδηΐα filius Joannes. Is 
cum Angelum Theodorum ne Bulgaricis quidem rebus abstinere velle cer- 
neret, sed iam illis quoque infestam e£ hostilem manum intentare, Scy- 
thicis auxiliis accersitis acre cum illo praelium committit, illique victo 
et capto oculos effodit: vindicta tandem illum assecuta, tum ob ludibrio 
habitam Romani Imperii legitimam auctoritatem, cuius sibi nomen usur- 
parat: tum quod populares suos Italicis et Bulgaricis impreseionibus affli- 
ctos et deplorandis malis affectos adeo non miseratus fuerat, ut etiam 
calamitates calamitatibus, caedes caedibus cumularet. (11.) Iam vero et 
Imperator loamnes lmperii Romani vires multum auxerat, callidi scilicet, 
dispensatoris , et optimi dgio rotidqpe officio functus. Nam 
baud paucis longis navibus, quas carat, ad Aeguei maris insulas ap- 


HISTORIAE BYZANTINAE 1I. 3. 29 


σας iy ὀλίγῳ χρόνῳ λαμβάνει, “έσβον καὶ Χίον, Σάμον τε A.C. 
' χαὶ Ἱκαρίαν καὶ Κὼ καὶ ὅσαι ταύταις εἰσὶ προσεχεῖς" οὐ μό- 145^ 
γον δὲ, ἀλλὰ διαβὰς καὶ ἐς Ῥόδον, ἐγχρατὴς καὶ αὐτῆς ἄνα-- 1954 
δείκνυται. ἐπεὶ δ᾽ 0 μὲν βασιλικὸς στόλος οὕτω ϑαλαττοχρατῶν gres 
51», ἐν δ᾽ Mala τὰ Περσικὰ στρατεύματα ἔμενεν ἀτρεμίζοντα, τὰ C 
δὲ Δ“ατίνων καταβραχύ τε ὑπέῤῥει xal ἀσϑενῶς εἶχεν, ἔγνω δια- 
βιβάζειν ἤδη τὰ τῆς ᾿Ἡσίας ὅπλα καὶ ἐς τὴν Εὐρώπην ὃ βασιλεὺς, 
ἐλευϑερώσων τὰς ἐκεῖ ταλαιπώρους πόλεις τῆς τε Βουλγαρικῆς 
xai Ἰταλικῆς χειρός. καὶ δὴ διαβὰς τὸν “Ἑλλήσποντον ἅμα ἦρι, 
ἰοεἰσβάλλει πρῶτον ἐς τὴν Χεῤῥόνησον, κἀκεῖθεν τὴν ὅμορον énóg- 
ϑει xal ἔκαε χώραν, εἷς ἔκπληξιν τῶν ἐν ταῖς τῶν φρουρίων ἄκρο- Ὁ 
πόλεσι “ατίνων. εἷλε δὲ xal πλείστας τῶν παραλίων πόλεων, 
Καλλιούπολίν τε καὶ Σηστὸν καὶ τὴν τῶν Καρδιανῶν καὶ ὅπό-- 
σαι τῶν ἀστυγειτόνων ἦσαν, τὰς μὲν βίᾳ καὶ μηχανήμασι, τὰς 
1502 προσχωρούσας ἔχοντί, (Γ΄) "Ev τούτοις δ᾽ ὄντος τοῦ flaci- 
λέως, ἥχουσε πρέσβεις ἐκ Βουλγάρων σπονδῶν τε ἑἵνεχα, καὶ 
ἅμα ἐπὶ τῇ ϑυγατρὶ τοῦ “σὰν Ἑλένῃ τὸν τοῦ βασιλέως υἱὸν 
Θεόδωρον γαμβρὸν ἐξαιτούμενοι. ταῦτα ἀσμένῳ τῷ βασιλεῖ ἢγ- E 
νὥλοντο xal ἅμα ἐθέλοντι" οὐ γὰρ ἤϑελεν ἐν ἄλλοις μείζοσι 
ϑ περισυπώμενος ἀντίπαλον ἔχειν αὐτὸν, οὕτω τοῖς παριστρίοις 
ὑμοροῦντα Σχύϑαις, καὶ ἅμα αὐτοῖς, ὁπότε βούλοιτο, ἐπελαύ-: 
γοντα, καὶ ὅσα ἐν ποσὶ, χειμάῤῥου δίκην, παρασύροντα. ταύ- 
τῇ τοι xo τελεσιουργὰ τὰ τῆς πρεσβείας εὐθὺς ἦσαν καὶ ἅμα 
τὰ τοῦ κήδους. καὶ συνελϑόντες περὶ Χεῤῥόνησον ὅ τε βασιλεὺς 


j 


pulsis, eas omnes brevi tempore capit, Lesbum, Chium, Samum, Icariam, 
Con, quaeque his finitimae sunt. Nec his contentus Rhodum proficisci- 
tu, et eam quoque potestati suae subiicit. Cum vero Imperatoria clas- 
fis ita mare obtineret, et in Asia Persici exercitus quiescerent, Latino- 
run autem vires fluxae et caducae paulatim minuerentur, iam Imperator 
arma ex Asia etiam in Europam transferre constituit, ut illic miseras ur-. 
bes a Bulgarica et Italica manu liberaret. Jgitur ineunte statim vere, 
transmisso Hellesponto, primum in Chersonesum irrumpit. Deinde finiti- 
Bam regionem vastat et incendit, δὰ perterrefaciendos Latinos qui ca- 
stellorum arces tuebantur. Capitque plurimas urbes maritimas, Calliupo- 
lim, Sestum et Cardianorum civitatem caeterasque illis vicinas, portim 
"i εἴ machinis, partim deditione. ( III.) Imperatore his rebus occupato, 
t Bulgaria legati veniunt, tum pacis expetendae causa, tum ut Impera- 
toris filio "Theodoro Helenae Asanis filiae nuptias. offerrent. Quem nun- 
dw Imperator laetus et cupidus accepit. Nolebat enim, aliis gravioribus 
negociis distractus, illum adversarium habere, Scythis trans Istrum posi- 
üs adeo vicinum, illisque ascitis quoties libitum esset irruentem, et tor- 
rentis in morem obvia quaeque secum abripientem. Hac igitur de causa 

statim rata fuit simulque àffinitas. Congressi ergo circa Cherso- 


90 NICEPHORI GREGORAE 


A. M. καὶ ὃ “σὰν, συζευγνύουσιν Ἑλένῃ τῇ τοῦ σὰν ϑυγατρὶ δεχαε- 


. ou τεῖ οὔσῃ τὸν ToU βασιλέως υἱὸν Θεόδωρον τὸν νέον 2dáoxagw, 
6768 μήπω ἐς τὸν ἔφηβον παραγγείλαντα. τηνικαῦτα δὲ καὶ ὃ τοῦ 


Mr em Τερνόβου ἐπίσκοπος αὐτονομίαν λαμβάνει διηνεκῆ, τῷ τέως ὑπὸ 


"p τὸν ἀρχιεπίσκοπον τῆς πρώτης τελῶν Ἰουστινιανῆς, διὰ τὴν τοῦϑ 
V. 14 ἔϑνους ἐκεῖϑεν ἀρχαίαν συγγένειαν. (4.) 'O δὲ βασιλεὺς, ϑέρους 
ἐπιγενομένου, τὰς Θρᾳκιχώς τε καὶ Maxtdovixác περίεισι πόλεις, 
Ῥ, 17 ἀρξάμενος ám αὐτῶν, ὡς εἰπεῖν, τῶν Βυζαντίων πυλῶν, καὶ 
ἐπελάσας ἄχρι Στρυμόνος, καὶ οἰχειοῦταε πάσας, ἔτι ἱσταμένου 
τοῦ φϑινοπώρου. xal οὕτω πάντα σκοπὸν διαϑέμενος, αὐτός τεῦ 
εἰς Νίκαιαν ἀνεχώρησε, καὶ τὸν στρατὸν ἀφῆκεν ἐς τὰ οἴκοι δια- 
χεμιάσοντα. ᾿ | 
δ΄. Ἐνταυϑοῖ δὲ γενομένῳ τῆς ἱστορίας, οὐκ dgsoróv μοι 
B ἔδοξεν εἶναι σιγῇ παρελϑεῖν τὰ περὶ Σκυϑῶν, ἐν τούτοις τοῖς 
χρόνοις ἐπιδραμόντων ᾿Ασίαν τε καὶ Εὐρώπην. βιάσεται γὰρ ἡμᾶς 15 
ὃ λόγος προϊὼν εἷς τὰ αὐτῶν πολλάκις ἐμπίπτειν διηγήματα, 
καὶ χρεὼν ἀναχεφαλαιωσαμένους ἡμᾶς, καϑόσον οἷόν τε, διαλεῦ- 
xüvut τὰ περὶ αὐτῶν, καὶ ἐναργέστερα παραπέμψαι ταῖς ἐφεξῆς 
ὑποϑέσεσιν, ἵνα μὴ αὐτοί γε εἰδότες, εἶτα ἐπὶ τῶν οὐκ εἰδότων 
C ὡς εἰδότων διεξιόντες,. ἁμαρτάνειν ποιῶμεν αὐτοὺς ταῖς ἐπιβολαῖς 0 
τῶν ἐννοιῶν, καὶ συχνὰ μεταβαίνειν ἐξ ἑτέρων εἰς ἑτέρας ἀνα- 
φορὰς, ὥσπερ ai κυνηγετιχαὶ κύνες, ὅπότε τὰς τῶν λαγωῶν 
ἰχνηλατοῦσε νομὰς, συχνὰ τὴν ῥῖνα πρὸς ἕτερα ἐξ ἑτέρων ἴχνή 
μετάγουσαι. — (B.) Ἔθνος ἐστὶ πολυανϑρωπότατον, βορειοτέ 


4. τῷ] τὸ W. in mg. 


nesum Imperator et Asan, Helenam Asanis filiam decem annos natem 
Imperatoris filio nondum puberi "Theodoro Lascari iuniori coniungunt. 'l'unc 
etiam Ternobi episcopus liberam iurisdictionem in perpetuum impetrat, 
cum ad id usque tempus primae Iustinianae archiepiscopo, propter vete- 
rem illius gentis cognationem, paruisset. (IV.) Imperator vero secuta 
aestate Thraciae et Macedoniae urbes circuit, ab ipsis, ut ita dicam, ΒΥ“ 
zantinis portis auspicatus, et ad Strymenem ἐκεί μὲ progressus omnes δῦ" 
tumni initio recuperat: et sic, omnibus quae voluerat expeditis, Nicaess — 
recedit, militibus domum ad hibernandum dimissis. 

4. Postquam sutem ad hunc historiae locum ventum est, non prae 
tereundi silentio visi sunt Scythae, qui his temporibus Asiam et Europe 
eunt pervagati. Nam progressu orationis saepe illorum mentio incidet- 
Quare breviter, quantum fieri potest, oportet nos eorum res declarare 
et ad intelligenda ea, quae sequuntur, luculentiorem earum notitiam prae 
mittere; ne ea, quae lpsi scimus, iis qui nesciunt, quasi scirent, Dar- 
rando, efficiamus ut ii adhibitis commentis & vero aberrent, et alias eX 
alis coniecturas sequantur, veluti canes venatici, qi leporibus vestig&n" 
dis nares ad alia atque alia vestigia transferunt. (1L) Gens est popu" 





HISTORIAE BYZANTINAE II. 4, 81 


ραν πολλῷ τὴν οἴχησιν ἔχον ἢ κατὰ πᾶσαν τὴν xa9? ἡμᾶς ol- A.C. 
χουμένην, οὐδαμῶς μὲν ἐς ἀκρίβειαν ὑπὸ τὸν ἀρκτιχὸν πόλον, di 
παρὰ τοὺς ἀρχτικωτάτους δ᾽ οὖν ὅμως ἐνδιαιτώμενον παραλλή- 1954 
λων ἁπάντων, ὁπόσοι τὴν οἰχουμένην ἅπασαν περιγράφουσιν, ὡς pro rta 
Sot τὰς παλαιάς τε ἱστορίας συνθέντες παρέδοσαν τοῖς ἐπιγενομέ- p 

γοις ἡμῖν, καὶ αὖ ἡμεῖς, καϑόσον ἐξῆν, ἐκ τῆς τοῦ χρόνου 
ξυγήχαμεν πείρας. τούτους γαλαχτοφάγους μὲν καὶ ἀβίους καὶ 
δικαιοτάτους ἀνθρώπων Ὅμηρος ἔφησεν" ἐν τούτοις γὰρ οὐ μα- 

γείρων μαγγανεία, οὐδὲ τραπέζης ἐπινενόηται πολυτέλεια. φυτη- 

i0xouía: δὲ καὶ ἀρόσεις γῆς, οὐδ᾽ ἐν ὀνείροις, ὃ τί ποτέ εἶσιν, g 
ἐφαντάσϑησαν. ἀλλὰ τροφὴ μὲν αὐτοῖς ἢ τῆς γῆς αὐτυφυὴς 
πόα, xal τὰ τῶν ὑποζυγίων καὶ τῶν ἄλλων βοσχημάτων αἵματά 
τε xal σώματα. καὶ εἴ τι δὲ τῶν ἀγρίων ζώων καὶ πετεινῶν ἅλω-- 
τὸν αὑτοῖς γένοιτο, καὶ τοῦτο δ᾽ αὐτοῖς αὐτοσχέδιός ἐστι τροφή. 

1δἔνδυμα δ᾽ ἀποίητον, τὰ τῶν ζώων δέρματα. ἄργυρος δὲ καὶ 
χρυσὸς καὶ μάργαρος καὶ λίϑος λυχνίτης, ἴσα καὶ χόνις ἐκείνοις 
ἐστίν, οὐ πανηγύρεις ἐκεῖ καὶ φιλοτιμίας ϑέατρα, οὐδὲ βουλευ- 
τήρια περὶ ναυστάϑμων καὶ τριηραρχιῶν καὶ ἀγορανομιῶν * P. 18 
ἀλλ᾽ εἰρήνη πᾶσα τὸ ἀπὸ τούτων, καὶ βίος πάμπαν ἀστασίαστος. 

Ὁ ὥσπερ γὰρ οἱ τοῖς τῶν ἀνθρώπων σώμασιν ἐπισυμβαίνοντες zv- V. 15 
ρετοὶ τὰς ἀφορμὰς ἐκ τῆς ὕλης ἔχουσι, καὶ παρὰ τοσοῦτον φλε- 
γμαίνουσι, παρ᾽ ὅσον καὶ ἡ τῆς ὕλης πέφυχε χορηγία" ἐπειδὰν 
V ἀσιτίαι μακραὶ, καὶ ἰατρῶν φαρμακοποσίαι παραλαβοῦσαι τὸ 
σῶμα, τὴν ὕλην πᾶσαν ἐξαναλώσωσιν, αὐτίχα πέπαυται μὲν ὃ B 


dissima, magis versus Septentrionem habitans quam ullae aliae nostri orbis: 
εἰ quamvis non prorsus Arctico polo subiecta, in eo tamen sita parallelo, 
qu maxime omnium, quotquot universum orbem circumscribunt, versus 
Septentrionem porrigitur: ut et veterum historiarum scriptores nobis tra- 
diderunt, et nos quantum licuit diuturna experientia comperimus. Hos 
EMactophagos et abios et mortalium iustissimos appellavit Homerus. 
Apud eos enim neque coquorum lenocinia excogitata, neque sumptuosus 
mensarum apparatus. Plantatio auéem et aratio quid sit, ne per somnium 
quidem unquam viderunt, Illis victus est herba sponte e terra nascens, et 
sanguis ac carnes iumentorum, aliarumque pecudum , feraeque et volucres, 
& quas capere possunt, id quoque ipsis alimentum est fortuitum. 
Vesümentum nulla arte confectum, animalium pelles. Argentum vero, 
auum, margaritae et lapis lychnites non pluris fiunt quam pulvis. 
Ναὶ ibi sunt solennes ludi, nulla ambitiosa spectacula, nullae deli- 
beratiomes de navalibus, trierarchiis et aedilitiis functionibus: sed, 
qud ad haec quidem atinet, pacata omnia et vita seditionum omni- 
hoexpers. Ut enim febres, quae humanis corporibus superveniunt, e ma- 
tria oriuntur, ac tamdiu vigent, quamdiu illa raesto est: cum vero ef 
!nedia diuturna et potiones ἃ medicis corpori adhibitae maíeriam omnem 


32 NICEPHORI GREGORAE 


A. M. πυρεϊὸς, ἠσϑένησε δ᾽ ἡ τοῦ σώματος ἀσϑέγεια " οὕτω κἂν τοῖς 
bu ἀνθρώποις ἐχείνοις, τῶν πραγμάτων οὐκ ὄντων, ἐξ ὧν φιλονειχίαι 
6763 καὶ ἔριδες φύονται καὶ κατ᾿ ἀλλήλων ἐπιβουλαὶ xal χύσεις αἷ- 
᾿Ξ’ ὉΠ. μάτων ἐπινοοῦνται, οὐδὲ δικαστήρια συγχροτοῦνται λοιπὸν, οὖ- 
δὲ βουλευτήρια καὶ ἀναγνώσεις νομίμων, οὐδὲ πιϑαναὶ γλῶσ-5 
σαι, καὶ λόγων διαστροφαὶ, καὶ ἐννοιῶν λαβύρινϑοι" ἀλλὰ δι- 
καιοσύνη τις αὐτοφυὴς ἐπινέμεται τούτους καὶ ἀνεπίφϑονος at- 
C rovouía. διὰ μὲν δὴ ταῦτα δικαιοτάτους ἀνθρώπων καὶ Ὅμηρος 
τούτους ὠνόμασε. ([..) Τήν γε μὴν προσηγορίαν αὐτῶν δια- 

φόρως ἡμῖν οἱ πάλᾳι σοφοὶ διεπόρϑμευσαν. Ὅμηρος μὲν γὰρ Κιμ- Ὁ 
μερίους αὐτοὺς καλεῖ, Ἡρόδοτος δὲ o τὰ Περσικὰ συγγραψάμε- 
voc Σκχύϑας πολυειδεῖς, ὃ δὲ Χαιρωνεὺς Πλούταρχος Klu- 
βρους xal Τεύτονας, οὐκ οἴχοϑεν μὲν, ὀνομάζει δ᾽ οὖν, ὥσπερ 
Ὁ ἀμφιβάλλων καὶ ἀπιστῶν αὐτὸς ἑαυτῷ. τὴν μὲν γὰρ κυρίαν αὖ- 

τῶν προσηγορίαν αὐτοὶ à» κατὰ τὴν σφῶν αὐτῶν εἰδεῖεν διά- 15 
λεχτον. οἱ δ᾽ “Ἑλληνικοῖς ὀνόμασιν ἐπ᾿ αὐτῶν χρώμενοι, ἄλλο- 
τε ἄλλως, ὡς ἕκαστοι βούλοιντο, τούτους προσαγορεύουσιν, ὅπό- 
σοι ἐχεῖϑεν χειμάῤῥου δίχην ἐς τὴν xa^ ἡμᾶς οἰχουμένην ἐπιῤ- 

Qéovrsc, ἄλλοτε ἄλλους ἐπιλαμβάνουσι τόπους. ὥσπερ γάρ εἰσιν — 

οὐράνια μὲν δείματα ϑεόϑεν τοῖς ἀνθρώποις ἐπισειόμενα πολλά- Ὁ 

Εχις, κεραυνοὶ καὶ πρηστῆρες καὶ ὑετῶν πλῆϑος, ἐπίγεια δὲ, σει- 
σμοὶ καὶ ῥήγματα γῆς, ἀέρια δὲ, τυφῶνες καὶ λαίλαπες " οὕτω 
καὶ οὗτοι ταμιεύονται τῷ ϑεῷ, ügxrxá τινα, ὡς εἰπεῖν, xal 
ὑπερβόρεια δείματα, ὥστ᾽ ἀνϑ' ἑτέρας μάστιγος στέλλεσϑαι xad 


δ. γλωσσαλγίαι Α.. 15. αὐτῶν om. Α. 


consumpserint, statim et febris desinit et morbus relanguescit: sic etium 
apud illam gentem, cum eae res non sint, e quibus lites et contentiones 
oriuntur, mutuaeque insidiae et caedes suscipiuntur, neque iudiciis, neque 
curiis, neque legum recitationibus est opus; ac ne eloquentia quidem vet- 
borumque argütiae ac perplexae inventiones locum habent: sed innata quae- 
dam iustitia illos regit et minime invidiosa libertas. Quibus de causis εἰ 
Homerus eos mortalium iustissimos nomjnavit. qua Eorum vero appella 
tionem scriptores veteres nobis varie tradiderunt. Nam Homerus Cimme- | 
rios eos vocat, Herodotus vero, Persicae historiae auctor, Scythas divet- 
sos, Plutarchus Chaeroneus Cimbros et 'Teutonas: non ille quidem suapte 
auctoritate, sed tamen nominat velut ambigens ac ipse sibi diffidens. Nam 
Propriae suam appellationem ipsi utique sua lingua norunt. Qui vero 
raecis nominibus eos appellant, alias aliter suo quique arbitratu illos vo- 
cant, quicunque torrentis instar in nostras provincias irruentes alias alis 
loca e doa Ut enim terrores saepe hominibus a Deo incutiuntur de 
coelo quidem, ut fulmina, incendia et crebri imbres; e terra autem, Ut 
telluris hiatus οἱ quassationes; item ex aére, ut typhones et nimbi: 118 
a Deo asservantur Septentrionales et Hyperborei quodammodo terrores, U* 





HISTORIAE BYZANTINAE IL 4. ,98 . 


ὧν ἄν xal ὅπότε ἡ πρόνοια βούλοιτο. τούτων τινὲς πολλάκις ἐχεῖ- — A. C. 

Jw ἀποσπασϑέντες, πολλοὺς ἐλυμήναντο χώρους, καὶ πλείστοις 1535 

ἔϑνεσι ζυγὸν δουλείας ἐπήνεγχαν" ὥσπερ ἂν εἰ μεγάλου πελά- 1954 

γους ἀποτομὴ χεϑεῖσα κατὰ πρανοῦς πάντ᾽ ἐπικλύζοι καὶ πα- ἐπὶ inam 
ϑρασύροι ὅπόσοις ἂν ἐπιδράμοι. (/1.) 24027. ἐκεῖϑεν μὲν γυμνῆ-Ἐ 

ταί τε χαὶ ἄσκευοι ἐξιόντες, εἶτα ἀμείβουσι τὴν δίαιταν, μετα- 

λαμβάνοντες τὴν τῶν τόπων ἐκείνων, ἐν οἷς ἱδρύουσιν ἑαυτούς. 

ὥσπερ γε μὴν οἵ ἐξ ὁρῶν τῶν μεγίστων ἀναῤῥηγνύμενοι ποταμοὶ, 

xui τὸ ῥεῖϑρον εἷς τὴν ϑάλασσαν ἀποπτύοντες, οὐχ εὐθὺς παρὰ 
10r] αἰγιαλέτιδα ψάμμον ἐς ἅλμην τὸ πότιμον αὐτῶν ἐξαλλάττου- 

σιν, ἀλλὰ μέχρι πολλοῦ τῆς ϑαλάττης εἰσρέοντες ἀκοινώνητοι, P. 19 

ἔπειτα ἐσπείσαντο, καὶ τοῦ κράτους τοῖς πλουσιωτέροις παρεχώ- 

ρηῆσαν ὕδασιν, οὕτω καὶ τούτων oi τὴν ἔγγιστα τῆς πρώτης ol- 

χήσαντες Σχυϑικῆς, ἀφ᾽ ἧς τὸ πρῶτον ἐῤῥύησαν, τὴν προτέραν 
Ιδπροσηγορίαν ἐφύλαξαν ἔτι ἀκήρατον, αὐτοίγε ὀνομαζόμενοι Σχύ- 

ϑαι, καὶ 4j τούτους τρέφουσα γῇ Σκυϑική. οὗτοι δ᾽ εἰσὶν, ὅσοι 

τε τὴν ὑπὲρ τὰς πηγὰς τοῦ Τανάϊδος ᾧχησαν γῆν, καὶ ὅσοι τὸν 

Τώνϊν" ἔπειτα διαβάντες ἐχεῖϑεν, ἐξεχύϑησαν ἐς Εὐρώπην, τὰ Β 

ἐς ζίφυρον ἄνεμον βλέποντα πλευρὰ τῆς μεγίστης Παιώτιδος δια-- 
φνιμηϑέντες. (Ε.) ἹΜετὰ δὲ μακρὰν μαχρῶν αὖϑις ἐνιαυτῶν πε- 

ρέοδον ἕτεροι, καϑάπερ ἐκ μεγάλης πηγῆς τῆς πρώτης ἀποῤῥα- 

γίντες Σχυϑιχξς, ἐς δύο σχίζονται μοίρας" καὶ ἡ μὲν, τοὺς πρὸς - 

τῇ Mola Σαυρομάτας καταστρέψασα, ἔδραμε μέχρι καὶ ἐς ϑά- 

λασσαν τὴν Κασπίαν, οἷ καὶ τὴν πάτριον ἤδη ἐχλαϑόμενοι xMj-C 


5. γυμνῆται À., γυμνοὶ W. — 6. μεταλαμβ. À., isi. W. 


I alis plaga, quando et in quos providentiae visum fuerit, immittantur. 
erum aliqui patriis sedibus relictis, multas provincias vastarunt pluri- - 
masque gentes iugo servitutis subdiderunt: non secus ac magni maris si- 
Bus per declivia effusus, omnia suo cursui obvia inundaret ac prosterneret. 
(IV.) Caeterum cum inde nudi atque inopes exierint, mutata victus ra- 
tione mores eorum imitantur, apud quos consederint. Quemadmodum ta- 
Ren e maximis montibus prorumpentia flumina, et in mare influentia, po- 
üblem suam aquam non in ipsa statim arena littoris in salsuginem conver- 
tnt, sed pura et maris expertia longe profluunt, deinde sociantur, et ab 
Aquis copiosioribus vinci se patiuntur; sic ii qui proxime veterem Scy- 
γ eX qua primum egressi erant, consederunt, nomen pristinum inte- 
(rum servant. Nam et ipsi Scythae appellantur, et terra quae eos alit Scy- 
tia dicitur. Eiusmodi eunt ii, qui ultra Tanaidis fontes, et ad ipsum Ta- 
bim olim babitarunt; postea eo flumine traiecto in Europam effusi, Maeocti- 
dis maximae paludis latera ad occasum spectantia occuparunt. (V.) Post 
anita deinde saecula alii e prima Scythia veluti ex magno fonte erumpentes, 
Ib duas partes sunt divisi: quarum una, Sarmatis Asianis eversis, ad Ca- 
(pum usque mare excurrit: qui patrii nominis etiam obliti, Sauromatae, Maa- 
Nicephorus Gregor. Vol. 1, 3 


84 NICEPHORI GREGORAE 


A. M. σιν Σαυρομάται καὶ ἸΠασσαγέται ἐκαλοῦντο καὶ Ἰελάγχλαινοι 
«ἃ καὶ HMuatóvtc* καὶ ὅσα ai δουλωϑεῖσαι φυλαὶ κατὰ διαέρεσιν εἶ- 
6763 xov ὀνόματα, πάντων καὶ οὗτοε κεχοινωνήχασι τούτοις, διὰ τὴν 
br inni "- ἧς τὰ ἐκείνων ἤϑη δευσοποιόν τε xol ἀναπόνιπτον μεταδιαίτησιν. 
V. 16 οἱ δ᾽ ἐς τὴν Εὐρώπην ἀποκλίναντες, τὴν παρωχεάνειον πᾶσανϑ 
καταδραμόντες ἤπειρον, ἔς τε Σαρμάτας καὶ Γερμανοὺς τὰ ὀνύ- 
ματα ἤμειψαν καὶ αὐτοί. χρόνῳ δὲ ὕστερον καὶ ἐς τὴν Κελτικὴν 
ἐμβαλόντες καὶ ταύτην οἰκειωσάμενοι, Κελτοί τε ἤδη καὶ Γ΄ a- 
Ὁλάται ἐκλήϑησαν. ἐῶ λέγειν τοὺς ὀψὲ τοῦ χρόνου τὰς Minur 
ὑπερβαλόντας καὶ κατὰ τῆς Ἰταλίας αὖϑις μυριάσιν ἐχστρατεύ- DO 
σαντας πολλαῖς, Τεύτογάς τε καὶ Κίμβρους, αὐταῖς γυναιξί τε 
καὶ τέκνοις, of καὶ μόλις μὲν, κατεκόπησαν δ᾽ οὖν ὑπὸ τῶν Ῥω- 
μαϊκῶν δυνάμεων, ὑπάτων τηνικαῦτα καὶ στρατηγῶν τυγχανόν- 
των τοῦ τε Μαρίου Γαΐου καὶ τοῦ Κάτλου “Τουτατίου. (ς΄.) Καὶ 
Ετί δεῖ λέγοντας διατρίβειν, ὅπου γε καὶ “«Διβύης αὐτῆς πολλάκις 1 
ἐπέβησαν, τούς τε ἑσπερίους καταστρεψάμενοι Ἴβηρας καὶ τὸν 
κατὰ τὰς Ἡρακλείους στήλας πορϑμὸν διαβάντες; αὐτοὶ μὲν 
γὰρ, ἐφ᾽ οὗς ἂν ἐπελάσωσι, πάντας ὡς τὼ πολλὰ κατατρο- 
ποῦνται, καὶ τῶν ἄλλων κυριεύουσι τόπων. τὴν δ᾽ αὐτῶν Zxv- 
ϑικὴν τῶν πάντων οὐδεὶς ἐξ αἰῶνος φαίνεται δουλωσάμενος. τὸ Ὁ 
δ᾽ αἴτιον, ὅτι ἐχεῖνοι τὸν ἁβρὸν καὶ ἐμβριϑῆ βίον ἀρχῆϑεν ἐξο- 
μοσάμενοι, οὔτε σῖτον ἔδουσιν, οὔξ᾽ αἴϑοπα οἶνον πίνουσιν, οὗ 
F χάριν οὔτε γῆν ἀροῦσιν, οὔτε ἄμπελον ἐγεώργησαν πώποτε, οὔ- 
τε. τῶν ἄλλων σπορίμων ἐπιτηδεύουσιν, ὧν οἱ τῆς ἐνδοτέρας οἷ- 
κουμέγης καϑεστήκασι τρόφιμοι. ἃ τοῖς μὲν Σκύϑαις ἐϑάσιν οὖ- ὃ 


sagetae, Melanchlaeni et Amazones vocabantur: et quae singulae ab eis 
domitae gentes nomina sortitae fuerant, eadem et ipsi assumpserunt , 509 
vitae genere ad illarum mores translato, quasi ποία quodam profundo ef 
indelebilí expressos. Alteri vero versus Kuropam profecti, et omnem Ocean! 
oram pervagati, Sarmatarum et Germanorum nomina sibi vindicarunt. De- 
nique in Galliam quoque impressione facta, eaque subacta, Celtae et G&- 
latae sunt appellati: ut. Cimbros et "Teutones taceam, qui multo post A- 
pibus superatis cum innumerabili multitudine, uxoribus et liberis etiam 
adductis, Italiam ingressi, vix illi quidem, sed tamen caesi sunt & Roma- 
nis exercitibus, Caii Marii et Luctatii Catuli Consulum ductu atque auspi 
cis. (VL) Quid multa, cum in ipsam Africam saepe penetrarint, Iberis 
occidentalibus subactis, et freto Herculis traiecto? Nam quibus arma i 
ferunt, eos omnes plerumque vincunt, et alienis regionibus dominsntur- 
Eorum vero patriam Seythiam nemo unquam ab omni aevo videtur do- 
muisse. In causa est, quod delicatam et luxu diffluentem vitae rationem ab 
initio perosi nec frumentum edunt, nec vinum bibunt. Quamobrem neque 
terram arant, neque vineam unquam coluerunt, neque alias fruges serun 

unde interioris orbis incolae victitant. Quae cum Scythis, quippo s4su" 


. . HISTORIAE BYZANTINAE Il. 5. 85 


σιν ἡδέα καὶ ἥχιστα ἐπαχϑῆ, τοῖς δὲ πολεμίοις καὶ μάλα πολέ. — A. C. 
μια, οὗ τὰ σχευοφόρα πλείω τῶν μαχίμων ἐπάγονται, καὶ ὅπη τ 
στρατοπεδεύσειαν, πολλῆς καὶ παντοδαπῆς δέονται τῆς ἀγορᾶς, 1954 
tv' αὐτοῖς τε καὶ τοῖς ὑποζυγίοις ἀνενδεῶς χορηγοῖεν τὰ χρήσιμα. RM 
5oí δὲ τὸν ἄσκευον καὶ κοῦφον ἀσκοῦντες βίον ἀεὶ, ῥᾳδίως τὰς P.920 
ἰχστρατείας ποιοῦνται, καὶ τριῶν διὰ μιᾶς ἡμέρας πολλάχις δί- 
χὴν πτηνῶν αἰϑερίων περιτρέχουσι γῆν, ἄλλην ἐξ ἄλλης πρὶν 
ἀχουσϑῆναι καταλαμβάγοντες, μηδὲν μὲν ἐπαγόμενοι, πάντα. 
δ᾽ οὖν ἔχοντες, ὅσα πρὸς τὸ νιχᾷν ῥᾳδίως ἐφόδια χράτιστα. εἷ- 
l0» γὰρ ταυτὶ τότε κατὰ πλῆϑος ἐξιέναι μικροῦ καὶ ἀριϑμὸν 
ὑπερβαῖνον, τό τε τῆς κινήσεως εὔστροφον καὶ ὀξύτατον, καὶ 
ὃ τούτων μεῖζον, τὸ τελέως ἀφειδεῖν ἑαυτῶν καὶ κατὰ πρόσω- 
πον δίτην ἀγρίων ϑηρῶν ἀπαντῶν ἐς τὰς μάχας. 
£M. ἐπανιτέον, ὕπη τὸ πρότερον ἴχνος τοῦ λόγου κα- V. 11 
ἰδταλελοίπειμεν. ἤδη γὰρ καὶ Ἰωάννου τοῦ Ζούκα τὰ “Ῥωμαίων 
σχῆπτρα διέποντος, μοῖρα Σκυϑῶν παμπληϑὴς καὶ ἐς πολλὰς 
ἀναφέρουσα τὸν ἀριϑμὸν μυριάδας, ἄνωϑεν ἐξ Ὑπερβορέων ἀπο-- 
σπασϑεῖσα κάτεισι μὲν ἀϑρόα μέχρι καὶ Κασπίας ϑαλάττης. ἐν 
τούτοις δὲ τοῦ ἡγουμένου Σιτζισχᾶν τετελευτηκότος, διείλοντο 
Ὁτὴν ἡγεμονίαν τῶν στρατευμάτων ἄμφω αὑτοῦ τὼ υἱέε, ὃ τε 
Χαλαοῦ καὶ ὃ Τελεπουγᾶς. καὶ ὃ μὲν Χαλαοῦ πρὸς ἄρκτον 
ἀφεὶς τήν τε ξασπίαν καὶ Ἰαξάρτην ποταμὸν, ὃς ἐκ τῶν Σκυϑι- 
χῶν ῥηγνύμενος ὀρῶν, πλατύς τε καὶ βαϑύῤῥους διὰ τῆς τῶν 
Σογδιανῶν χώρας κατιὼν, ἐς τὴν Κασπίαν ποιεῖται τὰς ἐκβολὰς, 


5. βίον om. À. — 15. τοῦ add. A. 


tis, minime gravia ac potius jucunda sint, hostibus eorum acerbissima 
sunt, impedimenta plura quam bellica instrumenta adducentibus, et ubi 
castrametati sunt, mercatum omnis generis requirentibus , ne quid vel ipsis 
vel iumentis desit. At illi expeditae ac tenui vitae semper assueti , facile 
bela sdscipiunt, ac tridui iter saepe uno die volucrum instar conficiunt: 
εἰ alias atque alias ante famam adventus sui terras occupant , nihil quidem 
secum adducentes, sed iis rebus omnibus instructi, quibus victoria facile 
paretur. Eae sunt multitudo eorum pene innumerabilis, agilitas corpo- 
rum ac celerrimae progressiones, et (quod his maius est) animus vitae omni- 
[0 prodigus, et ferarum more rectus in adversum hostem impetus. 

5. Sed ad historiae seriem redeundum esí. Nam cum loannes Ducas 
rerwn iam potiretur, Scytharum portio numerosa, quae multis hominum 
mülibes constabat, ab Hyperboreis effusa ad Caspium mare protinus de- 
«endi, Interim vero duoe eorum BSitzischane defuncto, o eius filii, 
Chaleus et 'Telepugas, exercituum principatum diviserunt. Ac Chalaus 

i& et Iaxarte fluvio lato et profundo , qui e Scythicis montibus ortus, 

à petfluens , in mare Caspium irrumpit, ad Septentrionem relictis, 








96 NICEPHORI GREGORAE 


A.M. κατήει διὰ τῆς κάτω ᾿Ασίας. ἀλλ᾽ ὃ μὲν περὶ τούτων λόγος áva- 
εἶδα ᾿μεινάτω" ày94xu γὰρ ἡμᾶς ἐκεῖθεν ὃ τῆς Εὐρώπης. ὃ γὰρ ἕτε- 
6768 ρος τῶν υἱέων τοῦ Σιτζξισχᾶν, ὁ Τελεπουγᾶς, ὅρους τῆς οἰχείας 
ps τ ρος ἀρχῆς ποιησάμενος πρὸς μεσημβρίαν μὲν τὰς τοῦ Καυκάσου 
ὑπερβολὰς καὶ ἐφεξῆς τὰ τῆς Κασπίας ϑαλάσσης πελάγη, imo-5 
ρεύετο διὰ τῆς τῶν ἸΠασσαγετῶν καὶ Σαυροματῶν γῆς, πᾶσαν 
ὑποποιούμενος αὐτήν vt καὶ ὅσα Ἰαιώτιδά τε καὶ Τάναϊν τῶν 
ἐϑνῶν παροικοῦσιν. εἶτα ὑπερβαλὼν τὰς πηγὰς τοῦ Τανάϊδος, 
P. 31 πολὺς ἐῤῥύη κάτω διὰ τῶν Εὐρωπαίων ἐϑνῶν. πλεῖστα δὲ ταῦτα 
πεφύκασι καὶ παντοδαπά" ὧν τὰ μὲν ἐς μεσύγειον τεμάχιά τεῖῦ 
καὶ λείψανα ἦσαν τῶν πάλαι Σχυϑῶν, ὅσα ἐς νομάδας καὶ ἀρο- 
τῆρας ἐμερίζοντο" τὰ δὲ ὁμοροῦντα τῇ ἸΠαιωτιδι καὶ τὴν τοῦ 
Πόντου πληροῦντα παράλιον, Ζικχοί v^ ᾿4βασγοί τε ἦσαν, 
For9ol τε καὶ “ἡμαξόβιοι, Ταυροσχύϑαι τε καὶ Βορυσϑενεῖ- 
ται, καὶ πρὸς τούτοις ὅσοι τὴν παρὰ τὰς ἐχβολὰς τοῦ Ἴστρου 15 
ἸΠυσίαν ἐνέμοντο. (Β.) Οὖννοι δὲ οὗτοι καὶ Κόμανοι ἐκαλοῦν- 
Bzo' ἦσαν δὲ oi καὶ Σκύϑας αὐτοὺς κατωνόμαζον. οἵ καὶ τὴν 
βαρεῖαν καὶ ἀνυπόστατον ἔφοδον ἐχπλαγέντες τῶν ἄρτι ἐπιδρα- 
μόντων Σκχυϑῶν, ἔγνωσαν δεῖν ἑαυτοὺς μετανάστας ἐκεῖθεν 
ποιεῖν. οὗ γὰρ ἐν ἐλπίσιν ὅλως χρησταῖς οὐδενὶ τὸ ἀνθίστασϑαι Ὁ 
ἦν, ἀλλὰ πάντα ὑπεπτήζχει καὶ πόλεις καὶ ἔϑνη, καὶ δίκην ἀστα- 
χύων ὡς ἐν ἅλωνε ϑερινῷ συνετρίβοντό τε καὶ ἐφϑείροντο. 
V. 18 ὅϑεν ἀπογνόντες καὶ οὗτοι τὸν πρὸς τοὺς Σχύϑας πόλεμον, δι- 
10. τεμάχιά τὸ em. Boiv. ex lect. cod. Α. τεμάχεώ τα, τεμαχιᾶτ- 
ra W. 4138. παράλιον — Γοτϑοί τε add. A. 16. Comami vo-- 


cantur in margine codicis A. Nam illic adscriptum est, περὶ τῶν 
“προοσφυγόντων Κομάνων τῷ βασιλεῖ. BOIV. 


er inferiorem Asiam descendit, Sed de εἶθ loqui supersedeamus; nam de 

uropa prius est dicendum. Alter enim Sitzischanis filius T'elepugas, limi- 
tibus imperii sui constitutis, meridiem versus Caucasi cacuminibus et 
deinceps mari Caspio, per Massagetarum et Sauromatarum terram profi- 
ciscitur: nec eas tantum, sed omnes gentes, quae Maeotidem paludem et 
"Tanaim accolunt, subigit. Deinde 'lanais fontibus superatis, impetn ad- 
versus Europaeas gentes descendit, quae multae ac variae fuerunt. Nam 
quae in mediterraneis habitabant, partes quaedam ac reliquiae erant vete- 
rum Scytharum, in pastores et aratores divisae: quae autem Maeotidis 
confinia οἱ Ponti oram accolebant, Zicchi et Abasgi, Gotthi et Hama- 
xobii, TTauroscythae et Borysthenitae erant et Mysiae, quae eat ad Istri 
ostia » habitatores. (II) Hi vero Hunni et Comani vocabantur; erant 
etiam qui eos Scythas nominarent. li gravi et intolerabili Scytharum im- 
pressione perterriti, mutandas sibi sedes censuerunt. Neque enim ullis sa- 
fis fiduciae ad resistendum erat, sed omnes et urbes et gentes trepida- 
bant, etspicarum instar quasi in area conterebantur ac profligabantor. Un- 
de et bi Beythici belli successu desperato, pellibus palea plepis pro ratibus 





HISTORIAE BYZANTINAE IL. δ. $7 


φϑέραις ἀντ᾽ ἄλλης σχεδίας κάρφης πεπληρωμέναις vov Ἶστρον ἘΣ 
διέδησαν ἅμα γυναιξί τε καὶ τέκνοις. καὶ οὐ μικρόν τινα χρό- —— ad 
γον ἀγὰ τὴν Θράχην πλανώμενοι περιήεσαν, ἀποικίαν ζητοῦντες 1 τ 
ἁρμόττουσαν ἑαυτοῖς, χιλιάδες οὐ μείους τῶν δέχα. ἀλλὰ πρὶν pacae, 
δαὐτοὺς καταλῦσαι τὴν πλάνην, ὃ βασιλεὺς Ἰωάννης δωρεαῖς με-Ὁ 
γιλοπρεπέσι καὶ δεξιώσεσιν ἄλλαις ἐφέλκεται καὶ τοῖς Ῥωμαΐ- 
χοῖς χαὶ αὐτοὺς ἐγχαταλέγει στρατεύμασι, χώρας ἄλλοις ἄλλας 
διανειμάμενος εἷς κατοίκησιν, τοῖς μὲν κατὰ Θράχην καὶ Maxe- 
᾿δονίαν, τοῖς δ᾽ ἐν Mala κατὰ ἸΠαίανδρον χαὶ Φρυγίαν. (D) MAX D 
10 ἐπὶ τὴν ἕω πάλιν ἡμᾶς ὃ λόγος διαβιβάζειν ἐπείγεται, καὶ τοὺς 
Ὑπερβορείους ἐκείνους Σχύϑας, of xarà τῆς σίας δίκην ἀχρί- 
δος βαρείας χεϑέντες μάλα σφοδρῶς μικροῦ πᾶσαν συνεκύχη-- 
σάν τε καὶ ἐδουλώσαντο. οὗτοι γὰρ ἐπειδὴ τὰ περὶ τὴν Κασπίαν 
στενὰ διέβησαν, xarà νῶτον ἀφέντες Σογδιανούς τε καὶ Bax- 
ἰδτριανοὺς καὶ Ὦξον τὸν Σόγδον ποταμὸν, ὃν μεγάλαι τε καὶ πλεῖ- 
σται τρέφουσι πηγαὶ, παρὰ τοὺς πρόποδας τῶν πρόσω μεγάλωνῈ 
ὑρῶν διεχείμασαν, τῶν ἐκεῖσε τῆς χώρας ἐκείνης ἀγαθῶν ἀπο-- 
λαύοντες, ὅσα τῆς ἄνωθεν λείας ὥναντο. ὄρη δὲ ταῦτά εἶσι 
πλεῖστα καὶ μέγιστα, ἃ πάντα κατὰ συνέχειαν ἀλλήλων ἐχόμενα 
δὴ ὥσπερ ἕν ἅπαντα γίνονται ὅρος, Ταῦρος ὀνόματι καλούμενον 
γεγικῷ, ᾧ κατὰ μέσον ἀκριβῶς διέζωσται πᾶσα “σία. ἀρχὴ μὲν 
γὰρ αὐτῶν πρὸς ζίφυρον ἄνεμον τὰ ἔγγιστα τοῦ «Αἰγαίου πελά- 
Toc" σχίζουσι δὲ ἐχεῖϑεν ἐξιόντα ἐς τμήματα δύο τὴν ὕὅληνῈ 


3 £2 


᾿Ασίαν, ἄχρις ἂν ἐς ἀπηλιώτην ἄνεμον παρ᾽ ἀὐτὸν τελευτήσωσι 


11. Ὑπερβορείους A., ὑπερορίους W. 15. Σύγδον om. A. 
24. ἀφηλιώτην Α. ᾿ 


tii, cum uxoribus et liberis Istrum transierunt, et sati longo tempore in 

ca oberrarunt, idoneam sibi coloniam quaeritantes, decem millibus haud 
pauciores. Sed priusquam vagandi finem fecissent, Imperator loannes magui- 
liis muneribus aliisque beneficiis eos sibi adiungit et ipsos etiam in Ro- 
manas jegiones refert, alias aliis sedes partitus, quibusdam in Thracia et 
Macedonia, quibusdam in Asia ad Maeandrum et apud Phrygiam. (III.) Ve- 
"um jam in Orientem est transeundum, et ad illos Hyberboreos Scythas 
Yettendum , qui in Asiam velut magna vis locustarum effusi, propemodum 
Uiversam conturbarunt et oppresserunt. Nam Caspiis angustiis superatis, 
Sogdiana a tergo relicta, et Bactrianis et Oxo Sogdo flumine, qui pluri- 
mis és magnis fontibus augetur, ad radices magnorum montium pro- 
tresi hibernarunt, ubertate illius regionis et praeda ante parta fruentes. 
Montes autem illi et plurimi sunt, et maximi: qui quod una quadam con- 
Unenü serie cohaerent, in unum veluti montem conflantur, qui nomine 
cvmmnni 'l'aurus dictus, Asiam universam perfecte mediam cingit ac divi- 
üt Incipiunt illi ab Occasu, proxime Aegaeum mare; inde vero exorsi 
ἰοίδπι Asiam in duas partes secant, donec :ad Subsolanum ventum iuxta 





88 NICEPHORI GREGORAE 


A. M. χὸν Ὦχεανόν. (4,.) ᾿Αλλὰ γὰρ ἦρος ἐπιγενομένου, ὅτε πᾶν τὸ 
ad πρόσωπον τῆς γῆς τὴν χλύην τῆς πόας ἐνδύεται, τὰ παρὰ τοὺς 
Εν ουν πρόποδας τῶν ὀρῶν χειμάδια καταλιπόντες οἱ Σκύϑαι, καϑάπερ 
Ducae, αἰπόλια καὶ βουχόμα, xarà πλῆϑος τὰς κορυφὰς τῶν ὑρῶν 
ὑπερβάλλουσι, δέουσί τε κατὰ τῶν ὑποχειμένων ἐϑνῶν καὶ πάν- 5 
P. 39 τας ἐν λόγῳ λείας ποιούμενοι, καταντῶσιν ἐς Ἰνδικὴν, ὁπόση 
ἐφ᾽ ἑκάτερα κεῖται τοῦ μεγίστου τῶν ποταμῶν Ἰνδοῦ. καὶ ταύ- 
τῇ ζυγὸν ἐπιϑέντες δουλείας, οὐκέτι πρὸς ἕω ταύτης ἐπέχεινα 
ὥδευον διὰ τὸ τραχύ τε καὶ καυματῶδες τοῦ τόπου" ἀλλ᾽ ἐπ᾽ 
4Mooyacíar τε καὶ Καρμανίαν τὴν ὁρμὴν ἐποιήσαντο" καὶ πάντων 10 
ῥαδίως ὑποκυπτόντων, ἐπὶ Χαλδαίους ἀφίχοντό τε καὶ Ἄραβας. ὦ 
ἔπειτα ἐς Βαβυλωνίους καὶ ᾿Ἡσσυρίους διαβάντες, καὶ IMeoono- 
ταμίαν xartiÀggórtg, καὶ ταῖς τοῦ τόπου χάρισιν ἀρεσϑέντες, 
Βἐχεῖ τὴν μαχρὰν καταλύουσι πλάνην, ἔτος που ἤδη τρίτον ἀνύ- 
οντες, ἀφ᾽ οὗ τόν τε Ἰαξάρτην διεπεραιώϑησαν ποταμὸν καὶ 15 
τῶν ἄλλων διέστησαν ὁμοφύλων, τῆς χάτω Loíag κληρούχους 
τάξαντες ἑαυτούς. (Ε.) Ὥσπερ δὲ πῦρ ἐς ὕλην βαϑεῖαν ἐγσχῆ- 
wav, οὐ μόνον ἧς τὸ πρῶτον ἐδράξατο, ταύτην λυμαίνεται 
μόνην, ἀλλ᾽ εἰ ὁμοίᾳ καὶ πάσῃ τῇ πέριξ ἐντύχοι, ἤδη καὶ πᾶ- 
σαν ἐκείνην ῥᾷστα ἐπιβόσκεται" οὕτω καὶ ὃ τῶν Σκυϑῶν ἀρχη- 
Ογὸς τοντωνὶ τὴν τῆς ὅλης Ἀσίας ἐξαίρετον πρὸς ἅπασαν àv- — 
ϑρωπίνην ἀπόλαυσιν ἐς οἴκησιν ἀπολέξας ἑαυτῷ, οὐκ ἠρέμησε 
τοῦ λοιποῦ, οὐδὲ τῶν πέριξ ἀπέσχετο" ἀλλὰ τοὺς ὕπ᾽ αὐτῷ σα- 
τράώπας καὶ χιλιάρχους διαπεμπόμενος, Πέρσας uiv πρῶτον καὶ 
Πάρϑυυς xol Ἰἥήδους παρεστήσατο" ἔπειτα διὰ τῆς μεγάλης 35 


24, πρῶτα Α. 


ipsum Oceanum terminentur. (1V.) Vere igitur, cum omnis terra grami- 
nis viriditate vestitur, relictis ad montium radices hibernis, Scythae velut 
haedorum greges boumve armenta, montium cacumina superant, et in po- 
pulos subiectos irruunt; eosque omnes praedati, in Indiam penetrant, quan- 
ta in utramque ripam maximi fluviorum Indi patet. Qua sub iugum missa, 
versus ortum ultra progredi destiterunt, ob asperitatem et aestum loci: 
sed itinere in Arachosiam et Carmaniam converso, gentibus illis facile sub- 
actis, ad Chaldaeos et Arabes pervenerunt. Deinde ad Babylónios εἰ 
Assyrios transgressi, oocupataque Mesopotamia, amoenitate loci allect 
longos ibi errores finiunt, tertio anno postquam laxarten fluvium traie- 
cerant et a populeribus suis avulsi Asiam inferiorem sibi vindicarant. 
(V.) Sed quemadmodum ignis ip densam silvam delatus non eam solum, 
quam primam corripuit, consumit, sed et circumiectam omnem , si ei pa- 
riter obvia fuerit, facillime depascitur: sic dux illorum Scytharum, to- 
tius Asiae ad omnem humanam commoditatem oportunisajma sede sibi de- 
lecta, postea non quievit, neque finitimis abstinuit : eed tribunis suis et sa- 
trapis alio atque alio missis, Persas primum et Parthos et Medos subi- 


HISTORIAE BYZANTINAE II. 5. 89 


ἀνιὼν “Τρμενίᾳς, ἤλασε πρὸς μὲν ἄρκτον ἄχρι Κολχίδος καὶ τῆς ΔΑ. C. 
ἐχεῖσε Ἰβηρίας " ἔμελλε δὲ ἤδη ἐς τοὺς ἐπιόντας ἐνιαυτοὺς καὶ διὰ ἢ 
τῆς ἐνδοτέρας ἐλάσαι “σίας καὶ ὅρους τῆς οἰχείας ἀρχῆς ποιή- — 1254 
σασϑαι τὰς παραλίους ψάμμους, ὅπου ϑάλασσά τε καὶ ἤπειρος piri 
δσπένδονται. μηδὲ γὰρ εἶναι τῶν ἀνεχτῶν, ἔξω τι τῆς αὐτῶν ἐλ-Ὁ 
λελέφϑαι χειρὸς, ὑπόσα τὴν τῆς zdclag ἤπειρον ἅπασαν ἄχρι V. 19 
ϑαλασσῶν οἰχοῦσιν αὐτῶν. τέως δ᾽ αὐτόϑι καταμένειν ἠρεμοῦν- 
τες ἐγνώκεισαν, χλήρους ἑαυτοῖς διανείμαντες χωρῶν καὶ πόλεων, 
διαφύρων τε οἰκιῶν καὶ χτημάτων χτήσεις καὶ καταγωγὰς, πολ-- 
ἰδλὴν ἐμπαρεχομένας τῷ σώματι ϑυμηδίαν καὶ τρυφήν. (ς΄.) Xov-R 
σὺς δὲ καὶ ἄργυρος καὶ χρημάτων ποικιλία καὶ πολυτέλεια (πολλὰ 
δὲ ταῦτα ἐπιχωριάζει xar! ἐκείνους τοὺς ycpovc) οὔπω ἐγινώ- 
exero τούτοις εἷς ὅ τι χρήσιμα εἴη τοῖς ἔχουσι" "διὸ καὶ παρέ- 
Totyoy αὐτὰ ἴσα καὶ χόνιν, καὶ ὅσα ἐς ὕλην ἀνόγητον ἔῤῥιπται. 
l5 γὰρ φύσις τῶν ἀναγκαίων γίνεται πρῶτον διδάσκαλος " ἂν γοῦν 
ταῦτα μὴ σπάνις στενοχωρῇ τις, ἀλλ᾽ ἐς πλῆϑος ἡ τύχη παρέχῃ 
προχεῖσϑαι, τηνικαῦτα ὡς ἐκ συγχρίσεως προμηϑὴς αὖϑις ἡ φύ-Β 
σις αϑίσταται, κατ᾽ ἐξουσίαν τὸ προσηνέστερον ἐκλεγομένη σα- 
φῶς ταῖς αἰσθήσεσιν. ἂν δὲ κόρος ἐπὶ τούτοις γένηται, συνήγο- 
ὥρος οὗτος αὐτίκα καϑίζει τοῖς περιττοῖς, καϑάπερ τινὰ πλάνην 
xti δέλεαρ μηχανώμενος πρῶτον τὴν αὐτῶν ἐς διάφορα εἴδη ποι- 
χιλίαν καὶ σύνϑεσιν" κἄπειτα ἐγγοητεύων οὕτωσί πως ἀπόῤῥη- 
Tov ἡδονὴν, ἵνα μὴ τὸ τῆς περιττότητος ἐμβριϑὲς ἐπαχϑὲς 
φαίνηται ἅμα καὶ λυπηρόν. ὡς νῦν γε καὶ οὗτοι μόνοις τοῖς ἀναγ- P. 23 
2. δὲ] δὴ ΑΞ 20. πλνον Α. , 


i; deinde per ÀÁrmeniam maiorem ascendendo versus Septentrionem δὰ 
^lchidem et finitimam illi Iberiam excurrit. Habebat porro in animo, se- 
quentibus annis interiorem quoque Asiam pervagari et Imperii sui limites 
uenis litorum, qua mare et terra coeunt, terminare, Neque enim feren- 
dum esse, ut ulla gens eius ditioni non subesset, quae per totam Asiae 
cnünentem. ad maria usque habitaret. Sed tum quiete ibi considere de- 
Gererunt, provinciis, urbibus, habitationibus, aliarumque rerum posses- 
sionibus praediisque voluptariis et amoenissimis inter se distributis. (VI.) Au- 
T'u) vero, argentum, varias pecuniae species, suinptuosasque divitias, qui- 
lu joca illa abundant, cui usui essent cum adhuc ignorarent, non secus 
δ lutum ac veluti res abiectas et inutiles negligebant. Natura enim res 
Técssarias in primis monstrat, quae si propter penuriam angustae non 
Ent, sed benignitate fortunae supersint, tum naturae providentia veluti 
Pr aemulationem rursus excitatur quatenus.potest ad ea diligenda , quae 
*eMibus magis blandiantur. Quorum satietas si subsequatur, statim ea pa- 
"ocinatup rebus superfluis; et primum quandam veluti fraudem machina- 
Ur, ac tanquam escam varietatem earum rerum et compositionem multi- 
Pim obiicit; deinde aré&nam voluptatem quasi per magicas praestigias 
lina, ne nimia rerum superfluarum copia gravis et molesta fiat. ta hi 





40 NICEPHORI GREGORAE 


A.M. χαίοις ὄντες ἐϑάδες, καὶ τούτοις ἐστενωμέγοις, ἔπειτα τοσαύ-- 
6790 — «uic τῶν τόπων ἐκείνων χάρισιν ἐντυχόντες, ónócag ἡ Βαβυλω-- 
6768 γίων xal cavolo φέρει περίχωρος, οὐχέτι τούτων ἀπαλλάττε-- 
Inp. loann. 590, ἔκριναν δεῖν, ἀλλὰ χαίρειν εἰπόντες τοὺς μαχροὺς ἐκείνους 
πόνους καὶ περιδρόμους, ἐκεῖσε τοῦ λοιποῦ ποιεῖσϑαι καϑημένους 5 
τὴν δίαιταν. ἐκεῖϑεν δ᾽ ὅπόσοις ἐπῆλθον ἔϑνεσι, φόρους συνταεί- 
ΒΈαντες ἅπασιν, ἀνὰ πᾶν οὐ διαλείπουσιν ἔτος δασμολογοῦντες καὶ 
ἐπιτάττοντες ὅσα καὶ δούλοις, καὶ χρηματίζοαντες ὡς ἐκ μεγάλου 
τρίποδος, καὶ ϑεμιστεύοντες ὁπόσα σφίσι δοκοίη ἐς ἐκείνους xa1;- 
κειν. (Z.) Τῷ δὲ χρόνῳ τοῖς τῶν ““Ισσυρίων καὶ Περσῶν καὶ XaA- 10 
δαίων ὅμιλήσαντες πεπαιδευμένοις ἤϑεσιν, ἔς τε τὸ αὐτῶν ἔκλε--: 
yay σέβας, τὴν πάτριον ἀϑεῖΐαν ἀφέντες, καὶ τοῖς αὐτῶν κεκοε-- 
Li [d 37 € ? ^" , 
γωνήκασι νόμοις xol ἔϑεσιν,᾽ ὑπόσα τε ἐς ἐσθῆτα xol τράπεζαν 
Ο ἄγει πολυτελῆ, καὶ ὁπόσα τὴν τῆς ἄλλης διαίτης ὑπαγορεύει τρυ-- 

/ e V A , » / «» et 
φήν. ἐς τοσαύτην γὰρ τὴν μεταδιαίτησιν ἤδη παρήλλαξαν, ὥστε 15 
πρότερον τὴν μὲν χεφαλὴν παχεῖ τινι πίλῳ καὶ ἀνειμένῳ σκέπον-- 
τες, τῆς δ᾽ ἄλλης πάσης ἐσθῆτος τὸ εὔδαιμον el; δέρματα ζώων 
E , 1 3 , e ? 
ἀγρίων ἐγκλείοντες, καὶ διφϑέρας ἀνεπιτηδεύτους, ὅπλοις à 
ὁμοίως χρώμενοι δοπάλοις τισὶ, καὶ σφενδόναις, δύρασί τε καὶ 
βέλεσι καὶ τόξοις αὐτοσχεδίοις ἅπασιν ἔκ τε δρυῶν καὶ τῶν ὁμοίων 90 
δένδρων, ὅσα ὄρη καὶ λόχμαι ταῖς ὥραις δουλεύοντα φέρουσιν 
αὐτοφυῆ βλαστήματα, σηριχρῖς καὶ χρυσοῦφέσιν ὕστερον ἐχρή- 
σαντο τοῖς ὅλοις ἐνδύμασιν * ἐς τοσοῦτον ἀμετρίας ἐξήνεγκαν τὴν 
ἁβρότητα τῆς τρυφῆς, ἐκ διαμέτρου καϑάπαξ͵ στήσαντες éav- 

Ῥτοὺς τῆς προτέρας διαίτης. 95 
5. καὶ περιδρόμους add. A. 
quoque principio solis necessariis, iisque angustis assueti: deinde in tot 
earum regionum amoenitatibus versati, quot Babyloniorum et Assyriorum 
confinia suppeditant, eas non esse deserendas iudicarunt: sed diuturnis il- 
lis laboribus et vagis cursibus repudiatis, ibi considendum et deinceps viven- 
Qum esse. Unde iis' gentibus, quas invaserunt, annua tributa imposuerunt, 
nec ex eo desistunt eas exactionibus et edictis pro mancipiis quotannis 
exagitare, et velut ex magno tripode oracula reddere, ac pro sua libidine 
quidvis in illas decernere. (VIL) Tandem cultioribus Assyriorum, Persa- 
rum et Chaldaeoram moribus mansuefacü, δὰ eorum religionem inclina- 
runt, patrio numinis contemptu relicto, illorumque mores et instituta in 
vestibus, in sumptuoso victu, caeterisque vitae deliciis receperunt , tanta 
mutatione facta, ut. cum prius caput crasao et. promisso pileo tegerent, et 
reliqui vestitus omnis felicitas in pellibus animalium et coriis illaboratis 
&pud eos consisteret, arma vero eis essent clavae, fundae, hastae, sagittae 
et arcus, omnia ex tempore quernis et aliis similibus lignis fabricata, qualia 
Taontes et sylvae certis tempestatibus sponte nascentia producunt, iidem postea 


vestes integras sericas et auro intertextas usurparent; usque adeo luxu im- 
modico diffluere coeperunt, pristina vitae ratione prorsus in contrarium mutata. 














HISTORIAE BYZANTINAE IL 6. 41 


ς΄. Ἐπὶ τούτων oi τὴν ἐντὸς τοῦ Εὐφράτου Mola» ἔχοντες — A. C. 
Τοῦρχοι xal οἱ τὴν Κοίλην Συρίαν καὶ Φοινίκην “ραβες 96- 
ρῦβον εἶχον ἐφ᾽ ἑαυτοὺς οὐ μικρὸν, πονηρὸν τοὺς Σχύϑας ὅὁρῶν- 1954 
τις γιτόγημα. πρέσβεις οὖν αὐτοχράτορας ὃ τῶν Τούρκων ἥγε- "ir οἱ 

δμὼν πρὸς τὸν βασιλέα ἐκπέμπει Ἰωάννην περὶ βεβαίων σπονδῶν. V. 90 
ἐδεδίει γὰρ, μὴ περισπώμενος ἐς τὰς τῶν Σχυϑῶν μάχας αὐτὸς 
ὕπισϑεν ἔχη μεγάλους ἐχϑροὺς τὰς Ρωμαίων δυνάμεις " εἶναι yàg P. 94 
αὐτῷ τῶν πάνυ τοι ἀδυνάτων καὶ σαφῆ τῆς οἰκείας ἡγεμονίας ἀπώ- 
λειαν, εἰ μόλις ἔχων τὸ ϑαῤῥεῖν ἀντιπαρατάττεσϑαι πρὸς μόνας 

Ἰττὰς Σχυϑικὰς ἐφάδους, ἔπειτα πρὸς δύο μερίζειν τὰς ἑαυτοῦ dv- 
γύμεις ἀναγκάζοιτο διὰ τὰς ἑκατέρωθεν μάχας. τοῦτο καὶ τῷ 
βασιλεῖ πρὸς βουλήσεως ἦν καὶ πάνυ τοι προδεδογμένον, πολ-- 
λῶν ἐΐνεχα ^ ἑνὸς μὲν, ὅτι μηδὲ τούτῳ ἐδόχει ὀυνοῖσον, οὐδ᾽ 
αὖ χοῦφον καὶ ῥάδιον, ὅτι μὴ τῶν μάλα βιαίων καὶ ἐπαχϑῶν, B 

Ἰδμερίζεσϑαι πρός τε τὰς τῆς z4olac μάχας, πρός τε τὰς τῆς Εὐ- 
θώπης " ἑτέρου δ᾽, ὅτι καὶ μέγα νῦν ἐπιτείχισμα καὶ σφόδρα 
τοι χαίριον γίνεσϑαι, μέσους κειμένους τοὺς Τούρχους κατὰ τῶν 
Σχυϑιχῶν πολέμων, καὶ τὸν κοινὸν δεχομένους κίνδυνον ἐν τοῖς 
ἑαυτῶν σώμασι, δίκην προμάχων στε ῥῶν ἢ προβόλων πετρῶν, 

Sic ἐγιαχοῦ τῶν παραλίων μερῶν κατὰ τῶν τῆς ϑαλάσσης ἀγρίων 
χυμάτων ἡ φύσις ἐξώπλισε. (B.) Ταῦτ᾽ ἄρα καὶ πρόϑυμός τε 
καὶ μάλα ἐϑελοντὴς τὰς μετὰ τῶν Τούρκων ἐτέλει σπονδάς " καὶ . C. 1934 
τοῦτο μέγα ὄφελος τοῖς Ῥωμαίων τότε κατέστη πράγμασιν. 
ἄδειαν γὰρ καὶ ἀνακωχὴν τῶν μακρῶν εἰληφότες πολέμων, ἐς 

Sri» τῶν οἰκείων κτημάτων καὶ πραγμάτων ἐπέδωχαν ἐπιμέλειαν. 

6, αὐτὸς add. A. 598, τότε add. A. | 


6. Inter haec Turci, qui Asiam intra Euphratem, et Arabes, qui Coe- 
lsyriam et Phoeniciam tenent, non parum apud se trepidabant propter 
periculosam Scytharum vicinitatem. Itaque Turcorum princeps legatos sum- 
Ea rei gerendae auctoritate praeditos δὰ Imperatorem Ioannem firmandae 
pads causa mittit, timens, ne ipse Scythico bello distractus gravem ho- 
&en a tergo,.haberet Romanum exercitum. | Eas quippe extremas angu- 
Kus esse, ef certissimum Imperii sui exitium, si Scythárum tantum in- 
«sionibus vix audens resistere, ob geminatum bellum vires suas partiri 
cgeretar, Id et Imperatori in votis erat, ac multis de causis fuerat iam 
axe decretum: tum quod minime utile aut facile, imo grave ac permole- 
sm huic quoque videretur, bellis Asianis εἰ Kuropaeis distringi: tum 
"ju finnissimum et oportunissimum vallum futuri essent 'T'urci inter bellum 

icum interiecti, commune periculum suis corporibus excepturi, velut 
robusti propugnatores, ac tanquam saxei obices, quos in maritimis plagis na- 
Ura alic saevientibus pelagi fluctibus opponit. (II.) His igitur de causis 
libenter e eupide admodum foedus cum Turcis tunc fecit: quod rem Roma- 
lub plurimum iuvit. Metu enim liberati hac diuturnorum bellorum inter- 
RüMIOne possessiones et res suas curandi otium habuerunt, Nam Imperator 


42 NICEPHORI GREGORAE 


A. M. αὐτός τε γὰρ ὃ βασιλεὺς τοσοῦτο μέρος ἀποτεμόμενος γῆς, ὕση 

eg τε ἀρόσιμος xal ὅση πρὸς ἀμιπελουργίαν εὔϑετος, ὅσην ἐξαρχεῖν 

6768 ἔχρινεν ἔς τε βασιλικὴν τράπεζαν, καὶ ἐς ὅσα ἡ εὐεργετοῦσα καὶ 
Imp. Ioann. ; e n / - λέ λ , ἫΝ 

Ducae, διαρκῶς χορηγοῦσα γνώμη τοῦ βασιλέως παρεκελεύετο (γηροτρο- 


Ld y - ^ Li 
Dq«ia δὲ ἦσαν ταῦτα καὶ πτωχοτροφεῖα, xal ὅσα τοὺς ἐκ παντοίων 8 


Ετε καὶ συῶν ἀγέλας προσεκτήσατο ἐπὶ τούτοις, καὶ παντοίων 0g-10 


V. 91 μήτε χεῖρα τοῖς ἰδιώταις καὶ ἀσϑενεστέροις ἐπάγῃ πλεονεκτοῦσαν, 15 


νοσημάτων ἐϑεράπευ lac) , ἐπιμελητά ^rou à 
T. ράπευον τραυματίας), ἐπιμελητάς τε τούτοις ἐπι- 
€ a “ ^ 
στήσας, ὑπόσοι καλῶς γεωργεῖν τε xal ἀμπελουργεῖν ἴσασι, πολ- 
λήν τε καὶ ἄφϑονον τὴν τῶν καρπῶν ἐτήσιον ἤϑροιζε χορηγίαν. 
2 ’ 4 δ 4 4c 4 "- € » 
οὐ μόνον δὲ, ἀλλὰ καὶ ἵππων καὶ βρῶν xal ποιμνέων, ouo 


€ . v M. 
ví9wv ἡμέρων εἴδη, ἐξ ὧν πολύχους ὃ τῶν γεννωμένων πορισμὸὺς 
3 , 2 et , - 1 1 - v / 
ἐφαίνετο xa9^ ἕχαστον ἐνιαυτὸν. τοῦτο δὲ καὶ τοῖς ἄλλοις παρή- 
vét ποιεῖν, ὅσοι TE τῶν γένει προσηκόντων. καὶ ὅσοι τῶν ἄλλως 
3 »Ἤ κ eo e » » “Ὁ , x 1 
εὐγενῶν ἤσαν, ἕν᾿ ἕκαστος οἴχοϑεν ἔχων τῆς χρείας τὸ διαρχές, 


καὶ Gua καϑαρεύουσα 9 Ρωμαίων τελέως ἐντεῦϑεν ἀδικημάτων 
3 - 
ἤ πολιτεία. καὶ μέντοι καὶ χρόνων ὀλίγων ai πάντων ἀποϑῆκαι 


F βρίϑουσαι τοῖς καρποῖς ἑωρῶντο, αἵ τε 000i καὶ ἀγυιαὶ καὶ πᾶσα 


P. 25 


μάνδρα καὶ σηκὸς ἐστενοχωροῦντο τοῖς κτήνεσι, xal ὑπόσαι τῶν 


ὀρνίϑων ἦσαν ἀγᾷαι. (Γ΄) Συνέβη “δὲ τηνικαῦτα τοῖς Τούρ- 9 


xoig ἐπ᾿ εὐτυχίᾳ καὶ τοῦτο Ῥωμαίων, λιμὸς ἰσχυρὸς καὶ σπά- 
vic μεγίστη τῶν χρειωδῶν. καὶ ἦσαν δὲ διὰ τοῦτο μεσταὶ τοῦ 
τοιούτου γε ἔϑνους αἷ 000] πᾶσαι, γυναικῶν τε καὶ ἀνδρῶν xai 
ὅσοι ἥβης ἐλλιπεῖς, ἀνιόντων καὶ χατιόντων ἐς τὴν Ρωμαίων 


2. ὅσην] ὁπόσην Α. 49. μεσταὶ Α., μεστοὶ W. 


tantum terrae arationi et vineis plantandis idoneae usurpavit, quantum satis 
fore putabat ad mensam imperatoriam instruendam, et ad ea omnia procu- 
randa, quae beneficus ac prolixus principia animus decrevisset. Ea erantali- 
menta et, hospitia senum ac pauperum ; item quorumlibet morborum ac vul- 
nerum curationes; quibus rebus et administratores praefecit, qui et agros 
colere, et vineas plantare scirent: ac quotannis uberem fruggm proventum 
reposuit, Neque id solum; verum etiam armenta equorum et boum, ovium 
item et porcorum greges, ac varia genera cicurum avium paravit, unde 
multiplicem singulis annis proventum percipiebat, Idem caeteris etiam fa- 
ciendi auctor fuit, tam cognatis suis, quam reliquae nobilitati, ut cum domi 
quisqne haberet gnde viveret, neque plebeios et inopes per vim opprime- 
ret, et Romana respublica omni maleficio et crimine vacaret. ltaque pau- 
cis annis omnium horrea fructibus referta conspiciebantur, εἴ viae ac pla- 
tene, et stabula et mandrae pecoris multitudinem et avium greges quos- 
cunque vix capiebant. (111.) Accidit autem illud etiam felici Remanorum 
fato, ut. Turci molesta fame et maxima rerum necessariarum penuria con- 
flictarentur. Qua de causa plenae erant omnes viae illius gentis hominum, 
mulierum, virorum, impuberum redeuntium et advenientium in Romanorum 


HISTORIAE BYZANTINAE IL 6. | 48 


χώραν. xal ἐχενοῦτο σὺν ἀφϑονίᾳ μακρᾷ πᾶς ὃ τῶν Τούρκων A. C. 
πλοῦτος ἐς τὰς Ρωμαίων δεξιὰς, ὅσος ἐν ἀργύρῳ καὶ. χρυσῷ, 1 
ὅσος ἐν ὑφάσμασι, καὶ πᾶν ποικίλον εἶδος καὶ τερπνὸν καὶ τρυ- 1954 
φῆς μεστὸν πολυτελοῦς. καὶ ἦν ἰδεῖν τὰ πολλῶν ἄξια χρήματα gr ΕΣ 
δσίτου βραχέος ὦνια προτιϑέμενα. τότε καὶ ὄρνις οἱαδηποτοῦν, καὶ 
πρός γε ἔτι βοῦς τε καὶ ἔριφος, πολλοῦ τινος ἐτιμῶντο. καὶ τούτῳ * 
τῷ τρόπῳ τάχιστα ot Ῥωμαίων οἶκοι πλούτου βαρβαρικοῦ πλήρεις 
κατέστησαν, πολλῷ δὲ πλέον τὰ βασιλικὰ ταμεῖα ἤδη τῇ τῶν χρη-Β 
μάτων ἔβριϑον δαψιλείᾳ. καὶ ἵν᾽ ἐν βραχεῖ παραστήσω τὸ 
πᾶν, οἱ ταῖς τῶν ὀρνίϑων ἀγέλαις ἐπιστατοῦντες ὁπόσα τίχτοιεν 
αὗται ὠὰ, ἀνὰ πᾶν συναϑροίζοντες ἔτος ἐπίπρασκον " ὥς ὀλίγου χρό- 
νου πρὸς τῶν συναχϑέντων ἐντεῦϑεν χρημάτων στέφανον κατα- 
σχευασϑῆνιωι τῇ βασιλίδι, λίϑοις καὶ μαργάροις May πολυτελέσι 
διηνϑισμένον, ὃν καὶ ὠάτον ὃ βασιλεὺς ἐπωνόμασε, διὰ τὸ éx 
ιὁτῆς τῶν wv πράσεως κατεσχευάσϑαι αὐτόν. (4.) Ἕν μὲν δὴ 
τοῦτο τῆς ἐκείνου βασιλικῆς καὶ πολιτικῆς προμηϑείας δεῖς 
μα ἕτερον δὲ, ἐπειδὴ ἑώρα τὸν Ῥωμαϊκὸν πλοῦτον μάτην χε-- 
γοΐμενον ἐς τὰ ἐξ ἀλλοδαπῶν ἐϑνῶν ἐνδύματα, ὅσα τε ἐκ Ση- 
ρῶν Βαβυλώνιαι καὶ “σσύριαι ταλασιουργίαι ποικίλως δημιουρ- 
ἐβγοῦσι, καὶ ὅσα χεῖρες Ἰταλῶν εὐφυῶς ἐξυφαίνουσιν, ἐξήνεγκε 
δόγμα, μηδένα τῶν ὑπηκόων χρῆσϑαι αὐτοῖς, εἰ μὴ βούλοιτο, D 
ὅστις ποτ᾽ ἄρ᾽ εἴη, αὐτὸς τε καὶ γένος ἄτιμος εἶναι" ἀλλ᾽ ἢ 
μόνοις τοῖς ὅσα 7) Ῥωμαίων γῆ γεωργεῖ καὶ od Ῥωμαίων ἀσκοῦ-- 
σι χεῖρες. τῶν γὰρ ἀναγχαίων ἡ χρῆσίς ἐστιν ἀμετάβλητος, 


16. καὶ πολιτικῆς add. A. 44. Wolfio ante σῶν γὰρ dvayx. non- 
nulla excidisse videntur. 


agros. Omnes "Turcorum opes acervatim, aurum, argentum, telae, omne ge- 
nus rerum voluptariarum ac sumptuosarum exhauriebantur et in Romanorum 
manus perveniebant. "Videres magni pretii merces exiguo frumento com- 
uwutari. 'Tum quaelibet avis, bos, hoedus magno precio vaenibant. Eo 
paio cum Remanorum aedes celerrime barbaricis opibus affluebant , tum 
peratoris fiscus pecunia redundabat. Et ut rem omnem paucis expediam, 
cum ova gralünarum ii, quibus avium greges commissi erant, quotannis 
collecta. venderent, exiguo tempore tantum inde pecuniae coactum est ,' ut 
trici corona gemmis et margaritis pretiosissimis, distincta pararetur, 

quam Imperator ex ee ovatam nominavit, quod de venditis ovis confecta 
emet, (1V.) Ac unum hoc illius Imperatoriae ac politicae providentiae 
fpecumen esto. Alterum illud, er videret Romanas divitias vega 
I peregrinas vestes, quas sive Babylonicae et Assyriae textrinne Sericis 
filis vanaient , sive Italicae manus eleganter contexerent, edicto sanxit, ne 
quis subditorum iis uteretur, nisi ipse, quisquis esset, cum omni familia 
18 ordinem cogi ac notari ignominia vellet: sed iis contenti essent, quas 
Romanae provinciae ac manus praeberent. Necessariarum enim rerum 








44 NICEPHORI GREGORAE 


và δὲ ἐνδεχόμενα ταῖς τῶν ἀρχόντων ἀχολουϑοῦσιν ὀρέξεσι" xoi 


μέθῃ τοῦτο νόμος αὐτοῖς καὶ τιμὴ, ὃ τοῖς ἄρχουσι δεδογμένον ἐστίν᾽ 
6763 ὥστε χκἀνταῦϑα ἣν ἰδεῖν, ἐκεῖνα μὲν ἐν Καρὸς καταστάντα 
€— μοίρᾳ τοῦ λοιποῦ, τὸν δὲ τῆς εὐγενείας ὅρον ἐν τοῖς τῶν Ῥω- 


μαίων ἐνδύμασι περιχλεισϑέντα, τὸν δὲ πλοῦτον οἴχοθϑεν οἴκαδε, 5 


τὸ ϑρυλλούμενον, φερόμενον. 


V. 22 ζ΄. Ἀλλὰ γὰρ ἐφ᾽ ἕτερα ἡμῖν ἀγέσϑω 0 λόγος. τῇ μὲν βασι- 


λίδι Εἰρήνῃ μετὰ τὸ τεκεῖν τὸν παῖδα Θεόδωρον συνέβη, ῥιφεῖσαν 


P. 46 τοῦ ἵππου ἐπὶ πολὺ τοῦ πεδίου συρῆναι" ἔτυχε γὰρ ἐπὶ ϑέαν 


κυνηγεσίου τινὸς ἄρτι ἐληλυϑυῖα μετὰ τοῦ συζύγου καὶ βασιλέως" 10 


ὡς ἐντεῦῖϑεν βλαβῆναί τε τὴν μήτραν καὶ μηκέτι τεκεῖν τοῦ λοι- 
ποῦ. ἦσάν γε μὴν ἄμφω τὴν βασιλείαν ἰϑύνοντες πάνυ σεμνῶς 
καὶ κοσμίως καὶ πλείστην ποιούμενοι πρόνοιαν τοῦ δικαιοσύνην 
τε καὶ εὐνομίαν ἀνϑεῖν ἐν ταῖς πόλεσι, πλεονεξίαν τε ἀπεῖναι καὶ 


ἁρπαγήν. (B.) "Eósuavro δὲ καὶ ναοὺς ἀμφότεροι λίαν περι-15 
Βκαλλεῖς, πλείστοις ἀναλώμασι μεγίστας καὶ ποικίλας τὰς τούτων 


οἰχοδομὰς κατεσχευακότες" ὃ μὲν βασιλεὺς vóv τε περὶ τὴν 
Mayvzoía» , εἰς ὄνομα τῆς ϑεομήτορος Σώσανδρα καλούμενον, 
καὶ τὸν ἐντὸς τῆς Νικαίας εἰς ὄνομα ᾿Αντωνίου τοῦ μεγάλου" 1| 


δὲ βασιλὶς τὸν ἔνδον τῆς παρὰ τὸ ὅρος τὸν Ὄλυμπον κειμένης 30 


τῶν Προυσαίων μητροπόλεως, ἐπ᾽ ὀνόματι τοῦ τιμίου προφή- 
του προδρόμου καὶ Βαπτιστοῦ" χτήματά τε πλεῖστα αὐτοῖς καὶ 


προσόδους ἐτησίως ἀνενδεεῖς ἐπιχορηγήσαντες, μοναζόντων καὶ 


1. ἀρχόμενα W. in mg. pro ἐνδεχόμενα. Vid. Notas 8. ἦν 
add. A. 7. ᾿Δλλὰ — Aoyog om. B. et in eodem codice incipit 
Lib. III. a verb. τῇ μέν. 


usus est immutabilis: non necessariae principum cupiditatibus parent: id- 

que lex eis est et honor, quod principibus visum fuerit. Proinde tum quo- 

ue cernere erat, illas res deinceps minimi fieri: nobilitatis autem limites 
manis vestimentis definitos, et divitias domo, quod aiunt, domum ferri. 


7. Sed iam ad alia transeat oratio. Cum Imperatrix Irene filium 'Theo- 
dorum peperisset, accidit, ut equo deiecta per longum spacium traheretur. 
Nam casu venerat cum marito Imperatore spectatum quandam venationem. 
Unde laesa matrice, parere desiit. Caeterum ambo imperium graviter e£ 
modeste administrabant summoque studio curabant, ut iustitia et aequitas 
im urbibus florerent; avaritia vero et rapinae prohiberentur. (IL) Etiam 
templa elegantissima uterque maximis sumptibus amplitudine et varietate 
etructarae insignia aedificarunt : Imperator quidem unum Magnesiae, Dei- 
parae virginis nomine, quod Sosandra dicitur: et alterum Nicaeae, magno 
Antonio sacrum: Imperatrix vero illud, quod intra Prusaeorum metropolin, 

,ad montem Olympum sitem, nomine venerandi prophetae praecursoris et 
Baptistae notum est. Atque his plurimas possessiones et annuos reditus 
liberaliter attribuerunt, monachorumque et ascetarum dogicilia in his con- 








HISTORIAE BYZANTINAE II. 7. 45 


ἀσχητῶν ἐνδιαιτήματα ἔδειξαν, πλήρη χάριτος xal ϑυμηδίας A. C 
πνευματικῆς, ov μόνον δὲ, ἀλλὰ καὶ νοσοχομεῖα καὶ πτωχοτρο-- 
φεῖα τοῖς τότε καιροῖς ἐπεδαψιλεύσαντο, καὶ ὅσα τὸν ἐχείνων 1954 
κατὰ ϑεὸν ἔρωτα ἔδειξαν ἐναργῶς. ([Γ.) 2413? ἐν τούτοις ἡ μὲν Ὁ" 
ὃ βασιλὶς Εἰρήνη τὸ ζῇν ἐξεμέτρησεν. ὃ δὲ βασιλεὺς καὶ σύζυγος 
πάγυ βαρέως ἐπὶ μαχρὸν τὴν éxelvnc ἤνυσε στέρησιν" ὀψὲ δὲ μὴ Ὁ 
φέρων τὴν μόνωσιν, καὶ δευτέραν ἄγεται σύζυγον. αὕτη δὲ ἦν 
rra ἢ ἐξ “λαμανῶν, ἔτι νέα πάνυ τῇ ἡλικίᾳ, ἀδελφὴ τοῦ ῥη- 
yc Σικελίας Magogé. nero δ᾽ ἐχεῖϑεν αὐτῇ καϑάπερ τροφὸς 
t0xai παιδαγωγὸς ξὺν πολλαῖς ἄλλαις καὶ γυνή τις ὥραν ἐπαγομέ- 
ry προσώπου xal ὀφϑαλμῶν ὡς εἰπεῖν ἄφυκτόν τινα σαγήνην, 
ὄγομα Magxealva* ἢ φίλτροις καὶ καταδέσμοις ἐρωτικοῖς, καὶ 
ἡϑῶν ἀστειότητε xarà μιχρὸν ὑπηγάγετο καὶ τοὺς βασιλικοὺς 
épjaAuo?c xal πρὸς τοὺς ἑαυτῆς ἐξέκαυσεν ἔρωτας, ὡς παρα-- 
ι5ϑεωρεῖσϑαι λαμπρῶς ἤδη τὴν βασιλίδα Ζνναν. ἐς τοσοῦτον γὰρ 
ἵστερον ἀτοπίας αὐτὸν οἱ τῆς Ἰαρκεσίγνης ἐξεκύλισαν ἔρωτες, 
στε καὶ συμβόλοις κοσμεῖσϑαι βασιλικοῖς συγκεχώρηχε ταύτην" 
ὡς τούτων μὲν εἵνεκα μηδὲν ἐνδεῖν τῆς βασιλίδος ζάννης, τῆς δὲ 
βασιλικῆς στοργῆς καὶ ῥοπῆς καὶ τῆς τῶν ὑπηχόων αἰδοῦς καὶ 
δὑποστολῆς, εἰ μὴ πάσης ἀπήλαυεν, ὡς εἰπεῖν, αὐτή γε καὶ uó- F 
97, ἀλλ᾽ οὖν πλείονος ἢ κατὰ τὴν νόμιμον σόζυγον, τὴν βασι- 
λίδα ἄνναν φημί. (4.) Ὅμως συνετός γε τυγχάνων ὃ βασιλεὺς, V. 38 
oix ἄλυπος τὸ παράπαν τὸν βίον διέβοσκεν, οὐδὲ κατηφείας καὶ | 
συντριβῆς τῆς προσηκούσης ἐχτός" ἀλλὰ νύττουσαν εἶχε καϑά- 
19. καὶ τῆρ — εἰ μὴ add. Α. 


εἰϊπετοπέ plena gratiae et piae animi voluptatis. Nec his contenti, eom- 
plura hospitia aegros curandos et ad alendos pauperes destinarunt, 
alaque fecerunt, quae amorem eorum erga Deum evidenter declararent. 
(nu) Interim Irene Imperatrice mortua, Imperator atque idem maritus 
obitum illius longo tempore omnino moleste tulit. 'T'andem solitudinis per- 
laesus, secundam uxorem duxit Annam Alemanam, admodum adolescentu- 
lam, Manfredi Siciliae Regis sororem. Quam inde educatricis et magistrae 
leco cum multis aliis mulieribus comitabatur foemina pulcherrimo vultu, cu- 
Iw oculi quaedam quasi retia inevitabilia erant , nomine Marcesina. Haec 
philtris et. illecebris amatoriis, ac morum urbanitate paulatim etiam Im 

ratoris oculos in se convertit amoreque sui sic incendit, ut iam haud dis- 
simulanter Imperatrix Anna prae ea negligeretur. Nam tandem eo demen- 
fie redactus est Marcesinae amoribus, ut eam Imperatoris insignibus or- 
Barn pateretur. Quamobrem ea mulier hac in parte Imperatrici Annae ni- 
lil cedebat: amore autem et propensione Imperatoris et subditorum obser- 
vantia ac reverentia si non sola fruebatur, certe legitimam uxorem et Im- 
P*ratricem Annam longe superabat. (1V.) Caeterum Imperator cum esset 
ἮΙ prudens, vitam agebat non omnis prorsus molestiae ac tristitiae dolo- 
"ique iusti expertem: sed conscientiam acris instar stimuli pungentem ha- 








46 NICEPHORI GREGORAE 


A. M. περ τι κέντρον δξὺ τὴν συνείδησιν, καὶ καιρὸν ἀνέμενε μετανοίας, 
aq καὶ λύσιν ἐζήτει ϑεόϑεν τῆς τοιαύτης παρατροπῆς. δῆλον δ᾽ à- 
6768 τεῦϑεν τουτί, ἀπιέναι γάρ ποτε τὴν ἸΪαρκεσίναν φασὶ roooxc- 
np. ἴαμα, ήσεως ἅμα καὶ ϑέας εἵνεκα ἐς τὸν ϑεῖον νεὼν, ὃν ὃ Βλεμμύδη 
Ducae, γήσεως ἅμα καὶ ϑέας ἑΐνεκα ἐς τὸν ϑεῖον νεὼν, ὃν ὁ Βλεμμύδης 
P. 27 οἴχοϑεν ἐδείματό τε καὶ ἐς ἁγίων καὶ ϑεοφιλῶν ἀνδρῶν ἀσκητή-5 
ριον κατεστήσατο, πολλὴν ἐπαγομένην τὴν τρυφὴν καὶ σφό- 
δρα τοῖς βασιλικοῖς σεσοβημένην συμβόλοις καὶ τῷ τῶν ἀχολού- 
Suy πλήϑει. ἀλλὰ πρὶν τῶν προϑύρων αὐτὴν ἐπιβῆναι, τὰς 
τοῦ νεὼ ϑύρας ἔνδοϑεν χλείουσιν ὃ τῶν ϑείων ἐκείνων ἀνδρῶν 
Βσύλλογος καὶ ταύτῃ τὴν εἴσοδον ἀποκλείουσι, κελεύσεε τοῦ χα 10 
ϑηγητοῦ Βλεμμύδου. ἀνὴρ δὲ οὗτος πολλαῖς περιηνϑισμένος ταῖς | 
ἀρεταῖς, xal πολλῇ τῇ σοφίᾳ ἐξησκημένος, ὁπόσην τε Ἑλλήνων 
ὑμνοῦσι παῖδες, καὶ ὁπόσην oi τῆς xaJ^ ἡμᾶς ἐχκλησίας προ- 
στάται xol ῥήτορες ἐς ἡμετέραν ὠφέλειαν προὔϑηχαν. οὗ γὰρ 
ἔκρινε δίκαιον ὃ ϑεῖος ἐκεῖνος ἀνὴρ, βεβήλοις καὶ ἀϑεμίτοις πο- 18 
Col ἱερὸν πατεῖν ἔδαφος τὸ ἀνόσιον ἐκεῖνο καὶ ἀναιδὲς γύναιον. 
πῶς γάρ; ὃς οὐδὲ πρότερον ἔληγε σχώμμασι βάλλων αὐτὴν καὶ 
γλώττῃ καὶ γράμμασι διασύρων dd. — (E.) Ἢ δὲ τὰ δεινότατω 
πάσχειν οἱομένη xol τῆς βασιλικῆς ἀνάξια σφόδρα τιμῆς, ἐς 
ϑυμὸν ἀνῆπτεν ἑαυτὴν καὶ βαρεῖαν καὶ ζέουσαν ὀργὴν, καὶ uá-20 
λιστα ὅτι καὶ πρὸς τῶν κολάκων παροξυνομένη μάλα ἐτύγχανεν. 
ὅϑεν καὶ ἐπανήει πρὸς τὸν βασιλέα λίαν ὑβριοπαϑοῦσα, καὶ πρὸς 
Ὁ ἄμυναν ὅλαις ὁρμαῖς αὐτὸν διεγείρουσα, καὶ ἐς τὴν τοῦ βωσι- 


10. ταύτῃ om. ÀÁ. — 20. καὶ βαρ. — μάλιστα ὅτι add. A. 


bebat, et poenitentiae occasionem expectans, pravitatis illius correctionem 
& Deo quaerebat; id quod ex eo constat. Aiunt Marcesinam aliquando 
tum adorandi, tum spectandi causa templum adiisse, Blemmydae sumptl- 
bus exaedificatum et sanctorum ac religiosorum virorum exercitationibus 
dicatum; eoque illam advenisse multo cum luxu, lmperatoriis insignibus 
superbam, et magna comitum frequentia stipatam: sed priusquam vestibu- 
lum intrasset ,: coetum illum sanctorum virorum templi fores intrinsecus 0C 
clusisse, atque huic aditum praeclusisse Blemmydae praepositi iussu. 
is multis virtutibus insignis, et varia eruditione perpolitus, tum ea quae ὃ 
Graecis veteribus celebrata est, tum illa quam ecclesiae nostrae anüstüi- 
tes et oratores ad utilitatem nostram proposuerunt. Nefas enim iudicabat 
divinus ille vir, nefariam illam et impudicam mulierculam profanis et con 
sceleratis pedibus sacrum pavimentum calcare. Quid mirum, ubi ille e&t 
dem antea acerbe dictis incessere et tam lingua quam calamo i 
nunquam destiterat? (v .) Ea vero se gravissime laesam arbitrata praeter 
honorem Imperatoriae dignitati debitum, cum per sese excandescebat, Y!" 
lentamque et fervidam iram animo concipiebat, tum ab adulatoribus mag!* 
^ inflammabatur. Unde ad Imperatorem magna cum indignatione revers" 
toto impetu illum ad vindictam incitabat, eam ignominiam in ipsam Impe 


[] 





HISTORIAE BYZANTINAFE 1]. 8. 47 


λέως ὑπόστασιν ἀποφαίνουσα ἀνατρέχειν τὰ τῆς ἀτιμίας ταυτησί. Α. C. 
οὐ μόνον δὲ, ἀλλὰ καὶ oi περὶ αὐτὴν κόλακες, οἱονεὶ πῦρ πυρὶ “ἢ 
καὶ ξύλοις ξύλα προσεπιφέροντες, ἐς ὀργὴν ἀνάπτειν ἠπείγοντο 1254 
μείζονα ἔτε τὸν βασιλέα, χαριζύμενοι τῷ καιρῷ. 0 δὲ βασιλεὺς ur ie 
δἔγδαχρυς yevóuevoc xal βύϑιόν τι στενάξας xol πάσης μεστὸς 
χατηφείας καὶ κατανύξεως ἐν βραχεῖ καταστὰς, ,ἵνα τί με κολά- 
luv ἄνδρα δίχαιον συνωϑεῖτε ;᾽ ἔφασκεν ",,εἶ γάρ μοι πρὸς βου- 
λήσεως ἦν ἀτιμίας ὅδμοῦ xol αἰσχύνης καϑῆσθϑαι ἐκτὸς, ἀκίβδηλον 
ἂγ τὸ τῆς βασιλείας ἐτήρουν σεμνὸν καὶ αὐτός" νῦν δὲ τὰς αἰτίας 
lxiv ἐμῶν ὕβρεων καὶ τῆς βασιλείας αὐτῆς αὐτὸς παρεχόμενος, 
προσηκούσας ἀπολαμβάγω λοιπὸν ἐντεῦϑεν τὰς ἀμοιβὰς καὶ τῶν 
πογηρῶν σπερμάτων ἄξια τὰ γεώργια. ἢ 
η΄. Ἐπὶ τούτων μέντοι τῶν χρόνων ἧρχε Θετταλίας καὶ “41- P. 98 
τωλίας καὶ τῶν πέριξ ἹΠιχαὴλ ὃ νόϑος υἱὸς τοῦ πρώτου ἀπο-- V. 24 
. Éerérov IMtyas τοῦ «ἀγγέλου. τελευτησάσης γὰρ τῆς ἄλλης συγ- 
γενείας ἐκείνου πάσης, περιῆλθεν ἤδη πᾶσα 7j τῶν χώρων ἐκχεΐ-- 
vuv ἀρχὴ εἷς ἕνα τουτονὶ τὸν νόϑον ᾿]Πιχαήλ. τούτῳ παῖδες ἐγέ- 
vro Νικηφόρος καὶ Ἰωάννης καὶ ἹΠιχαὴλ καὶ τέταρτος, vó- 
Joc ὄνομω Ἰωάννης καὶ οὗτος" οἷς ἐπιμερίζειν ἔμελλε μετὰ βρα- 
3059 καὶ τὴν ἑαυτοῦ ἀρχήν. τέως μὲν οὖν πρέσβεις ἀποστείλας πρὸς Β 
βασιλέα Ἰωάννην, ἐζήτει νύμφην ἀγαγέσθαι τῷ ἑαυτοῦ υἱῷ Νι- 
χηφύρῳ τὴν τοῦ υἱοῦ τοῦ βασιλέως Θεοδώρου τοῦ «“ἀάσκαρι ϑυ- 
γυτέρᾳ IMaolay* καὶ ἤνυσε τὸ ζητούμενον. ἐγένοντο yàg τηνι- 
καῦτα μνηστεῖαι καὶ συμφωνίαι, οἷαι δὴ καὶ γεγόνασι, συμπαρα- 
Syerouérnc τῷ υἱῷ Νικηφόρῳ καὶ τῆς μητρὸς Θεοδώρας κατὰ τὴν 


ratoris personam redundare clamitans, Neque haec solum; sed et eius as- 
sentatores ignem quasi igni et faces facibus addébant, et iram Imperato- 
ris maiorem in modum incendebant, aucupandae gratiae causa. Αἱ Impe- 
rator lacrymis obortis, cum profundo suspirio: quid me (inquit) ad virum 
justum puniendum impellitis ἢ Nam si ego sine probro et ignominia vivere 
volussem, Imperii maiestatem inviolatam conservassem. Nunc cum ipse 
meae atque adeo ipsius Imperii contumeliae causam praebgerim, meritis 
Reis gratia refertur, ut malae sementis malam messem percipiam." 

8. Caeterum his temporibus Thessaliae et Aetoliae vicinisque regioni- 
bus praeerat. Michael, nothus filius Michaélis Angeli, illius qui primus re-- 
belaverat. Nam tota eius cognatione extincta, omne locorum illorum im- 
Pernum ad unum hunc nothum Michaélem devolutum fuit. Huic filii fue- 
runt Nicephorus, Ioannes, Micbaél, et quartus nothus, cul et ipsi nomen 
loannes erat: inter quos brevi post distributurus erat suum principatum. 

Un autem missis ad Imperatorem Ioannem legatis, filio suo Nicephoro 
sponsam petebat Mariam, 'Theodoro Lascari Imperatoris filio genitam; et 
Yo compos factus est, Peracta enim tunc sponsalia et pacta, qualiacun- 
Qut ea fuerunt , cum in Orientem Theodora una cum filio Nicephoro, tum 


48 ᾿" NICEPHORI GREGORAE 


A.M. ἕω, ἅμα μὲν καὶ πρὸς ἐπίσκεψιν τῆς μνηστευομέγης νύμφης, 
ad ἅμα δὲ xal πρὸς βεβαίωσιν τῶν ἐν τούτοις συμφωνιῶν. ὧν δὴ 
M , ? 7 LI » ^" 
6763 γενομένων, τὴν νύμφην αὐτόϑι παρὰ τὰ οἴκοι καταλιποῦσα, 
Imp. Ioann. » ' "ur , εκ» NP 

πλάι ἐπανέστρεφεν οἴκαδε σὺν τῷ υἱῷ Νικηφύρῳ Θεοδώρα ἡ τοῦ ΠΠι- 
Οχαὴλ σύζυγος, ἐγγύας λαβοῦσα παρὰ τῶν κηδεστῶν βασιλέων, 5 

ἐς τοὐπιὸν ἔτος τοὺς γάμους τελεῖσϑαι. (18.) Βραχὺ τὸ μεταξὺ, 

καὶ πρὸς κατάλυσιν ἔβλεψε τῶν σπονδῶν αὖϑις ὃ Muyork: καὶ 

ἄρας τοὺς οἰκείους ὑπερέβαινε χώρους ἐπὶ πονήρῳ τῶν δυτιχῶν 

, [4] ^ € " € εν & , ε 

Ὁπόλεων, ot τοῖς Ῥωμαίων βασιλεῦσιν ὑπῆρχον ὑπήκοοι" ὡς 
ἀνάγκην εἶναε ἢ τὸν βασιλέα Ἰωάννην στρατεύειν ἐπ᾽ ἐκεῖνον, ἢ 10 

κίνδυνον εἶναι πάσας ὑπὸ τῷ ἹΠιχαὴλ τὰς δυτιχὰς γενέσϑαι πό- 

Aug. ἦρος οὖν ἐπιγενομένου, πλείστην ὃ βασιλεὺς ἡἡϑροικὼς 

στρατιὰν, ἕξεισι κατὰ τοῦ ἀποστάτου ΠΠιχαήλ. τῆς δὲ φήμης 

δεούσης καὶ προπορευομένης, ai μὲν δυτικαὶ τῶν “Ῥωμαίων πό- 

2 € 7 M 4 2 , 3 , δ 1 
Eug ἀνεῤῥώννυντο πρὸς τὸ εὐθαρσές ve xal ἀνδριχώτερον " τὰ δὲ 5 

τοῦ ἸΠιχαὴλ ὑπέῤῥει καὶ ὑπεπτήχει. ἐπεὶ δὲ καὶ ὃ βασιλεὺς περὶ 

Θεσσαλονίκην καὶ Πακεδονίαν ἐγένετο, πάλιν ὕπ᾽ αὐτῷ ῥᾳδίως 

αἷ πλείους τῶν δυτικῶν ἐγίνοντο πόλεων, ὁπόσας ἡ τοῦ “4γγξ 

P. 29 λου Μιχαὴλ ἔφοδος ἐκλόνησέ τε xal πρὸς βραχύν Ttva χρόνον 
παρατραπῆναι πεποίηκε, Καστορία τε καὶ Πρέσπα, καὶ ἐπὶ 

’ 23 347 e A *» A 2; 

τούτοις ἕτεραι οὐκ ὑλίγαι. ὅὃϑεν εἰς τὸν ἔσχατον συνελαϑεὶς go- 

gov ὃ ἹΜιχαὴλ πρεσβεύεται πρὸς τὸν βασιλέα καὶ τὰς προτέρας 

ἀνακαλεῖται σπονδὰς, ἀποδιδοὺς αὐτῷ καὶ φρούρια, τά τε ἄλλα 

καὶ τὸν Πρίλλαπον, ἔτι τε τὸν Βελεσὸν καὶ τὸ ". ἐτετιμῆχει 


6. τοὐπιὸν Α., τὸ ἐπιὸν W. . 8. διέβαινε A. Φ4͵. xo τὸ *. 
Lacunam hic habent W. et uterque cod, Suppleri potest ex Acro- 
polita φρούρεον τὸς Kooag. Vid. Notas. 


visendae sponsae, tum confirmandorum sponsalium causa venisset. Qui- 
bus peractis, sponsa ibidem apud suos relicta, cum filio Nicephoro Theo- 
dora Michaélis comiux domum rediit, fide accepta, fore ut anno sequenti 
nuptiae celebrarentur. (IL) Sed paulo post Michaél iterum rupto foedere 
limites suos easus , Occidentales urbes quae Imperatoribus Romanis 
parebant, infestavit: ut nisi Imperator Ioannes ipse illi bellum inferret, 
periculum esset, ne omnes illae urbes a Michaéle occuparentur. "Vere i£- 
tur appetente Imperator, exercitu maximo coacto, contra rebellem Mi- 
cha&lem proficiscitur. Fama vero sparsa et praecurrente, occidentales 
Romanorum urbes confirmatae animum et audaciam receperunt: Michailis 
vero res dilabebantur et pessum ibant. Imperator autem tum 'l'hessalo- 
nicam et Macedoniam attigisset, pl ue urbes occidentales, quas Αὔ- 
geli Michaélis incursio concusserat et ad bes tempus interceperat, facile 
recuperavit, ut Castoriam, Prespam, A dseque praeterea non paucas. Unde 
summo timore perculsus Michael, missis ad Imperatorem legatis, pristinum 
foedus renovat, et praeter alia castella Prillapum etiam et Belesum et* re- 








HISTORIAE BYZANTINAE IL ἃ 49 


μέντοι ὁ βασιλεὺς ἑχατέρους τῷ δεσποτικῷ ἀξιώματι διὰ τὰς τοῦ — A. C. 
χήδους μνηστείας, τόν τε Mtas καὶ τὸν αὐτοῦ γε υἱὸν Νικηφόρον, τὰ 
tra μηδὲν μεταξὺ ἀναχύπτῃ ἀμφίδοξον, ὁπόσα ψυχάς τε ταράττει 1254 
καὶ χυκεῶνας ἐγείρει πραγμάτων. ἀλλὰ γὰρ οὕτω τὰ ἐχεῖσε κατα.- ἴθ oun, 


δστησάμεγος ὃ βασιλεὺς. ἐπανόδου ἥπτετο, μὴ βουλόμενος ἐχεῖσε B 
τὴν χειμέριον ὥραν διαβιβάζειν. ἦν γὰρ κατὰ τὰς Loxrovgov 
ἐππολὰς ὃ καιρός. ([..) "Enel δὲ περὶ τὴν Φιλίππων γενόμενος 
ἡμέρας ἐκεῖσε συχνὰς διατέτριφε, διαβολαί τινες ἀνεφύησαν κατὰ 
τοῦ Χομνηνοῦ Μιχαὴλ τοῦ Παλαιολόγου, ὅτι βασιλείας ἐφίεται. 
10xol ἤγοντο of τε πρώτως τὰ τοιαῦτα διαψιϑυρίσαντες φίλοι αὖ-- 
τοῦ, καὶ οὗ τοὺς κατ᾽ αὐτοῦ ἐλέγχους ἑτέρωθεν προὔτεινον. 
ἀλλ᾽ ἀγίσχυρα τὰ τῶν ἐλέγχων ἐδόκει καὶ ψευδεῖς αἱ διαβολαὶ, 
ἅτε xal τῇ ἀληϑείᾳ ψευδῶν οὐσῶν, εἴτε καὶ τοῦ καιροῦ σχε- 
ὀιάσαντος οὕὗτωσί, ὅμως ἔδοξεν ὅρχοις αὐτὸν βεβαιώσαντα ὅτι 
ὅτε ψευδεῖς αἷ διαβολαὶ, καὶ ὅτι oU μήποτε βουληϑείη βασιλείᾳ 
ἐπιχειρῆσαι, ἐλεύϑερόν τε εἶναι τοῦ λοιποῦ τῆς ἐντεῦϑεν χατα- Ὁ 
δίχης καὶ ὑποψίας ἁπάσης μένειν ὡς ποῤῥωτάτω, καὶ πρός 
γε ἔτει τῆς προτέρας ἐφ᾽ ὁμοίου τοῦ σχήματος ἀπολαύειν τιμῆς. 
χαὶ γέγογε τοῦτο. ἐχεῖϑεν μέντοι ἀπάρας ὃ βασιλεὺς, αὐτὸς 
δ μὲν ἀπήει διαπεραιωσόμενος τὸν ᾿Ελλήσποντον" τὸν δὲ στρατὸν 
διαφῆχεν ἀπιέναι περὶ τὰ οἴκοι διαχειμάσοντας. (4...) Πρὸς δὲ 
τὴν ἕω διαβάντι τῷ βασιλεῖ καὶ περὶ τὴν Νίκαιαν διατρίβοντε 
voc ἐνσχήπτει δεινή" οὐχ οἶδ᾽ εἴτε φρενῖτιν χρὴ προσειπεῖν, Ἐ 
dr ἐπιληψίαν. ἐς γὰρ καρηβαρίαν τινὰ καὶ νάρκωσιν ἐπεπτώ- 


11. κατ᾽ αὐτοῦ] κατ᾿ αὐτῶν Α, 15. βουληθῇ A. 


süinit. Imperator contra et patri Micha&li et filio eius Nicephoro, pro- 
Fa affinitatis necessitudinem , Despotarum honorem concessit: ne qua 
füdentia intercederet, quae animos solicitare, et negotiorum turbas exci- 
tre posset. Rebus autem ibi sic ordinatis, reditum parat, quod ibi hy- 
bemare. nolebat. Instabat enim tum Arcturi exortus. (IIL) Cum vero 
Appos pervenisset et complures ilic dies mansisset, criminationes 
quaedam contra Michaelem Comnenum Palaeologum subortae sunt, eum 
regnum affectare. Producebantur ii qui primi illud susurrarant, amici 
eins: et ii qui indicia adversus ipsum aliunde afferebant. Sed et haec 
ὶ , falsaeque criminationes visae sunt, sive reipsa essent falsae, sive 
Ka casus temere persuasit. Placuit tamen, eum iureiurando 
esse ea crimina, nec se unquam regnum affectaturum ; ac deinceps eum 
poena liberari, et ab omni suspicione quam remotissimum in pristinum di- 
(nitatis gradum restitui. ld vero factum est. Imperator autem motis inde 
castris, ipse quidem Hellespontum traiecturus abiit: exercitum vero do- 
Bum io hyberna dimisit. (1V.) Quum vero Imperator in Orientem tra- 
leistet, et apud Nicaeam versaretur, atroci morbo est correptus, qui 
laud scio phrenitis an epilepsia sit appellandus, Nam gravitate et stupore 
Nicephorws Gregor. Fol. I. 4 


Ducae, 


50 NICEPHORI GREGORAE 


Δ. M. xt ToU ἡγεμονικοῦ, ὁποῖον καὶ oí τὰ περὶ τὸν ἐγκέφαλον od; 
e ὑγιῶς διαχείμενοε πάσχουσιν ἐν ταῖς τῶν οὐρανίων φωστήρων 
6768 συνόδοις, τοῦ περιέχοντος ὑγροτέρου τε ἅμα καὶ ψυχροτέρου τη- 
"—À γικαῦτα καϑισταμένου καὶ ἴλιγγον σφίσιν ἐπάγοντος ἐγκεφάλου, 
ἀδυνάτως ἔχουσι δέχεσθαι τὰς τοιαύτας τροπὰς καὶ μεταβολάς. 5 
ἄφωνος δὲ καὶ πλὴν τοῦ ἀναπνεῖν νεχρὸς ἐπὶ τρεῖς ὅλας δια- 
Ἑτελέσας ἡμέρας, ἀναφέρειν ἔδοξεν αὖϑις καὶ τοῦ νοσήματος 
. ᾧπαλλάττεσϑαι. πλὴν oix ἐς τέλος ἐξοστραχίζειν ἰατρῶν ἐπίνοιαι 
τὸ πάϑος δεδύνηνται" ἀλλ᾽ ὥσπερ ἐμπεφώλευκεν ἐξ ἐχείνου xai 
ἕδραν τινὰ δυσαπόσπαστον ἔσχε" καὶ ἦν τοῦ λοιποῦ νῦν μὲν πά- 10 
σχων, νῦν δ᾽ ὑγιαίνειν δοχῶν. κατὰ γὰρ ἡμερῶν διαστήματα, 
ψῦν μὲν πλείω, νῦν δ᾽ ἥττω, νῦν μὲν ὑπεχώρει, νῦν δ᾽ αὖϑις 
ἐπεχωρίαζε τὸ δεινόν" καὶ νῦν μὲν ἐν οἴκοις διατρίβοντι, νῦν δ᾽ 
P. 80 ἐν ódoig, προσδοκίας οὗ προηγησαμένης οὐδεμιᾶς, ἐξαίφνης 
ἐπήει" καὶ πολλάχις τοῦ ἵππου πεσεῖν διαχινδυνεύσαντα δεξώ- 15 
μενοι φοράδην ἐς τὸ ἀρχεῖον ἐκόμισαν. καὶ ἦν τῇ κεφαλῇ τὸ πά- 
Soc πολέμιον ὅλον ἐνιαυτὸν, λάϑρα καὶ κατὰ μιχρὸν ἐς αὔξησιν 
προβαῖνον ἀεί" ἕως πολλῷ κραταιότερον πάσης ἰατρικῆς ἐπιστή- 
À. C. 1955 μης γενόμενον ἐξ ἀνθρώπων ἐπεποιήχει γενέσϑαι αὐτόν. ἐγές 
Posino. yero μὲν οὖν ἐξ ἀνθρώπων ὃ βασιλεὺς, ταυτησὶ περιγενομένης 30 
Βτῆς νόσου, περὶ τὸ Νύμφαιον τότε ποιούμενος τὰς διατριβάς. 
ἐτάφη δὲ ἐν τῇ μονῇ τῶν Σωσάνδρων, ἣν αὐτὸς ἐδείματο. ἤνυε 
δὲ ἔτος, δπότε ἐτελεύτα, ἑξηχοστόν" ὅπότε δ᾽ αὐτὸς τὰ τῆς | 
αὐτοκρατορίας ἐνεκεχείριστο σχῆπτρα, tfiüouov ἤδη καὶ εἶχο- 
στόν" ὡς μόνα τὼ τῆς αὐτοχρατορίας αὐτοῦ γίγνεσθαι ἔτη τρία ᾿ 
4. ἔλιγγος A. 


mentis afficiebatur, ut iis qui e cerebro laborant, in coelestium siderum | 
congressibus accidere solet, quo tempore aer circumfasus humidior est et 
fripdior adeoque cerebri vertiginem ipsis affert, tales conversiones et 
mutationes ferre nequeuntibus. Quum autem mutus, et respiratione exce- 
pta mortuus tres perpetuos dies iacuisset, ad se redire morboque levari 
visus est. Quem tamen ars medicorum non penitus ablegare potuit, quo- 
minus ex eo tempore in eo delitescere et firmam sedem fixisse videretur: 
ia ut deinceps alias affligeretur, alias valere videretur. Nam nunc plu- 
rium, nunc pauciorum dierum intervallo vel accedebat vel recedebat malum: 
nunc domi, nuncin via, nullo praecedente signo, subito eum invadebat, ut sae- 
pe ex equo delapsurus lectica in palatium referretur. Morbus is annum 
in m caput eius infestavit, clam ac paulatim semper augescens: donec ' 
omni medicorum arte superata, e rebus humanis eum sustulit. Decessit 

autem ex eo morbo Imperator, cum circa Nympbaeum versaretur: ac se- 

pultus est in Sosandrio, monasterio a se extructo, anno aetatis sexagesimo, 

septem et viginti natus annos cum Imperium suscepisset: ita ut anni ipsi, 








HISTORIAE BYZANTINAE II 8. 51 


καὶ τριάχοντα " ὁπόσα δὴ καὶ ὃ υἱὸς αὐτοῦ καὶ τῆς βασιλείας Α. C. 
διάδοχος ἤνυε Θεόδωρος. ὁμοῦ τε γὰρ αὐτὸς ἐξ ὠδίνων elg φῶς vw 
προήγετο μητρικῶν xal ὁμοῦ τὰ τῆς αὐτοχρατορίας σχῆπτρα ὃ 1954 
πατὴρ ἄρτι ἐδέδεχτο. 

quibus Imperator fuit, tres ac triginta fuerint; quot annoe et filius elus 


ac successor Imperii Theodorus impleverat. Nam is eodem tempore, quo 
peter summa rerum potitus est, o sinu matris in lucem prodiit. 








: NIKHOÓOPOY TOY IPHIOPA 


PfMAÁAIKHZIZ IEZTOPIAZ 
AOTrOSZNIT 


NICEPHORI GREGORAE 
: BYZANTINAE HISTORIAE 
LIBER TERTIUS 





ΧΕ ΦΑΔ4414 


Βασιλεία Θεοδώρου τοῦ Μάσχαρι τοῦ νέου. Περὶ τοῦ πατριάρχου 
᾿Δρσενίου καὶ τῆς βασιλέωρ χρίσεως. Περὶ τῆς κατὰ τοῦ Βουλγάρου xul 
Θετταλοῦ ἐκστρατείας. Περὶ τῆς εἰς τοὺς Τούρκους φυγῆς τοῦ Παλαιο; 
Aóyov. Περὶ Κωνστανείνου τοῦ Τοίχου τοῦ τῶν Βουλγάρων ἄρχοντος. 
Περὶ τῆρ τελευτῆς τοῦ βασιλέως Θεοδώρου τοῦ Δάσχαρι τοῦ νέου. Περὶ τοῦ 
Μονξάλωνος τοῦ ἐπιτρόπου τοῦ παιδὸς τοῦ βασιλέως. Περὶ τῶν γενομένων 
ἑτέρων αὖϑις ὅρτων ἕνεκα τοῦ παιδὸς τοῦ βασιλέως. Περὶ τῶν ἀφορμῶν 
καὶ αἰτίων τῆς βασιλείας τοῦ Παλαιολόγου. Περὶ τοῦ Παλαιολόγου Μιχαὴϊ, 


p 


ὅπως ἐδέξατο τὸ δεσποτικὸν ἀξίωμα. Περὶ τῶν Θετταλικῶν πολέμων 





ARGUMENTUM BOIVINIL 


Theodorus. Lascaris patri succedit. — Cur vivo patre imperator wn 
designatus. Totius populi suffragiis creatur. Mortuo Germano, de pe 
iriarcha eligendo deliberatur. — Nicephorus Blemmydes omnium dignissi- 
mus. Oblatum honorem recusat. [rsenius eligitur, Kius elogium.  Prin- 

- ceps electionem ratam habet. — 4 novo patriarcha inungitur. — Bulgaros 
εἰ "Thessalus in Thraciam irrumpunt. — Imperator foedus cum Turcis re- 
wovat. Hellespontum traiicit cum magno ezercitu. — Venationis ministri 
in militum wumerum relati. — Bulgarus viribus Romanis impar ablatis 
restituit. δὲ pacem impetrat. . Bellum in Thessaliam trasufertur. — Thos- 
dora Michaelis exor imperatori oceurrit. — Reconciliata gratia, Mariam 
filii sui sponsam secum abducit (Cap. 1). — Michael Palaeologus, Nicacac 
praefectus, ad Turcos fugit. Fupae causa. lconii Sultanus eum legion 
Homanae praeficit. Scythis opponit.  Suitani cognatus ad hostes transit. 
Turci vincuntur. Palacologus rogatu Imperatoris in aulam redit, lus 
iurandum praestat. — Conostauli dignitatem recipit. — Res. Bulgaricac. 
4fsanis obitus. — Eius successor Mytses, mollis et ignaovus. Constantinus 
Toechus regni sedem obsidet. Mytses in. Asiam fugit. Mesembriam im- 

. atori tradit, £nnuos reditus et praedia ab eo obtinet. "Toechus per 
ἔκαιον Theodoram, i. eratoris filiam, «rorem ambit, — Voti compos, 
Monasticum habitum paulo ante mortem induit. Peccata ezpiat. Moeri- 
fur (2). Georgius Musalo, homo novus, μὲ ix aulam irrepserit. Theo- 
doro íuniori pergratus. — Protovestiarii dignitate ornaiur.  Usorem ducit 








NICEPH. GREGOR. HIST. BYZANT. III. 1. .68 


cogastam  imperalorjs. — Cum patriarcha Mdrsenio tutor. testamento datur 
loanni Lascari. Imperatoris filiae . Fühus unicus. Iusiurandum 
pupillo et tutori bis praestitum. | Nobiles aegre ferunt praclatum sibi Mu- 
salenem, — Qui proceres convocat. Tutela et rerum administratione vult 
se abdicare. — Prohibetur. Novum iusiurandum exigit. Nobilium invidia, 
Tumultus in exercitu. — Novendiale sacrum. — Musalonis duorumque cius 
fratrum caedes in templo perpetrata. Mulierum, sacerdotum , aliorumquo 
trepidatio. — frsenius patriarcha anxius εἰ consilii inops. — Vir simples 
εἰ sanctus, administrandae reipublicae minime aptus. Inita cum nobili- 
bus. deliberatione male omnino saluti pupilli consulit (3). | Michael Pa- 
laeclogus ob eximias corporis εἰ animi dotes omnibus gratus. — Variis 
pracsagüe imperio destinatur. — Generis nobilitas,  4vi et patris digni- 
(ates. Fisci claves a. patriarcha aocipit. Largitionibus animos nobilium 
sbi mancipat. Hem militum εἰ conoionatorum. — His auctoribus ipso 
] assentiente. imperii administrationem suscipit , donec heres le- 
gitimus adolescat. — Despotae titulo ornatur (4).  Michaél 4ngelus Mace- 
doniam εἰ Tkraciam statuit invadere. — Exercitum cogit. Socios sibi asci- 
sit gencros suos , Peloponnesi principem εἰ Manfredum Siciliae regem 
MIS wmondum subactas sorte dividunt. loannes Sebastocrator, 
icha£lis Palacologi frater, illis opponitur. Viros principes secum ducit. 
Threciae εἰ Macedoniae legiones suis adiungit. Proxime hostem castra- 
metatur. — Hostes Bellegradum obsident. Viribus suis nimium confidunt. 
Romamwm exercitum contemnunt, militum numero imparem, sed divina 
epe subnirzwm. — Michaél “ἀρκεῖν per transfugam uar Proditum 
δὲ ἃ sociis putat. Eos noctu deserit. Socii, cognito Michadlis discessu, 
ips se proditos putant.  Turbati et. trepidantes a. Romanis caeduntur. 
ἰδοῦ Peloponnesi capitur. Hes Siciliae cum paucis fuga elabitur (5). 





zo Εἰπὲ δὲ κατὰ κλῆρον πατρικὸν τῆς βασιλείας διάδοχος ὃ υἱὸς — A. M. 
αὐτοῦ Θεόδωρος ἔμελλεν εἶναι ὃ 1doxagic , παρὰ δὲ τοῦ πα- 
τρὸς ἔτι ζῶντος ox ἀνηγόρευτο βασιλεὺς, ἀνηγορεύετο" ἤδη ϑα- 6767 
γύντος ἐκείνου κοινῇ συνδρομῇ τοῦ τε στρατοῦ παντὸς καὶ ὅπό-. 1954 

600. τῶν ἐνδόξων ἦσαν xal εὐγενῶν. τὸ μὲν yàg ὅτι τὴν facielay δὰ 
οὐδενὶ τῶν πάντων ἑτέρῳ πλὴν ἢ τῷ υἱῷ καταλιμπάνειν ὃ Ἰωάν-- Ns m 
vic ἰβούλετο, παντί που δῆλον, ὅτι ve πατὴρ ἦν πάγυ φιλόπαις Lascaris II. 
καὶ ὅτι οὐδ᾽ ἄλλῳ οὐδενὶ καταλέλοιπε ταύτην. τὸ δὲ ζῶν ἔτι βα-" A. C. 1955 
σιλέα ἀναγορεύειν αὐτὸν, ἐν ἀδήλῳ κειμένης ἔτι τῆς τῶν ὑπη- S roue 

; "V. 

ἰσχύων éxovaíov γνώμης xol προαιρέσεως, τοῦτο δ᾽ οὐ πάνυ ἐβού- P, 81 

ho. πολλὰ γάρ φησι νεωτερίζειν οἶδεν ὃ χρόνος, ὁπότε μὴ κα- 


8. ἀνηγόρευτο W. in mg. pro ἀνηγορεύετο. 


i. Cu autem Imperium iure hereditario ad filium eius 'T'heodorum La- 
«arm rediturum esset, quia is & patre vivente non appellatus fuerat Im- 
perator, eodem defuncto, communi concursu totius exercitus nobiliumque 
emnium ac procerum Imperator est salutatus. Constabat enim Ioannem 
wüque nemini omnium nisi filio Imperium relinquere voluisse: quod et pa- 
tr fnerat. pius in liberos, et nemini alteri id reliquerat. Sed obscuris ad- 
hoc sabditorum voluntatibus, an id iis lubeptibus ac approbantibus futu- 
rwa esset, vivens eum designare nullo modo voluerat. ,Etenim," inquie- 


54 -NICEPHORI GREGORAE 


A. M. τὰ λόγον εὖροι τὸν ἑκάστῳ προσήκοντα τὴν τῶν πραγμάτων γινο- 
6768 ἔγην κατάστασιν. 4 γὰρ νεότης ὀξύῤῥοπόν τι καὶ αὔϑαδες οἴ- 
6767  xoSev οὖσα ἀλόγως ἅττει πρὸς πάνϑ᾽ ὅσα τὸ βουλόμενον εἰση- 
pines γεῖται. ἂν δὲ καὶ βασιλικὴν ἐλπίδα καὶ φήμην προσλάβηται, δι᾽ 
ἣν καὶ δῆμος ἕπεται μειρακίων τρυφώντων καὶ πάσης ἀτύπου5 
γλώσσης τὰς ἀκοὰς ἐμπιπλώντων, ὅμοιον γίνεται τηνικαῦτα, 
Β ὥσπερ ἂν εἴ τις μεϑύων ἄνθρωπος καὶ πάντα παράφορα φέ- 
ρῶν τε καὶ δεικνὺς, ὅπόσα περὶ λογισμὸν xal διάνοιαν καὶ ὁπόσα 
τὰκ κεφαλῆς ἄχρι ποδῶν, ἔπειτα μεγάλης οἴακας δλκάδος ἄγειν 
ἔμελλε χειροτονεῖσϑαι, οὔτε τῶν χειροτονούντων ὄρϑῶς κρινύν-10 
των, οὔτε τοῦ τὴν χειροτονίαν ἀγειλημμένου οὔτ᾽ ἐς ὅ,τι φέ- 
ροιτο, οὔϑ᾽ ὅ,τι πράττειν χρεὼν εἰδότος. διὰ μὲν οὖν ἕν γέ τι 
τοῦτο βασιλέα χειροτονεῖν τὸν υἱὸν ζῶν αὐτὸς ἔτι οὐκ ἔκρινε δεῖν, 
Οτῇ τε τῆς ἐλπίδος ἀναιρέσει κολάζων τὸ τῆς νεότητος ἄστατον, 
καὶ ὅτε πολλοὶ διὰ μικροψυχίαν ἐπιϑυμίᾳ τῇ τοῦ κλήρου τῇ! 5 
τῶν πατέρων ἠχϑέσθησαν μακχροβιότητι" κἄπειτα μὴ περιμεί- 
ψαντες τὸ χρεὼν ἐξέτεμόν τε τῆς πατρικῆς ζωῆς μεταξὺ τὸν 
δρόμον xal τοῦ παρόντος φϑάσαντες ἀπήλλαξαν βίου. καὶ τῶν 
δήμων δ᾽ οἱ πλείους πολλάχις μὴ καϑ᾽ ἑκούσιον γνώμην τὸν εἰς 
τὸ ἄρχειν ἐληλυϑότα προχρίναντες τύραννόν τε αὐτὸν ὠνόμα- Ὁ 
Ὁ σαν" καὶ μέντοι καὶ ἐς φϑόνους καὶ ὕβρεις ὕπ᾽ ὀδόντα xal λα- 

V. 27 ϑραίας τὰ πρῶτα ἐχώρησαν εἶτα καὶ εἰς ἐπιβουλὰς καὶ φόνους 
τὸ τελευταῖον ἐξώκειλαν. (8Β.) “πὰ μὲν δὴ ταῦτα xol τὰ τοι- 
αὕτα οὐχ ἀνηγορεύετο βασιλεὺς ὁ Θεύδωρος, περιόντος ἔτι τοῦ 

17. μεταξὺ add. A. 


bat, ,,tempus multa novare solet, cum res eo statu esse reperiuntur, qui mi- 
nime unicuique convenit. Nam adolescentia suapte natura mobilis et con- 
tumax, temere ad omnia fertur quae concupiverit. Quod si spem ac nomen 
Imperii praeterea acceperit, cuius causa affluit magnus numerus adole- 
ecentium delicatorum , quolibet sermone inepto aures opplentium, idem ac- 
cidit ac si homo ebrius, qui tum iudicio ac mente, tum corpore ipso a 
capite usque ad calcem omnino deliret, ad magnae navis gubernacula deli- 
gendus proponatur, cum nec ii qui eligunt, recte iudicent, nec is qui eli- 
gitur , quorsum feratur quidve agendum sit intelligat." Hanc igitur unam 
ob causam ipse, dum adhuc in vivis esset, filium esse designandum haud 
censuit: tum ut spe adempta , adolescentiae levitatem coerceret: tum quod 
mult adeo pusillis essent animis, ut hereditatis cupiditate longiorem pa- 
trum vitam moleste ferrent, nec expectato fato cursum illius abrumperent, 
eosque ex hac vita ante tempus exigerent. Adde quod populus plerumque 
eum qui ad Imperium pervenit, si non ipse sua sponte elegerit, 'ly- 
rannum vocat; ac primum quidem invidia et obscuris obtrectationi- 
bus eum grretitr; deinde δὰ insidias, et ad caedem tandem prorum- 
pit. (IL) His igitur et id genus alijs de causis "Theodorus patre super- 
stite non fuerat Imperator appellatus. Post eius obitum autem totius po- 








" HISTORIAE BYZANTINAE ΠΙ. 1. 55 


πατρός" ἀνηγορεύετο δ᾽ ὕστερον mag* ἑκόντων τῶν ὑπηκόων Α. C, 
ἁπάντων καϑεσϑεὶς ἐπ᾿ ἀσπίδος, xarà τὸ ἐν τούτοις ἐπικρα- zr 
Toby ἔϑος. ἔδει δ᾽ αὐτὸν xal διὰ πατριαρχικῆς χειρὸς τὸ βασιλι- 1958 
4 P] J 23 » “ὠ ς Im n Th d. 
τὸν ἀναδήσασϑαι στέφος. ἀλλ ἤν τηνιχαῦτα ὃ πατριαρχικὸς ἜΤ 
59g0roc ὠρφανισμένος τοῦ διιϊϑύνοντος, ἐπεὶ πρὸ βραχέος ἔφϑη E 

γενόμενος ἐξ ἀνθρώπων ὃ πρτριάρχης Γερμανὸς, ἀνὴρ συνε- 

τὸς καὶ ἀρετῇ καὶ λόγῳ τὸν βίον χρσμήσας. σχέμματα τοίνυν 

καὶ λόγοι προὐτίϑεντο περὶ τρῦ τῆς πατριαρχείας ἀναδεξομέγου 

τοὺς οἴακας. καὶ ἦσαν ἐπὶ γλώττης. πολλοί τε τῶν ἐπιδόξων καὶ 
ἰοἄλλοι ἄλλοις. ἐν qpig πάντων δ᾽ ἔκειτο στόμασι μᾶλλον ἁπάντων 

ὃ σοφέᾳ καὶ ἀρετῇ περιώνυμος Νικηφόρος ὃ Βλεμμύδης, ὃς ἐτύγ-- 

χανε παρὰ τὴν ξαυτοῦ μονὴν ἀϑόύρυβον ποιούμενος τότε τὴν Ἐ 

δίωταν xal ἀσχήσει τραχείᾳ συντήχων τὸν βίον" οὗ γε μὴ δε- 

ξαμένου προὐχρίϑη τῶν ἄλλων ὃ μοναχὰς "Ἀρσένιος, ὃς τηνι- 
ἰόχαῦτα τὸν ἀσκητιχὸν ἤνυε δίαυλον περὶ ἕν τι τῶν ἀσχητηρίων, 

ὁ χατὰ τοὺς τῆς ᾿Ἀπολλωνιάδος ἵδρυται χώρους, ἀνὴρ περιφα- 

vic μὲν τὴν xaJ" ἑαυτὸν ἀρετὴν, τὸν δὲ τρόπον ἁπλοῦς καὶ 

μὴ πολλὰς ἐξελίττειν εἰδὼς τὰς λαβυρίνϑους περὶ τὸν λογισμόν. 

ἱερᾶται τοέγυν οὗτος καὶ πατριάρχης χειροτονεῖται κοινῇ τῶν τε P. 89 
8 ἀρχιερέων γνώμῃ καὶ τοῦ βασιλέως τὰ μέγιστα συναινοῦντος καὶ 

luxvgotvroc, ὡς ἔϑος, τὴν ἀρχιερατικὴν ψῆφον ἐκείνην. ἐπὶ τού-- 

τοις ὃ βασιλεὺς παρὰ τοῦ πατριάρχου χρισϑεὶς καὶ τὸ στέφος ἀνα- 

δησάμενος πρὸς ἐκστρατείαν παρεσκευάζετο.  (I.) ᾿Αχούσας γὰρ 

ὃ τῶν Βουλγάρων ἄρχων, ὅτι ὃ βασιλεὺς ἐτεϑνήχει, πρὸς ἀϑέτη- 
ὅ5σιν ἔβλεψεν αὐτίκα τῶν μετ᾽ ἐκείνου σπονδῶν , Καὶ συνεχεῖς Àoi- 

πὸν ἐποιεῖτο τὰς ἐχδρομὰς κατὰ τῶν ἐν Θράχῃ Ῥωμαϊκῶν πολι-Β 

17. καθ᾽ ἑαυτὸν Α.. κατ᾽ αὐτὸν W. 19. ts] τότε Α. 

poli suffragiis creatus est, in clypeo sedens, more in his usitato. Sed cum pa- 

Carchae manu coronandus esset, ac tum sedes vacaret, (nam Germanus, vir 

prudens et doctrina et probitate vitae insignis, non ita pridem decesserat) 

de successore eligendo deliberatum &c disputatum est. Ac multi in expecta- 

tione atque in ore erant, et alii aliis. Sed doctrina et virtute celebris Ni- 

cephorus Blemmydes omnium sermonibus caeteris praeferebatur: qui tum 

ἸῺ monasterio suo quietam agens vitam, 8s victus et exercitationum ra- 

üone sese macerabat. Is cum delatum sibi bonorem recusasset, caeteris 

Praelatus est Arsenius monachus, qui in quodam monasterio iuxta Apollo- 

üadem strenue sese exercebat, virtute privata illustris ille quidem, sim- 

Plici vir ingenio, et qui animi solertia non posset multiplices ambages expe- 

dre. Hic itaque consecratur et patriarcha creatur communi pontificum 

wntentia et suffragio, Imperatore maxime approbante et pontificium il- 

lad suffragium (uti moris est) confirmante. Quibus peractis, Imperator a 

potriareha unctus et diademate ornatus expeditionem parat. (lÍL) Nam 

algarorum princeps, ut primum Imperatoris mortem audierat, foederis, quod 
cum illo fecerat, rumpendi consilia agitans, Romanae ditionis oppidula in 


À. M. 


ad 
6767 
Imp. Theod. 
Lascaris II. 


! 


56 " NICEPHORI GREGORAE 


χνίων, ὡς καὶ οὐκ δλίγα τῶν περί ye Ῥοδόπην τὸ ὅρος ποιήσα- 
σϑαι ὑποχείρια. τὸ δ᾽ αὐτὸ καὶ 0 ἀποστάτης περὶ Θετταλίαν 
ἐπεποιήχει IMiyos κατὰ τῶν ὁμορούντων αὐτῷ χώρων καὶ πό- 
λεων, ὁπόσαι Ῥωμαίοις τηνικαῦτα ἦσαν ὑπήχοοι. ἀλλὰ γὰρ πρῶ- 
τον ὃ βασιλεὺς ἃς μετὰ τῶν Τούρχων ὃ πατὴρ ἐπεποιήκει σπον- 5 
δὰς, ταύτας ἤδη καὶ αὐτὸς ἀνανεούμενος ἐπεκύρωσεν, Vy. εἴη 
φοοντίδος ἁπάσης ἐκτὸς τῶν ἑῴων χάριν πραγμάτων. εἶτα διέ. 


σβαινε τὸν Ἑλλήσποντον ἐν τούτῳ τοῦ χρόνου, ἐν ᾧ καὶ πλειάδες 


ἄρχονται ἐπιτέλλειν. ἐπήγετο δὲ καὶ στρατιὰν πολλῷ τῷ μέτρῳ 
τὴν τὸῦ πατρὸς ὑπερβαίνουσαν, οὐ γὰρ μόνον ἐξ ὧν ἔδει συνε- 10 
κρότει στρατὸν, ἀλλὰ καὶ ὅσοι περὶ τὴν τῶν κυνηγεσίων ὕπηρε- 
σίαν ἐσχόλαζον, πάντας κυνῶν καὶ ὀρνέων ἀπαλλάξας στρα- 
τείᾳ συνέλεξεν, (4..) Ἐπεὶ δ᾽ ὃ τῶν Βουλγάρων ἄρχων τὴν τοῦ 


Ὁ βασιλέως ἠκηκόει βαρεῖαν ἔφοδον, φόβοις ἤδη μεγάλοις τὴν καρ- 


δίαν σπαρἄττεσθαι ἤρχετο συχνούς τε καὶ ἄλλοτε ἄλλους ἀνεκύ- 15 
κλει. τοὺς λογισμούς. ἐπεὶ δὲ καὶ πολέμῳ τὴν τῶν πραγμάτων 
διδόναι κρίσιν ἄπορον ἣν αὐτῷ καὶ σφόδρα τῶν ἀδυνάτων, τοῦ- 
τὸ μὲν, ὅτι στρατὸς ἀντίῤῥοπος οὐκ ἦν αὐτῷ, οὐδ᾽ ἱχανὸς ἀν- 
τιπαρατάξασϑαι πολεμίων τοσούτῳ πλήϑει καὶ ἅμα βαρείᾳ καὶ 
λαμπρᾷ καταπεφραγμένῳ τῇ ὁπλίσει, τοῦτο δ᾽ ὅτι καὶ βασιλέα Ὁ 
ἑώρα νέον καὶ λαμπραῖς ταῖς φιλοτιμίαις ἀνθοῦντα καὶ τελε- 


Ἐσιουργοῖς ταῖς δρμαῖς χρώμενον ἐς τὰ πράγματα, ἔγνω τὸ συνοῖ- 


σον bw? καὶ τὰς προτέρας ἀνεκαλεῖτο σπονδάς. ἦν γὰρ ἐν ἐλ- 
πίσιν αὐτῷ ῥᾷστα τυχεῖν τῆς βασιλικῆς εὐμενείᾳς, ὅτι γαμβρὸς 
ἣν ἐπὶ ἀδελφῇ τούτῳ 0 βασιλεύς" καὶ ἅμα ἤδεε ὡς καὶ ἡ ἐκ 

9, ἐπήγετο δὲ καὶ Α., ἐπηγάγετο δὲ W. 


'Tbracia continentibus incursionibus ita vexabat, ut non paucis ad montem 
Rhodopen sitis potiretur. Idem et foedifragus Michael in "Thessalia fece- 
rat adversus finitimas sibi provincias et civitates, quaecunque in Romana 
ditione tunc erant. Enimvero Imperator foedus quod pater cum 'Turcis 
percusserat, primo renovat et confirmat, ut orientalium negotiorum ratione, 
omnis sollicitodinis esset expers. Deinde sub Pleiadum exortum Hielle- 
epontum treiicit, exercitum paterno longe maiorem secum adducens. Nec 
enim eos tantum qui militiae destinati erant, sed venationis etiam mini- 
stros, relictis canibus et avibus, militare omnes iussit. (1V.) Caeterum 
Bulgarorum princeps, tanto Imperatoris apparatu audito, gravi terrore 
percelli coepit, et variis subinde cogitationibus aestuavit. Cum autem ar- 
wis decernere nullo modo posset, tum quod exercitum non haberet hostili 
rem, quem posset opponere tantae bellatorum multitudini, gravi et splen- 
da armatura instructae: tum quod Imperatorem aetate florentem gloriae 
etudio flagrare et destinata strenue atque alacriter exequi cerneret: tan- 
dem quid e re sua esset animadvertit , et pristinum foedus renovari posta- 
lavit. Sperabat videlicet Tmperatorem facile sibi reconciliatum iri, quod is 
sororem suam in matrimonio haberet. Sciebat praeterea famam venisse €x 





HISTORIAE BYZANTINAE ΠῚ. 9. 97 


Θετταλίας φήμη τοῦ ἀποστάτου Μιχαὴλ βιαίως αὐτὸν ἀνϑέλ- — A. C. 
χουσα ἵστατο, τὰ ἐχεῖσε τὴν ταχίστην ἀπελϑόντα καταστήσα- M 
σϑαι, πρὶν ὑπὸ χεῖρα γενέσϑαι πάντα τῷ MuyagA, ἦν yàg οὐ 1958 
μικρὸν οὐδὲ τοῦτο, δυνηϑῆναι πεῖσαι σπείσασϑαι αὐτῶ. καὶ μέν- τ 
ὅτοι καὶ πρέσβεις ἀποστείλας ἐς βασιλέα ῥᾷον ἢ κατὰ τὰς ἐλπί- V. 98 

dac ἔτυχε τῶν σπονδῶν, ἀποδοὺς πάνϑ᾽ ὅσα μετὰ τὴν παρα-ἕ 

σπόνδησιν εἷλε Ρωμαίων ὑποτελῆ φρούρια. — (E.) Καὶ ἵνα μὴ 

διατρίδβωμεν, ἄρτι τοῦ ἡλίου περὶ τροπὰς τυγχάνοντος φϑινο- 

πώρινὰς, ἀναλαβὼν τὰ Ῥωμαϊκὰ στρατεύματα εὐθὺ Θετῖτα- 
ἰθλίας ὁ βασιλεὺς ἐπορεύετο. ἀλλὰ γὰρ οὔπω Μακεδονία τὰ βασι- 

λαὰ σερατόπεδα ὑπεδέχετο καὶ Θεοδώρα 7] τοῦ ἀποστάτου IMi- 

χαὴλ γυνὴ ἐφοίτα πρὸς αὐτὸν ἐκτελέσουσά τε τοὺς γάμους τοῦ P. 83 

τε οἷοῦ Νικηφόρου καὶ ἸΠαρίας τῆς τοῦ βασιλέως ϑυγατρὸς, 

χαὶ ἀποδώσουσα ὅσα παρεξιὼν ὃ ἀνὴρ αὐτῆς ἐν λείας τρόπῳ 
ἰδῥἡπηγάγετο μέρη τῆς τῶν Ῥωμαίων ἐπικρατείας. καὶ ἦν ταῦτα 

μετὰ μιχρὸν ῥαδίως τῷ βασιλεῖ τελεσϑέντα καὶ 3j Θεοδώρα ἀπῇει 

πρὸς τὸν ἄνδρα Μιχαὴλ καὶ. Καρίαν ἤδη μεϑ᾽ ἑαυτῆς ἐπαγο- 

μένη τὴν ἐπὶ τῷ υἱῷ νύμφην. 

β΄. Ἔν τούτοις δ᾽ ἀσχολουμένῳ τῷ βασιλεῖ γράμματα ἐφοί-"- C. 118 

τα παρὰ τῶν Νικαέων τὴν τοῦ Παλαιολόγου Πιχαὴλ ἐς τοὺς Ξ 

Τούρκους φυγὴν ἀπαγγέλλοντα. αὐτῷ γὰρ ἐξιὼν τὴν τῶν Νι- 

χαέων ἡγεμονίαν ἐπέτρεψεν, ἕως ἂν ἐκ τῶν ἑσπερίων αὖϑις ἐπαν.-- 

ἄϑῃ πρὸς ἕω. ὃ δὴ καὶ οὐ μετρίως τὸν βασιλέα λελύπηκε xol 

εἰς ταραχὴν ἐνέβαλε λογισμῶν. ἡ δὲ πρόφασις τῆς φυγῆς τοιάδε 


17. πρὸς) παρὼ Α. 


Thessalia de foedifrago Micha&le, quae Imperatorem per vim abstraheret, 
cogeretque illac celerrime proficisci ad res suas atabiliendas, antequam Mi- 
dul omnia sibi subiecisset » quae res vel inprimis ad impetrandam pacem 
tdiumento sibi futura esset. Igitur legatis ad Imperatorem missis, ape fa- 
cilius pacem impetravit, restitutis omnibus castellis, quae post violatum foe- 
dus Romanis interceperst. (V.) Ac ne diutius morer, sub autumnale ae- 
qunoctium Imperator cum Romanis legionibus recta in Thessaliam conten- 
dit Sed priusquam Macedonia Imperatoris copias excepisset, Theodora 
Michadlis foedifragi uxor ei occurnt, tum ut nuptias Nicephori filii sui et 
Mariae filiae Imperatoris conficeret: tum ut quae maritus longius progre- 
disndo Romanae ditioni per latrocinium quoddam subtraxerat, restitueret. 
Quibus rebus paulo post facile ab Imperatore confectis, "Theodora ad ma- 
ntum Micha&lem revertitur, filii sponsa Maria secum adducta. 

2. pereo his rebus occupato literae Nicaea redduntur, quae Pa- 
heologi ad Turcos signi&carent. Ki enim abiens Nicaenam praefe- 
caram , dum ex Occidente in Orientem rediret, mandarat. Quae res Im- 
Peratorem non mediocfiter contristavit, et subito cogitationum aestu per- 
turbavit, Fugae vero praetextus hic ferebatur. Cum videret maguam in- 

* * 











58 NICEPHORI GREGORAE 


A.M. τις ἐλέγετο. δρῶν, φησὶ, κορυφούμενον πολὺν πολλαχόϑεν τὸν 
ad φϑόνον xol λόγους φϑόνου μεστοὺς λάϑρα τὴν ἀχοὴν αὐτοῦ 
6767 περικλύζοντας καὶ κολάσεις κατ᾽ αὐτοῦ πρὸς τοῦ βασιλέως με- 
"pure λετωμένας καὶ ψιϑυριζομένας, οἵας ἄν τις ἐχϑροῖς ἀλλοφύλοις 
Οἐπαράσαιτο, μένειν ὅλως ἐφ᾽ ἡσυχίας οὐχ εἶχεν" ἀλλ᾽ ἄνανταϑ 
καὶ κάταντα φερόμενος μεστὸς ἦν λογισμῶν πολεμίων, τὴν ψυ- 
χὴν ὥσπερ αἰχμάλωτον ἀγόντων τε xal φερόντων καὶ ἀγεννῶς 
Ὁ σπαραττόντων. ἐδεδίει γὰρ τὸ τοῦ βασιλέως πρὸς τὰς τιμωρίας 
ἀπότομύν τε καὶ ἀπηνὲς καὶ ὀξύῤῥοπον, καὶ ἥμερον οὐδὲν οὐδὲ 
συμπαϑὲς ἐνενόει πρὸς τοῦ βασιλέως αὐτῷ γενησόμενον " ἐπεὶ καὶ 10 
μεγάλας διαβολὰς καὶ ἐς ὕψος κορυφωϑείσας μακρὸν, ἃς οἱ φϑο- 
ψνοῦντες κατ᾽ αὐτοῦ συνεκύχησαν καὶ τὰς τοῦ βασιλέως ἀκοὰς ἐμ- 
πεπλήκασιν, οὐ ῥάδιον ἔβλεπεν αὐτῷ ἀπολύεσθαι ἐν βραχεῖ. ταύ- 
τῇ TO) καὶ ἀπογνοὺς, φυγῇ τὴν σωτηρίαν πορίζεσϑαι βᾶλτιον 
V. 49 πάσης ἐτίϑει βουλῆς. (Β.) ᾿Επεὶ δὲ καὶ ἀπιὼν παρὰ τὸ Ἰκόνιον i5 
εὗρε τηνικαῦτα τὸν Σουλτὰν πάσῃ σπουδῇ τὰς ἑαυτοῦ συγκρο- 
P. 34 τοῦντα δυνάμεις, ἵν᾽ ἐπελαύνοντα xarà πλῆϑος τὰ Σχυϑιχὰ 
στρατεύματα δέξαιτο, ὥσπερ τι μέγιστον ἕρμαιον ἔδοξεν ἐχείνῳ 
καὶ μάλα τοι καίριον. ἐπεὶ γὰρ ἦσαν on αὐτῷ πάλαε δεδουλω- 
μένοι Ρωμαίων συχνοὶ, τούτους εἷς μοῖραν καταλέξας στρατοῦ 
ὑπὸ στρατηγῷ τῷ Παλαιολόγῳ τάττεσϑαι προσετετάχει, Ῥωμαΐ- 
κὴν καὶ ξένην ἢ κατὰ τὴν ἐκείνων ἐγχώριον περικειμένους στολήν 
τε καὶ ὅπλισιν, ἵνα τοῖς Σχύϑαις κατάπληξις τὸ πρᾶγμα γένη- 
Bro λογισαμένοις χεῖρα συμμαχικὴν ἐκ Ρωμαίων ἄρτι ἐληλυϑὲ 


1. ἐλέγετο Α., ἐλογίξετο W. 588. Legendum οὐ, nisi ξένην ἢ 
idem sit atque ἄλλην 7j. BOIV. 


vidiam undecunque in se consurgere, et ad aures suas verba livoris pleas 
clam manare, atque ab Imperatore pires et susurrari adversus se suppli- 
cia, duae barbarie hostibus imprecanda essent, negabat sibi ullo modo quieto 
esse licuisse, quo minus sursum deorsum huc atque illuc ferretur plenus 
infestis cogitationibus, animum tanquam captivum agentibus, rapientibus 
et indigne excruciantibus: timuisse Imperatoris in puniendo rigidam, atro- 
oem et promptam severitatem, nec quicquam clementiae ac misericordiae 
eperare ab eo potuisse. Neque enim expeditum sibi fuisse magnas calo- 
mnias et supra modum exaggeratas, quas invidi sui conflavissent, ac Impera- 
toris auribus ingessissent, exiguo etempore refellere, Quare se despera- 
tione coactum nihil prius habuisse, quam ut fuga salutem quaereret. (II.) Ieo- 
nium profectus, Sultanum reperit suas copias summo studio cogentem ad- 
versus Scythas cum o exercitu irruentes, eique maximi lucri instar 
peropportune advenit. .Nam cum is Romanos complures pridem subactos 
penes se haberet, eos in unam legionem contractos Palaeologo parere iut- 
sit, Romanis et peregrinis armis et vestibus aliter quam illis locis usita- 
tum erat ornatos, ut ea res Scythis terrori esset, qui credituri essent, 


HISTORIAE BYZANTINAE III. 2. 59 


su. ὃ δὴ xal ξυνέβη. φασὶ ydo τοὺς Σχύϑας, ὅπότε ξυνήεσαν εἷς A. C. 
χεῖρας τοῖς Τούρχοις, συστολήν τινα καὶ δέος οὐ μέτριον σχεῖν, pi 
ἀλλόχοτον ἔξαίφνης ἰδόντας στρατὸν xar" αὐτῶν ἐπιόντα. xal 1958 
τάχ᾽ ἂν σὺν οὐδενὶ κόσμῳ φεύγοντες ὥχοντο χατὰ νώτου λαβόν-- Suis 
5τὲς διώκοντας, οὖς ἀπονητὶ χειρώσασϑαι ἤλπισαν, εἶ. μή τις 
τῶν τῷ Σουλτὰν κατὰ γένος προσηκόντων διά τινὰ προειληφυῖαν 
ἀπέχϑειαν πολλὴν ἐπαγόμενος στρατιὰν ἑκὼν προσεῤῥύη τοῖς Ὁ 
Σχύϑαις, ῥηγνυμένης ἤδη τῆς μάχης. τοῦτο γὰρ τὰ τῶν Τούρ- 
χων ῥᾷστα ἀνέτρεψε πράγματα, καὶ τὴν πλείονα “χώραν αὐτῶν 
1077 τῶν Σχυϑῶν ὑπέϑηχεν αἰχμῇ. — (D.) MA. οὕπω πολὺς παρ-Α. C. 1257 
εὐῥύη χρόνος καὶ γράμματα πολλῆς τῆς βασιλικῆς εὐμενείας Potino. 
μεστὰ καὶ πολλὴν ὑπισχνούμενα τὴν στοργὴν ἤεσαν παρὰ βασι- 
λίως, ἀνακαλούμενα τὸν Παλαιολόγον, ἔνορχον ἔχοντα τὴν 
ἀσφάλειαν ὧν ὑπισχνοῦντο. καὶ οὕτως 7 Ῥωμαίων γῆ τὸν Πα- Ὁ 
Ι6λαιολόγον αὖϑις ἐλάμβανεν, οὗ πρότερον μέντοι πρὶν ἢ καὶ ad- 
τὸν δοῦναι Τὴν ἀσφάλειαν τῆς αὐτοῦ πρὸς τὸν βασιλέα πίστεως 
βιβαίαν δι᾽ ὕρχων φριχωδεστάτων, dore ἐμμένειν τοῖς ὅροις 
éd τῆς ὑποταγῆς καὶ μὴ ζητεῖν ἐθέλειν ἑαυτῷ βασιλείαν ποτὲ 
χαὶ ἐπανιέναι πρὸς τὰ πρότερον κατ᾽ αὐτοῦ λαληϑέντα xol βε- 
τ βαιοῦν αὖϑις διὰ τῶν ἔμπροσϑεν ἔργων τὴν ἤδη τεϑνηκυῖαν &no- 
ψίαν, ἀλλὰ τηρεῖν καὶ διαβιβάζειν ὁμοίως ἄεὶ τὴν αὐτὴν εὔνοιαν E 
xul στοργὴν πρός τε αὐτὸν δὴ τὸν βασιλέα Θεόδωρον καὶ "πρὸς 
τὸν αὐτοῦ γε υἱὸν Ἰωάννην καὶ τοὺς ἐφεξῆς διαδόχους τοῦ τε 
γένους αὐτῶν καὶ τῆς βασιλείας. καὶ μὲν δὴ ἐπὶ τούτοις αὖϑις 
99. αὐτὸν add. A. 


Turcis recentia auxilia ἃ Romanis missa: id quod accidit. Aiunt enim 
Scythas, ubi manum cum 'Turcis conseruissent, non parum cohorruisse ac 
trepidasse, peregrinum exercitum adversus se ingruentem derepente conspi- 
catos, ac forsitan perturbata acie fugituros fuisse, ac terga daturos iis quos 
sbsque ullo negotio debellatam iri a se credidissent, nisi quidam Sultani 
cognatus, ob veterem simultatem, cum magnis copiis, ubi iam ad manus 
ventum esset, ultro se ad hostes contulisset. Quae res fortunas 'T'urcorum fa- 
dllime evertit, et maiorem partem ditionis eorum Scythicis armis subiecit. 
(II) Non longum ex eo tempus effluxerat, cum Imperator literas dedit 
al is benevolentiae plenas, amoremque et honorem plurimum pollicen- 
ies, per quas revocabatur Palaeologus, promissis iureiurando firmatis. Ita 
€rra Romana Palaeologum recuperavit, non prius tamen quam ipse cautio- 
nem dedisset de fide Imperatori servanda, iuramentis maxime tremendis fir- 
matam, promisissetque se intra obsequii fines semper mansurum, nec regnum 
aflectatarum esse unquam , nec ad ea rediturum quae ante crimini data ipsi 
essent, ir IK quidquam facturum quod intermortuam suspicionem 
denuo con rmaret, aed conservaturum et propagaturum parem semper bene- 
volentiam et amorem erga ipsum Imperatorem 'T'heodorum et filium eius 
lennem, caeterosque tam familiae quam imperii successores. His igitur 


60 NICEPHORI GREGORAE 


A. M. τῷ τοῦ μεγάλου τετίμηται ἀξιώματι κονοσταύλου, καϑὰ καὶ τὸ 
eu πρότερον" καὶ ἦν τοῦ λοιποῦ λαμπρᾶς τῆς βασιλικῆς κηδεμονίας 
. ΒΥ67 ἀπολαύων καὶ εὐμενείας. (4,..) Ἐν τούτοις νοσοῦντα καὶ τὰ τῶν 
pires Βουλγάρων ἀγγέλλεται πράγματα. ὃ γὰρ τῶν Βουλγάρων ἄρχων 
Ἑ σὰν, ὃ τοῦ βασιλέως Θεοδώρου γυναικάδελφος, τὸ ζῇν ἐξεμξ 5 
τρησεν" αὐτῷ δὲ παῖς οὐκ ἦν ὃ διαδεξόμενος, ὡς εἰκὸς, τὴν 
ἀρχήν᾽ ὡς ἀνάγκην εἶναι λοιπὸν κατὰ δεύτερον, τὸ λεγόμενον, 
πλοῦν, ἐς τὸν im^ ἀδελφῇ γαμβρὸν τὸν υτῦ» αὐτὴν διαβαί- 
γειν. τοιγαροῦν xal ξυνεῤῥύηκεν. ἦν δὲ ὃ ἀνὴρ νωϑρός τις xol 
P. 85 ἄνανδρος καὶ δι᾽ αὐτό γέ τοι τοῦτο πρὸς τὸ καταφρονούμενον 10 
ὑποῤῥέων κατὰ μικρὸν, ἐς τὸ παντελῶς ἀκυροῦσϑαι ἐχκεκύλι- 
σται τὰ δόξαντά οἱ παρὰ τοῦ πλήϑους. ἦν δέ τις ἐν Βουλγάροις 
ἐπίσημος τηνικαῦτα, Κωνσταντῖνος ὄνομα, Τοῖχος ἐπώνυμον, 
φρονήσεως ἐμβριϑείᾳ καὶ ῥώμῃ σώματος πολλῷ τῶν ἄλλων προέ- 
χων" ὃς πλημμελοῦσαν ἰδὼν τὴν ἀρχὴν τῶν Βουλγάρων ἐπα- 15 
νίσταται κατ᾿ αὐτῆς! καὶ προσεταιρισάμενος τό,τε δημοτικὸν, 
Βκαὶ ὅσον ἐν ἐπισήμοις τοῦ ἔϑνους καὶ ἔχχριτον, καὶ παρ᾽ éxov- 
των ἁπάντων αὐτῶν τὴν τοῦ κράτους δεξάμενος ἀναγόρευσιν ἐπο- 
V. 80 λιόρκει τὴν Τέρνοβον, ἐν ἧ τὰ βασίεια ἦν τῶν Βουλγάρων" ὡς 
ἀναγχασϑῆναι καὶ ἄκοντα τὸν ᾿υτζὴῆν φεύγειν ἅμα γυναικί τε καὶ 30 
τέκνοις ἐς ὀχυρόν τι καὶ παράλιον φρούριον ϊεσημβρίαν καλούμε- 
vov, ἐχεῖϑεν ἐς βασιλέα μεταχωρεῖ κατὰ τὴν ἐν alg διατρίβοντα 
Νίκαιαν, Ῥωμαίοις ὑπήχοον ποιησάμενος καὶ τὸ τῆς ϊεσημβοίας 
Cn τούτοις φρούριον" καὶ χωρία τινὰ περὶ Τροίαν xol Σκώμαν- 
1. κατὼ τὸ πρότερον Α. 
conditionibus Magni Conostauli dignitate, ut antea , ornatur; ac deinceps 
Imperatoris vatreciulo et beuétolenta splendide fruitur. V.) Inter haec 
Holgaricam rem laborare nunciatur. Nam Asanes Bulgarorum princeps, 
cuius soror "Theodoro Imperatori nupta erat, vitae cursum emensus, nullan 
prolem reliquerat, quae ei, ut fit, in principatum succederet. Alterum 
itaque illud subsidium necessario restabat, ut potestas summa ad Mytszen 
sororis eius maritum transiret: idque factum est. Erat autem is homo segnis 
et effoeminatus, quibus de causis paulatim contemptui esse coepit, eoque 
res devoluta est, ut quae ille decrevisset, prorsus irrita a populo baberen- 
tur. Erat autem iis temporibus in Bulgaria vir clarus, nomine Constanti- 
nus, cognomento 'Toechus, prudentiae auctoritate et robore corporis mul- 
tum aliis antecellens: qui, cum Bulgaricum Imperium male administrari vi- 
deret, adversum insurgit: conciliataque sibi et plebis, et eorum qui totius 
gentis illustrissimi ac lectissimi erant, benevolentia, illorum omnium volun- 
tate Princeps declaratus, 'l'ernobum obsidet, quae Bulgarorum regia erat: 
ut Mytzes vel invitus cum uxore et liberis in munitum quoddam et mariti- 
mum castellum, nomine Mesembriam, confugere cogeretur. Unde ad Im- 


peratorem transit, Nicaeae in Asia tum degentem; atque exinde Romanae 
ditioni Mesembriam castellum adücit: praediisque cuca 'Iroiam et Sca- 














HISTORIAE BYZANTINAE ΠῚ, 9. 61 


δρον elige παρὰ βασιλέως εἷς ἐπέτειον πρόσοδον ἐκεῖσε τοῦ λον- Δ. C. 
ποῦ διανέπαυεν ἑαυτὸν ἅμα γυναικί τε καὶ τέκνοις. (E.)"O γε μὴν 11 
Κωνσταντῖνος ὃ Τοῖχος τῆς Βουλγαρικῆς ἀρχῆς ἐγκρατῆ καταστή- 1958 
σας ἑαυτὸν διαπρεσβεύεται πρὸς τὸν βασιλέα, φίλος εἶναι xal ταν, Ere 
δσύμμαχος ὁμολογῶν, εἰ λάβοι πρὸς κοινωνίαν γάμου μίαν τῶν «i- 
400 ϑυγατέρων. ἐζήτει δὲ ταύτην, οὐχ ὅτι γυναικὸς ἐδεῖτο" ἦν ἢ 
γὰρ αὐτῷ καὶ γυνὴ καὶ παῖδες" ἀλλ᾽ ἐπειδήπερ ἀπὸ γένους δίκαιον 
οὐκ ἦν οὐδὲν αὐτῷ πρὸς τὴν Βουλγαρικὴν ἀρχὴν, ἤχϑετο νόϑος 
κατ᾽ αὐτὴν δοκεῖν ὁμοῦ τε καὶ λέγεσϑαι. ταῦτ᾽ ἄρα καὶ ἀδελφι- 
1007» οὖσαν τοῦ πρὸ μιχροῦ τετελευτηκότος ἄρχοντος τῶν Βουλ-- 
γάρων 2ícó» τὴν τοῦ βασιλέως εἰδὼς ϑυγατέρα ἐζήτει τιμῆς 
τε ἕνεκα τῆς ἑαυτοῦ καὶ βεβαιώσεως ἅμα τῆς ἀρχῆς, ἀπολύσειν 
ὑπισχνούμενος αὐτίχα τὴν προτέραν ὁμόζυγον. τοῦτ᾽ ἀρεστὸν B 
ἔδοξε καὶ αὐτῷ βασιλεῖ" καὶ Θεοδώραν τὴν αὐτοῦ ϑυγατέρα xoi- 
Ιδγωνὸν εἰληφὼς τοῦ τε λέχους xol τῆς ἀρχῆς Κωνσταντῖνος ὃ 
Τοῖχος πέμπει πρὸς Νίχαιαν τὴν προτέραν σύζυγον, ἐχέγγυον 
' πίστεως παρεχόμενος τοῖς Ῥωμαίοις τῆς ἐς τὴν δευτέραν στοργῆς. 
(ς.) Τί ἔτι; ἕκτον καὶ τριακοστὸν ἀπὸ γενέσεως χρόγον ἀμεί- | 
βοντι νόσος ἐνσκήπτει τῷ βασιλεῖ χαλεπὴ καὶ ὅπλα φάναι 9a- 
ϑθνάτου φοροῦσα" ἢ δὴ καὶ ποικίλας τὰς ἑλεπόλεις κατὰ τοῦ βασι-Ὲ 
λικοῦ σώματος ἀντιστήσασα οὐχ ἀνῆκε παίουσα καὶ συντρίβουσα, 
μέχρι καὶ αὐτὴν ἐπήνεγκε τούτῳ τὴν τελευτὴν, ἀλλαξαμένῳ προ-- A. C. 1959 
ϑύμως τὸ σχῆμα μικρὸν πρὸ τῆς τελευτῆς ἐς τὸ μοναδικὸν τριθώ- Ἐ κυ 
vio» καὶ πολλοὺς ταῖς ἰδίαις χερσὶ διανείμαντε χρημάτων σω- 
βϑ5ροὺς καὶ πολλὰς δαχρύων ἐκ μάλα ζεούσης καρδίας ἀφέντι πη- 





Bulgarici regni potitus, legatos ad Imperatorem mittit, se amicum eius et 
rus iniri oeil cns 4 si ex eius filiabus una sibi desponderetur. Eam au- 


chas priorem cohiugem Nicaeam mittit, ut hoc fidei pignoresuum erga alteram 
amorem Romuhis confirmaret. (VI.) Quid plura*t torem annum ae- 
tais sextum et trigesimuifi excedeatem, molestus ao difficilis et mortis ut ita 


oppognatim non desiit vexare et conterere, donec ipsam ei mortem intulit ς 
CUm 16 pánlo ante obitum ejacriter monasticum 'habitum induisset, et multos 
Pecunigrum '&áoervos suis manibus distribuumet, ferventique corde magnam 








64 NICEPHORI GREGORAE 


A. M. διετείνοντο. τό,τε yàp μὴ γένους φησὶν εὔκλειαν ἕλκειν ἀπὸ τῶν 
b. φύντων, τό,τε συνεργὸν γενέσϑαι τῷ βασιλεῖ πολλάκις ἐς τὰς τῶν 
6768 πολλῶν τιμωρίας, ἱκανὰ ταῦτα μῖσος δεινὸν ἐντεχεῖν ταῖς ψυ-» 
Εν απο χαῖς τῶν πολλῶν κατ᾽ αὐτοῦ. εἰ δὲ καὶ βασιλείας ἤρα καὶ ταύ- 
την ὠνειροπόλει, καϑώς τινες διαβάλλοντες προὔφερον, τοῦτοϑ 
δὲ ποίους οὐχ ἂν ἀνῆπτε xaxlag πυρσοὺς κατὰ τῆς αὐτοῦ κεφα- 
λῆς; ταῦτα δ᾽ οὐχ ἐλελήϑει Ἰουζάλωνα. δεινὸς μὲν γὰρ ὃ ἀνὴρ 
καὶ πρότερον ἦν ἐς τὸ συνιέναι τοιαῦτα" τότε δὲ καὶ τῶν πραγ- 
μάτων ζεόντων καὶ ἀγωνίαν μεγίστην τῇ τούτου ψυχῇ προξε- 
ψνούντων, συνετώτερος αὐτὸς ἐδόκει πολλῷ ἑαυτοῦ. καὶ δὴ τὴν 10 
ταχίστην ἐς βουλευτήριον. ἅπαντας μεγιστᾶνας συνηϑροικὼς δὲ- 
Eti» τε ἐδίδου τοῖς ὅλοις xal ἀπὸ τοῦ ἥττονος προὔφερε τὴν 
ὁμιλίαν" καὶ δῆλος ἦν παραχωρήσων ἀσμένως τῷ βουλομένῳ τὴν 
ἐπιτροπὴν τῶν τε κοινῶν πραγμάτων καὶ αὐτοῦ δὴ τοῦ παιδὸς 
τοῦ βασιλέως. (4,.) "End δὲ πάντες μὲν ὥσπερ ἀπὸ συνϑή-15 
ματος ὁμοῦ παρῃτοῦντο, αὐτὸν προτιμᾶσϑαι τῶν ἄλλων ὅμολο- 
γοῦντες; ὃν καὶ βασιλεὺς αὐτὸς ὃ τῶν πραγμάτων καὶ τοῦ παι- 
δὸς ἐδικαίωσε κύριός τε καὶ αὐτοχράτωρ, ὃ δὲ ἸΠουζάλων οὐδ᾽ 
ὁπωσοῦν ἐνεδίδου, ἀλλὰ γενναίως ἀνθδίστατο, τήν τε ἡσυχίαν 
Ε αἱρούμενος καὶ τὸ πρᾶγμα ἀποσειόμενος ὅλαις δρμαῖς καὶ χενή- Ὁ 
σεσι τῆς ψυχῆς διά τε τὸν ὑφέρποντα φϑόνον τῷ πράγματε καὶ 
μάλιστα διὰ τὸν ἐντεῦϑεν ὑποφαινόμενόν τε καὶ πλαστουργούμε-, 
voy χίγδυγον" φρικωδέστεροε τῶν προτέρων ὄρχοι πάλεν ἐγέγνον- 


9. τῷ βασιλεῖ add. A. — 23. φρικωδέστεροι. Wolfio aliquid deee- 

ee videtur. 
multae causae omnibus suppetebant. Nam quod nec genere nobili ortos 
esset, et ut. homines multi punirentur operam suam saepe Imperatori con- 
tulisset, hae res ad eius odium animis vulgi ingenerandum satis efficaces 
erant. Quod si Imperium etiam concupisceret ac somniaret, ut quidam ca- 
lumniabantur, id vero quas non sceleris faces in caput eius accenderet? 
Haec Muzalonem non latebant. Etenim vir ille cum antea ad talia intelli- 
&enda acutus fuerat, tum hoc negotiorum aestu fervente οἱ maximam ei 
animi anxietatem afferente, se ipso longe prudentior videbatur. Igitur pro- 
ceribus omnibus celerrime in curiam convocatis, dexteram universis por- 
rigit: ac tanquam inferior cum eis collocutus, haud obscure fert, se liben- 
ter cuivis tum administratione Imperii, tum tutela pueri Imperatoris cessu- 
rum esse. (IV.) Quoniam vero omnes simul velut ex composito recusa- 
bant, et eum praeferendum esse confitebantur, quem ipsemet rerum et pueri 
dominus aupremusque arbiter Imperator digniorem iudicasset: Muszalo au- 
tem nullo modo cedebat, sed fortiter resistebat, otium praeferens, et ne- 
-gotum totis animi viribus ac facultatibus a.se amoliens propter obrepen- 
tem invidiam, ac in primis ob periculum, quod subobscure inde appare- 
bat et vonflabatur; idciroo iusiurandum priore sanctius ac magis tremendum 





HISTORIAE BYZANTINAE ΠΙ. 3. 65 


το" xal ὥμννον ἅπαντες ὅσοι τῶν ἐν ἀξιώματι xol ὅσοι τοῦ δή- — A. C. 
μου τοῦ στρατιωτιχοῦ" καὶ σφίσι τε αὑτοῖς ἦσων ἐπαρώμενοι 1:98 
πανωλεϑρίαν xal ἅπαντι τῷ γένει σφῶν ἕκαστος, εἰ μὴ τοῖς 1959 
ὅρκοις ἐμμένοιεν ἀσφαλῶς xal διατηροῖεν τῷ μὲν ἸΠουζάλωνι prs 
ὅτὴν ἐπιτροπὴν, τῷ δὲ τοῦ βασιλέως υἱῷ τὴν βασιλείαν ἀνεπιβού-- P. 33 
λευτὸν τε καὶ ἀπαράτρεπτον μέχρε διαπαντὸς, αὐτῷ τε καὶ τοῖς 
ἐξ αὐτοῦ γεννηϑησομένοις, καὶ οὕτως οἱ μὲν ἀπηλλάττοντο, τὰ 
δὲ πράγματα ἦσαν αὖϑις ὑπὸ τῷ ἤουζάλωνε διοικούμενα, 
(Ε) 41Aà τέλειαι μὲν οὔπω παρήλλαττον ἡμέραι ἐννέα, καί vi- 
iov; τῶν yéve καὶ πλούτῳ προὐχόντων φϑόνῳ δεινῷ στρατηγού-: 
μενοι τὸν στρατὸν συνεχύχησαν καὶ τὰς αὐτῶν ὥπλισαν δεξιὰς Β 
κατὰ τῆς σφαγῆς τοῦ ΠΠ]ουζάλωνος. "τοὺς δὲ χϑὲς καὶ πρότριτα 
τελεσϑέντας φρικώδεις ὅρχους ἐχείνους xal τὰς παλαμναιοτάτας 
ἀρὰς, φεῦ τῆς ἀρχῆς τῶν κακῶν, λήϑης ἀπολαβόντες βυϑοὶ 
ἰδχαὶ πλῳμμύραι διέφϑειραν. ἐννάτη μὲν γὰρ ἡμέρα παρῆν μετὰ 
τὴν τελευτὴν τοῦ βασιλέως καὶ ἅπασαι τῶν ἐνδόξων συνήεσαν 
| γυγαιχῶν ἐπὶ τῇ μονῇ τῶν Σωσάνδρων, ἔνϑα καὶ τὸ τοῦ βασι-- 
λέως τέϑαπταε σῶμα, τὸ νενομισμένον τελέσουσαι πένϑος καὶρ 
τὰ μνημόσυνα. παρῆσαν δ᾽ opo? καὶ πάντες ἄρχοντες καὶ ἀρ-- 
Ὀχόμενοι, ἐν οἷς καὶ οἱ τὴν ἐπιβουλὴν ἐξαρτύσαντες ἦσαν καὶ 
συνέῤῥει πᾶς ὃ στρατὸς, οἱ μὲν πένϑους ἕνεκα, οἱ δὲ φονικὴν Ν᾿ 83 
ὠδίνοντες ὁρμήν. καὶ τί δεῖ διατρίβειν ; ἔτε τῆς ἱερᾶς τελουμέ- 
γῆς ὑμνῳδίας, τὰ ξίφη γεμνώσαντες πάντες oi στρατιῶται ἔν-- 
δὸν ἐξαίψνης τοῦ νεὼ εἰσεπήδησαν καὶ παρὰ τῇ ϑείᾳ καὶ ἱερᾷ 
Ῥτραπέζῃ καταφυγόντα τὸν ουζάλωνα κατέσφαξαν ἀπηνῶς, κἀπὶ 


1. τῶν Α., τε W. 8. ἔχαστοι Α. 


datur. lurant omnes tam nobiles quam ex plebe militari, sibique et toti 
familiae suae quilibet exitium imprecantur, ni quod iurassent, religiose ser- 
varent, ac Muzaloni tutelam , Imperatoris vero filio Imperium insidiarum 
expers et per omnia inviolatum non solum ipsi, sed et futuris eius liberis 
tuerentur. fic illi discesserunt; res vero rursus a Muzalone adminietra- 
bantur, (V.) Sed nondum toti dies novem elapsi erant, cum aliqui nobi- 
litate et opibus praestantes, violenta invidia impulsi, tumultum in exercitu 
exctarunt, et dexteras suas in Muzalonis caedem armarunt. Scilicet iu- 
ramenta illa horribilia novissime praestita, et funestissimas preces (heu prin- 
Gpium malorum!) altissima oblivio excepit, et profundis quasi fluctibus de- 
mersit, Aderat dies nonus ab Imperatoris morte. Omnes matronae nobiles 
ἸῺ Sosandrorum monasterium, ubi cadaver Principis sepultum erat, convene- 
TAL, ut de more lugerent et eius memoriam precibus prosequerentur. Ade- 
Tant omnes principes, plebeii omnes: inter quosii quoque qui insidias instru- 
Ierant versabantur. Contluebat omnis exercitus, alii ob luctum, alii caedem 
spirantes. Quid multis morer? Dum adhuc hymni sacri cantarentur, milites 
«mnes strictis ensiljus subito impetu in templum facto, Muzalonem qui ad sa- 
Nicephorus Gregor. Vol. I. ὅ 





66 NICEPHORI GREGORAE 


À. M. τούτῳ τοὺς δύο ἅμα ἀδελφοὺς, ᾿Ἀνδρόνικόν τέ φημι τὸν μέγαν 
pd δομέστικον καὶ Θεόδωρον τὸν πρωτοχυνηγόν᾽ καὶ πρὸς τούτοις 
6768 τὸν σφῶν ὑπογραμματέα δι᾽ ὁμοιότητα προσώπου τινὰ, συμβὰν 
πάπα οὕτωσέπως, σφαλέντες. καὶ οὕτως oi τε γυναῖχες καὶ 0 λοιπὸς 
ὄχλος ἀτέλεστον ἀφέντες τὸ πένθος ἄλλος ἐπ᾿ ἄλλῳ συντριβύ- 5 
μενοι διὰ τὸν φόβον ἔφυγον ὅλοις ποσὶν ὅποι τύχοιεν ἕκαστοι. 
E:0 δὲ ἱερατιχὸν ἅπαν καὶ ὃ τῶν μοναχῶν σύλλογος ἔνδον τοῖ 
ἱεροῦ τεμένους ἑκόντες ἄχοντες συνελαϑέντξς ὠλίσϑαινόν τε καὶ 
ἔπιπτον ἄλλος ἐπ᾿ ἄλλῳ, τοῦτο μὲν καὶ διὰ τὸ βίᾳ καὶ ῥύμῃ 
σφοδρᾷ nag ἀλλήλων συνωθεῖσϑαι, τοῦτο δὲ καὶ ὅτι ἀνέδραστον 0 
εἶχον τὴν τῶν ποδῶν βάσιν ἐκ τῶν χεϑέντων αἱμάτων. (ς.) Ὀλί- 
yat παρῆλϑον ἡμέραι καὶ ὃ πατριάρχης ᾿Ἵρσένιος ἐπίτροπος ὧν 
Fxal αὐτὸς καὶ γινώσκων ὡς εἶ μὴ διανασταίη νῦν, διὰ τοσού- 
vov ϑορύβοθ τῶν Ῥωμαϊκῶν φερομένων πραγμάτων καὶ μέγι- 
στον ἐν ποσὶν εἶναι ὑπισχνουμένων τὸν κίνδυνον τοῦ τε παιδὸς 15 
xal τῶν ὅλων πραγμάτων, οὐδὲν ἔσται τὸ κωλύον ἐς καχίας ἔσχα- 
τα χωρήσειν αὐτίχα τὰ πράγματα " δι᾽ ἃ δὴ τὴν ψυχὴν μεριζὸ- 
μενος ἐς διαφόρους ὁδοὺς λογισμῶν ἀμφιβόλων οὐχ εἶχεν ὅ,τι 
πράξειε καίριον. ἦν μὲν γὰρ τὴν πρὸς ἀρετὴν φέρουσαν καὶ xa- 
τὰ ϑεὸν ἀγωγὴν ὃ ἀνὴρ o9 πολὺ τῶν ἄχρων. ἀπολειπόμενος " ἐς 0 
P. 89 δὲ πραγμάτων πεῖραν καὶ πολιτικὴν διοίχησιν καὶ αὐτῶν ὡς εἶ- 
πεῖν τῶν ἀπὸ σκαπάνης ὀψὲ τῆς ὥρας ἀπαλλαττόντων ἀπολειπό- 
μενος. οὗὐ γὰρ ϑεωρία πνευματικὴ καὶ πρᾶξις πολιτικὴ ὡς τὰ 
πολλὰ συνεῖναι πεφύκασιν" εὐκτὸν δ᾽ ἂν, εἰ μὴ μαχόμενα τὸ 
6. ὅπου À. 418, ὡς εἰ --- Ῥωμαϊκῶν add. Α, Φ0. λειπύμε- 
* φρρ À. 


crosanctam mensam confugerat crudeliter occiderunt: item duos eius frs- 
tres, nempe Andronicum magnum Domesticum , et "Theodorum venatorum 
penc atque etiam horum scribam, formae similitudine (ita fors voluit) 

ecepti. Quamobrem et matronae et omnis reliqua turba, inchoatum luctum 
omittentes, et alii alios ex metu urgentes, quo quemque pedes ferebant, celer- 
rime aufugerunt. Sacerdotum vero ordo, et coetus monachorum intus tem- 
plum volentes nolentes compulsi, labentes alii in alios incidebant, tum quod 
vi et impetu vehementi invicem urgebant , tum quod ob fusum cruorem pe- 
de stabili consistere non poterant. (VI.) Paucis diebus ex eo elapsis, Ár- 
senius patriarcha, qui et ipse tutor erat, tanto tumultu rem Romanam tur- 
bante, et maximum periculum pupillo et summae rerum adesse nuntiante, 
intellexit nisi se ipse contra erigeret nihil deinde obstiturum esse, que- 
minus omnia statim ad summum scelus evaderent. Itaque animo huc et il- 
luc ambiguis cogitationibus diviso, quid potissimum agere deberet nescie- 
bat. Nam quod ad virtutem et Dei cultum attinebat, ille vir parum ἃ 
summis aberat: sed usu rerum et publica administratione illis ipsis infe- 
rior erat, qui sub vesperam a ligone discedunt. Scilicet mystica contem- 
platio et Reipublicae administratio vix fere coniungi solent. Immo illud 


HISTORIAE BYZANTINAE 1Π. 3. 67 |. ' 


πλέον πρὸς ἄλληλα φαίνοιντο, καϑάπερ σῶμα xal πνεῦμα xal A. C. 
αὖ ὅσα τῶν αἰσϑητῶν πρός γε τὰ ὑπὲρ αἴσϑησιν. ἐμοὶ δ᾽ ἀρέ- 1358 
σχει κρᾶσιν ἐξ ἀμφοτέρων ἔχειν, ὅστις ποτέ ἔστιν ὃ βουλόμενος 1959 
ἄρχειν, χαϑάπερ κἀν τοῖς μουσικοῖς ὁρῶμεν ὀργάνοις τοὺς αὖ-- eyes 
δτῶν ἐπιστήμονας πράττοντας. οὗ yàg looróvovg τὰς νευρὰς xa-B 
ϑιστῶσιν ἁπάσας " ἄμουσον γὰρ τὸ τοιοῦτον καὶ ἐχμελές " ἀλλὰ 
τὰς μὲν πρὸς τὸ βαρύτερον τείναντες, τὰς δὲ πρὸς τὸ ὀξύτερον, 
καὶ τὰς μὲν μᾶλλον, τὰς δ᾽ ἧττον, οὕτω ποικίλην τινὰ καὶ ἔμ.-- 
μουσον καϑιστῶσι τὴν ἁρμονίαν, τῷ γὰρ μόνῃ προσέχοντι τὸν 
Ἰονοῦν τῇ κατὰ ϑεὸν ϑεωρίᾳ ὄρεσι καὶ σπηλαίοις ἐνδιατρίβειν C 
προσήκει, ἀκοινώνητον ὡς τὰ πολλὰ τὸ ἦϑος ἀσκήσαντι καὶ πάνυ 
Tor ἄμικτον καὶ τοῖς πολλοῖς ἠλλοτριωμένον. ὅστις δὲ μετὰ τῆς 
ἀρετῆς καὶ πολιτικὸν ἤσκησεν ἦϑος καὶ χάριεν καὶ κοινωνικὸν καὶ 
πεῖραν ἔσχε πραγμάτων παντοίων, οὗτος λαὸν δδηγεῖν ἐς τὰ βέλτι- 
ἰδστα καὶ σωτήρια κράτιστος. ἐπεὶ καὶ ὃ σωτὴρ ἡμῶν καὶ ϑεὸς, el μὴ 
τοῖς ἀνθρωπένοις ὑπέκυπτε πάϑεσι καὶ τελώναις συνήσϑιε καὶ 
κοιγωνιχὸν ἐδείχγυτο ἦϑος καὶ τοῖς πᾶσι τὰ πάντα μετὰ τοῦ κα- ἢ 
ϑήχοντος ἐγίγνετο λόγου, οὐκ ἂν οἶμαι πρὸς τὰ λυσιτελοῦντά τε 
καὶ σωτήρια ῥαδίως ὅλους ἦγε δήμους καὶ πόλεις. (Ζ.) MA 
30 ἐχεῖσε ἐπάνειμι. διηπορεῖτο μὲν οὖν ὃ πατριάρχης Ἀρσένιος, μέ- 
coc ἐναποληφϑεὶς τοσούτου ϑορύβου πραγμάτων, καὶ ἐπεσκο- 
πεῖτο xaJ^ ἑαυτὸν μὲν ἥκιστα" πῶς γὰρ, πεῖραν πραγμάτων! 
τοιούτων καὶ λογισμῶν λαβυρίνϑους οὐκ ἔχων, ὡς εἴρηται" V. 94 
9. καϑισεᾶσι À. 41. ἐσχοπεῖτο A. 


optandum, ne videantur inter se plurimum pugnare, ut caro cum spiri 

ut res quae sentiuntur cum iis quae sensum excedant. Mihi vero placet, 
eum qui ad principatum adspirat, ex utraque contemperatum esse; ut in 
musicis instrumentis fieri apud peritos cernimus. Neque enim ii chordas 
omnes aequaliter intendunt: quippe id inconcinnum et absonum esset: sed. 
alis ad graviorem, aliis ad acutiorem sonum, aliis plus minusve intensis, 
variam quandam et modulatam efficiunt barmoniam. Qui enim soli divi- 
narum rerum speculationi est intentus, in montibus et speluncis debet vi- 
vere, utpote qui vitam instituerit societatis plerumque expertem ac plane 
solitariam et ἃ vulgi consuetodine abhorrentem. Qui vero praeter virtutem. 
etiam morum civiliteatem et comitatem gratam studiumque societatis exco- 
hit, ac omnigenum rerum usum sibi comparavit, is populum ad res opti- 
mas et salutares facile deduxerit, Nam et servator ac Deus noster, nisi 
δὰ humanos affectus se demisisset, et cum publicanis cibum cepisset, ef 
sOcletatis studium prae se tulisset, et quatenus par erat, omnium ingeniis 
se accommodasset, haud facile opinor totas civitates ac populos ad emple- 
cendas res utiles et salutares perduxisset. (VIL) Sedilluc redeo. Arse- 
Pus igitar patriarcha tanto rerum tumultu circumventus anceps erat ac 
deliberabat: non tamen ille secum, (quomodo enim id faceret, qui, ut di- 
cum est, nullo rerum usu, nullis consiliorum ambagibus erat instructus) 
eed proceribus quid agendum esset consultabat, priusquam per insi- 


68 NICEPHORI GREGORAE 


A. M. ἐσχοπεῖτο δ᾽ οὖν μετὰ τῶν ἐν τέλει τὸ ποιητέον, πρὶν ἐπίβουλον 
id δπλισϑῆναι σίδηρον κατὰ τῆς κεφαλῆς Ἰωάννου τοῦ βασιλέως 
6768 υἱέως. ἐλάνθανε δὲ ἄρα πάντως αὐτὸν, ὡς ἢ πεῖραν βαϑεῖαν 
wider xal φρένας ποικίλας οὐκ ἔχουσα σχέψις αὕτη μᾶλλον ἂν εἴη τα- 
χύτερος ὄλεϑρος ὑπὲρ οὗ γίνεται, ἢ πάντα ξίφη πολέμια. δηλώ- 5 
σει δὲ προϊὼν ὃ λόγος. : 
A. C. 1329 Ὅδ΄. Ὁ Κομνηνὸς Πιχαὴλ ὃ Παλαιολόγος, περὶ οὗ πολὺν ἀνω- 
ἀν τέρω λόγον ἐποιησάμεϑα, ἦν μεταξὺ τῶν ἐν τέλεε τῶν ἄλλων 
^. ἐπέκεινα, πολλὴν ἐπὶ τοῦ προσώπου φέρων τὴν ἱλαρότητα τήν τε 
ὁμιλίαν χρηστὸς καὶ τὸ ἦϑος ἀστεῖος καὶ πρὸς τούτοις τὴν χεῖρα φι--10 
λότιμος. ἃ δὴ πάντα πολλὴν αὐτοῦ τὴν στοργὴν ἀνεῤῥίπιζον ἐν ταῖς 
ἁπάντων ψυχαῖς " καὶ πάντας ῥᾳδίως ἐφείλκετο, ταξιάρχους, λο-3 
Βχαγοὺς, στρατὸν, στρατηγοὺς, τοὺς ὅσοι τοῦ δήμου, καὶ ὅσοι τῆς 
συγκλήτου. ἐνῆγε δὴ τούτους καὶ πρόληψις λογισμῶν βασιλείας 
προσέχειν αὐτῷ καὶ περιφανῶς αὐτοῦ γε ἐκκάεσϑαι. ἐνῆγε δ᾽ 15 
αὐτοὺς οὐχ οἶδ᾽ ὁποτέρωῚθεν, εἴτ᾽ ἐκ τῶν προλαληϑέντων κατ᾿ 
αὐτοῦ, εἴτ᾽ ἐξ ὀνείρων καὶ κληδόνων τινῶν. φιλεῖ γὰρ καὶ ταῦ- 
τα περιπολοῦντα τὸν βίον πείϑειν τοὺς πλείστους, οὐ πάνυ τοι 
σφόδρα ἀλόγως οὐδ᾽ ἀμαϑῶς,,« οὐδ᾽ ὥσάν τινὲς φαῖεν ἀπειρίαν 
Ονοσοῦντες. πλεῖστα γὰρ καὶ τούτων μαρτύρια καλινδοῦνται παρὰ 20 
τοῖς ὅσοι σφίσι προσέσχον τὸν νοῦν. (Β.) Ἦσαν μέντοι καὶ 
ἀφορμαί τινες ἕτεραι μείζους τῶν ἄλλων, τὴν βασίλειον ταύτην 
ἀρχὴν ἄνωθεν αὐτῷ μνηστευόμεναι, καϑάπερ μεγάλης πηγῆς 
ἀποῤῥοαί τινες εὐγενεῖς ἐς αὐτὸν κατιοῦσαι. ὧν αὐτός τε καὶ ὅσοι 


2. τοῦ τοῦ À. 12. ταξιάρχους À., ταξιάρχας W. 


dias Ioannes Imperatoris filius ferro peteretur. Caeterum minime prospi- 
ciebat id consilium, quod nullo usu rerum, nulla prudentia niteretur, 
facilius ei cui prospectum vellet exitio futurum, quam omnes gladios hosti- 
les: ut progreum orationis declarabitur. 

4. Comnenus Michaél Palaeologus, cuius supra mentionem saepe fe- 
cimus, inter proceres erat caeteris superior, vultu perquam hilari, consue- 
tudine commodus, moribus urbanus: ad haec manu larga et liberali. Quae 
res magnum eius amorem in omnium animis accendebant. Facile itaque 
cunctos ad se alliciebat, tribunos, centuriones, exercitum, duces, plebem 
universam, et quidquid senatorum erat. Movebantur etiam praesumpta 
Imperii opinione, ut illi se adiungerent et eius amore flagrarent. Move- 
bantur autem eiusmodi opinione nescio unde accepta, sive ex rumoribus 
contra illum antea sparsis, sive ex insomuilis aliisve ominibus, Solent 
enim buiusmodi rebus passim in hac vita obviis plerique commoveri , idque 
non omnino temere aut inscite, aut ita ut nonnulli imperiti fortasse dixe- 
rint. Nam plurima earum testimonia apud eos abundant, qui illas dili- 
gentius observarunt. (11.) Suppetebant tamen aliae maiores his rationes, 
quibus ad hoc [προτὶ fastigium jam inde antiquitus vocaretur: nempe a 


HISTORIAE BYZANTINAE III. 4. 69 


τῶν φίλων δρασσόμενοι τοῖς ὑπὲρ αὐτοῦ τοιούτοις λογισμοῖς ué- Δ. C.- 
qu παρεῖχον τὸ δίκαιον. ἡ γὰρ τῆς μητρὸς αὐτοῦ μήτηρ ΕἸρή- ps 
vp 7 πρώτη τῶν ϑυγατέρων ἦν Lichiov τοῦ βασιλέως " ὃς ἐπει- 1959 
δὴ γονῆς ἄῤῥενος αὐτὸς οὐκ ηὐμοίρει, ταύτην ἐρυϑραῖς ὑποδεδέ-. pian 
ὅσϑαι κρηπῖσι προσετετάχει, Vy εἴη αὐτή Tt xal ὃ ταύτῃ συζευ- D 
χϑησόμενος τῆς βασιλείας διάδοχος. ὅϑεν συζεύξας αὐτὴν "4λε- 
ξίῳ τῷ Παλχαιολόγῳ καὶ δεσπότην αὐτὸν αὐτίκα τετίμηκε καὶ 
εἰ μὴ φϑάσας αὐτὸν ὃ ϑάνατος ἐξήρει τοῦ τῇδε βίου, αὐτὸς ἂν 
ἦν ὃ μετὰ τὸν πενθερὸν AME» βασιλεύς. ἐπεὶ δὲ ϑανὼν 9v-E 
10γατέρα μόνην καταλελοίπει, ταύτην μετὰ βραχύν τινα χρόνον 7 
μήτηρ ἀνδρὶ συζεύγνυσιν d vdgovíxo τῷ Παλαιολόγῳ, ὃν καὶ μέγαν 
δομέστικον ὃ βασιλεὺς Θεόδωρος τετίμηκεν ὕστερον. ἐκ τούτων ὃ 
Κομνηνὸς γεγένηται ΤΠιχαὴλ ὃ Παλαιολόγος, διπλοῦς ὡς εἰπεῖν Πα- 
λαιολόγος ὧν, πατρόϑεν ἅμα xal μητρόϑεν. εἶχε μὲν οὖν χἀντεῦϑεν P. 41 
16 ἀφορμὰς, ὡς εἴρηται, οὐ μικρὰς ἐς τὴν νῦν προχειμένην ὑπόϑεσιν. 
xal ἁπλῶς εἰπεῖν, τοῖς πᾶσι πολλαχόϑεν ἐπίσημος ἦν ὃ ἀνὴρ καὶ πε-- 
οἴβλεπτος, καὶ ἢ περὶ τούτου φήμη ἠρέμα πεοιΐει τὰς ἁπάντων κλέ- 
πτουσα καὶ γοητεύουσα ἀἄχοάς. (Γ.) Ὁ γε μὴν πατριάρχης ἀλλ᾽ οὐδ᾽ V. 35 
αὐτὸς πόῤῥω τῶν ἐχεῖνον φιλούντων ἔχειτο" ἀλλ᾽ εἰ μὴ πλέον τῶν 
ἐθἄλλων, οὐδενὸς μέντοι ἧττον ἐκεῖνον καὶ αὐτός γε ἐφίλει χαὶ Β 
μυστηρίων αὐτῷ ἐκοινώνει καὶ, τό γε μεῖζον, τὰς κλεῖς τοῦ βα- 
σιλιχοῦ πρυτανείου μόνῳ ἐπίστευεν, Ónóre χρημάτων ἐδεῖτο τὰ 
στρατιωτικὰ πράγματα καὶ 7j κοινὴ τῶν ἀναγκαίων χρεία ἀπήτει" 
4. ἐρυϑραῖς A., ἐρυθροῖς W. 14. ἅμα add. Δ. — 20. καὶ μυσε. 


— ἐκοινώνει add. A. 


veleristirpe velut a magno fonte derivata et ad eum usque descendens no- 
bilitas, qua ipse et amici eius freti, huiuamodi de eo cogitationibus multum 
tribuebant, Nam eius avia materna Irene primogenita filia fuit Alexii Im- 
ris: qui cum masculam prolem non haberet, illi rubras crepidas in- 

i iussit, ut ipsa, et qui illam duxisset, in Imperio sibi succederent. Ita- 
que idem Alexium Palaeologum, cui eam nuptum dederat, Despotae titulo or- 
navit; et hic nisi morte prius sublatus fuisset, post Alexium socerum Impe- 
. Mor fuisset, Sed cum imortuus unam tantum filiam reliquisset, eam non mul- 
lo post mater Andronico Palaeologo nuptui collocat, quem deinde Theodorus 
Inperator magnum Domesticum fecit. Ex his natus est Comnenus Michael, 
doplex ut ita dicam Palaeologus, paterno simul maternoque genere. Ha- 
bmt igitur inde quoque, ut dictum est, adiumenta non parva ad eam rem qua 
de nunc agitur: et ut paucis dicam, omnibus rebus et ab pmni parte vir 1lle 
illustris erat et suspiciendus, famaque eius paulatim circumferebatur, omnium 
auribus sensim obrepens, et eas quasi incantatas deliniens. (III.) Ne ipse 
quidem Patriarcha ab amore eius abhorrebat, eumque si non plus quam 
ceteri, non. minus tamen quam quisquam alius diligebat: et arcana consi- 
Oum eo communicabat; et quod maius est, Imperatorii fisci claves ei 
*li credebat, quoties opus erat pecunia ad militares usus, aut cum pu- 


70 NICEPHORI GREGORAE 


A.M. ὃ δὴ ἀνυσιμώτατον ἐς τὰ λάϑρα μελετώμενα xal πέρας δξύτα-- 
6767 ον τοῖς ix πολλοῦ ϑρυλλουμένοις παρέσχεν. ἀδείας γὰρ ἐχεῖνος 
6768 λαβόμενος τοσαῦτα μεταχειρίζεσθαι χρήματα, ὃ εὔξασϑαι μὲν 

εὐ βιώσας ἐγῆν αὐτῷ, ἐλπίσαι δ᾽ οὐκ ἄν ποτ᾽ ἐνῆν, ὅλαις λοιπὸν ἐξήν-- 

Ὅτλει χοίνιξιν ἐς τὰς δεξιὰς τῶν τε προὐχόντων ἐν γένει καὶ τῶν 5 
στρατείαις κατειλεγμένων καὶ ὅσοι καὶ γλώττης πειϑοῖ καταδη-- 
μαγωγεῖν τὸν ὄχλον ἐδύναντο. ἐν οἷς ἦσαν καὶ τοῦ ἱερατικοῦ βή-- 
ματος οὐχ ὀλίγο. (4,.) Ἐντεῦϑεν βουλευτήρια συνεχῆ παρὰ 
τούτων ἁπάντων συνεχροτοῦντο, τὸν πατριάρχην συνωθοῦντα 
μὴ ἀμελεῖν, ἀλλὰ διανίστασϑαι καὶ τὴν ἀνήκουσαν τοῖς ἔνε- 10 

Ῥστῶσιπράγμασι διδόναε προμήϑειαν. οὐδὲ γὰρ οὐδὲ μικρᾶς δεῖ-- 
σθαι ταύτης αὐτὰ, καὶ οἵας ὧν, εἶ παρόψεταί τις, μένειν αὖ-- 
Suc ἐς τὸ καϑεστὼς αὐτὰ, ἀλλ᾽ αὐτίκα μάλα διακινδυνεύειν ἀπο-- 
λωλέναι, καϑάπερ μυριοφόρος δλκὰς ἐν μέσῳ πελάγει τῶν olá- 
κων ἀφῃρημένη, ἢ ὥσπερ οἰκία μεγάλη κατασεισϑέντων τῶν 9ὲε- 15 
μελίων. καὶ ἦν ἐπὶ γλώττης αὐτίχα τοῖς πλείοσιν ὃ Κομνηνὸς 
ἸΜιχαὴλ ὁ Παλαιολόγος, ἱκανὸς ἐμβριϑείᾳ συνέσεως καὶ ἐμπειρίᾳ 

Ἐπραγμάτων τοσοῦτον ὄχλον βασιλικῆς ἀναδέξασθαι διοικήσεως, 
μέχρις ἂν ἐς τὴν προσήκουσαν ἡλικίαν ὃ τοῦ βασιλέως φϑάσῃ υἱός. 
τούτοις σύμψηφον ὃ πατριάρχης ἤδη καὶ ἑαυτὸν ἐποιεῖτο, καὶ 2xv- 20 
ροῦτο τὰ δεδογμένα λοιπόν. καὶ ἦν ἐπὶ τῶν κοινῶν πραγμάτων ὃ 
Ἰομνηνὸς MiyazA, πλὴν τῶν βασιλικῶν συμβόλων, πᾶσαν τὴν 
ἐξουσίαν ἀνειλημμένος. αὕτη γίνεται τῷ IMiyag)A τῆς εἰς βασιλείαν 

Ἑ ἀναγωγῆς ἀρχὴ καὶ κατάστασις πρώτη " ἐντεῦϑεν γὰρ ἐξ οὐρίας 


blica necessitas postulabat. Id quod ad clandestina consilia efficacissimum 
fuit, et celerem iis quae diu iactata erant finem imposuit. Accepta enim tan- 
tae pecuniae tractandae potestate, quam optare ille quidem potuit, s 
rare autem nunquam ausus fuisset, iam totis modiis eam in manus nobi- 
lium et militum effundebat, eorumque etiam qui eloquentia demulcere po- 
pulum norant. In quibus et sacri ordinis haud pauci erant. (IV.) Hinc 
crebra concilia ab his omnibus coacta, quibus patriarcha urgebatur ne 
cessaret, sed expergisceretur, eamque rerum curam suscipspet, quam 
tempora postularent. Neque enim eas eiusmodi esse, ut parva diligentia 
egerent, qua vel omissa, integer earum status maneret; immo in praesen 
exitii discrimine versaturas, quemadmodum navis infinitis mercibus onu- 
sta, si in medio pelago gubernaculis destituta sit, aut amplum aedificium 
fundamentis labefactatis. Statim autem in ore erat plerisque Michaél Co- 
mnenus Palaeologus, et prudentia et usu rerum tantae Imperii moli sustinen- 
dae par, donec "Iaperatorie filius ad maturam aetatem pervenisset. His 
vocibus etiam patriarcha est assensus, eamque sententiam approbavit. Ita- 
que Reipublicae praefuit Comnenus Michaél, omni auctoritate praeditus, 
peratoris insignibus exceptis. Hoc Michaéli fuit initium et primus gra- 
dus ad Imperatorium fastigium asoendendi. Ex eo enim res eius secundis 


HISTORIAE BYZANTINAE III. 6. 71 


ji τούτῳ τὰ πράγματα καὶ πλήρεσιν, ὡς εἰπεῖν, τοῖς ἱστίοις Α. C. 
ἐς τοὺς τῆς βασιλείας ἔπλει λιμένας.. (Ε.) Ὀλίγαι παρῆλϑον ad 
ἡμέραι καὶ δεύτερον συγχροτοῦσε βουλευτήριον oi αὐτοῦ σπου- 1259 
δασταὶ, οὐ δέον εἶναι φάσχοντες τὸν τὰ βασιλικὰ καὶ χοινὰ διοι- prr 
δχοῦντα πράγματα καὶ πρεσβείας πολλῶν ἀναδεδεγμένον ἐϑνῶν 

μὴ καὶ τῆς βασιλείας ἔγγιστα' ἔχειν καὶ τὸ ἀξίωμα τιμῆς ἕνεκα 

τοῦ τῶν Ῥωμαίων γένους καὶ ἅμα βεβαιώσεως τῶν μεταξὺ γινο-- P. 42, 
μένων χαταστάσεων. ταῦτ᾽ ἄρα καὶ τὸ τοῦ δεσπότου ἀξίωμα δέ- 

χεται παρά τε τοῦ πατριάρχου καὶ τοῦ υἱοῦ τοῦ βασιλέως. 

[Ὁ ε΄. Ἐν τούτοις μέντοι τοῖς χρόνοις ἀκούσας ὁ τῆς «Αἰτωλίας A. C. 1959 
τε καὶ Ἠπείρου χρατῶν Πιχαὴλ ὃ δεσπότης, ὡς ὃ συμπένϑερος Si n 
καὶ βασιλεὺς Θεόδωρος ἐτεϑνήχει ἐπ᾿ οὐδενὶ διαδόχῳ τελείῳ τῆς B 
βασιλείας, καὶ ὡς πολὺς ἐντεῦϑεν ϑόρυβος ἐπιχωριάζει τοῖς ἐν 
τέλει Ῥὅμαίων, πάσας τὰς ἔξω φροντίδας ἐκκρούων ἤλπισε 

Ἰδμεκρὰ πονήσας μεγάλης ἀρχῆς γενήσεσϑαι κύριος. μηδὲ γὰρ ἔχειν 
Ρωμαίους ὅπως αὐτὸν ἀποσοβήσωσι κατατρέχειν ἸΠαχεδονίαν C 
καὶ Θράκην αὐτίκα μάλα βουλόμενον, τῆς οἴκοϑεν τέως ἀσχολίας 
μετὰ πολλοῦ τοῦ χράτους σφίσιν ἐπιτιϑεμένης καὶ πᾶσαν φρον- 
τίδα a μόνην ἑαυτὴν ἔξωθεν μεθϑελχούσης. ὅϑεν πολλὴν ἐκ 

ϑοτῆς χώρας αὐτοῦ συνήϑροιζε στρατιὰν, πολλαπλασίονα δ᾽ ἔξω- 
ϑὲν αὖ κατὰ συμμαχίαν προσελάμβανε. τὴν γὰρ αὐτοῦ πρεσβείαν 
ἀσμένως δεξάμενοι τάχιστα ἥχουσιν ὅ,τε Πελοποννήσου καὶ 
"yalac πρίγκεψ γαμβρὸς ἐπὶ “ννῃ τῇ ϑυγατρὶ τυγχάνων αὐτοῦ D 
xal ὁ τῆς Σικελίας τότε χρατῶν ἸΠαφρὲ, γαμβρὸς καὶ αὐτὸς 

11. τε om. Α. 


ventis ibant, et plenis quod aiunt velis in Imperii portum deferebantur. 

(V.) Paucis diebus elapsis, aliud concilium eius studiosi convocant, ne- 

gantes oportere eum qui negotia Impérii et Reipublicae administraret, 

multarunque gentium legationes audiret, dignitate Imperatoriae proxima 

carere, tum ut suus nationi Romanae honos constaret, tum etiam ut ea, 
e ille interim constituturus foret, firma.essent. His de causis igitur 
potae titulo ornatur tam a patriarcha quam a filio Imperatoris. 

5. τ haec, quum Aetoliae et Epiri Princeps Michaél Despotes au- 
diisset , m suum "Theodorum liperatorem nullo maturae aetatis suc- 
cessore relicto obiisse, eaque de causa magnis agitari turbis proceres Ro- 
manos; caeteris curis omnibus repudiatis aperavit se faeili labore o Im- 
perio potiturum. Neque enim Romanos eo rerum statu esse, ut si vellet sta- 
tin Macedoniam et "Thraciam invadere, arcere eum possent, magua nego- 
tiorum domesticorum 1nole iis interea incumbente, et omnem eorum curam 
abexternis rebus abstractam uni sibi vindicante. Igitur magnum e suis pro- 
vincis exercitum contrahit, et longe maiorem aliunde a foederatis accipit. 
Etenim legatione eius benignissime audita celerrime adsunt Peloponnesi 
εἰ Achaiae Princeps, eius gener (nam ipsius filiam Annam in matrimonio 
habebat), et qui tum in Bicilia regnabat Manfredus, gener ipse quoque, He- 





12 NICEPHORI GREGORAE  . 


A M. ἐπὶ Ἑλένῃ τῇ ϑυγατρὶ τυγχάνων αὐτοῦ, πλῆϑος ἐπαγόμενοι στρα- 

6767 Gc οὐ πάνυ τοι ῥᾷστα ἀριϑμῷ ὑποπίπτειν ἐπαγγελλόμενον. οὐ 

6768 γὰρ τοσοῦτον συμμαχήσοντες ἧκον τῷ Μιχαὴλ, ὅσον σφίσιν 

prese αὐτοῖς περιποιησόμενοι πλάτος ἀρχῆς καὶ πόλεις ἀλλοτρίας. 
E καὶ γὰρ τὴν μετὰ τὸν Ἰόνιον χόλπον εὐθὺς ἄχρι Βυζαντίου πᾶσανϑ 

“Ῥωμαίων ἀρχὴν ἤλπισαν ἕξειν ἀπονητί" καὶ ὡς ἤδη βεβαίως 

ἔχοντες χλήρῳ ταύτην κατὰ σφᾶς αὐτοὺς διελάγχανουν, πρὶν 

ἅψασθαι ἔργου. (Β.) Τῆς δὲ λαμπρᾶς ταύτης καὶ ϑαυμααίας 

P. 43 παρασχευῆς ἐν ἀκοῇ καταστὰς ὃ Κομνηνὸς Πιχαὴλ ὃ Ia3ow3ó- 
γος, ἄρτι τὸ δεσποτικὸν περιεζωσμένος ἀξίωμα καὶ βεβαιοτέ- 10 

ραν ἐν τοῖς πράγμασι τὴν τῆς ἐξουσίας περιπεποιημένος ἀρχὴν, 

πέμπει μηδὲν μελλήσας τὸν αὐτοῦ ἀδελφὸν Ἰωάννην, σεβαστο- 

κράτορα ὄντα, χεῖρα συχνὴν ἐπαγόμενον. πέμπει δὲ σὺν αὐτῷ 

καὶ τῶν τῆς συγκλήτου λαμπρῶν ovx ὀλίγους συνεργοὺς καὶ συλ- 
λήπτορας, ὅπόσοι στρατηγικῆς ἐμπειρίας οὐ πάνυ τοι ἀδαεῖς 15 

Βὄντες ἐτύγχανον" ἐν οἷς ἦν καὶ Καῖσαρ ὃ ἀμφιμήτριος ἀδελφὸς 

αὐτοῦ Κωνσταντῖνος καὶ ᾿“λέξιος ὃ Στρατηγόπουλος μέγας δο- 

μέστικος ὦν " xal πρός ys ἔτι Κωνσταντῖνος 0 Τορνίκιος, ὃ τοῦ 

σεβαστοκράτορος πενθερὸς, μέγας ὧν πριμμικήριος. ἦν δὲ τη- 
γιχαῦτα ὃ χρόνος μιχρὸν μετὰ τροπὰς ϑερινὰς κατ᾽ αὐτὰς 07920 

τὰς ὠρίωνος καὶ κυνὸς πλατείας ἐπιτολάς. καὶ δὴ τὴν ταχίστην 

V. 87 διαπεραιωσάμενοι τὸν “Ἑλλήσποντον ἤεσαν διὰ Θράκης καὶ Ma- 

Οχεδονίας ὅμοῦ καὶ τὰ ἐκεῖϑεν συνεφελκόμενοε πάντα “Ῥωμαϊχὰ 

στρατεύματα, ὁπόσα σποράδην κατὰ πόλεις καὶ κώμας καὶ ἀγροὺς 


2. ro, om. ἃ. 50. μικρὸν add. Α. 23. καὶ om. A. 


lena eiusdem filia uxore ducta: uterque copias secum adducens, ut fere- 
batur, prope innumerabiles. Nec enim tam adiuvandi Michaélis quam suas 
ditiones amplificandi causa, et alienas urbes occupandi, aderant. Spera- 
bant acilicet Romanas provincias omnes, ab Ionio sinu Byzantium usque, se 
statim absque labore occupeturos: et baud secus ac si iam earum possessio- 
nem firmam haberent, sorte illas, priusquam bellum inchoassent, distribuebant. 
(11.) Hoc illustri et memorabili apparatu Michael Comnenus Palaeologus audi- 
to, modo Despoticum titulum adeptus , et potestate sua ipso administrationis 
initio stabilita, nihil 3noratus, fratrem suum Ioannem Sebastocratorem cum 
magnis copiis mittit, eique socios et adiutores adiungit viros Senatorii ordi- 
nis illustres non paucos, qui aliquem rei militaris usum haberent: in quibus 
etiam Caesar erat Constantinus, uterinus eius frater , et Alexius Strategopu- 
lus, magnus Domesticus : praetereaque Constantinus 'T'ornicius, Sebastocrato- 
ris socer, magnus Primicerius. Kactum hoc est post aestivum solstitium, 
sub ipsum Orionis et caniculae exortum. Igitur Hellesponto celerrime traie- 
cto per "Thraciam et Macedoniam proficiscentes, Romanas eorum locorum le- 
giones una secum omnes adducunt, quae sparsim in urbibus, pagis et agris 


HISTORIAE BYZANTINAE III. 5. 78 


ἐσχολακότα τέως διῆγον. μέλλοντος δ᾽ ὅσον οὐδέπω τοῦ ἡλίου Α. Ὁ. 
τὰς φϑινοπωρινὰς ἰσημερίας ἐπιτελεῖν, φϑάνουσι περὶ ᾿“χρίδαν 1998 
τε xal Ζεάβολιν. φρούρια ταῦτα Ἰωακεδονίας, πολλὴν παρα- 1959 
σχόμενα τὴν ἀσφάλειαν τοῖς χρωμένοις αὐτοῖς. τούτων μεταξὺ rye 
510 ἑαυτῶν πηξάμενοι στρατόπεδον ἀχούουσι καὶ τοὺς πολεμίους ᾿ 
στρατοπεδεύοντας ἐς τὰ τοῦ «Δὐλῶνος ἱππήλατα, ὡς διαιρεῖσϑαι Ὁ 
τὰ ἀμφοτέρων στρατύπεδα διὰ τοῦ μεταξὺ παρατείγοντος ὄρους 
χαὶ γένεσθαι τοὺς μὲν Ῥωμαίους ἀρκτικωτέρους, τοὺς δὲ πολε- 
μέους νοτιωτέρους. ([.) Οἱ μέντοι πολέμιοι περικαϑίσαντες 
i0imoliógxov» τὸ τῶν Βελλεγράδων ὕψηλόν vt καὶ, ὡς εἰπεῖν, 
ὑπερνέφελον φρούριον, μελέτην ἔχοντες μετὰ τὴν ἐχείνου κατα- 
στροφὴν, ὡς ἐξ δρμητηρίου λαμπροῦ τινος κεχύσϑαι' καὶ κατὰ 
τῆς ἄλλης ἁπάσης δυτικῆς τῶν Ῥωμαίων ἐπικρατείας, xu94nto 
τις πλούσιος ποταμὸς ἐξ ὄρους ὑψηλοῦ τινος ἐς τὸ κάταντες ῥαγ-Ὲ 
16 ῥαίως χκαταῤῥαγείς" μάταιοι τῆς ἀπονοίας, ταῦτα ἐλπίζοντες ἃ 
δὴ οὐ τελέεσϑαι ἤμελλεν. οὐ γὰρ ἴσασιν, ὡς πᾶσα ῥώμη σώμα- 
rog x«i πλῆϑος ἵππου καὶ ὅπλων ἐπισχευὴ μυρμήκων ἀγέλης 
οὐδὲν. οὐδαμῇ διενήνοχε, μὴ συναιρομέγου ϑεοῦ. διὸ καὶ ἀλα- 
Uer πᾶν ἐπιτρέψαντες καὶ οἰήσει οὕτως ἐχώρουν κατὰ Ῥω- 
90 μαίων. ταῦτ᾽ ἄρα καὶ τοῖς ματαίοις λογισμοῖς ἀνάλογον ἐπηχο- 
λούϑει τὸ τέλος. οἱ δὲ Ρωμαῖοι οὐδὲν ἑαυτοὺς λογιζόμενοι πλὴν V 
τῆς ϑεόϑεν ἐπιχουρίας ϑεῷ καὶ τῇ ἐχεῖϑεν ἀρωγῇ πᾶσαν τὴν 
σφῶν αὐτῶν ἐπιτρέψαντες χίνησιν διαγωνίζεσϑιαι πρὸς πολλα- 
πλασίους ἐθάῤῥησαν" καὶ μέντοι καὶ λαμπρὰν συναιρομένου 


11. ἐκείνων Α. 


otium tum agebant. Cum vero iamiam autumnale aequinoctium instaret, ad 
Achridam et Deabolim pue Sunt autem ea Macedoniae praesidia 
ita munita, ut eos ἃ quibus tenentur tutissimos praestent. Inter utrumque 
castris positis audiunt, hostes ipsos in Aulonis planitie castrametari , ut 
ambo exercitus interiecto monte dividerentor, Romanus versus septentrio- 
nem, hostilis autem ad meridiem vergens. (IIf.) Ac hostes quidem Belle- 
gradum, castellum altissimum et supra nubes fere eminens circumsedentes op- 
pugnabant: eo consilio, ut postquam illud expugnassent, inde velut ex 
oportuna quadam statione in omnes alias Romanorum occidentales provincias 
excurrerent, instar niagni fluminis ex alto monte in &ubiectam vallem cum 
impetu ruentis: vani quidem illi et dementes, cum ea animis agitarent, quae 
non successura erant: ignari nimirum, omne corporum robur, omnem equi- 
tatum armorumque apparatum, Deo non adiutante, ab agmine formicarum 
promeus nihil differre. Itaque arrogantiae et superbis animis tota re pet- 
wissa Romanos invadunt, atque adeo cogitationibus vanis convenientem 
exitum sortiuntur. Romani vero, qui sese absque divina ope nihil esse in- 
telligerent, Deo et coelesti auxilio, quidquid aggrederentur, unice confisi, 
dimicare cum longe pluribus non dubitarunt, et illustrem victoriam pro- 


74 NICEPHORI GREGORAE 


A. M. ϑιοῦ τὴν νίκην εἰργάσαντο, ὡς αὐτίκα εἰρήσεται. (4,.) Ἐπεὶ 
γὰρ ἐγγὺς ἤδη τῶν πολεμίων oi Ῥωμαῖοι ἐπήξαντο τὰ στρατό- 
6768 πεδα, πέμπουσι δή τινὰ τῶν μάλα ἐπιτηδείων ἐχπολεμῶσαε καὶ 
grise συνταράξαι κατ᾿ ἀλλήλων τὰ τῶν πολεμίων στρατεύματα. οὗ 
P. 44 γὰρ ἕν τι τῶν ἀδυνάτων τοῦτό γε ἦν, τοῦ τε τῆς ᾿Ἄχαΐας πρίγ- 5 
κιπὸς καὶ τοῦ ῥηγὸς Σικελίας ἑτεροφύλων ὄντων καὶ οὐχ ὑμογε- 
νῶν τῷ ᾿Αγγέλῳ 1Π]ιχαήλ. διαναστὰς οὖν ἐχεῖνος αὐτόϑεν αὖ 
τόμολος δῆϑεν ἀπήει νύχτωρ ἐς τοὺς πολεμίους καὶ προσελϑὼν 
λάϑρω τῷ τῆς «Αἰτωλίας ἄρχοντι ἸΠιχαὴλ τῷ ᾿Αγγέλῳ, ,, i034," 
Βφησὶν, ,, ὡς σοί τε καὶ πᾶσι τοῖς ὑπό ct μέγας ἐπήρτηται κίν-- 10 
δυνος σήμερον" ἄμφω γὰρ oi σοὶ γαμβροί τε καὶ σύμμαχοι, 
ὅ,τε πρίγκιψ Πελοποννήσου καὶ 2dyalag καὶ ὃ τῆς Σικελίας ῥὴξ 
λάϑρα διαπρεσβεύονται πρὸς Ῥωμαίους περὶ σπονδῶν ἐπὶ δώροις 
τακτοῖς. εἴ σοι τοίνυν ζωῆς μέλει, προνοήϑητι τὴν ταχίστην 
σαυτοῦ, πρὶν εἰς πέρας ἐλϑεῖν τὰς ἐχείνων onovóág τε καὶ συμ-- 15 
φωγέας.᾽ πείϑεται ὃ IMiyosj καὶ διαμηνυσάμενος ἡσυχῇ τῶν ol-. 
Οκχείων ὁπόσους αὐτός τε ἐδύνατο καὶ ὃ χαιρὸς dyoptyu, φεύγων 
ᾧχετο πρὶν ἢ ἀνατεῖλαι τὸν ἥλιον. καὶ τούτου χατόπιν ἄλλος ἔξ 
ἄλλου τὴν φυγὴν ψιϑυριζομένην ἀκούοντες τοῦ ἸΠιχαὴλ σπορά- 
δὲς ἔϑεον ἅπαντες οἱ στρατιῶται, τῇ φυγῇ προλαμβάνειν ἕτερος 90 
ἕτερον σπεύδοντες. (Ε.) “Ἅμα δ᾽ ἕω διεγερϑέντες οἱ σύμμαχοι 
καὶ τὴν μὲν φυγὴν μαϑόντες τοῦ MiyarA, τὴν δὲ τῆς φυγῆς αἷ- 
Dríay οὐχ ἔχοντες συμβαλεῖν, ἀχανεῖς ἦσαν. καὶ τὸ μὲν ὅπλα 


1. ὡς αὖτ. εἰρ. add. A. 7. Μιχαὴλ add. A. 1Ὶ8. πρεσβεύον- 
ται À. 417. ὁπύσους. lta ὟΝ. οἱ cod. uterque, non ὁπόσοερ. 


pitio numine reportarunt, ut atatim dicturi sumus. (IV.) Nam cum pro- 
pius hostem castra posuissent, quemdam mittunt hominem vulde idoneum 
ad committendos inter se et mutuis discordiis conturbandos hostiles exer- 
citus. Neque enim id adeo difficile erat, ut fieri non posset, cum Achaiae 
piss v et Siciliae Rex peregrini essent, non eiusdem gentis cuius Án- 
gelus Michaél. Surgit itaque is confestim, ac per speciem transfugae ad 
hostes noctu transit, et clam cum Angelo Michaéle Principe Aetoliae con- 
gressus: ,,Scito," inquit, ,,hodie tibi et tuis omnibus magnum periculum im- 
pue Ambo enim generi tui iidemque socii, tam Peloponnesi e£ Achaiae 
rinceps quam Sicillae Rex, clam per legatos pacem Romanis offerunt, si 
sibi certae largitiones dentur. Si ergo salus tua curae tibi est, quam pri- 
mum tibi dee 9 priusquam illorum foedera et pacta ad exitum perdu- 
cantur." Credit Micha&l: et re paucis suorum, quibus poterat et tempus ᾿ 
sinebat, clam indicata, ante solis ortum fugit, eumque alii atque alii, cum 
de eius fuga aliquid susurrari audirent, sequuntur: atque ita sparsim omnes 
eius milites alii alios fuga antevertere studentes, in pedes sese coniece- 
runt. (V.) Mane vero socii experrecti, fuga Michadlis cognita ( cuius 
quae causa esset, nulla coniectura consequi poterant), prae stupore obmu- 





HISTORIAE BYZANTINAE III. 5. 75 


xarà Ῥωμαίων κινεῖν ἀπηγόρευον, τοῦτο μὲν xol ὡς ἀγνοοῦντες Α. C. 
τὰ δρώμενα, τοῦτο δὲ καὶ ὡς βραχύτεροι τὸν ἀριϑμὸν ἐκ πάνυ “ἢ 
πολλῶν καταστάντες. ὅϑεν καὶ πρὸς φυγὴν ἤδη ἐτρέποντο προδε- 1959 
δομένους ἑαυτοὺς ὑπὸ ᾿ἤΠιχαὴλ λογισάμενοι. τούτοις οὕτω τετα-- pisei 
δραγμένοις αἰφνιδίως oi Ῥωμαῖοι ἐπεισπεσόντες τοὺς μὲν πλεί- V. 88 

στους ἔργον ἀπέφηναν ξίφους, τοὺς δ᾽ ἄλλους πλὴν ὀλίγων ἐζώ-- 

γρησαν, μεϑ᾽ ὧν ἦν καὶ ὃ πρίγκιψ Πελοποννήσου καὶ "Ἀχαΐας. 

0 δὲ τῆς Σικελίας δὴξ διέδρα λαϑὼν σὺν ὀλίγοις πάνυ τῶν ἑαυτοῦ. 


tuerunt, et Romanos armis lacessere veriti sunt, tum quod quid ageretur 
Mnorarent, tum quod ipsi pauciores iam essent, qui numerosissimi antea 
fuerant. Itaque in fugam vertuntur, se a Michaele proditos rati. Eos 
Mptur ita turbatos Romani facto statim impetu adorti maximam partem ce- 
ciderunt: caeteros, paucis exceptis, vivos ceperunt, inter quos ipse Pelo- 
pennesi et Achaiae Princeps fuit. Siciliae vero Rex cum perpaucis suo- 
rum clam effugit. ; 








ΝΙΚΗΦΟΡΟΥ TOY ΤΡΗΓΟΡΑ͂ 


ΡΩΜΑΙΚΗΣ IXTOPIASX 
ΔΟΓΟΣ 4A. 


NICEPHORI GREGORAE 


BYZANTINAE HISTORIAE 
LIBER QUARTUS.: 





KEOAAA1A. 


Περὶ τῆς τοῦ Παλαιολόγου ἀναῤῥήσεως. Περὶ τῶν τοῦ llalato- 
λόγου Oqxov. Περὶ τῆς στεφηφορίας τοῦ Παλαιολόγου. ἐν 5 καὶ πά- 
λιν ἕτεροι ὅρκοι. Περὶ τοῦ πῶς ὑπὸ Ῥωμαίοις αὖθις ἡ Πελοπόννησος 
ἤρξατο γίνεσθαι. Περὶ Σχυϑῶν αὖθις καὶ ὅπως διέβησαν καὶ τὸν Εὐ- 
φράτην. “ἥλωσις τῆς Κωνσταντινουπόλεως ὑπὸ Ῥωμαίων. Ἑἴσοδος 
“Παλαιολόγου τοῦ βασιλέως εἰς Κωνσταντινούπολιν. ᾿Εκστρατεία τοῦ 
Καίσαρος κατὰ τοῦ ἀποστάτου Μιχαὴλ τοῦ Θετταλοῦ. Περὶ τῆς τυ- 

λώσεως τοῦ διαδόχου τῆς βασιλείας ᾿Ιωάννου. Περὶ τοῦ ἀφορισμοῦ, 
ὃν ὁ πατριάρχης ᾿Αρσένιος κατὰ τοῦ Παλαιολόγον ἐξεφώνρησεν. ᾿Εξορία 
τοῦ πατριάρχου Aogtvíov καὶ ἀναγωγὴ Γερμάνου εἰς τὸν πατριαρχιχὸν 
Θρόνον. Περὶ τοῦ ἐξ Εὐβοίας GOD. Περὶ τῆς ἐπὶ τὴν Θράκην 
ἐφόδου τῶν Σκυϑῶν. Περὶ τῶν Αἰγυπτίων ᾿ἀράβων. Περὶ τῆς τῶν 
Κελτογαλάτων ἐκστρατείας. Κάϑοδος Γερμάτου ἐκ τοῦ πατριαρχικοῦ 
ϑρόνου καὶ ἄνοδος Ἰωσήφ. Περὶ τοῦ μεγάλου πολέμου, ὃν ἐποιήσαν- 
τὸ κατὰ τοῦ Θετταλοῦ Σεβασεοκράτορος ol Ῥωμαῖοι. Περὶ τῆς ἐν 
Κασανδρείᾳ ναυμαχίας Ῥωμαίων καὶ Εὐβοέων. 


ARGUMENTUM BOIVINI. : 


Michaél Palacologus imperator salutatur. — 4rsenius moleste fert. 
Novum iusiurandum ab eo ezigit. Eidem diadema imponit. Quibus con- 
ditionibus. Victoriae Macedonicae nuntius. Honores victoribus delati. 
Princeps. Peloponnesi captum sc redimit. | Urbes ab eo datae, quibus prat- 
Jicitur Constantinus Sebastocrator. — Latinorum  Peloponnesiorum clades. 
Arsenius secedit. — Secessionis causa. — Nicephorus ei subrogatur.  Palaco- 
logus Galatam frustra obsidct. Byzantium praesidiis cingit, unde Lati- 
morum inopia, dem Nicaeam redit. Scythae Syriam εἰ Arabiam occu- 
pant. In siam, quac est cis Euphratem, íirrumpunt. — Turcici imper 
scdc potiuntur. Sullanus /satines Palaeologum supplez adit. (Cap. 1: 





NICEPH. GREGOR. HISTOR. BYZANT. IV. 77 


Michael Aetolus pacem rumpit. Caesar Strategopulus adversus illum mis- 
sus. Paucos secum milites ducit, Bysantinos iubetur transeundo laces- 
sere. DLbi primum castrametatus. Quos homines obvios habuerit. De 
divina providentia. Latinorum vires exiguae,  Daphnusia ab iis obsessa. 
Bysantii recuperandi ratio inita cum proditoribus. Caesar in urbem noctu 
intromittitur. Domorum incendia. Latinorum , qui Byzantii imperarunt, 
enumeratio. Balduini conatus irritus. Fuga. Classis, quae Daphnusiam 
obsidebat, Byzantium redit. Latinos fugientes excipit. In Italiam vela dat. 
Michael Palaeologus recuperatae urbis nuntio qurmaces affectus. Ut 
per portam Auream intraverit. Ut imago Deiparae Hodegetriae ante- 

lata sit. — Urbis aspectus ruinis deformatus. Latinorum incuria,  Impe- 
yator urbem instaurat. — /rsenius iterum patriarcha. — Alexii Caesaris 
triwmphus (2). De humana felicitate, quam fluxa et caduca sit.  Phi- 
lippi Macedonis apophthegma. | Caesari malus genius invidet. Michael 
Actolus Homanos fines vastat. Caesarem vincit ac vivum capit. Rerum 
humanorum vices. Cyrus. Hannibal. | Pompeius. Caesar. cum sorore 
Manfredi Siciliae reeis permutatur. Byzantium. redit. Michael Aeto- 
lus affinitatem ie di cum imperatore (3).  Palacglogus stabilit potesta- 
dem suam. Theodori Lascaris filias nuptum collocat. — Quibus maritis. 
loannem earum fratrem exzcaecat. Quis inter haec sensus Jírsenio fuc- 
rit. Ut Palaeologo sacris interdizerit. Palacologus veniam sceleris pe- 
tit. Nom auditur. Concilium indicit adversus patriarcham. — Pontifices 
fraternae caritgtis expertes. — Crimen  "frsenio obiectum. — De 4zatine 
Turco. Patriarcha iudicio se non sistit. Damnatur ut contumax.  Ger- 
manus ei succedit. Quaenam huius merita erga Palaeologum fuerint (4). 
Jcarius ab Eubocae principe deficit. Confirmatis viribus societatem init 
cum Palaeologo. Euboeam subacturum se promittit. — Kuboeae princeps 
in insidias delapsus capitur. d imperatorem perducitur. — Ut subito 
exspiraverit. Veneti et Pisani opifices Galatam transferuntur. Item Ge- 
muenses. — lisdem. immunitas concessa, — Eorum magistratus. — Balduini 
filius Caroli regis filiam uxorem ducit. - Palaeologus mazima  classc 
instructa eius spes frustratur. Insulas recuperat. — Michael 4etolus de- 
zuo fidem frangit. Palaeologus ei bellum infert. — Viso cometa terrctur. 
Imminentem Scytharum irruptionem timet. Domum redit (5). loannis 
excaecati soror maritum suum Constantinum Bulgarum adversus Palaeo- 
logum stimulat. ízatines Turcus eundem promissis sollicitat. | Scythicus 
ezercilus accitu Constantini in. Thraciam irrumpit. Palacologus triremes 
duas nactus fuga clabitur. Scythae dzatinem liberant. Ῥγαεάα onusti 
discedunt. Thraciae vastitas. De  /zatinae uxore, liberis, pecunia 
et comitibus quid actum sit (6). —Legatio ab Aegypti εἰ 4rabiae Sul- 
tano ad Palacologum. | Navigatio per Bosporum Megyptiis mercatoribus 
temere concessa. — deguptii effoeminati et. imbelles. — Militibus ὁ Scythia 
ascitis Africam εἰ Libyam domant. Gallos, Phoenicia et Syria extermi- 
mcnt. Digressio. | Galliae limites. | Galli sanctum. sepulcrum  vindica- 
turi in. Syriam proficiscuntur. Danubii oram legunt. In Thracia castra- 
metantur, Eorum legatio ad 4lexium Comnenum de commeatu et de 
traiiciendo Hellesponto. Pactum cum eodem de Turcis Romano solo ex- 
pellendis. Gallicae copiae Romanis iunctae magnam siae partem sub- 
gunt. — Urbibus Alexius, Galli omni praeda potiuntur. — Cilices trans- 
itum. Christiano exercitui dant. Syriam εἰ Phoeniciam  ingressuris Ara- 
bes obsistunt. Galli commeatu exclusi bellum gerunt. Hostibus debella- 
tis domicilium ἐπ Syria constituunt. — Foti obliviscuntur. Finis digres- 
sionis. Aegyptiorum Arabum imperium latissime patens (T). Germanus 
eur Patriarchatum abdicaverit. [losephus eius successor , quis, unde , quo 
ingenio, qu& doctrina. Michaelem Palaeolopum periurii et crudclitatis 
quomodo absoleerit. Solis defectus futura a "Turcis mala portendit. Quae 


18 NICEPHORI GREGORAE 


et quanta sit vis astrorum.  ndronicus uxorem ducit nnam. Imper 
insignibus ornatur. lusiurandum quibus praestiterit, a quibus acceperit. 
Kius nomen edictis subscriptum. — Qua formula (8). —Michaélis Actoli 
obitus, Quatuor liberi. Ilereditas duobus divisa. Natu minimis ut con- 
sultum. .Korum fuga ad imperatorem, loannes Sebastocrator Thessaliac 
inceps Romanas provincias populatur. loannes Despotes cum 9 
exercitu Thessaliam ingreditur. Sebastocratoris trepidatio. Militum Ho- 
vnanorum sacrilegia. Sebastocrator multa oppida amittit. Novarum Pa- 
. trarum moenibus se defendit.  Fessus longa obsidione clam exire statuit. 
Consilium uni tantum homini indicat. Noctu per funem demissus Romana 
castra pervadit. Athenarum ducem adit, a quo delectos milites quin- 
gentos accipit. In Romanos nec opinantes impetum facit. — Ioannes De- 
spotes obsidionem deserit. Oppidani cum Sebastocratore llomana castra 
diripiunt. Instant fugientibus. Spoliis contenti caede abstinent. Mos 
velus. Milites Romani quonam se ex fuga receperint. | Urbs Sicyon cur 
Demetrias dicta (9). De sinu Pelasgico. Imperatoria classis insulas a 
Latinis occupatas vexat." Cretensium et Eubocensium classis. Naves Re- 
manas in sinu Pelasgico stantes paene opprimit. Proelium navale, Να- 
vium moles, forma, apparatus.  Philanthropenus Homanae classis. prae- 
fectus suos adhortatur. Pugnae exitus. Romani fugiunt. loannes De- 
spotes recens a terrestri clade pugnam instaurat. Hostes in fugam wertit. 
Insignia despotica cur nunquam deinceps gestaverit (10). 





φ ΄ 
A.M. «α΄. Za τούτων οὕτως ἐκεῖ τελουμένων, ἐπὶ τῆς ἀσπίδος ἔν- 
ad ταῦϑα περὶ τὴν ωΑαγνησίαν καϑίσαντες ]ιχαὴλ τὸν Παλαιολό- 
6791 γον ἀναγορεύουσι βασιλέα οὗ δόξῃ καὶ γένει προὔχοντες. ὅπερ 
1959 ἀκηχοὼς ὃ πατριάρχης "Ἀρσένιος, κατὰ Νίκαιαν τότε διάγων, 
i». ξίφους παντὸς χαλεπωτέραν xarà καρδίας τὴν λύπην ἐδέξατο" 5 
Imp. Mich. καὶ ἠρεμεῖν ὅλως οὐκ εἶχε δεδιὼς περὶ τοῦ παιδός. ὅϑεν dgo- 
Palaeologi. ρισμῷ καϑυποβαλεῖν ἐπεχείρησε πρῶτον τόν τε ἀνηγορευμένον 
p*«i τοὺς ἀναγορεύσαντας. ἔπειτα ἐπέσχε μετριώτερόν τε xol 
βέλτιον ἡγησάμενος ὅρχοις φρικώδεσιν αὐτοὺς ἀσφαλίσασθαι, 
μήτε τῇ ζωῇ τοῦ παιδὸς ἐπίβουλον χεῖρα ἐπιβαλεῖν, μήτε στέρησίν 10, 
τινα καὶ παρευδοκίμησιν τῆς αὐτοῦ βασιλείας ἐνθυμηϑῆναι. καὶ 
δὴ γίνεται τοῦτο, Καλανδῶν Ζεκεμβρίων ἄρτι ἐπιλαμπουσῶν' 
Οοὔπω δ᾽ ὅλος ἀπηρτίζετο μὴν καὶ αὐτὸς ὃ ταῦτα μὲν δεδιὼς, 


1. Que cum jbi ita gererentur, viri auctoritate et nobilitate praestan- 
tes circa Magnesiam clypeo imponunt Micbaélem Palaeologum et. Impera- 
torem appellant. Quo audito patriarcha Arsenius, qui tum Nicaeae ver- 
sabatur, vehementius doluit quam si ipsius cor gladio transfixum fuisset. 
Neque ullatenus quiescere poterat, de puero solicitus. Primum itaque in 
animo habuit, tam ei qui appellatus esset Imperator, quam illis qui appel- 
lassent, sacris interdicere. Deinde se ipsum cohibuit, moderatius et melius 
esse arbitratus eos tremendo iureiurando adstringere, ne vel pueri vitae 
insidiarentur, vel Imperio eius fraudem iniuriamve ullam facere cogitarent 
Idque peractum statim Calendis Decembribus. Nondum autem toto mense 











HISTORIAE BYZANTINAE IV. 1. 79 


ἐχᾶνα δ᾽ ἐμπεδῶν xol ἀσφαλιζόμενος ὑπὲρ τοῦ παιδὸς, οἰκείαις 
χερσὶν ἐπὶ τοῦ ἱεροῦ καταστέφει βήματος ἸΠιχαὴλ τὸν Παλαιο- 
λόγον" καὶ τῷ βασιλικῷ κρσμεῖ διαδήματι, ταῖς γνώμαις τῶν 
ἄλλων ὅσοε τῆς συγχλήτου καὶ ὅσοι τοῦ ἱερατικοῦ καταλόγου 
δσυγχαϑελκυσϑεὶς καὶ αὐτός. πλὴν οὐκ αὐτῷ γε διηνεκῆ τὴν a- 
τοχρατορικὴν ἀρχὴν χαρίζεται, ἀλλ᾽ ὡς τῶν πραγμάτων τέως 
ἀναγκαζόντων διοικεῖν αὐτὸν αὐτὴν, μέχρις ἂν dc; ἥβην ὃ γνή- 


A. M. 


Imp. Mich. 
Palaeologi. 


σιος τῆς βασιλείας κληρονόμος ouo? καὶ διάδοχος φϑάσῃ. τότε δ Ὁ 


αὐτὸν ἑκόντα παραχωρεῖν ἐκείνῳ μόνῳ τῶν τε αὐτοκρατορικῶν ϑρό- 
lÜvov καὶ πάντων ἅμα τῶν βασιλικῶν συμβόλων. καὶ ἐπὶ τούτοις 
αὖϑις ὅρχοι ἐτελοῦντο φρικωδέστεροι τῶν προτέρων. (Β.) Τη- 


Ῥ. 46 


γικαῦτά ye μὴν καϑάπερ τις ἄριστος οἰωνὸς τῆς αὐτοῦ βασιλείας V- 89 


ἀγγέλλονται τούτῳ τὰ δυτιχὰ τῶν Ρωμαίων τρόπαια, καὶ μετ᾽ 
ὀλίγον ἥκουσι καὶ oi τὰ τρόπαια πεπραχότες αἰχμάλωτον &yoy- 
δτες τόν τε Πελοποννήσου καὶ “Αχαΐας πρίγχιπα καὶ πλείστους 
ἄλλους τῶν πολεμίων. κἀκεῖνοι μὲν ἄξια κομίζονται τὰ γέρα καὶ 
τῶν πόνων τὰ ἔπαϑλα. ὃ μὲν γὰρ Σεβαστοχράτωρ ἐς τὸ Ζ1ε- 
σποτικχὸν ἀνάγεται παρὰ τοῦ βασιλέως ἀξίωμα" 0 δὲ μέγας zfo- 


μέστικος ἐς τὸ τοῦ Καίσαρος" ὃ δὲ Καῖσαρ ἅμα TQ πενϑερῷΒ 


ϑυτοῦ Δεσπότου ἐς τὸ τοῦ Σεβαστοχράτορος. ἐποίεε δ᾽ ἐπίσημον 
τὴν ix τοῦ πενϑεροῦ διαφορὰν, ὅτε ἐν τοῖς κυανοῖς πεδίλοις καὶ 
χρυσουφεῖς αὐτῷ ἐνηρμόζοντο ἀετοί. ὅ γε μὴν moliyxny Πελο-- 
πονγήσου καὶ Zotac ὠνούμενος τὴν ἐλευϑερίαν μετὰ τῆς ἑαυτοῦ 
Uwe δίδωσι τῷ βασιλεῖ τῶν ἐν Πελοποννήσῳ πόλεων τρεῖς τὰς 


24. τῶν ἐν --- βελείους. σημείωσαι πῶς ἡ Πελοπόννησος ὑπὸ Po- 
μαίοις αὖϑις ἤρξατο γίνεσθαι. Α. 


transacto , is ipse qui haec timuerat, et illa ipsa pro puero pepigerat at- 
que caverat, suis manibus in sacro bemate Michaélis Palaeologi capiti co- 
ronam imponit, et Imperatorio diademate virum ornat, abreptus ipse quo- 
Gui aliorum, qui vel senatorii vel sacerdotalis ordinis erant. 

non perpetuum illi decernit imperium, sed quod , rebus ita co- 
gentibus, ab eo tamdiu a&dministrandum esset, donec legitimus imperii he- 
res οἱ successor adolevisset: tum vero illi soli cessurum eum ultro et solio 
εἰ omnibus simul imperii insignibus. Atque in haec verba iuratum est 
sAncüoribus quam antehac iuramentis. .) Porro tunc, velut optimum 
Imperii auspicium , victoria Romanorum occidentalis ei nunciatur: paulo- 
que post ipsi victoriae auctores adsunt, Peloponnesi Achaiaeque Princi- 
Fols multos alios ex hostibus captivos adducentes. Et ii quidem iustis 
à praemiis honoribusque afficiuntur. Nam Sebastocratori Despo- 
6a potestas ab Imperatore decernitur: Magnus Domesticus Caesar , Cae- 
sar vero cum Despotae socero Sebastocrator appellatur. Soceri autem il- 
lutre diecrimen in caeruleis calceis aureae aquilae intertextae constitue- 
ban At Peloponnesi et Achaine Princeps, redimendae vitae et liberta- 
Us ergo, tres optimas Peloponnesi civitates Imperatori dat, Monembasiam, 


80 NICEPHORI GREGORAE 


A. M. βελτίους, τίν τε 3]ονεμβασίαν xai τὴν περὶ τὰ “εἴχτρα ]αΐ- 
yd vr», ἢ Ταιναρία πάλαι παρ᾽ Ἕλλησιν ἄχρα ἐχαλεῖτο, καὶ τρί- 
6791 τὴν τὴν προχαϑεζομένην τῆς “αχωτνιχῆς Σπάρτην. xai οὕτως 
Pe ξαεθ: ὥσπερ ἔξ (ov χκευϑμώνων ἀπροσδόχητος ἐχαρίζετο τοῖς ἰδίοις. 
Czyxparz; δὲ τῶν εἰρημένων στἔλλεται πόλεων ἐν Πελοποννήσῳ 5 
Ἀωνσταντῖνος ὃ ἀμφιμήτριος ἀδελᾳὸς τοῦ βασιλέως, ὃν, ὡς 
μιχρῷ πρύσϑεν εἰρήχειμεν, ix Καισάρων Σεδαστοκράτορα πε- 
ποίηχε. καὶ ἀπελθὼν ἐχεῖσε πολλὰς εἰργάσατο νίκας χατὰ τῶν 
D Πελοποννησίων “ατίνων καὶ πολλὰς ἑτέρας προσεχτήσατο πό- 
Auc ὡς ἐξ δρμητηρίων μεγάλων τριῶν ἐχείνων ὁπλεζύμενος πό- 10 
λεων. (1..) Ἐπὶ τούτοις καταλιπὼν τὸν πατριαρχιχὸν ὁ ᾿ρσέ- 
toc θρόνον ὥχετο ἡσυχάσων ἐς τὸ παράλιον τοῦ Πασχασίου 
μονίδριον. πρόφασις δ᾽ ἦν τῆς ὑποχωρήσεως ἧ περιφρόνησις 
Ἰωάννου τοῦ 7fácxag« τοῦ βασιλέως παιδός. ἔπεμψε γὰρ αὐτὸν 
πρὸ βραχέος 0 βασιλεὲς Miyark 0 Παλαιολόγος ἐν 3]αγνησίᾳ 15 
Ἐσυλάττεσθαι, μήποτε νεωτερισμόν τινα δῆϑεν ποάξῃ παρά τε- 
σιν ἔχουσιν εἰς rotto ἐπιῤῥεπῶς ἡ αὐτοῦ 7t ἐμᾳάνεια. καὶ δὴ 
Νιχηφόρος ἀντ᾽ ἐχείνου ἐς τὸν πατριαρχιχὸν ἀνάγεται ϑρύτον, 
0 τῆς Ἐπέσου μητροπολίτης, ὃς ἕνα ἐπιβιοὲς ἐνιαττὸν ἐτελεύ- 
τησεν. (.1.) 'O μέντοι βασιλεὲς ocv πολλοῖς τοῖς στρατείμασι9ο 
διεπεραιοῦτο εἰς Θράχην ἐπίδοξος ὧν ἐσβαλεῖν xci ἐς τὰ τῆς 
ωνσταντινουπύόλεως προαΐλια πείρας ἔνεχα πολεμιχῆς. καὶ 
Εδὴ μετὰ τὴν ἔξω διατριβὴν παρελάσας ἐπολιόρχεε πρῶτον τὸ 
κατὰ τὴν περαίαν τοῦ l'ukarov ἐπιχκεχλη μένον φρούριον, ὡς ῥα- 


4. ὥσπερ add. A. 14. τοῦ βασ.) τοῦ τοῦ fj. A. 43. δὴ add. A. 


Mainen ad Leuctra sitam, quae olim apud Graecos 'Tecrarium promento- 
rium dicebatur, et Spartam, principem Laconiae urbem: atque ita velut 
ex inferorum faucbus ereptus, suis restituitur. Urbibus vero illis Pelo- 
ponnesiis uterinus Imperatoris frater Constantinus praefiGtur, quem, ut 
modo diximus, e Caesare Sebastocratorem fecerat. Quo cum pervenisset, 
Latinos Peloponmesios saepenumero vicit, et multas alias urbes subegit, 
ex ilis tribus tanquam magnis quibusdam castris ad bellum 

(111.) Post haec Arsenius, relicta sede patriarchali, se in maritimum Pa- 
fuit, quod loannes Lascaris filius toris coptemneretnr. Miserat enim 
eum paulo ante Imperator Michael Palaeologus Magnesium custodiendum, 
Bec praesentia eis quosdam alioqui rerum novarem cupidos commoveret. 
Proiade Nicephorus Epbesi metropolitanus Arsen loco im patriarchalem 
sedem evectus ext: qui uno anno in ea dignitate exacto, sortem obiit. 
(1V.) Imperator vero cum magnis copiis in l'hraciam transfretavit, ut cre- 
deretur ia i suburbia irruptures, ad tentandam belli 
fortunam. Et cum foris morari desiisset, ultra provectus, castellum cogno- 
mento Galstae in adverso littore situm primo oppeguavit, quasi ita demum 





HISTORIAE BYZANTINAE IV. 1. 81 


δίως ἐντεῦϑεν ἁλωσομένης αὐτῷ καὶ τῆς Κωνσταντίνου, εἶ αὐτὸ A. C. 
παραστήσαιτο πρότερον. ἀλλ᾽ ἦσαν ἄρα τὰ τῶν τοιούτων ἐλπί- 1229 
δων αὐτῷ γρηγορούντων ἐνύπνια. πλεῖστα γὰρ τῶν λιϑοβόλων 198 
μηχανημάτων ἀντιπεριστήσας αὐτῷ καὶ πολλὰς ἐπενεγκὼν βίας BL 
δ ἑλεῖν οὐ δεδύνηται. ὅϑεν ὀχυρώσας τὰ πρὸ τῆς Βυζαντίδος ᾿ 
φρούρια καὶ ὅπλίτας ἀφεὶς ἐν αὐτοῖς προσετετάχει συνεχεῖς P. 47 
ἐπιδρομὰς καὶ ἐνέδρας ποιεῖσθαι κατὰ τῶν Βυζαντίων “Τατίνων, 
ὡς μηδὲ προκύπτειν ἐᾷν εἰ δυνατὸν αὐτοὺς τῶν τειχῶν. ὃ δὴ 
πρὸς τοσαύτην ἤλασε τοὺς “Ἰατίνους πενίαν, ὡς τῇ τῶν ξύλων 
10 σπάνει καὶ τὰς τοῦ Βυζαντίου πλείστας xal περιφανεῖς οἰκίας 
καϑελεῖν εἷς δαπάνην χρειώδη τοῦ πυρός. ἐντεῦϑεν ἐς Νίκαιαν 
αὖϑις ὑποστρέφει " αὕτη γὰρ ἐγεγόνει Ῥωμαίων βασίλειον 
μετὰ τὴν τῆς Βυζαντίδος πόρϑησιν, καὶ ἦν ἐχεῖ διατρίβων ἐφ᾽ 
ἱχανόν. (Ε.) Ἔν τούτοις μέντοι τοῖς χρόνοις διαβάντες καὶ Β 
ἰδτὸν Εὐφράτην οἱ Σχύϑαι τὴν ἄχρι Παλαιστίγης οἰχειοῦνται 
Συρίαν xai “ραβίαν. μηδὲ γὰρ εἶναε τῶν πάνυ ῥᾳδίων πέρας 
λαμβάνειν τὴν ἀνθρώπων πλεονεξίαν, μέχοις ἂν ἐπιμένῃ τῇ δε- 
ξιῷ καὶ τῇ αἰχμῇ τὸ δύνασϑαι. καὶ πολλοῖς ἐχεῖ τοῖς λαφύροις V. 40 
περιτυχόντες βριϑούσαις ἐπανήχουσι δεξιαῖς, φόρους ἐτησίους, 
90 ὅσα xal δούλοις ἀϑλίοις, τάξαντες τοῖς ἐναπολειφϑεῖσιν ραψίο 
τε καὶ Σύροις καὶ Φοίνιξι, κατὰ μέντοι τὸ ἐπιὸν ἔτος εἰσβάλ--Α. C. 1961 
λοῦσι καὶ ἐς τὴν ἔνδον Εὐφράτου ᾿Ασίαν καὶ πᾶσαν ῥᾳδίως xa- ΜΕ: 
ταστρέφουσι καὶ ληΐζονται, ὅρους ποιησάμενοι τοῦ τοιούτου δρό-- 
μου καὶ κλόνου πρὸς μὲν ἄρκτους Καππαδοκίαν καὶ ποταμὸν 


16. eivai] ἦν W. in mg. 


facile Urbis potiturus, si illud prius occupasset. Sed eae spes nihil uti- 
que aliud fuerunt quam somnia vigilantium. Nam cum illud castellum 
multis machinis saxa eiaculantibus circumdedisset, et multos conatus adhi- - 
buisset, capere tamen baud potuit. Unde Byzantino agro finitima castella 
munivit: et milites in iis reliquit, ea lege imposita ut crebris incursionibus 
aique insidiis Byzantinos Latinos infestarent, ne, si fieri posset , illis vel 
popicere extra moenia liceret, Quae res Latinos ad tantam egestatem re- 
egit, ut ob lignorum inopiam plurimas et pulcherrimas urbis aedes destrue- 
rent ad usum ignis necessarium, Inde Nicaeam rediit, quae post Byzantii va- 
stationem regia Romanorum fuit, ibique aliquandiu commoratus est. (V.) Cae- 
terum his temporibus Scythae, etiam Euphrate superato, Syriam ad Pa- 
laestinam usque subigunt; item Arsbiam.: Neque enim avaritia humana 
facile conquiescit, dum conatibus fortuna respondet. Ac multas illic ma- 
Bubias nacti domum redeunt plenis manibus, post imperata annua tributa 
Byris, Arabibus, et Phoenicibus, veluti miseris quibusdam mancipiis. Anno 
sequenti, etiam in Asiam citra Eupbratem (id est, in Asiam Minorem) irrum- 
punt, eamque praedati facile subigunt: limitibus excursionis et motus illius 
ittis. versus Septentrionem Cappadocia et flumine TThermodonte: ad 
Nicephorus Gregor. — Vol. I. 6 . 


- 
* 








82 NICEPHORI GREGORAE 


A. M. τὸν Θερμώδοντα, πρὸς δὲ μεσημβρίαν τήν τε Κιλικίαν xol 
Ajo τὰ μικρὸν μετὰ τὰς ἀρχὰς πολλαχῇ διαιρούμενα μέρη τοῦ Ταύ- 
6791 ρου, ὃς μέγιστος ἐπεφύκει τῶν κατὰ τὴν Malay ὀρῶν. (g.) Χει- 
ni ροῦνται δ᾽ ἐπὶ τούτοις xal τὰ τῶν Τούρχων βασίλεια. καὶ φυ- 
Dyàg ὁ σουλτὰν ᾿Αζατίνης ἅμα τῷ ἀδελφῷ Mix φοιτᾷ πρὸς 5 
τὸν βασιλέα Ῥωμαίων ΠΠιχαὴλ τὸν Παλαιολόγον, ἐνέχυρα φέρων 
πιστὰ μεγάλων ἐλπίδων οὐ πάνυ παλαιᾶς φιλοξενίας καὶ μεγάλης 
κηδεμονίας ὑπομνήματα" ónórt δηλαδὴ καὶ αὐτὸς παρ᾽ αὐτὸν 
Εἶχε, φεύγων τε τοὺς βασιλικοὺς ἐκείνους κινδύνους καὶ πλεῖστα 
φέρων ἐπὶ τῆς καρδίας τὰ τῶν μεγάλων φόβων ἐκείνων ἴχνη. τού- 10 
τῶν ἀνάμνησιν ἐπ᾿ αὐτοῦ ποιησάμενος αἰτεῖ δυοῖν ϑάτερον" ἢ 
συμμαχίαν κατὰ τῶν Σχυϑῶν, ἢ γῆς Ῥωμαϊκῆς ἀποτομήν τινα 
καὶ οἱονεὶ κληρουχίαν εἷς κατοιχίαν μονιμωτέραν αὐτοῦ τε καὶ 
τῶν ἅμα αὐτῷ. ἦν γὰρ ἐπαγόμενος γυναῖκα καὶ τέχνα καὶ ϑερα- 
πείαν συχνὴν, καὶ πρὸς τούτοις πλοῦτον μάλα μακρὸν καὶ πολυ-- 15 
τελῆ. τῷ μὲν οὖν βασιλεῖ τὰ “Ῥωμαίων κατακερματίζειν στρα-- 
Ετεύματα, πολλῶν πολλαχόϑεν περικυχλούντων πολέμων, οὗ πά- 
vv τοι ἀσφαλὲς ἐδόκει. τό,τε γῆς κληροδοσίαν ἀπονέμειν ἀνδρὶ 
τοσούτῳ, πολλῶν σατραπειῶν ἀρχηγῷ καταστάντι καὶ ἤγεμο-- 
γιχοῦ τινος ἤϑους τροφίμῳ, καὶ τοῦτο δὲ οὐκ ἀνύποπτον ἦν 30 
αὐτῷ, οὐδ᾽ ἄνευ φόβων μελλόντων. ἀνάγκη γὰρ τοὺς ὑπὸ χεῖ- 
Qa σατράπας ζητῆσαι τὸν ἀρχηγόν" καὶ τοὺς ἔνϑεν χἀκεῖϑεν 
* — διασπαρέντας καὶ φερομένους οἷα πλανήτας ἐν νυχτὶ ἐπὶ τὸν 
P. 48 λαμπαδοῦχον καὶ δδηγὸν συνδραμεῖν καὶ χρόνῳ γενέσϑαε Ῥω- 
10. ἐκείνων &dd. Α. 18. κληροδοσίας À. — 22. κἀκεῖθεν add. Α. 


meridiem Cilicia, et 'T'auri omnium Asiae montium maximi iugis, quae pau- 
Jo post suum initium in multas partes dividuntur. (VI.) Deinde 'l'urcorum 
quoque regia potiuntur. Quare Sultanus Azatines, cum fratre Meleco 
exul, ad Romanorum Imperatorem Michaélem Palaeologum confugit, hospi- 
talitatis non omnino veteris etmagnorum officiorum recordationem, veluti cer- 
tum praeclarae spei pignus, conservans; quod et ipse eum aliquando exce- 
pisset, imminens ab lmperatore discrimen fugientem, et plurima terrorum 
Mlorum gravissimorum vestigia in animo circumferentem. ' Quae cum in me- 
moriam illi revocasset , duorum alterum petit, ut vel opem ferat contra 
Scythas, vel partem aliquam Romani agri, ac veluti proprii domicilii pos- 
sessionem certam assignet, in qua cum suis sedem figat. Adducebat enim 
secum uxorem et liberos, et famulos multos, ac praeterea magnas divitias. 
Imperatori autem, tot undique bellis urgentibus, non committendum esse 
visum est, ut Romanas copias divideret: terrae autem partem tanto viro, 
qui mnultis provinciis im t, et regio more ab ineunte aetate educatus 
esset, assignare, ne id ipsum quidem suspicione carere aut metu in poste- 
rum. Necesse enim esse ut subiecti Satrapae ducem suum quaerant, et 
alibi atque alibi dispersi et veluti noctu oberrantes ad eum qui prae- 
ferat ac viam monstret, concurrant, ac tandem Romanos insigni detrimento 


HISTORIAE BYZANTINAE IV. 9. 83 


μαίοις καχὸν ἀμήχανον" ὅϑεν ὧς ἐπὶ τρυτάνης μετεωρίσας αὐτοῦ — A. C. 
τὴν ψυχὴν ἦγε καὶ ἔφερεν ἐλπίδων ὥσπερ παράσιτον. 1259 


e 2, ^ - P l : 
$0ógv, τὴν μάχην φημὶ τῶν Tt Ἀκαρνάνων καὶ «Αϊτωλῶν, καὶ v. cd 
τῆς πονηρᾶς ἐκείνης ῥίζης πάλεν ὑπεφύοντο πονηρὰ xal áxav-A. C. 1961 
ϑώδη βλαστήματα, καὶ πάλιν ὄρχων ἀνατροπαὶ καὶ μάχαι πολε- mat 
μικαὶ τοῦ ἀποστάτου Πιχαήλ. πέμπει τοιγαροῦν κατὰ τάχος ἐπ᾿ 
ἐκεῖνον ὃ βασιλεὺς Καίσαρα τὸν Στρατηγόπουλον, δοὺς αὐτῷ - 
10xal Βιϑυνοὺς μὲν ὁπλίτας μικρὸν ὑπὲρ τοὺς ὀχταχοσίους, τοὺς α 
δ᾽ ἄλλους ὁπόσους 7) χρεία ζητοίη, στρατολογήσειν αὐτὸν ἔκ. τε 
Θράκης καὶ Moxedovíac, προστάττει δ᾽ αὐτῷ καὶ πάρεργον 0000 
ποιήσασϑαι ut9^ ὧν ἐπιφέρεται Βιϑυνῶν ὁπλιτῶν τὴν διὰ τῶν 
τοῦ Βυζαντίου προαστείων διάβασιν, ϑορύβου τινὸς ἕνεκα τῶν 
ἰδὲν Βυζαντίῳ “ατίνων καὶ τοῦ μὴ πάνυ σχολάζειν αὐτοὺς καὶ 
ἀναπεπτωχέναε συγχεχωρῆσϑαι κἀπὶ πλεῖστον τῶν τειχῶν παρεξ- 
ἐέναι ὁπότε βούλοιντο, ἀλλ᾽ εἶναι περιδεεῖς ἀεὶ xal οἷον ἐν εἶρ-- 
χτῇ φρουρουμένους. (Β.) Καὶ μὲν δὴ διαπεραιωσάμενος τὴν Ὁ 
Προποντίδα ὃ Καῖσαρ στρατοπεδεύει περὶ τὸ Ῥήγιον. ἔνϑα 
30 περετυγχάνει τισὶν ἀγοραίοις ἀνδράσι, λόγοις μεγάλοις καὶ á- 
ποῤῥήτοις τῆς πάντα διοικούσης προνοίας, 7| πλήϑει μὲν ἵππου 
καὶ στρατιᾶς οὐχ ὑπηρετεῖ πολλάκις, βραχείᾳ δέ τινε δυνάμει 
καὶ πολλὴν ταῖς ἐλπίσι τρυφὴν χορηγεῖν οὐκ ἐχούσῃ συναίρεταε 
μᾶλλον καὶ νίκας μεγίστας παρέχεται. τῶν μὲν γὰρ τὴν ἐλπίδα E 
96 χιβδηλεύει τὰ ὅπλα πολλάκις καὶ ἢ τῆς ἄλλης ἴσως παρασκευῆς 
afficiant. Unde animum eius velut in aequilibrio nutantem , ac tanquam 
spei parasitum agebat et versabat. 

y Secundus annus exibat, ex quo Michaél Imperatorio solio potitus 
occidentalia et 'Thessalica arma represserat ( de pugna Acarnanum et Ae- 
tolorum loquor), cum malae illius radicis mala et spinosa germina repullu- 
Jarunt, violatis rursum foederibus, et bello Michaelis rebellatoris perfidia 
suscitato. Imperator igitur celeriter adversus illum mittit Caesarem Stra- 
tegopulum , Bithynis illi paulum supra pnccc datis: reliquos milites, quot- 
quot res ones ; € "Thracia et Macedonia cogere iubet. Mandat etiam, 
ut cum Bithynis militibus obiter per suburbia Byzantii transiret, ad Lati- 
nos qui in urbe essent aliquatenus perturbandos, ne prorsus otium agere 
et resides esse sinerentur, aut longius extra moenia quoties libitum esset 
evagarentur: sed in perpetuo metu essent, et tanquam in carcere inclusi, 
(1I.) Itaque Caesar Propontide traiecta, castrisque circa Rhegium positis, 
in circumforaneos quosdam homines incidit, magno arcanoque cuncta gu- 
bernantis Providentiae consilio: quae saepe multitudini equorum et exer- 
cituum non subservit; exiguis autem viribus, quae spem non admodum 
blandam suggerunt, magis adest maximasque victorias largitur. Nam il- 
lorum quidem spem arma saepe et reliqui apparatus magnitudo adulterant, 


84 NICEPHORI GREGORAE 


A. N. ἀφϑονία, xol οὐκ ἐᾷ ῥαδίως ἄνω φέρεσϑαι πρὸς τὸν ζωῆς καὶ 
p ϑανάτου κύριον, ἀλλὰ κατασπᾷ xol βαρύνει καὶ περὶ τὴν γῆν 
6791 ὡς τὰ πολλὰ καλινδεῖσϑαι βιάζεται" τῶν δὲ τοὐναντίον 7j σπάνις 


Imp. Mich. τῶν ἀναγκαίων κουφοτέρους ποιεῖ καὶ οἷον αἰϑεροδρομεῖν τε 


is Palaeologi. 


P. 49 ἀναγκάζει xol ϑερμότερον τὴν ἄνωθεν ἐχκαλεῖσϑαι δεξιάν. δι᾽ δ 
αὐτό γε μὴν τοῦτο καὶ πολλοὶ μεγάλα ἐλπίσαντες τοὐναντίον ἢ 
xarà τὰς. ἐλπίδας ἀπήλλαξαν. ἕτεροι δὲ δι᾽ ἀπορίαν καὶ ἑαυτῶν 
ἀπογνόντες τροπαίων μεγίστων ἐπέτυχον. ἰδοὺ γὰρ xà» τῷ πα- 
ρόντι βασιλεῖς τῶν τριῶν οὐκ ἐλάττους πολλαῖς πολλάκις χιλιάσι 

Borgarob προσβαλόντες τῇ Κωνσταντίνου ἄπρακτοι ἐπανῆκχον, 10 

V. 42 οὐδὲ τοῖς τείχεσι καϑαρῶς δυνηϑέντες ἐγγίσαι. ἀλλὰ ταύτην ὃ 
Καῖσαρ εἶλεν αἰχμάλωτον, μηδ᾽ ἄχρι χιλιάδος μιᾶς ἐπαγόμενος 
στράτευμα, μηδὲ τειχῶν ἀμυντήριον ὄργανον οὐδὲν, μηδὲ μη- 
χανημάτων ὄχλον ὃδντινοῦν, : ἀλλὰ μόνῃ τῇ ϑείᾳ ἐπικουρίᾳ τὸ πᾶν 
ἀναρτήσας. εἶλε δὲ οὕτως. ([.) "End γὰρ τοῖς ἀνδράσιν ἐχεί- 15 

Ονγοις ὃ Καῖσαρ ἐνέτυχε, Ῥωμαίοις μὲν οὖσι τὸ γένος, αὐτόχϑοσι 
δὲ Κωνσταντινουπόλεως, κατὰ δὲ χρείαν ἅλωνος καὶ καρπῶν συλ-- 
λογῆς ἕξω διαιτωμένοις τῆς πόλεως, ἤρετο περί τε τῆς τῶν “1ατί- 
γῶν δυνάμεως ὅση καὶ οἵα, καὶ περὶ ὅσων ἄλλων εἰκὸς ἦν περιερ- 
γάζεσϑαι στρατηγὸν ἄνδρα καὶ πολλῶν ὀλυμπιάδων τοιούτων 30 
μεστόν. οἵ δὲ καὶ τῷ τῶν «“Τατίνων πάλαι ἀχϑόμενοι ζυγῷ καὶ 
ἄλλως τοῖς ὁμοφύλοις μᾶλλον ἢ τοῖς ἀλλοφύλοις συνδιαιτᾶσϑαι 

Ὁ ποϑοῦντες ἕρμαιον κάλλιστον τὴν τοῦ Καίσαρος ἡγήσαντο ξυν- 


4, χουφοτέρουρ À., κουφοτέρας W. 


et sursum ferri non sinunt ad vitae necisque dominum, sed gravi quodam 
puse deorsum pressam versari humi plerumque cogunt. Contra, horum 

duciam penuria rerum necessariarum expeditiorem facit, ac propemodum 
ad percurrendum coelum impellit, et ad supernam dexteram votis arden- 
tioribus evocandam. Hinc est quod multi magna spe concepta contrarium 
ac speraverant experiuntur: alii vero ex summis stis, cum de se 
ipsis desperassent, maximos triumphos sunt adepti. Ecce enim in prae- 
senti negotio non minus quam tres Imperatores cum multis saepe hominum 
milibus Constantinopolim aggressi re infecta discesserunt, cum nec ad 
ipsa moenia propius accedere licuisset, At Caesar eandem cepit, cum 
ne mile quidem hominum exercitum adduceret, nec ullum tormentum: mu- 
rale, nec machinarum copiam paratam haberet, sed ad solam divinam opem 
omnia retulisset. Cepit autem hoc modo. (111.) Cum in illos viros inci- 
disset, genere Romanos, Constantinopoli vero natos, qui ob rem frumen- 
tariam et colligendorum fructuum causa foris agerent, rogavit eos, quales 
εἰ quantae essent Latinorum vires, et alia quae par erat curiosius 'scisci- 
fari exercitaum ducem, harum rerum usu instructissimum. Hi vero cum 
Latinorum iugum longo iam tempore moleste ferrent, et alioqui etiam popu- 
larium suorum quam alienigenarum consuetudine uti mallent, Caesaris oc- 


HISTORIAE BYZANTINAE IV. 9. 85 


τυχίαν καὶ πάντα σαφῶς τε ἀπήγγειλαν καὶ ἐπὶ τούτοις συμ- — A. C. 
φωνίας τῷ Καίσαρι συνετίϑεσαν περὶ προδοσίας καὶ δωρεῶν To 
ὑποσχέσεις μεγάλων ῥᾷστα ἐλάμβανον, ὡς ἐφ᾽ ὁμολογουμένη τῇο 1389 
πράξει. ov γὰρ μόνον ἀσθενῆ τὴν τῶν “ατίνων δύναμιν ἔφασαν (moet 
510g τυγχάνειν, ἀλλὰ καὶ ταύτης τὸ πλεῖστον ἀπεῖναι ἐς τὴν τῆς 
“αφνουσίας πολιορκίαν. πόλις δὲ αὕτη περὶ τὸν Εὔξεινον πόν- 
Tov, πολλοῖς κυκλουμένη τοῖς ὕδασι, χιλίους σταδίους διΐστα- 
μένη τῆς Κωνσταντίνου" σφίσι δ᾽ αὖ ὁάδιον εἶναε τὴν εἴσοδον 
γύχτωρ τῷ στρατῷ συσχευάσαι καὶ ἅμα συνάρασϑαι μετὰ τῶν 
τοφίλων αὐτοῖς καὶ χερσὶ καὶ ὅπλοις καὶ πάση δυνάμει τὴν τῶν ἄντι- 
πάλων ἄμυναν. τήν τε γὰρ οἴκησιν ἔγγιστά που τῆς πύλης κε- 
χτῆσϑαι τῆς κατ᾽ εὐθεῖαν βλεπούσης πρὸς τὸν ναὸν τῆς ϑεομή- 
τορος τῆς πηγῆς, εἰσοδόν τε εἰδέναι λαϑραίαν, ἣν παλαιός τις E 
ὑπόνομος ἔλαϑεν ὥσπερ ἐξ αὐτομάτου νῦν παρεχόμενος, δι᾽ οὗ 
ἰδπεντήκοντα εἰσιόντας ὁπλίτας νυκτὸς τούς Tt φύλακας ἀποκτεῖ-- 
vu. καὶ τὴν πύλην συντρίψαντας ῥᾳδίαν ἤδη καὶ ἅπαντι τῷ 
στρατῷ πεποιηχέναι τὴν εἴσοδον. (4.) Ταῦτ᾽ ἔφασαν οὗ àv- 
δρες καὶ οἴκαδε ἀπιόντες o) μάλα συχνῶν ἡμερῶν εἷς πέρας 
ἦγον τὰ ὑπεσχημένα. καὶ ὃ Καῖσαρ εἴσεισι τὴν Κωνσταντινού- x Ln 
90zoÀe γύχτωρ πρὸς ὕρϑρον, xal αὐτοῦ nov διημερεύσας OvY- Acropolitae. 
τεταγμένος πρὸς πόλεμον τῇ ὑστεραίᾳ πῦρ τε ὑφεῖναι κατὰ τῶν P. 50 
οἰχεῶν κελεύει καὶ τετραχῇ τὴν πόλιν ὑφάψαι, ἵνα διπλοῖς πο- 
λεμίοις ὃ τῶν “Ἰατίνων ὄλεθρος εἴη μεμηχανημένος. τὰ μὲν οὖν 
τῶν “τίνων βασίλεια ἡ τοῦ παντοχράτορος ὑπῆρχε μονή. ὃ 
96 δὲ τηνικαῦτα Ἰωνσταντινουπόλεως βασιλεύων Βαλδουῖνος, ὃ 
cursum in maximo lucro deputarunt, eique cuncta accurate narraverunt. 
Quia et consilia proditionis cum eo agitarunt, et magnorum praemiorum pol- 
licitationes facillime, tanquam rato negotio, acceperunt, Nam Latinorum ἢ 
vires non modo exiguas nuhc esse, sed etiam maximam earum partem abesse 
in Daphnusiae obsidione occopatam. Est autem Daphnusia urbs ad Pontum 
Kuxinum sita, multis aquis circumdata, mille stadiis a Constantinopoli di- 
stans. Porro sibi facile esse noctu praeparare aditum exercitui, atque etiam 
ascitis amicis eum adiuvare et manu et armis et totis viribus ad hostes 
propulsandos, quod et domum haberent contiguam ílli portae, quae recta 
fanum Deiparae Fontanae spectaret , occultumque aditum scirent, quem ve- 
tus quidam cuniculus, quasi ad illud ipsum suapte oblatus, clam praeberet ; 
pet quem quinquaginta armati ingressi, occisis vigilibus, effractaque por- 
ta, facilem ingressum universo exercitui patefacerent. (IV.) His illi di- 
ctis domum reversi paucis diebus interiectis, quae verbis uspuiesi re 
ipsa praestiterunt. Caesar autem noctu sub diluculum urbem ingreditur, 
cum diem in illis locis alicubi transegisset, copiis ad pugnam instructis, 
Postridie ignem iniici aedibus, et quatuor in locis urbem incendi iubet, ut 
gemino bello exitium Latinis ma . Regia Latinorum erat Panto- 
cratoris monasterium. Qui vero tum Constantinopoli regnaret, Balduinus 


86 NICEPHORI GREGORAE 


A. M. τοῦ πρώτου Βαλδουίνου ἀδελφιδοῦς" Ἑῤῥῆς μὲν γὰρ ἐκεῖνον 6 
“ἀ ἀδελφὸς διαδέχεται, τὸν δὲ ὃ τῆς ἀδελφῆς Ἰολέντης πρῶ- 
679,2 τος υἱὸς ὃ Ῥομπέρτος" καὶ τοῦτον αὖ ὃ Ῥομπέρτου δεύτερος 
La irn ἀδελφὸς Βαλδουῖνος, τέταρτος xal τελευταῖος ὧν ἀπὸ τοῦ πρώ- 
Βτου Βαλδουίγου τῆς αωνσταντινουπόλεως βασιλεύς. οὗτος ἕω-5 
Sev ἀναστὰς καὶ ἀκηκοὼς ἔνδον ὄντας τοὺς πολεμίους xol ἅμα 
Ἰδὼν dig τὸ πῦρ τήν τε πόλιν διέζωσεν ἅπασαν καὶ ὅσον οὐδέπω 
καὶ αὐτοῦ τῶν βασιλείων γένεσϑαι ἔμελλεν ὑπὸ τοῦ πνεύματος 
Οἐλαυνόμενον, πρῶτα μὲν εἷς ὅπλα καὶ πόλεμον ἔβλεψε, συνη- 
ϑροικὼς εἴ τί zov τῶν «Τατίνων ὑπῆρχεν ὁπλιτικόν. τάχιστα δ᾽ 10 
αὖϑις ἐγνωκὼς ἀνηνύτοις ἐπιχειρῶν χαίρειν ἀπεῖπε καὶ σύμβολα 
βασιλείας καὶ βασιλείαν αὐτήν. ὃ δ᾽ ἁλιάδι τινὶ γυμνὸν ἑαυτὸν 
ἐμβαλὼν φυγῇ τὴν σωτηρίαν πορίζετα. (Ε.) Ῥέουσα δ᾽ 1; 
φήμη φϑάνει αὐθήμερον καὶ ἐς τοὺς τὴν Δαφνουσίαν πολμορ-- 
. κοῦντας. οἷ δὴ καὶ ἄραντες ἐκεῖϑεν ταχυναυτοῦσιν εἴπερ ποτὲ, 15 
Ὁ καὶ ὁρῶνται τῇ ὑστεραίᾳ τὰ τείχη τῆς πόλεως παραπλέοντές τε 
V. 48 καὶ περιπλέοντες καὶ τοὺς ἐχπίπτοντας τῶν “Ζατίνων σωρεύον-- 
τες ὅσον ἐφικτόν. καὶ τοῦτ᾽ ἐξ ἑσπέρας εἷς ὄρϑρον ποιοῦντες 
διετετελέχεισαν. ἅμα δ᾽ ἕω τὰ ἱστία διαπετάσαντες εὐθὺ τῆς 
Ἰταλίας τὸν ἀπόπλουν ἐποίουν, μακρὰ καὶ αὐτοὶ χαίρειν εἰπόντες 20 
τὴν νόϑον πατρίδα. τὴν δὴ ταχίστην φϑάνει τῶν πεπραγμένων 
τὰ εὐαγγέλια καὶ ἐς βασιλέα περὶ τὴν Νίκαιαν. ὃ δὲ πιστεύειν 
E oix εἶχε τὰ πρῶτα ῥᾳδίως, ἐννοῶν ὡς πρὸ βραχέος αὐτὸς μὲν 
ἧκε μυρίαν ἐπαγόμενος αἰχμὴν καὶ μυρίαν ἐπιδειξάμενος μηχα- 


94. js] ἧχοι Α. 


erat, Balduini primi ex sorore nepos. Ei enim frater Herricus successit : 
huic sororis Iolentae primogenitus filius Robertus: Roberto frater aetate 
proximus Balduinus, quartus et postremus a Balduino primo Constantino- 
polis Imperator. Is mane cum surrexisset, ac hostes in urbe esse audivis- 
set, simulque urbem flammis circumdatam conspexisset, quae actae vento 
mox ipsius quoque regiam invasurae essent: primum arma et bellum spe- 
ctavit, coactis si qui aderant Latinis militibus. Sed cmm statim animad- 
vertisset, irritum esse conatum suum: et insignia imperii et ipsum impe- 
rium valere iubet, ac nudus cymba quadam arrepta fuga salutem quaerit. 
(7. Eius rei fama eodem die manat ad eos qui Daphnusiam obsidebant, 
taque illi sublatis anchoris celerrime, si unquam, in altum provecti po- 
stridie praeter et circum urbis moenia navigantes conspiciuntur , et Lati- 
norum elabentium turbam quantam poterant recipientes. ldquea vespere 
bes ing ad diluculum continenter fecerunt. Mane autem statim expansis 
velis recta versus Italiam cursum intenderunt, multum et ipsi patriam non 
legiümam valere iubentes. Laetus vero bene gestae rei nuncius cum Ni- 
caeam ad Imperatorem rimum esset, is initio non facile cre- 
debat, cogitans ae ante maxino cum exercitu maximoque machi- 


HISTORIAE BYZANTINAE IV. 2. 87. 


γὴν ἑλεῖν οὐδὲ τὸ σμιχρότατον ἠδυνήϑη τοῦ Γαλάτου πολίχνιον᾽ 
χἄπειτα παραδόξως ἀχούοε τὴν Κωνσταντίνου, τὸ μέγα ϑαῦμα 
τῆς οἰκουμένης, ἁλοῦσαν ῥᾳδίως ὑπ᾽ ὀχτακοσίων ἀνδρῶν. εἶτα 
xaJ' ἑαυτὸν γενόμενος καὶ συνιεὶς ὡς τοῦ ϑείου ἡ πρόνοια δύ.-- 
δναται καὶ τοῖς ξηροῖς διδόναι βλάστην καὶ τοῖς πένησι πλοῦτον 


xoi ῥώμην τοῖς ἀσϑενέσε καὶ μέγεϑος τοῖς μικροῖς, ὥσπερ καὶ Ὲ 


τοὐναντίον, ὑπότε ὃ πλούσιος ἐν τῷ πλούτῳ καυχῷτο τῷ ἑαυτοῦ 
καὶ ὃ δυνατὸς ἐν τῇ δυνάμει αὐτοῦ, εὐχαριστηρίους ἀνεπέτασε 
χεῖρας πρὸς κύριον καὶ ὕμνους πολλοὺς διεξεληλύϑει τῇ γλώττῃ, 
Ἰϑμάλα τῇ ὑποϑέσει προσήχοντας. ὃ μὲν δὴ βασιλεὺς οὕτω περὲ 
τὴν ἀκοὴν διέϑηχεν ἑαυτόν. τῷ δὲ ἦν ἔργον ἐπιμελὲς λοιπὸν, 
πάντων ἀφεμένῳ τῶν ἄλλων πραγμάτων ἰέναι πρὸς τὴν βασι- 


λίδα τῶν πόλεων ἅμα τῇ συζύγῳ δεσποίνῃ καὶ τῷ υἱῷ “Ανδρο- P. 51 


γίκῳ τῷ νέῳ βασιλεῖ, δεύτερον ἔτος ἄγοντι τῆς ἡλικίας. (ς΄.) Zv- 
15yyal παρῆλϑον ἡμέρωι καὶ εἶχε τὸν βασιλέα 7j τῶν πόλεων βασι- 
λεύουσα" πλὴν οὗ πρότερον εἰσελϑόντα αὐτὴν, πρὶν ἢ τὴν ϑείαν 
εἰχόνα τῆς ὑπεράγνου ϑεομήτορος τῆς Ὁδηγητρίας ἐς τὴν οὕτω 
πώς ὀνομαζομένην χρυσῆν πύλην εἰσεληλυϑέναι " ἔνϑα αὐτῇ τοὺς 
εὐχαριστηρίους ἀποδόντας ὕμνους οὕτως ἔπειτα εἰσιέναε πεζῇ 


20 xul βάδην, προηγουμένης τῆς ϑείας εἰχύνος τῆς ϑεομήτορος. ἐλ- Β 


ϑύντα δὲ τὰ πρῶτον οἰχῆσαι παρὰ τὸ ἔγγιστα τοῦ Ἱπποδρόμου 
παλατίον. τὸ γὰρ ἐν Βλαχέρναις ἠμέλητο ἐκ πολλοῦ, καὶ ἦν τὸ 
πλεῖστόν γε καπνοῦ καὶ κόνεως ἐμπεπλησμένον. ἦν μὲν οὖν ἰδεῖν 


16. αὐτὴν Α., αὐτὸν W. (18. ἐληλυθέναι Α. 19. ἀποδόν- 
vag À., ἀποδιδόντας W. 451. τὸ πρῶτον) τὸ om. A. 


narum apparatu, nequidem exiguum Galatae oppidulum expugnare potuisse: 
nunc autem praeter opinionem audire , Constantinopolin, grande orbis ter- 
rarum miraculum, ab octingentis viris facile captam. Deinde cum se col- 
legisset, ac reputaret Providentiam Divinam facere posse ut etiam arida 

ularent, et ut pauperibus divitiae, robur infirmis, parvis magnitudo 
sccederet: contrarium autem accidere, cum dives suis opibus gloriatur, et 
potens suis viribus intumescit: sublatis ad coelum manibus gratias Deo egit, 
εἴ multos hymnos huic argumento convenientes lingua percurrit. Ad hunc 
ergo modum Imperator eo nuncio affectus est. In eam autem curam dein- 
de incubuit, ut omissis aliis rebus omnibus cum uxore Augusta et Andro- 


nico filio, iuniore Imperatore, tum binulo, principem urbem ingrederetur, . 


(VL) Dies complures ex eo effluxerant, cum et Imperatorem excepit Re- 
&na urbium. Non prius tamen eam intravit, quam castissimae Dei Ma- 
tris Hodegetriae imago portam, quam Auream vocant, introducta esset. 
Cum autem ibi hymnis cantatis gratias Dei Matri egissent, pedibus deinde 
εἰ lento gradu, sacrosancta Deiparae imagine praecedente ingressus, venit 
in palatium, quod Hippodromo proximum est, et illic primum habitavit. 
Nam Blachernium longo iam tempore neglectum et fumo ac pulvere ple- 
Uum erat. Tum vero Reginam urbem vastitatem campumque desolationis 


68 NICEPHORI GREGORAE 


A. Μ, τὴν βασιλεύουσαν τῶν πόλεων πεδίον ἀφανισμοῦ, μεστὴν ἔρει- 

ad πίων καὶ κολωνῶν, οἴχίας τὰς μὲν κατεσχαμμένας, τὰς δὲ πυρ- 
6791 καϊᾶς μεγάλης μικρὰ λείψανα. ἀπημαύρωσε μὲν γὰρ καὶ πολλά- 

rie xig πρότερον τὸ κάλλος αὐτῆς καὶ τὸν κράτιστον xócuov ϑυμὸς 

πυρὸς, ὁπότε “ατίνοις τὸ πρῶτον δουλεύσειν ἔμελλεν. ἔπειτα δ᾽ ὅ 

αὖ δουλωθεῖσα οὐδεμίαν ἐδέξατο παρ᾽ ἐκείνων ἐπιμέλειαν πώ- 

ποτε, ὅτι μὴ κατάλυσιν παντοίαν ἐφ᾽ ἡμέρᾳ καὶ νυκτὶ, ὥσπερ 

ἀπιστούντων τῶν “Τατίνων τῇ ταύτης ἐς τέλος οἰκήσει, οἶμαι τοῦ 

ϑείου τὸ μέλλον φωναῖς ἀλαλήτοις σφίσιν ὑποσημαένοντος. ἀπη- 

μαύρωσε δ᾽ αὐτὴν οὐ μετρίως καὶ τὸ τελευταῖον τοῦτο τὸ πῦρ, 10 
Ὁ ὃ Ῥωμαῖοι δι᾽ ἔχπληξιν τῶν “Τατίνων ταῖς οἰκίαις ἐνέβαλον πρό-- 

'" . vera. (Ζ.) Ἔργον μὲν οὖν αὐτίκα τὸ πρῶτον καὶ σπουδαιότα-- 
τὸν ἦν βασιλεῖ ταύτην ἀνακαϑαίρειν καὶ τὴν πολλὴν ἀκοσμίαν 
ἐχείνην εἷς εὐκοσμίαν μετάγειν, ὡς ἐφικτὸν ἦν, νεώς τε περιφράτ-- 
τειν, οἱ μήπω τελέως καταπεπτώχεσαν, xol τὰς κεκενωμένας ol- 15 

Exíacg ἀνθρώπων πληροῦν. δεύτερον, ἀνακαλεῖσθαι τὸν πατριάρ-- 
χὴν “ρσένιον, ἐπεὶ καὶ ὁ πατριαρχικὸς τηνικαῦτα ϑρόνος οὐκ 
εἶχε τὸν διέποντα. εἶχεν οὖν καὶ ὃ πατριαρχικὸς τῆς Κωνσταν- 
τινουπόλεως ϑρόνος “Ἀρσένιον πατριάρχην πῶς μὲν ἄκοντα, πῶς 

V. 44 δ᾽ αὖ ἐχόντα" ἄκοντα μὲν διὰ τὰ φϑάσαντα σκάνδαλα, ἑχόν- 90 
τα 0? αὖ, ὅτι τε τὴν βασιλεύουσαν ἐπεθύμει καὶ αὐτὸς ϑεάσα-- 
σϑαι τῶν πόλεων καὶ ὅτε οὐδ᾽ αὐτὸς δόξης ἐρώτων ἀήττητος 
ὑπῆρχε τελέως. ἄνθρωπος γὰρ ἦν καὶ αὐτός " καὶ καινὸν οὐδὲν, 

Fé τῶν μὲν μᾶλλον καὶ μάλα μᾶλλον ἡττωμένων εἰς ἀρχικὴν δό- 

δ. δουλεύειν À. 10. τὸ ante πῦρ om. A. 12, αὐτίκα] εὖ- 
O9; À. 17. καὶ add. A. 


esse cerneres, ruderibus et acervis lapidum plenam: aedes alias eversas, 
alias magni incendii parvas reliquias. Nam et prius saepe vis flammarum, 
pulchritudinem eius et potissimum ornatum absumpserat, cum ei primum ser- 
vitus ἃ Latinis immineret. Subactam vero illam adeo non curarunt, ut etiam 
noctu atque interdiu omnimodo destruerent: ac si diffiderent Latini-serva- 
turos se perpetuam eijs possessionem; Deo, opinor, occultis vocibus, quid 
faturum esset, illis significante. Nec mediocriter illam postremus ille ignis 
deformavit, quem Romani novissime ad terrorem Latinorum domibus in- 
Jecerant. (vi) Prima igitur statim et praecipua Imperatoris occupatio 
fuit, ut eam repurgaret, ac multiplicem iam confusionem quoad liceret 
in meliorem ordinem redigeret; atque ut templa nondum prorsus collapsa 
fultiret, et vacuas aedes habitatoribus compleret. Altera, ut Arsenius pa- 
triarcha revocaretur, quoniam aedes patriarchalis tunc vacabat. Habuit 
itaque et Constantinopolitana Ecclesia Arsenium patriarcham, partim vo- 
Jentem, partim nolentem: nolentem quidem propter superiores offensiones : 
volentem vero, quod et ipse Imperatricem urbem spectare cupiebat, et ab 
amore gloriae non erat prorsus invictus, "Homo enim et ipse erst: et ni- 

novum, si cum alii multo maiere ambitione tenerentur, minori ipse la- 





HISTORIAE BYZANTINAE IV. 3. 89 


fa», αὐτὸς ἧττον ἥττᾶτο᾽ ἢ μᾶλλον οὗ τοσοῦτον ἤρα τῶν 9oó- A. C. 


γων, ὅσον ἄδιχον ἡγεῖτο περιφρονεῖν τὸν λαχόντα δίκαιον κλῆ-- un 


gov. τρέτον, ἀντάξιον ἀποδοῦναι γέρας ᾿“λεξίῳ τῷ Καίσαρι, ὅτε 1989 
δι᾿ αὐτοῦ Ῥωμαίοις τὴν τῶν πόλεων βασιλεύουσαν ὃ ϑεὸς ἐχαρίέ- τα τ ρῶς 
δσατο. τὸ δὲ ἦν ϑοίαμβον συγκροτηϑῆναι πολυανϑρωπότατον καὶ 
περιφανέστατον κελεύσει τοῦ αὐτοχράτορος xal ἐπὶ τούτῳ τὸν P. 59 
Καίσαρα πομπεῦσας διὰ πάσης τῆς πόλεως, οὗ μόνον τοῖς τοῦ 
Καίσαρος παρασήμοις κοσμούμενον, ἀλλὰ πρὸς τούτοις καὶ στε-- 
φάνῳ πολυτελεῖ καὶ μικροῦ δέω λέγειν βασιλικῷ" ὃ δὴ καὶ γέγονε. 
1Ἰυπροσετετάχει δ᾽ ἐπὶ τούτοις ὃ βασιλεὺς διὰ μνήμης καὶ τὸ τοῦ 
Καίσαρος ὄνομα ἄγεσϑαι ὁμοῦ τοῖς τῶν βασιλέων ἐν τοῖς ὕμνη- 
τηρίοις xal εὐφήμοις ἄσμασι πανταχῇ τῆς τῶν Ῥωμαίων ἐπικρα-- 
τείας ἄχρις ἐνιαυτοῦ. 


γ΄. Καὶ τὰ μὲν τοῦ Καίσαρος εὐτυχήματα τοιαῦτα. ἔϑος δὲ 
1510 βασκανίας ἀρχηγέτῃ κῆράς τινας ἐπωδύνους καὶ ἀντιπάλους 
τοῖς ἀγαθοῖς εὐτυχήμασιν ἐπισπείρειν, καϑάπερ ἐν σίτου χωρίῳ 
ζιζάγια, καὶ οὐκ ἄχρατον ἐς τέλος τὸ τῆς εὐφροσύνης καλὸν ἐν 
τῷ βίῳ συγχωρεῖν τοῖς ἔχουσιν ὡς τὰ πολλὰ περιγίγνεσϑαι. διὰ 
τοῦτο καὶ Φίλιππος ὃ Π]ακεδονίας τύραννος, τριῶν αὐτῷ ποτε 
80 περιγενομένων εὐτυχημάτων ἡμέρας μιᾶς, ὑπερήσϑη μὲν τῇ τῆς 

ψυχῆς διαϑέσει, γλῶσσαν δὲ μεγαλοῤῥήμονα τοῖς παρεστῶσι δοῦ-- B 
γαι οὐχ ἐξετράπη, οὐδ᾽ ἐπὶ μέγα ἦρε τὴν ὀφρῦν" ἀλλ᾽ εἰδὼς ὡς 
ταῖς ὑπερβολαῖς τῶν εὐτυχημάτων ὑπερβολικώτερα ἐπιφύονται τὰ 


7. μόνοις À. 12. ζσμασι À., ἅπασει . 16. zóQg A. 238. ἐκι- 
φύεται À., ἐπιφύονται W. 


boraret; ac potius non tam sedem adamaret, quam sortem quae iure sibi ob- 
venisset, spernere iniquum iudicaret. "Tertia, ut Alexio Caesari praemium 
dig]um persolveretur, cuius opera Deus Imperatricem urbem Romanis do- 
nasset, Praemium autem fuit triumphus frequentissimus et splendidissi- 
nus ab Imperatore indictus, in quo Caesar magna pompa per totam urbem 
ircederet, non Caesaris tantum insignibus ornatus, sed etiam pretiosa co- 
I0D&à eaque, parum abest quin dicam Imperatoria, redimitus. ld vero fa- 
cium est. Praeterea mandavit Imperator, ut nomen Caesaris una cum Im- 
Foueum nominibus in praeconiis et acclamationibus, quacunque Romanum 
perium pateret, per integrum annum celebraretur. 

8. Ac Caesaris quidem felicitates hae fuerunt. Invidiae autem mali- 
£no auctori in more positum est ut acerbas et infestas aliquas calamitates 
prosperis successibus aspergat, tanquam segeti lolium, nec ullum fere hu- 
menae vitae gaudium solidum ac perpetuum esse patiatur. Itaque Phili 
pos Macedoniae Rex, cum ei tres uno die successus obtigissent, laetitia 
quidem e secum grid non tamen ita transversum se ἜΡΩ͂ΡΥ vera 
est, ut ob praesentem fortunam magnifice gloriaretur, superciliumve ἃ 
lret: sed cum sciret ex immodicis prosparitatibus clades longe maiores 


90 NICEPHORI GREGORAE 


E: Es λυποῦντα, μετριώτερον μὲν διετέϑη πρὸς τὰ γεγενημένα, φόβον δ' 
ad ἔσχε περὶ τοῦ μέλλοντος μείζονα ἢ κατὰ τὸ μέτρον τῆς εὐφροσύ- 
id M a, ς᾽ xal ἀναστὰς, ,ὦ 90," εἶπε, ,,μίξον τι τοῖς ἀγαδοῖς xal δυσ- 
Palaeologi. τύχημα μέτριον, μήπου ταῖς ἡδοναῖς συνεπαρϑεὶς τῶν μεγάλων 
C χαλῶν εἰς μεγάλους ἀπροσδοκήτως ἐμπέσω κρημνοὺς τῶν καχῶν.᾽ 5 
διὰ δὴ ταῦτα καὶ τοῖς τοῦ Καίσαρος εὐτυχήμασι βάσκανον ἐπιῤ- 
ὀίψαντες ὀφθαλμὸν oí πρὸς ταῦτα ἐνησχημένοι Τελχῖνες ἄλυ- 
πον οὐδ᾽ αὐτὸν ἀφῆκαν εἷς πέρας ἀφῖχϑαι τοῦ βίου" δηλώσει δὲ 
προϊὼν ὃ λόγος. (Β.) ἹΜετὰ γὰρ τὰ μεγάλα τρόπαια ταυτὶ καὶ 
τοὺς ἐπινικίους ϑριάμβους πέμπεται πάλιν ὃ Καῖσαρ παρὰ τοῦ 10 
D βασιλέως ἐπὶ τὴν προκειμένην ὁδὸν, πολεμήσων τῷ τῆς Ἠπείρου 
xal «Αἰτωλίας ἄρχοντε ἹΠιχαὴλ τῷ δεσπότῃ, τοὺς οἰκείους ὅρους 
παρεξιόντε καὶ κακῶς τὰ Ῥωμαίων διατιϑεμένῳ πράγματα, ὡς 
ὃ λόγος φϑάσας ἐδήλωσεν. ὁ δὲ συνηϑροικὼς τά τε Θρᾳκικὰ καὶ 
V. 45 ακεδονικὰ στρατεύματα καὶ χεῖρα πεποιηκὼς ἱκανὴν ἐπὶ τὸν 15 
P. 68 ἀντίπαλον ἔρχεται. καὶ μετὰ πολλὰς τὰς τοῦ πολέμου στροφὰς 
καὶ τοὺς τῆς τύχης κύβους τὼ Ῥωμαίων νικᾶται στρατεύματα" 
καὶ ὃ Καῖσαρ ἁλίσκεται ζῶν, ὃ τῇ φήμῃ τῶν χϑὲς τροπαίων καὶ 
ϑριάμβων ἐκείνων βορέαν καὶ νότον ἐγείρας εἰς ἔχπληξιν. οὕ- 
τως οὐδὲν ἐν ἀνθρώποις ἀληϑὲς, οὐδὲ βέβαιον" ἀλλ᾽ ἐν ἀδήλοις 0 
ὥσπερ πελάγεσι συγκυχᾶταε καὶ ναυαγεῖ τὰ ἀνθρώπινα, καὶ βα- 
Suc τις πλάνος καταχορεύει τῆς ἀνϑρωπίνης ἐμπειρίας xol γνώ- 
Βσεως, ἄνω καὶ κάτω σοβῶν καὶ ταράττων πᾶσαν βουλευτηρίων 
σπουδὴν καὶ δίκην χύβων ἀνατρέπων τὰ δόγμασιν ἰσχυροῖς xv- 


1. μὲν add. Α. 10. παρὰ τοῦ βασιλ. om, A. 19. βορέαν À., βόῤῥαν W. 


existere, eventus illos moderatius tulit: et magis de futuris solicitus, quam 
praesentibus laetus, ,,0 Deus" (inquit assurgens) ,,mediocre bonis hisce ma- 
lum admisce, ne tantorum bonorum illecebris elatus in magnorum malo- 
rum barathrum praeter opinionem praeceps deferar." Ob eam ipsam cau- 
sum his nocendi artibus exercitati 'T'elchines seu mali genii, in ipsius quo- 
que Caesaris secundas res invidis oculis coniectis , citra molestiam reliquum 
tempus aetatis eum degere non siverunt; ut mox declarabitur. (1I.) Post 
magnas enim victorias istas et triumphos Caesar iterum missue ab Impera- 
tore institutum iter pergit, bellum illaturus Michaeli Despotae, Epiri et Aeto- 
liae Principi. Nam hic limites suos transgressus Romanos fines vastabat, 
ut ante diximus. Caesar vero "Thracicis et Macedonicis exercitibus coa- 
ctis iustaque manu collecta adversus hostem movet. Sed post multas belli 
vicissitudines hc variam fortunae aleam Romani vincuntur, Caesarque vt- 
vus capitur, qui victoriarum et triumphorum fama Aquilonem et Austrum 
novissime in admirationem converterat. Sic nihil bumani sincerum firmum- 
que est, sed omnia incerto eventu velut in mari aestuant et, quasi na um 
patiuntur. Profundus quidam error humanam peritiam cognitionemque ludit 
et insultat, sursum deorsumque impellens ac disturbans omnem consiliorum 
laborem, et velut tesseras evertens firmis decretis nixas deliberationes. Cy- 











HISTORIAE BYZANTINAE IV. 8. 91 


ρούμενα σχέμματα. Κῦρος ὃ Περσῶν καὶ Ἰηήδων καὶ Χαλδαίων — A. C. 
ἄρξας ποτὲ μετὰ τὸ τῆς ᾿Ασίας τὸ πλεῖστον καταδραμεῖν καὶ τ 
Ἐαβυλῶνα τὸ τῆς ᾿Ασίας κλέος ῥᾷστα καταστρέψασϑαι γυναιχὶ 1989 
Ἰ]ασσαγέτιδι πολέμῳ ξυμβεβληκὼς αἴσχιστα καταστρέφει τὴν mb “ΠῚ 
δτύχην. ᾿Αννίβας ὁ Καρχηδόνιος; ὃ “Ἰιβύην καὶ ᾿ἀφρικὴν δουλω- 
σάμενος ἅπασαν, μετὰ τὰ Ἰβηρικὰ καὶ Κελτικὰ ἐκεῖνα τρόπαια C 
καὶ τὰς καταδρομὰς τῶν τραχυτάτων ἄλπεων καὶ τὰς ϑαυμαστὰς 
κατὰ Ῥωμαίων νίχας ἑνὸς τῆς Ρώμης στρατηγοῦ μετὰ βραχὺ 
καὶ ταῦτα τῆς πατρίδος ἐντὸς τὸ ξίφος ἐνεγκεῖν oUx ἠδυνήϑη, 
10 ἀλλ᾽ ἄρδην ᾧχετο γυμνὸς, γῆν πρὸ γῆς ἐλαύνων ἢ μᾶλλον ἀπη- 
γῶς ὑπὸ τῆς τύχης ἐλαυνόμενος. Ἰάγνος Πομπήϊος, Ῥωμαίων 
ὕπατος xal στρατηγὸς αὐτοχράτωρ, "Ἀσίας ἄχρε Καυκασίων 
ὀρῶν καὶ Κασπίας ϑαλάσσης δραμὼν καὶ μυρία καταστρεψά- D 
μενος ἔϑνη καὶ χρημάτων ἀπείρους τῇ Ῥώμῃ σωροὺς χαρισάμε- 
15 γος ὑπὸ βραχυτάτου τὸ τελευταῖον στρατεύματος ἐν τοῖς ἰδίοις τὸ 
μέγα κατέλυσε κλέος. κατὰ ταὐτὰ δὲ καὶ ὃ νῦν τῷ λόγῳ προκεί- 
μενὸς Καῖσαρ ὃ χϑὲς τὰ μέγιστα κατωρϑωκὼς τρόπαια ἀδοξο-- 
τέρων ἀγώνων γίνεταε παρανάλωμα σήμερον" τοῦ ϑεοῦ πάντως 
μυστικώτερον διὰ τῶν τοιούτων λόγον ἀποπληροῦντος, ἵνα τὴν E 
20 ἑαυτῶν ἐν ταῖς τῶν φαυλοτέρων ἥτταις καταγινώσχοντες δύγαμιν 
τὰς τῶν μεγάλων καὶ ἐξαισίων τροπαίων αἰτίας ἐκ ϑεοῦ καϑαρῶς 
εἶναι νομίζωμεν. (Γ.) ᾿Αλλὰ γὰρ οὕτως ἁλόντα τὸν Καίσαρα ὃ 
ἹΠιχαὴλ αὐτίχα τῷ γαμβρῷ ζητήσαντι πέμπει τῷ τῆς Σικελίας ῥηγὲ 
ἸΠαφρὲ, ἀντάλλαγμα καὶ λύτρον ἐσόμενον τῆς αὐτοῦ ἀδελφῆς. 


rus, qui olim Persis, Medis et Chaldaeis imperavit, cum Asiae maximam 
partem percurrisset, et Babylonem Asiae decus facillime expugnasset, acie 
cum Massagetica muliere congressus a fortuna turpiter destitutur. Han- 
nibek Carthaginiensis, qui Libyam et Africam omnem domuit, post Iberi- 
cas illas et Celticas victorias, post asperrimas Alpes superatas, post mi- 
rabiles victorias de Romanis partas, mox unius Romani ducis arma idque 
in patria sua tolerare non potuit: sed plane nudus discessit, exilium exilio 
mutans, vel potius a fortuna crudeliter exagitatus. Pompeius Magnus, Roma- 
nus Consul et summa potestate praeditus Imperator, cum vietor Asiam us- 
que δὰ Caucaseas rupes et mare Caspium pervasisset, et plurimis natio- 
mibus subactis Romam infinitis pecuniarum acervis collocupletasset, tandem 
apud suos perexigua armatorum manu oppressus magnum illud decus amisit. 
]ta quoque Js de quo nunc agimus Caesar, maximis rebus heri gestis, ho- 
die obscuri ibus certaminibus confectus iacet: Deo huiusmodi exemplis 
arcanam doctrinam explicante, ut nostris viribus, cum a deterioribus su- 
peramur, agnitis magnorum atque admirabilium successuum causas uni 
plane Deo acceptas referamus. (111.) Porro Caesarem ita captum Michal 
petenti Manfredo Siciliae Regi, genero suo, statim misit, ut is suam soro- 
rem cum ilo permutatam redimeret. Nam eam Ioannes Ducas Imperator 


92 NICEPHORI GREGORAE 


A. M. ταύτην γὰρ εἷς γυναῖκα δευτέραν ἠγάγετο μετὰ τὴν τῆς Εἰρήνης 
ad τελευτὴν ὃ βασιλεὺς Ἰωάννης ὁ Ζούκας, παρὰ Θευδερέχου τοῦ 
6791 ταύτης πατρὸς καὶ ῥηγὸς Σικελίας λαβών" 7j δὴ καὶ μετὰ τὴν τοῦ 
Palaeologi. συζύγου τελευτὴν οἴχαδε ἀπιέναι οὗκ ἔχουσα παρὰ Ῥωμαίοις 
Ε εἶχε τὴν δίαιταν, σωφροσύνης ὥρᾳ τὸν βίον κοσμοῦσα καὶ τρό- 5 
ποις σεμνότητος τὴν τῆς ὄψεως αἴγλην λαμπροτέραν δεικνῦσα. 
καὶ τοῦτον τὸν τρόπον πάλιν τὸν φίλον ἢ μεγαλόπολις ἐλάμβανε 
Καίσαρα. καὶ ἐπὶ τούτοις ζητήσας ὃ «Αἰτωλὸς Μιχαὴλ ὃ .δεσπό- 
P. δ4 της νύμφην ἐπὶ τῷ υἱῷ Νικηφόρῳ τῷ δεσπότῃ χηρεύοντι λαμβά-- 
γει τὴν βασιλέως ἀδελφιδῆν Ἄνναν. καὶ ἦν ἡ τοιαύτη συζυγία 10 
βεβαίωσις τῶν ἐκεῖϑεν σπονδῶν. 
B Ὃδδ΄. Ὁ μέντοι βασιλεὺς καὶ τῆς Κωνσταντινουπόλεως ἐγχρατὴς 
V. 46 ἤδη γενόμενος καὶ ὁρῶν ὡς ἐξ οὐρίας αὐτῷ τὰ πράγματα φέρε- 
ται καὶ αἱ τῆς τύχης αὖραι εὐμενῶς ἐπιπνέουσι τῇ αὐτοῦ δεξιᾷ, 
ἀπρὶξ τῆς βασιλείας ἔχεσϑαι ἔγνωκεν ἤδη, καὶ τοῦ λοιποῦ ἔμε- 15 
λεν αὐτῷ ῥιζόϑεν πάντα φόβον ἔφεδρον ἐχτεμεῖν, δεδιότε μήπως 
ὄψὲ τοῦ χρόνου πρόφασιν σχόντες οὐ μιχρὰν τὰς βασιλικὰς δια-- 
δοχὰς καὶ τοὺς πατρῴους κλήρους oi νῦν oz ὀδόντα χαταρώ- 
μενοι xol ἐν ὠδῖσι χρύπτοντες τὴν ὀργὴν εἰς ὕψος ἀναῤῥιπίσωσε 
περιφανὲς τὴν ἐπιβουλὴν καὶ κολοφῶνα κινδύνων αὐτῷ ἐπεγείρω-- 90 
σιν. ὅϑεν κατά τινα χρείαν ἐπιδεδημηκότι ἐχ τοῦ παρήκοντος εἰς 
τὴν βασιλεύουσαν ἐχ Πελοποννήσου “ατίνῳ τινὶ, εὐγενεῖ μὲν, 
οὐ πάνυ δ᾽ ἐνδόξῳ, ὄνομα δὲ Βελικούρτῳ, Θεοδώραν τούτῳ συ-- 
ζεύγνυσι, τὴν μίαν τῶν τοῦ βασιλέως Θεοδώρου τοῦ «““άσκαρε 


1. ὑετερον Α. 16. δεδιότι)] δεδιὼς ΑΞ. 538, πάνυ] πάμπα- 
vv À.. 


post Irenes obitum alteram uxorem duxerat, a 'Theodorico patre, Siciliae 
Rege, acceptam : quae cum post coniugis obitum redire domum haud posset, 
.apud Romanos vivebat pudicitiae laude commendabilis, ac morum hone- 
etate vultus sui splendorem illustrabat. Eo pacto urbs princeps adama- 
tum suum Caesarem recepit. Deinde Michaél Aetolus Despotes, Nicepho- 
ro filio viduo uxorem quaerens, Imperatoris neptem ex sorore Annam a&c- 
cipit: quo coniugio pax cum illo firmata est. 

4. Caeterum Imperator Constantinopolin iam tenens et res prospere 
sibi succedere cernens secundaeque fortunae auram suis laboribus aspirare 
plane iam Imperium sibi vindicare statuit; eique deinceps curae fuit, ut 

- omnem metum imminentem funditus extirparet, veritas ne tandem ii qui 
nunc tacite ipsum diris devoverent, iramque velut parturiendo premerent, 
non o praetextu freti, videlicet succedendi in Imperium, et paternae 
hereditatis adeundae, ex insidiis in apertam vim erumperent, et extremum 
ipsi periculum crearent. Igitur Latino cuidam, qui e Peloponneso negotii 
cuiusdam causa obiter in Urbem venerat, nobili quidem illi, sed non illu- 
stri, Velicurto nomine, Theodoram, unam e Theodori Lascaris filiabus de- 


Ld 4 


HISTORIAE BYZANTINAE IV. 4. 98 


ϑυγατέρων" καὶ οἴκαδε ἀπιέναι ἅμα αὐτῇ προτρέπεται τοῦτον" Α. C. 

τὴν δὲ ἑτέραν ὄνομα Εἰρήνην συζεύγνυσι κόντῳ τινὶ τὴν ἀξίαν, 24 

ὄνομα Βιντιμιλίᾳ, ἐκ Γενούας, ἐκ τοῦ παρήκοντος καὶ αὐτῷ τῇ 1382 

Κωνσταντινουπόλει ἐπιδεδημηκότε καὶ εὐθὺς οἴχαδε ἀπιέναι καὶ POS 
δαὐτὸν μετ᾽ αὐτῆς ἀφίησι" τὸν δὲ ἀδελφὸν αὐτῶν Ἰωάννην πέμψας D 

στερεῖ τῶν ὀμμάτων, δεκαετῇῆ ἤδη τυγχάνοντα. καὶ οὕτως ἀνύ- Δ. C. 1263 

ποπτοΥν καὶ φόβου παντὸς ἐλευϑέραν ἑαυτῷ κατεστήσατο τὴν ὅλην 

τῆς βασιλείας διαδοχήν. (.) Ὅ γε μὴν πατριάρχης ““ρσένιος E 

ἀχηχοὼς τὴν ToU Ιωάννου τύφλωσιν ἐταράχϑη καὶ ἀπεπήδησε 

10 καὶ ἄνω καὶ κάτω τοῦ οἴκου περιϊὼν ἐβόα ϑρηνῶν, ἔτυπτεν ἀπη- 
γῶς χερσὶ μὲν τὰ στέρνα, λογισμοῖς δὲ ξιφηφόροις εἰπεῖν τὴν 
καρδίαν" γῇ καὶ ἡλίῳ τὴν ἀδικίαν προσήγγειλε" τὰ στοιχεῖα πρὸς - 
ἐπικουρίαν ἐπεβοᾶτο τῆς ἀτοπίας" λύσιν τοῦ πάϑους ὥρμα ζη- 
τεῖν" οὐκ ἔχων δὲ καπνοὺς στεναγμῶν 2x τοῦ στόματος σφοδρο--: 

15 τάτους ἀνέπεμπεν, οὖς τὰ ξύλα τῆς λύπης ἐκ τῆς καρδίας ἀνέ: 
φλέγον. ἐπεὶ δ᾽ ἄπορα καὶ ὅλως ἀπεγνωσμένα τὰ τῆς ἐκδικήσεως P. 55 
ἦν, ἄλλην ἐβάδισε" καὶ πέμψας ἀφορισμῷ μὲν τὸν βασιλέα κα-΄. 
ϑυποβάλλει ἐκκλησιαστικῷ9 τὴν δὲ τούτου μνήμην ἐν ταῖς ὕμνῳ-- 
δίέαις οὐκ ἐχώλυσεν ἀναφέρεσθαι, δείσας μή τι περὶ τὴν ἐχχλη- 

90 σίαν νεωτερίσῃ στρατηγούμενος τῷ ϑυμῷ, καὶ ὅ φησιν ἡ παροι- 
μία καπνὸν φεύγειν ἐϑέλων εἷς πῦρ ἐμπεσεῖν ὃ πατριάρχης ἀναγ- 
κασϑῇ. ὃ δὲ μετρίως τὴν ἐπιτίμησιν ἐνεγχὼν ἐφ᾽ ἱκαναῖς ταῖς 
ἡμέραις ὑποπεπτωχότι τε διέμεινε χρώμενος σχήματε καὶ λύσιν 
τῆς ἐπιτιμήσεως ἀναμένων. — (T.) "End δ᾽ οὐ προὐχώρει τὼ τῆς Β 


δ. αὐτῶν om. A. — 19. οὐχ ἐκώλυσεν Α., οὐ κεκώλυχεν W. 


spondet, eumque hortatur uti secum eam abducat. Alteram Irenen viro 
cuidam despondet, dignitate Comiti, nomine Vingintimiline, Genuensi, qi 
et ipse obiter Constantinopolin venerat: et eum quoque domum cum illa 
abire permittit. Fratrem vero earum loannem, qui iam decimum agebat. 
annum, oculis privandum curat; et in hunc modum totam Imperii succes- 
sionem suspicione ac metu vacuam sibi asserit. (11.) At patriarcha Arse- 
mius, audita loannis excaecatione, turbatus exilit, sursum deorsum cursi- 
tat per totam domum, vociferatur, plorat, plangit; animum acerbissimis 
cogitationibus crudeliter excruciat; terrae et soli iniuriam hanc annuntiat; 
elementorum opem implorat indigni facinoris vindicem; mali remedium 
quaerit, eoque destitutus suspiria ex ore fundit; vel potius fumos vehe- 
mentissimos intimo corde exhalat, doloris flamma excitatos. Sed cum 
ülciscendi n modus, nulla spes esset, aliam rationem init. Ας sacris 
quidem Imperatori interdicit; mentionem autem eius in psalmodiis non tol- 
ht, veritus, ne per iracundiam aliquid novi in Ecclesiam moliretur: neve 
funum (quod aiunt) patriarcha fugiens im ignem invitus incideret. — At 

censuram moderate ferens compluribus diebus gestu et habitu supplex 
mansit, et absolutionem expectavit. (IIL) At cum spe frustraretur, ad ul- 


94 NICEPHORI GREGORAE 
ἐλπίδος, εἰς ἄμυναν ἔβλεψεν , οὐχ οἵαν καϑάπαξ ἡ χεὶρ ὑφηγεῖ- 


Α. Ν. 

irs ται τῆς ἐξουσίας" οὐ yàg ἀνακεχαλυμμένῃ χρῆται τῇ ἐξουσίᾳ" 

6791 ἀλλ᾽ ἐκκλησίαν ἀρχιερέων ἀϑροίσας εἰς χανονικὴν ἐξέτασιν ἔνε)- 
Imp. Mich. 


Palaeoloei, 


V. 


j 


κεῖν κελεύεε τὰ σποράδην παρά τιγων ψιϑυριζόμενα κατὰ τοῦ 
7 πατριάρχου ἐγκλήματα " οἷ τὸ χελευσϑὲν ἡδέως, πῶς ἂν εἴποιμι; 5 
C δεξάμενοι, οἷ τοῖς ἄλλοις φιλαδελφίας ὑπόδειγμα γίνεσθαι παρὰ 
κυρίου προτεταγμένοι, σύνοδόν τε xarà τοῦ πρώτου ἀδελφοῦ 
συνεχρότουν ἐν τῷ παλατίῳ καὶ eic μέσον παράγεσϑαι τοὺς κατη- 
γόρους ἐκήρυττον᾽ οἱ δὲ εἰσεπήδων ἄλλος ἄλλον τῇ προϑυμία 
φϑάνοντες " καὶ 4v ἡ λαληϑεῖσα κατηγορία, ὅτι ὃ σουλτὰν "4ζα- 10 
τίνης τῆς ἱερᾶς τελουμένης δοξολογίας πολλάκις συμπαρῆν xu 
ὡμίλει τῷ πατριάρχῃ ἔνδον τοῦ ναοῦ. καί τοι τῷ τε βασιλεῖ χαὶ 
D τοῖς ἀρχιερεῦσιν ἐγνωσμένον ἦν, ὅτι Χριστιανῶν τε ὕπῆρχε γονέων 
υἱὸς καὶ τῷ ϑείῳ καὶ αὐτὸς τετελεσμένος βαπτίσματι ἦν" τύ- 
χης δὲ φορᾷ χρησάμενος καὶ αὐτὸς, οἷα πολλὰ nog. ἐλπίδα συμ- 15 
βαίνει, σουλτὰν καὶ ἀρχηγὸς ἐγεγόνει τῶν Τούρχων, τότε μὲν ἐν 
χρυπτῷ διατηρῶν τὼ τῆς εὐσεβείας καιριώτερα, νῦν δ᾽ ἐν Κων- 
σταντινουπόλει καὶ τὰς ϑείας ἀσπαζόμενος εἰχόνας καὶ πάντα ἐς 
προῦπτον τὰ Χριστιανῶν ἐργαζόμενος ἔϑιμα. ἀλλὰ ταῦτα καϑά- 


E περ ὅπλα τῷ πατριάρχῃ τυχάνοντα ὀχυρὰ κατέλυον oi μαχόμενοι, 30 


πολέμια τυγχάνοντα τῷ σκοπῷ τῆς καϑαιρέσεως, καὶ ἀπῆγον ἔς τε 
τὸ ἀμφίβολον καὶ τὸ ἀφανὲς, κἀκεῖθεν ἐξεχύλιον εἰς τὸ μὴ ὅν. 
(4.) Εἰσκαλεῖται τοίνυν ὃ πατριάρχης ἀπολογησόμενος " οὖχ 


1. εἰς] πρὸς A. 19. τε add, A. 90. τυγχάνοντα Α., τγγχά- 
φοντι W. : 


onem conversus non eam quam potentiae licentia omnino suggerit, (nec 
enim potestate sua palam usus est,) Pontificum concilium cogit; eaque 
crimina quae sparsim ἃ quibusdam contra patriarcham mussitabantur, in ca- 
nonicam disquisitionem vocari iubet. Mandatum illud vix dici potest quam 
cupide acceperint ii, quos Dominus aliis fraternae caritatis exemplum esse 
jussit, qui et concilium seii dune ires fratrem in palatium convocarunt, 
et ut accusatores in medium prodirent, proclamarunt. 11 vero, alius alium 
antevertere studens, accurrebant. rimini autem dabatur, Sultanum 
Azatinem, cum sacra doxologia perageretur, saepe interfuisse, et intrs 
templum cum patriarcha versatum esse: quamvis et Imperatori et sacet- 
dotibus constaret, eum et Christianis parentibus ortum, et sacro bapti- 
smate initiatum fuisse; ac fortunae quodam impetu ipsum quoque eve- 
ctum (ut multa praeter spem eveniunt) Sultanum et Princi "Turcorum 
extitisse; ac tum quidem praecipua religionis capita in animo conservas- 
se; nunc vero Constantinopoli et sacras imagines venerari, et omnia palam 
Christianorum solennia celebrare. Quae cum arma patriarchae firma su 

peterent, adversarii reiiciebant , contraria videlicet institutae abrogation! ; 
ac primum dubia et incerta, post etiam plane nulla esse contendebant. 
qv) Arcessitur patriarcha ad causam dicendam: iudicio se non sistit: 


΄ . 





HISTORIAE BYZANTINAE IV. 6. 95 


ἀπαντᾷ δὲ, ἀλλὰ παραγράφεται τὴν σύνοδον κελεύσει βασιλικῇ 
γινομένην καὶ τοῦ ἀντιδίκου προκαϑημένου κριτοῦ. ὅϑεν ὡς φυ- 
γοδιχοῦντος αὑτοῦ καϑαίρεσιν καταψηφισάμενοι πέμπουσι πρὸς 
αὐτὸν καὶ ἀποχωρεῖν τοῦ ϑρόνου κελεύουσε" καὶ ἅμα παρῆσαν 
b oi πρὸς ἐξορίαν ἁπάξοντες. ὃ δὲ καὶ τὴν ἡσυχίαν ποθῶν ix πολ-- 
λοῦ καὶ τοῖς ἐνεστῶσι λίαν ἀχϑόμενος πράγμασιν ἄσμενος τοῖς 
ἀπάγουσιν ἑαυτὸν ἐδεδώκει" καὶ δὴ τριταῖος ἀπήχϑη ἐς τὴν Προι- 
κόγησον. καὶ ἀνάγεται λοιπὸν εἷς τὸν πατριαρχικὸν ϑρόνον b 
᾿ἀδριανουπόλεως Γερμανὸς, φίλος ὧν ἐκ πολλοῦ τῷ βασιλεῖ" καὶ 
Ἰοταύτην δὴ τὴν τιμὴν ὥσπερ'τι κεχρεωστημέγον γέρας ἤδη ἀπο- 
λαμβάνων. φυγάδι γὰρ ἐν τοῖς ἔμπροσθεν χρόνοις αὐτῷ γενομέ- 
νῳ πρὸς τὸν σουλτᾶν διὰ τὸν φόβον, ὡς εἴρηται, τοῦ βασιλέως 
Θεοδώρου τοῦ “ἄάσκαρι, ἐν τοῖς ἄκροις αὐτὸς ὁρίοις τῶν Ῥω- 
μαίων τότε τὸν μοναδικὸν βίον ἀσκῶν, χαίρων ὑπήντησε καὶ 
15 μεγαλοπρεπέσιν ἐχρήσατο δεξιώσεσι πρὸς αὐτὸν καὶ φιλοτίμοις 


Α. Ὁ, 
1259 
ad 
1282 
Imp. Mich. 
Palaeologi. 
E 


A 


P. 56 


προὔπεμψε τοῖς ἐφοδίοις. ὕστερον δὲ τὴν βασίλειον ἐξουσίαν λα-Β 


βόντι πρόσεισι καὶ μετὰ πολλὰς τὰς τιμὰς καὶ τὸν τῆς ““δριανου-- 
πόλεως λαμβάνει ϑρόνον. ἐχεῖϑεν δ᾽ ἀρτίως καὶ εἰς τὸν πατριαρ- 
χικὸν ἀναφέρεται. 

8 ε΄, Κατὰ τοῦτον τὸν χρόνον ἀποστάς τις, Ἰκάριος ὄνομα, 
τοῦ τῆς Εὐβοίας κρατοῦντος, (ἔστι δ᾽ αὕτη Βενετικῶν ἐπαρχία) 
ἀποστὰς τοίνυν οὗτος μετὰ τὴν τῆς Κωνσταντινουπόλεως ἅλω- 
σιν καὶ προσεταιρισάμενος οὐκ ὀλίγους καὶ ἄλλους τῶν Εὐβοέων 
ἄχρας ἐκράτησεν ὀχυρᾶς" ἀφ᾽ ἧς συχνὰ παρακατιὼν ἐληΐζετο 

φρτοὺς ὁμοροῦντας ἀγροὺς καὶ τὰς κώμας" ὡς ἐν βραχεῖ τοὺς 


concilium iussu lmperatoris coactum esse excipit, ac eum judicem prae- 
sidere qui adversarius foret. Igitur eum ut contumacem condemnant, et 
sede cedere iubent: unaque adsunt, qui in exilium eum abducant, Is vero 
cum et quietem longo iam tempore desiderasset, et praesentem rerum sta- 
inum moleste ferret, ultro eos ἃ quibus abducebatur, secutus est. "Tertio 
autem die in Proeconesum pervenit. Deinde Adrianopolitanus Episcopus 
Germanus ili subrogatur, vetere amicitia cum Imperatore coniunctus, ac 
ea dignitate ceu debito praemio donatus. Nam illi superioribus tempori- 
bus 'lheodori Lascaris Imperatoris metu, ut dictum est , ad Sultanum fu- 
gienti, in extremis tum Romanorum finibus monasticam vitam agens, laetus 
occurrerat, splendideque exceptum et liberali viatico instructum pro- 
secutus eraí; deinde ad eum er potitum accesserat; et post mul- 
tos alios honores etiam Adrianopolitano solio impositus fuerat. Inde autem 
BOvissime in patriarchalem sedem translatus est. . 

5. Sub"hoc tempus Icarius quidam ab Euboeae Principe (est autem 
ea Venetorum provincia) post captam Constantinopolin cum defecisset, et 
alios Kuboeenses non paucos sibi ascivisset, munitam arcem occupavit: e qua 
crebro descendens, e finitimis agris et vicis praedas agebat. Quamobrem 


V. 48 


ῖ — 


96 NICEPHORI GREGORAE i 


A. M. ἀγροίκους πάντας ἐς τοσοῦτον συνελαϑῆναι δέους, ὡς μήτ᾽ ἔξω 

ues τείχους οἰχεῖν, μήτ᾽ ἄνευ ἡμεροσκόπων ταῖς κώμαις ἐνδιατρίβειν 

6701 καὶ τοῖς ἀγροῖς. χρόνος οὐ μάλα συχνὸς παρεῤῥύη xal ὄχυ- 
ἐπι βαρ ροῦ τινος πολιχνίου γίνεται ἐγχρατὴς, ὡς ἐντεῦϑεν καὶ πρὸς 

D μάχας ἐμφανεῖς παρατάττεσθαι τοῦ τῆς Εὐβοίας κρατοῦντος. 5 

δείσας δ᾽ ὅμως μὴ πολὺς ἐπελθὼν ἐκεῖνος χειρώσηταε τοῦ-- 
τον, διαπρεσβεύεται περὶ συμμαχίας πρὸς βασιλέα" καὶ λαβὼν 
τέως μὲν φρουρὰν τῷ πολιχνίῳ καϑίστησιν ἱχανήν" αὐτὸς δ᾽ 
αὐτόμολος ἥκεε πρὸς βασιλέα, ἄλλα τε ὑπισχνούμενος καὶ 
Ἐὴν στρατιὰν ἱκανὴν ἐκ Ῥωμαίων κομίσηξαι, μηδὲν εἶναι τὸ 10 
κωλύον ὑποχείριον τῷ βασιλεῖ καταστῆσαι τὴν ἅπασαν Εὔβοιαν. 
(B.) ἥπεισι τοίνυν σπουδῇ μετὰ συχνοῦ τοῦ Ῥωμαίων στρατοῦ, 
πρὶν αἰσϑέσϑαι τοὺς Εὐβοέας τὴν ἔφοδον. εἰδὼς δὲ τὴν “1ατινι- 
xiv ὀφρῦν καὶ ὡς οὐκ ἀνέξεται ὃ τῆς Εὐβοίας ἀρχηγὸς μὴ αἴἶφνι- 
δίως προάλασϑαι τῆς πόλεως στρατὸν ἐπιτρέχοντα βλέπων ἀλ.- 15 

P.57 λότριον, προλοχίζει νυχτὸς περὶ τὴν πόλιν συχνοὺς ὅπλίτας. 
ἔπειτα ἐπιφαίνεται πρωΐας αὐτὸς κατατρέχων τὰ κύχλῳ, ὡς ἐν 
ὅπλοις εὐθὺς ἀναγκασϑῆναι γενέσϑαι τοὺς ἔνδον τειχῶν εὕρεϑ ἔν-- 
vac «“Τατίγους ἅμα τῷ σφῶν ἀρχηγῷ, καὶ μάλα τοι λίαν ὀξέως 
ἀπαντᾷν ἐς τοὺς πολεμίους. ὅϑεν αὐτοῖς ἐξαπίνης ὄπισϑεν μὲν 30 
ἐπιπεσόντες καὶ κυκλώσαντες μετὰ τῶν λόχων οὗ λοχαγοὶ, ἔμ- 
προσϑὲν δ᾽ αὖ μεϑ᾽ ὧν ἐπεφέρετο στρατοπέδων ὃ Ἰχάριος, τὸν 

Bul» ἀρχηγὸν τῆς Εὐβοίας ζῶντα χειροῦνται xol πλείστους ἄλ-- 
λους ἅμα αὐτῷ ὅσοι δ᾽ ἐπίλοιποι, τούτους δ᾽ ἔργον ἀπέφηναν 
ξίφους.  (I.) γεται μέγτοι παρ᾽ Ἰκαρίου πρὸς βασιλέα δέ- 95 

6. ὅμως) ὅπως A. , 
agrestes omnes ita brevi tempore perterrefecit, ut nec extra moenia habitare, 
nec in villis et agris sine speculatore versari auderent. Non longo post muni 
to etiam oppidulo potitur, unde aperto Marte cum Euboeae Principe congredi 
ausus est. "Tamen veritus ne ab illo totis viribus irruente subigeretur, per 
legatos societatem Imperatoris petit, qua impetrata oppidulum iusto praee 
sidio firmat. 'Tum ultro ipse ad Imperatorem transit, eique cum alia pol- 
licetur, tum, si iustum exercitum ἃ Romanis accepisset, nihil prohibitarum 
quo minus universam Euboeam illius Imperio subiiceret. (11.) Celeriter 
igitur cum multis Romanis militibus abit, priusquam accessum eius Euboei 
praesentirent. Sed Latini supercilii non ignarus sciensque Euboeae Prin- 

/ cipem non commiesurum esse, quin peregrino exercitu viso ex urbe subito 
erumperet; noctu multos milites circa urbem in insidiis collocat; deinde 
mane ipse Vie circumiacentia loca incursans. Itaque Latini, qui tum 
intra moenia aderant, subito arma cum suo duce arripere, et hostibus celerri- 
me occurrere coguntur: quos derepente adorti circumstant a tergo ii qui in in- 
sidiis erant duces et milites; ἃ fronte Icarius cum snis copiis: ac Princi- 
Lt quidem vivum capiunt, et complures alios cum eo: caeteros vero cae- 

unt, ([11.) Princeps igitur Kuboeae captivus ab Icerio ad LInperatorem 





HISTORIAE BYZANTINAE IV. 5. 07 


σμιος ὃ τῆς Εὐβοίας ἀρχηγὸς καὶ βραχύ τι ἐπιβιοὺς ἐτελεύτησεν. Α. C. 
ἐτελεύτησε δὲ οὕτως. εἰσελϑὼν ἐν τοῖς βασιλείοις καὶ στὰς πρὸ 1259 
τῆς πύλης ὡς δεσμίῳ χρεὼν καὶ ἰδὼν αὐτὸν μὲν βασιλέα καϑή- 1989 
μενον ἐπὶ τοῦ βασιλείου ϑρόνου, περὶ δ᾽ αὐτὸν πᾶσαν τὴν σύγ-- Palaeologi. 
5xÀgrov μετὰ λαμπροῦ xal κοσμίου τοῦ σχήματος ἱσταμένην, τὸν C 
δ᾽ Ἰκάριον, τὸν χϑὲς καὶ πρότριτα δοῦλον, νῦν μετὰ λαμπρᾶς 
μὲν τῆς ἐσθῆτος, σοβαροῦ δὲ τοῦ ἤϑους εἰσιόντα καὶ ἐξιόντα 
καὶ πρὸς οὖς τῷ βασιλεῖ κοινολογούμενον, ἀποῤῥήγνυσιν εὐθὺς 
τὴν ψυχὴν καὶ πίπτει πρηνὴς ἐπ᾿ ἐδάφους ἐξαίφνης, μὴ δυνη- 
10 9elc ἐνεγκεῖν τὸ τῆς βιαίας τύχης παράλογον. (4,.) Μετὰ μέν- 
τοι τὸ ἐξωσθῆναι τῆς πόλεως τοὺς “Τατίνους ἐναπελείφϑη xa- 
ρωναχτικὸν καὶ ἀγοραῖς ἀσχολούμενον πλῆϑος, σύμμικτον ἔχ τε D 
Βενετικῶν καὶ Πισσαίων. ὅϑεν οὐχ ἀσφαλὲς οὐδὲ πρὸς εἰρήνην V: 99 
βλέψειν ἐδόκει τὸ καὶ τοὺς ἐκ Γεννούας ἔνδον εἰσοικίζειν τῆς 
ἰσπόλεως. διὰ τοῦτο xal σφισιν ἀντιπέραν περὶ τὸν τοῦ Γαλάτου 
τύπον ἀπονέμει χωρίον εἰς οἴκησιν, χαρισάμενος αὐτοῖς καὶ τὴν 
τῆς ἐμπορίας ὑπεσχημένην ἀτέλειαν. πρὶν γὰρ ἁλῶναι τὴν βασι-- 
λεύουσαν συνεφώνησε τὴν τοιαύτην αὐτοῖς παρέχειν ἀτέλειαν E 
ὃ βασιλεὺς, εἶ βοηϑοῖεν αὐτῷ κατὰ τῶν κρατούντων τῆς πόλεως 
90 /fazívov. ὃ δὴ καὶ πεπλήρωχε νῦν, καὶ ταῦτα δίχα τῆς σφῶν 
βοηϑείας γενόμενος αὐτῆς ἐγκρατής. οἵ ys μὴν κατὰ χρόνους 
ταχτοὺς ἄρχειν ἀποστελλόμενοι τούτων ὃ μὲν ἐκ Βενετίας xa- 
λεῖταε μπαΐουλος, ὃ δ᾽ ἐκ Πίσσης κούνσουλος, ὃ δ᾽ ἐκ Γεν- EE 
γούας ποτεστάτος "- ἅπερ slg τὴν Ἑλλάδα φωνὴν μεταγόμενα 
2510 μὲν τῶν ὀνομάτων καλεῖται ἐπίτροπος, τὸ δὲ ἔφορος, τὸ δὲϊ' 
15. ἀντιπέρας Α. 


perducitur, et paulo post obit, Obiit autem hoc modo. Regiam ingressus, 
et ut captivum decet ante fores stans, cum Imperatorem in solio considen- 
tem Senatumque omnem splendido et decenti habitu circumstantem , Ica- 
rium vero non ita pridem servum, nunc splendida veste et cum gravitate 
iatroeuntem et exeuntem, et in aurem Imperatoris familiariter insusurran- 
tem conspexisset, abrupta statim vita pronus humi concidit, quia fortu- 
Bae saevientis insolentiam ferre non potuit. (IV.) Caeterum pulsis Urbe 
Latinis turba opificum et circumforaneorum hominum remansit, ex Vene- 
tis et Pisanis permista. Quare non tutum, nec paci accommodatum esse vi- 
sum est, etiam Genuenses in Urbem recipere: eaque de causa e regione in 
Galatae territorio locum eis assignavit τῇ iiseg ad habitandum, etiam mer- 
dum immunitatem promissam iisdem gratificatus. Nam antequam Urbs Regi- 
58 caperetur, promiserat Imperator daturum se iis, si sibi adiumento essent 
adversus Urbis possessores Latinos, eiusmodi immunitatem ; id quod reipsa 
novissime praestitit , Miianquam absque illorum ope urbem cepisset. Magi- 
stratus vero illuc s temporibus mittuntur, Venetiis, 1s qui Baiulus vo- 
catur; Pisis, Consul; Genua, Potestas. Quibus nominibus in Graecum 
sermonem translatis respondent, Baiulo ἐπίτροπος, Consuli ἔφορος, Potestati 
Nicephorus Gregor. Vol. 1. 7 


98 NICEPHORI GREGORAE 


A. M. ἐξουσιαστής.  (E.) 'O δὲ Βαλδουῖνος διαδρὰς τὸν τῆς Kow- 
708 σταντινουπόλεως κίνδυνον καὶ ἀποπλεύσας εἰς ᾿Ιταλίαν ἐκήδευσε 
6791 τῷ ῥηγὶ τῆς Ἰταλίας Καρούλῳ, νύμφην ἀγόμενος τῷ υἱῷ τὴν 
Ἐν. χει ϑυγατέρα ἐκείνου" ἐλπίζων ἐχείνῳ συμμάχῳ χρησάμενος τὴν 
Κωνσταντινούπολιν ἀναλήψεσθαι, μάταιος τῆς τε ἐφέσεως καὶδ 
τῶν ἐλπίδων. ὃ γὰρ βασιλεὺς πλεῖστον ἐξήρτυσε ναυτικὸν, ἐμ-- 
πλήσας τριήρεις ὑπὲρ τὰς ἑξήκοντα ἔκ τε ἄλλων καὶ γένους τοῦ 
P. 58 Γασμουλιχοῦ. ἦσαν δὲ οὗτοι συντεϑραμμένοι τοῖς τε Ῥωμαϊκοῖς 
καὶ “Τωτινικοῖς ἔϑεσιν, 'ὡς ἔχειν ἐκ μὲν Ρωμαίων τὸ ἐσκεμμένως 
ἐς τὰς μάχας ἱέναι, ἐκ δὲ “Ιατίνων τὸ εὔτολμον. συνῆν δὲ τού- 10 
τοις καὶ στρατὸς ἐν τοῖς ὅπλοις ϑαλάττιος, “άχωνες ἄρτι προσ- 
ελϑόντες ἐχ Πελοποννήσου τῷ βασιλεῖ, οὖς 7 κοινὴ παραφϑ εἴ- 
é ρασα γλῶσσα Ἰζάχωνας μετωνόμασεν. ὃ yovv βασιλικὸς στόλος 
οὕτω λαμπρῶς συγκεχροτημένος ἔπλει κελεύσει τοῦ βασιλέως 
Bxal πλεῖστον ἐνεποέει φόβον καὶ ϑόρυβον τοῖς ««Ἰατίνοις. προσει-- 15 
λήφει δὲ καὶ τὰς ἐν .diyalo νήσους μιχροῦ πάσας, ““ῆμνον καὶ 
Χίον καὶ Ῥόδον καὶ ὅσαι “Τατίγοις ἐδούλευον. (ς΄.) Τούτων 
οὕτως ἀσχολουμένων περὶ τὴν ϑάλασσαν, ἤρξατο πάλιν παρα- 
σπονδεῖν καὶ τὴν ὅμορον χώραν Ῥωμαίων δῃοῦν ὃ «Αἰτωλὸς 
ἹΜιχαήλ' ὅπερ ἀκουσϑὲν εἷς λύπην καὶ ὀργὴν τὸν βασιλέα κεχί- 20 
ψηχεν" ὥστε καὶ τὴν ταχίστην αὐτὸν ἀπελϑεῖν ἐκεῖσε δι᾽ ἑαυτοῦ 
Οκχαταστήσοντα τὰ τῶν ἐκεῖσε πραγμάτων νοσήματα. οὗ γενομέ- 
vov καὶ τοῦ βασιλέως ἐν Θετταλίᾳ τὰς διατριβὰς ποιουμένου ἐφά-- 
γη σημεῖον ἐξ οὐρανοῦ, μάντις κακῶν καὶ προάγγελος " τὸ δὲ ἦν 
A, C. 1264 χομήτης περιφανὴς περὶ τὸ τοῦ ταύρου δωδεκατημόριον, περὶ 95 
ἐξουσιαστής. (.) At Balduinus periculo Constantinopolitano elapsus in 
Italiam navigavit, ubi cum Rege Italiae Carolo affinitatem iunxit, eius filia 
suo filio desponsa; sperans se illius opibus Constantinopolin recuperaturum, 
inani utique spe et cupiditate. Imperator enim maximam classem instru- 
xit, et triremes plus sexaginta complevit tum aliis hominibus , tum gente 
Gasmulica, Erant autem hi Romanis pariter et Lotinis moribus innutriti; 
adeoque ab illis prudentiam in suscipiendo, ab his audaciam in gerendo 
bello sumpserant. Cum his erat etiam armatus navalis exercitus Laconum, 
uos vulgaris lingua corrupto nomine 'Tgacones vocat; qui se recens ad 
peratorem ex Peloponneso contulerant. Igitur classis Imperatoria adeo 
splendide instructa iussu lmperatoris navigabat, et maximum Latinis ter- 
rorem ac tumultum iniiciebat. .Recepit etiam Aegaei maris insulas fere 
omnes, Lemnum, Chium, Rhodum, et caeteras quae Latinis servierant. 
{τ Interim dum haec mari geruntur, denuo fidem fregit, et finitimam 
manorum ditionem vastare coepit Aetolus Michaél. Quo audito moero- 
re et ira affectus Imperator quamprimum ipse illuc piaciscitur, ut illis rei- 
publicae morbis per.se ipse mederetur. Cum autem fh eo res esset, ac Im- 


frator in Thessalia versaretur, ostentum in coelo apparuit, vates et nun- 
cius malorum. Erat autem is Cometa conspicuus, iuxta signum Tauri, 





HISTORIAE BYZANTINAE IV. 6. 09 


τὰ ξωϑινά τε καὶ ὄρϑρια τῆς νυχτὸς φαινόμενος μικρὸν ὑπὲρ τὸν — À. C. 
ὁρίζοντα " καὶ ὅσον ὃ ἥλιος παρήλαυνεν εἷς τὰ ἑπόμενα, vocoU- 
τον χαϑημέραν καὶ αὐτὸς ἐς πλέον ἠρέμα δίΐστατο τοῦ δρίζοντος, 1989 
ἕως καὶ αὐτὸ δὴ τὸ μεσουνμάνημα ἤδη παρήλλαξεν. ὅπότε γὰρ ὃ ἈΝ πσμη 
δχομήτης τὰ πρῶτα φαίνεσϑαι ἤρξατο, τὴν ϑερενὴν ὃ ἥλιος ὥραν Ὁ 
ἐποίει διϊὼν τὸν χαρχίνον. ὁπότε δ᾽ αὐτὸς ἐμαράνϑη καὶ ἀφανὴς 
ἦν, τὰς φϑινοπωρινὰς ὃ ἥλιος ἐποίει τροπάς" ὡς γίνεσϑαι τὸ ἀπὸ 
ϑερινῆς τροπῆς μέχρι τῆς φϑινοπωρινῆς τριῶν δωδεκατημορίων 
διάστημα, ὅπερ ὃ ἥλιος ἤλασε, τοῦ χομήτου περὶ τὸν ταῦρον ἑδρα- 

10 ζομένου καὶ ἠρέμα ἑαυτὸν ἀναλίσκοντος. τοῦτο μάντις κακῶν καὶ 
προάγγελος ἔδοξεν εἶναι τῷ βασιλεῖ" καὶ αὐτίκα χαίρειν εἰπὼν τὰ B 
Θετταλικὰ ὅλῳ ῥυτῆρι τὴν ἐς Βυζάντιον ἤλαυνεν. ἐτάραττε 
γὰρ αὐτὸν οὐ μετρίως καὶ φήμη τις Σκυϑικὴ, μελλόντων αὐτῶν 
ὅσον οὐδέπω ἐς τὴν Ρωμαίων ἐσβαλεῖν γῆν. ἀλλὰ πρὶν εἰς Bv- 

15 ζάντιον ἰέναι τὸν βασιλέα, φϑάνουσιν ἐς πᾶσαν μικροῦ περιχυ- V. δ0 
ϑέντες τὴν Θράχην oi παρὰ τὸν Ἴστρον οἰκοῦντες Σκύϑαι, xa- 
ϑάπερ ϑάλασσα πλημμυρήσασα καὶ λίαν ἐπὶ πολὺ τοὺς ὅρους 
ὑπερπηδήσασα. ταχύδρομον γὰρ τὸ τῶν Σκυϑῶν ἔϑνος καὶ μιᾶς 
ὁδὸν ἡμέρας πολλάκις ποιεῖται τὴν τῶν τριῶν. ἡ δ᾽ αἰτία τῆς αὖ- 

Φοτῶν ἐξελεύσεως τοιάδε τις ἦν. 

ς΄. Κωνσταντίνῳ τῷ τῶν Βουλγάρων ἄρχοντι συνοικεῖν ἔφη- P. 59 
μεν τὴν ϑυγατέρα zdáoxagi τοῦ βασιλέως. αὕτη τὴν τοῦ ἀδελφοῦ 
J , 3 $ ; 3 3 , LÀ M » 
ὠάγγου ἀκούσασα τύφλωσιν oUx ἠρέμησεν ἐγοχλοῦσα τὸν ἀν- 
ὅρα καὶ παρωϑοῦσα πρὸς τὴν τοῦ πεπραγμένου ἐχδίκησιν" ὅϑεν 

95 ἐχεῖνος ἐζήτει καιρὸν ἐς τὴν τοῦ ἀδικήματος ἄμυναν, μετεώρου 
noctu sub auroram ac diluculum paulum supra horlzontem apparens: et 

tum sol ad ulteriora pergebat, tantum in dies et ille ab horizonte sen- 
sun discedebat, donec tandem ipsum coeli medium praeteriret. Nam cum 
is primum apparere coepit, sol eo tempore Cancrum perambulans aestatem 
efüciebat. Idem, cum Cometa languesceret atque extingueretur, autumnale 
aequinoctium peragebat: ita ut ab aestivo solstitio ad aequinoctium au- 
tumnale trium signorum spatium sol percurrerit, Cometa interim circa Tau- 
rum fixo, ac paulatim evanescente, Is inquam malorum vates ac praenun- 
cius Imperatori visus est. Statim itaque valere jussa 'T'hessalia, laxis ha- 
benis Byzantium contendit. Nam et fama Scytharum, qui mox in Romanos 
fines irrupturi essent, haud mediocriter eum turbabat. Sed priusquam in 
Urbem Lmperator rediisset, Scythae Istriani per universam fere Thraciam 
effunduntur instar exaestuantis maris, et longe extra suos limites evagantis. 
Est enim expeditissima natio Scytharum; adeo ut saepe tridui iter uno 
die conficiant. KExcursionis autem eorum causa haec fuit. I 

6. urhe. ep ολρ δὰ δε Principi nuptam fuisse diximus Lascaris 
Imperatoris filiam. ae cum fratris Ioannis excaecatiorem audivisset, ma- 


ritum ad illius facinoris ultionem solicitare atque impellere non desistebat. 
lie igitur vindicandae iniuriae occasionem quaeritabat. Pendente autem 


100 ' NICEPHORI GREGORAE 


A. M. τοίνυν τοῦ σκέμματος ὄντος, ὕλην δίδωσι τῇ φλογὶ τῆς δρμῆς 
6768 αἱ ὃ σουλτὰν ᾿Αζατίνης. τοῦ γὰρ βασιλέως ἀποδημοῦντος, τὴν 
6791 δίαιταν κατὰ τὸ τῆς “νου παράλιον ποιεῖσϑαι πολίχνιον αὑτὸς 

Ἔτη ἐκελεύσϑη, ὡς ἂν καὶ φρουρά τις ἅμα αὐτῷ εἴη λαϑραίως, 

* Βχωλύουσα τὴν ὕποπτον τούτου ἀπόδρασιν. ὃ δὴ τούτῳ δεινὸνδ 
ἀφόρητον ὃν διαμηνύσασϑαιε Κωνσταντίνῳ καὶ αὐτὸν ἀναγχά- 
ζει, ἐπιδόξῳ κατὰ Ῥωμαίων ἄρτι ἐξιέναι τυγχάνοντι, καὶ τῆς 

Οἐλευϑερίας ἀντιμετρήσειν αὐτῷ ὑπισχνεῖται χρήματα οὐκ ὀλίγα. 

(B.) Ταύτας τὰς ἀφορμὰς ἐνέχυρον οὐ μιχρὸν ὃ Κωνσταντῖνος 
λαβὼν, ἤδη δὲ καὶ τὸν βασιλέα πρὸς Βυζάντιον ἐκ Θετταλίας 10 
ἐπανιόντα μαϑὼν, πλείους ἢ δισμυρίους τῶν Παριστρίων Xxv- 
ϑῶν μεταπέμπεται" μεϑ' ὧν τὴν ταχίστην ἐς τὴν Ρωμαίων εἶσ- 
βάλλει γῆν ἐλπίζων βεβαίως καὶ αὐτὸν βασιλέα χειρώσεσϑαι ἐν- 
τυχὼν ἐπανιόντι. οἱ μὲν οὖν Σχύϑαι καϑάπερ σαγήνην χαϑ᾽ ὅλης 
Ὁτῆς Θράκης &nÀucavrtg ἑαυτοὺς ἤλασαν ἄχρι τῶν παραλίων 15 
ψάμμων, ἵνα μήτε κτηνῶν οὐδὲν μήτ᾽ ἀνθρώπων οὐδεὶς μήτε βα-- 
σιλεὺς αὐτοὺς διαδράσῃ. τἄλλα μὲν οὖν xarà γνώμην αὐτοῖς 
ἀπηντήκχει πάντα" βασιλεὺς δὲ μόνος ἀνάλωτος διαμείνας ἔψευσε 
τῶν ἐλπίδων αὐτούς. τὴν γὰρ αὐτῶν φϑάσας ἔφοδον ἔλαϑε διὰ 
τῶν περὶ τὸ Γάνος ὁρῶν ἐς ϑάλασσαν κατιῴν" ἔνϑα συμβὰν οὗ-- 20 
E τωσὶ ϑειοτέρᾳ προνοίᾳ τριήρεσιν ἐνέτυχε δύο «“Τατινικαῖς ἐς Βυ-- 
ζάντιον μὲν ἀνιούσαις, κατὰ δὲ χρείαν ὕδατος ἐκεῖ που παραπλεού-- 
σαις" αἷς ἐμβαλὼν ἑαυτὸν δευτεραῖος ἐς τὴν βασιλεύουσαν ἔρχε-- 


17. αὐτοὺρ) αὐτὸ Α. — 20. Γανορ)] γάρος Α. 


deliberatione, rei üágerediendae causam veluti flammae materiam praebuit 
Sultanus Azatines. Nain cum imperator domo abesset, iste apud Aenum 
maritimum oppidulum degere iussus est, ut etiam custodia "hliqua ei clancu- 
lum apposita esset, quae suspectam eius fugam prohiberet. Quod cum ei 
malum intolesebile videretur, in causa fuit, ut Constantinum moneret, bel- 
lum Romanis inferre meditantem , eique pecuniam non parvam, si elus ope 
liberatus esset, polliceretur. (ILI.) Quam occasionem Constantinus ut pi- 
gnus non leve arripit; et cum iam Imperatorem ex Thessalia Byzantium 
redire accepisset, amplius viginti millia Scytharum Istrum accolentium 
arcessit: cum quibus celerrime in Romanos fines impressione facta ipsum 
etiam Imperatorem in itinere exceptarum se confidebat. Scythae igitur 
cum per omnem 'Thraciam sagenae instar se explicuissent, ad maris usque 
littora provecti sunt, ut neque iumentum, nec homo ullus, nec Imperator 
ipsos effugeret. Ac caetera quidem illis omnia ex sententia successerunt. 
Solus autem Imperator salvus elapsus spem eorum fefellit. Nam cum eo- 
rum incursionem antevertisset , clam per montes, qui. ajrca Ganos sunt, ad 
mare descendit: ubi divina quadam providentia in Latinas triremes 
incidit: quae cum Byzantium iter haberent, aquationis causa illac transi- 
bant: in quas.cum se coniecisset, bidno post in Urbem pervenit. (III.) Scy- 





HISTORIAE BYZANTINAE IV. 7. 101 


ται.  (I.) Toig δὲ Σχύϑαις, τοῦ βασιλέως σφαλεῖσι, τοῦ γε Α. C. 
σουλτὰν ᾿“ζατίνη μὴ σφαλῆναι ὑπόλοιπον ἔργον ἦν. ὅϑεν σφίσι 
δρόμος ἀχλινὴς ἐγένετο xal πόνος ἅπας ἐς τὸ τῆς «“ἵνου πολί- 1282 
χνιον ἐλθόντας αὐτὸν ἀφελέσϑαι, ἢ παρ᾽ ἑκόντων τῶν πολι- eiim 
5rd» μόνον αὐτὸν, ἢ μὴ βουλομένων αὐτῶν, αὐτῇ πόλει καὶ αὖ-- P. 60 

τοῖς αὐτόχϑοσιν. ἀλλ᾽ αὐτὸν οἱ κατέχοντες δέει τοῦ μὴ πανωλε- 

ϑοίᾳ φϑαρῆναι ἔχδοτον ποιησάμενοι xa3^ ἡσυχίαν ἀπαλλάξαι V. 51 

τοὺς πολεμίους ἐπεπράχεσαν. ἦν οὖν ἰδεῖν αὐτοὺς ἐν τῇ ἐπανό- 

δῳ τῶν ὅσοι τὴν Θράχην ᾧκουν πλῆϑος μιχροῦ πάντα νικῶν ἀρι-Β 
10 ϑμὸν συνελαύνοντας δίκην ϑρεμμάτων᾽ ὡς μόγις που διὰ xoó- 

vov σποράδας δρᾶσϑαι βοῦς καὶ ἀροτῆρας περὶ Θράκην" οὕτως 

αὐτὴν ἐς βάϑος τῶν οἴχητόρων ἐψίλωσαν ἅμα τοῖς κτήνεσιν. 

ἀλλ᾽ O μὲν περὶ τοῦ σουλτὰν λόγος ὑπερτιϑέσϑω τὰ νῦν. εἰρήσε- 

ται γὰρ ἡμῖν τὰ ἐχείνου πλατύτερον ἐν τοῖς ἔμπροσϑεν. 7j μέντοι 
15 χείνου γυνὴ σὺν τοῖς τέκνοις dy φρουραῖς εὐθὺς ἦν" τὼ δ᾽ ἐκεί- 

vov χρήματα ἐς τὸ βασιλικὸν ἐχομίζοντο πρυτανεῖον. ὃ δὲ περὶ 

ἐχεῖνον ὄχλος, ἄνδρες δ᾽ οὗτοι μάλα τοι πλεῖστοι καὶ κράτιστοι 

τὰ πολέμια, τῷ Χριστιανῶν ἀναγεννηϑέντες βαπτίσματι, τῇ 

Ῥωμαίων συγκατελέγοντο στρατιᾷ. | 
3 ζ΄, Ἐν τούτοις τοῖς χρόνοις διαπρεσβεύεται πρὸς τὸν faci- C 

Mu ὃ τῆς «4ϊἸγύπτον καὶ Zoafllac σουλτὰν φίλος εἶναι Ῥωμαίοις 

ἐθέλων καὶ ἄδειαν ἔχειν τὸν ἡμέτερον πορϑμὸν διαπλεῖν ἐσάπαξ 

ἀνὰ πᾶν ἔτος τῶν ἐχεῖϑεν «Δϊἰγυπτίων οὗς ἄν αὐτῷ γε εἴη βου- 

λομένῳ, κατ᾽ ἐμπορίας τρόπον. τοῦτο λόγου μικροῦ τινος ἄξιον 


9. ἔργον om. A. 


this autem qui Imperatoris capiendi occasionem amisissent, illud restabat, 
ne Sultano Azatine fraudarentur. Quare omnis eorum labor et cursus 
Aenum versus recta tendebat , ut illum aut solum, volentibus civibus, aut 
His invitis, cum ipso oppidulo et civibus abriperent. At ii qui ipeum deti- 
nebant, veriti ne funditus exciderentur, tradito eo impetrarunt, uti Scythae 
pacati discederent. In reditu autem cerneres illos multitudinem 'Thracum 

poene innumerabilem iumentorum instar abigentes: ut aliquamdiu vix raros 
eeu boves seu aratores in ''hbracia conspiceres: usque adeo eam et habita- 
toribus et iumentis spoliarunt. At narratio de BSultano nunc differatur. 
Nam de eius rebus fusius infra dicturi sumus. Uxor vero illius et liberi 
etaüm sunt in custodiun dati: pecunia eiusdem in fiscum Imperatorium re- 
lata, Eius autem comitatus, qui plurimi et bellicosissimi viri erant, Chri- 
stiano baptismate regenerati, et Romanae militiae adscripti sunt. 

7. His temporibus Aegypti et Arabiae Sultanus, missis ad Imperatorem 
legatis, Romanorum amicitiam ambit: unaque petit, ut Aegyptiis, quos 
ipse vellet, liceret quotannis semel per fretum nostrum mercaturae causa 
navigare. Quae res cum initio parvi moment esse videretur, facile con- 


102 NICEPHORI GREGORAE 


A. M. δόξαν iv ταῖς ἀρχαῖς ἀνεῖται ῥαδίως. τοῦ δὲ χρόνου προϊόντος, 


yis ὅσον xal οἷόν ἐστιν ἀνακαλυφϑὲν, κωλυϑῆναι οὐκ εἶχε πῆξιν ἤδη 
6191 συνηϑείας καὶ χράτος δυσανταγώνιστον εἰληφός. ἀνάγοντες μὲν 

x oni] γὰρ διὰ μιᾶς τινος ἢ καὶ δευτέρας ἔσϑ᾽ ὅτε ὁλκάδος xaT. 2viav- 

τὸν ἐς τοὺς περὶ ἸΠαιῶτιν καὶ Τάναϊν Εὐρωπαίους Σκύϑας καὶ 5 


λαμβάνοντες ἐξ αὐτῶν τοὺς μὲν αὐτομόλους, τοὺς δὲ πιπρασχόν- 
των τῶν δεσποτῶν ἢ τῶν γονέων ἔξωνούμενοι εἷς τὴν κατ᾽ Afiyv- 
P. 61 πτον Βαβυλῶνα καὶ ᾿Αλεξάνδρειαν ἐπανέρχονται, στρατὸν Σκυ- 
ϑικὸν οὑτωσὶ χαριζόμενοι τῇ «Αϊγύπτῳ. μηδὲ γὰρ εἶναι τοὺς «4ϊ- 
γυπτίους ἀγαϑοὺς τὰ πολέμια, ὅτι μὴ δειλοὺς ὡς τὰ πολλὰ καὶ τὸ 
ἀνάνδρους" κἀντεῦϑεν στρατολογεῖν ἐξ ἀλλοδαπῆς ἀναγχάζεσθαι 
καὶ κυρίους ὡς εἰπεῖν ἑαυτῶν τοὺς ἀργυρωνήτους ποιεῖσϑαι, πά- 
σης ἀπηλλαγμένους φροντίδος, ὧν ἐν χρείᾳ καϑίστανται ἄνϑρω- 
Β ποι. χρόνου τοίνυν ἐκεῖϑεν οὐ πάνυ συχνοῦ, τηλικοῦτον ἐχ τῆς 
προφάσεως στρατὸν συνεστήσαντο οἱ κατ᾽ «Ἵἰγυπτονἤραβες, ὡς 15 
V. 52 μὴ μόνον τοῖς ἑσπερίοις, ἀλλὰ καὶ τοῖς ἀνατολικωτέροις ἔϑνεσι 
λίαν καϑίστασϑαι φοβεροί. ἐδουλώσαντο μὲν γὰρ “φρικὴν καὶ 
"Lifogr ἅπασαν ἄχρι Γαδείρων" ἔπειτα Φοινίκην καὶ Συρίαν καὶ 
τὴν ἄχρι Κιλικίας παράλιον πᾶσαν, στόματι μαχαίρας τοὺὲς κατέ- 
χοντας παραδόντες, τούς τε ἄλλους καὶ μάλιστα Γαλάτας xai 40 
C KeArodg τοὺς πάλαι πολὺν ἤδη χρόνον κατέχοντας τῶν ἐχεῖσε χω--: 
ρῶν καὶ πόλεων τὰς βελτίους, οἵ ἐξ ἑσπέρας ἐκεῖσε διέβησαν ov- 
τωσί πως. (Β.) Ἔστι παρὰ τὴν Εὐρώπην ὄρη πρὸς ὕψος xo- 
ρυφούμενα μέγιστον, ᾿ἅλπεις καλούμενα, ἐξ ὧν ποταμὸς καταῤῥεῖ 
cessa fuit. Progressu deinde temporis, qualis et quanta esset patuit. Ve- 
rum quia iam firmitatem ac robur oppugnatu difficile & consuetudine ac- 
ceperat, prohiberi non potuit. 'Trauciunt enim quotannis una, interdum 
et altera navi oneraria ad Europaeos Scythas, Maeotidem paludem et 'T'a- 
naim acoolentes: etex iis partim sponte oblatos homines accipiunt, partim a 
dominis auta parentibus venditos emunt: tum inde in Aegyptiam Babylonem 
et Alexandriam reversi Scythicas legiones Aegypto suppeditant. ue 
enim bellicosos esse Aegyptios ferunt: immo timidos atque effoeminatos ple- 
rosque: eaque de causa necessario sibi peregrinum militem parare, et aere 
emptis mancipiis propemodum se ipsos subiicere velut dominis, omuia sollici- 
tudinis earum rerum, quibus humana vita eget, immunibus. Proinde tempore 
non adeo longo tantum per eam causam exercitum paraverunt ji Arabes 
qui Aegyptum incolunt, ut non occidentalibus tantum, sed iis etiam popu- 
ls, qui magis versus Orientem habitant, admodum formidabiles existe- 
rent. Africam enim universam, et Libyam Gades usque, deinde Phoenicia 
et Syriam, et omnem oram maritimam usque in Ciliciam domuerunt, habi- 
tatoribus cum aliis occisis, tum vero Galatis sive Gallis et Celtis, qui lon- 
£go iam tempore A aos et urbes earum regionum optimas tenebant, qui- 
que illuc ex Occidente sic ferme transierant. (11) Sunt in Eunopa 
inontes altissimi qui Alpes dicuntur: e quibus ortus fluvius maximus in 





HISTORIAE BYZANTINAE IV. 7. 103 


μέγιστος ἐς ᾿Ωκεανὸν τὸν Boerravixóv, "Pzvoc καλούμενος. οὗτος Α. C. 
μεσημβρινωτέρας ποιεῖ τὰς ἄμφω Γαλλίας καὶ τοὺς ἐν ταύταις 1.9 
οἰχοῦντας ἀνδρικωτάτους Γαλάτας καὶ Κελτούς. τούτοις διάπυ- 1982 

, ἊΝ ; € “ ὔ Imp. Mich. 
ρόν τινα ζῆλον iv καρδίᾳ βαστάσασιν ὑπὲρ τοῦ σωτηρίου τάφου : 


vov προσχύνησιν καὶ ἅμα ἐχδίκησιν χἀχεῖϑεν ἐξέλασιν, εἰ δυνα- 
τὸν, τῶν ἐκεῖ τυραννούντων dodi. καὶ δὴ κατὰ πλῆϑος μυ- 
ριάριϑμον ἀϑροισϑέντες αὐτοῖς ἵπποις καὶ αὐτοῖς ὅπλοις τὴν χα- 
λὴν ἐκείνην ἔξήεσαν ἔξοδον. καὶ διαβάντες τὸν Ῥῆνον Ἴστρῳ κατ᾽ A. C. 1096 
ἰοἴχνος ἑἵποντο ποταμῷ τῷ μεγίστῳ" ὃς καὶ αὐτὸς ἐκ τῶν ZdAntoy E 
ῥηγνύμενος πέντε στόμασιν ἐς τὸν Εὔξεινον ἐχδίδοται πόντον. 
| τούτου τὰς βορείας ἀεὶ παραλλάττογτες ὄχϑας προΐασιν ἄχρι καὶ 
| αὐτῶν μικροῦ τῶν παρὰ τὸν Εὔξεινον ἐκβολῶν αὑτοῦ, φοβερὸν 
| μὲν τοῖς μεταξὺ xepéroic ἔϑνεσι καϑιστάμενοι ϑέαμα, καϑάπερ 
|. 151: σιδηροῦν τεῖχος κινούμενον" λυμαινόμενοι δὲ τὸ παράπαν ob- 
δέσιν αὐτῶν διὰ τρόπων χρηστότητα. οὕτω τοίνυν καὶ τὸν Ἴστρον E 
ἐγταῦϑα διαπεραιωθέντες καὶ προελθόντες παρὰ τὴν Θράκην 
στρατοπεδεύονται. (Γ.) ᾿Ἐβασίλευε δὲ τηνικαῦτα Ῥωμαίων ὃ 
Κομνηνὸς ᾿Αλέξιος, πρὸς ὃν διαπρεσβεύονται ἀγοράν τε ζητοῦν- 
θ0τες εἷς τὴν τῶν ἀναγκαίων ἐξώνησιν καὶ ἅμα τοὺς διαπεραιώ- 
σοντας πρὸς ἕω δι᾽ Ἑλλησπόντου. τοῦτο κράτιστον ἕρμαιον ἔδο- 
ξε βασιλεῖ, καὶ ἀπρὶξ ἔχεται μάλα κατὰ σκοπὸν ἐκφανέντος. νεω- 
cil γὰρ αὐτὺς τὰ σκῆπτρα τῆς βασιλείας λαβὼν καὶ ἰδὼν πολ-- P. 68 
λαχόϑεν πολεμούμενα καὶ ἀπηνῶς τὰ Ῥωμαίων διακοπτόμενα 


Oceanum Britannicum influit, Is Rhenus vocatur, 8 meridie habens Gal- 
liam utramque, et earum incolas bellicosissimos, Galatas et Celtas. Qui 
eum salutaris sepulchri causa ardentissimo zelo inflammarentur, decreve- 
runt mesgno exercitu coacto ad illud adorandum et vindicandum profici- 
sci, atque ad Arabes qui eius loci imperium invaserant, inde si fieri pos- 
set exterminandos. Itaque armis et equis instructi infinitus hominum nu- 
merus pulchram illam expeditionem susce : traiectoque Rheno Istrum 
| maximum fluvium secuti sunt: qui et lpse ex lisdem Alpibus erumpens, 
quinque ostiis in Pontum Euxinum influit. Huius septentrionales ripas 
cum porro usque legerent, prope ad ipsius ostia pro. i sunt: terribi- 
le utique spectaculum gentibus in medio habitantibus, ferrei cuiusdam muri 
ambulantis speciem praebentes: sed ea praediti probitate, ut nemini pror- 
sus nocerent. Sic ne ibi Istro traiecto ulterius progressi castra in 
Thracia posuerunt. (1{1.} Rei Romanae praeerat eo tempore Alexius Comne- 
nus, a quo per legatos petent commercium, ad coemendas res necessa- 
εἶδε: item vectores, per quos traiecto Hellesponto in Orientem transmit- 
tantar, Ka occasio Imperatori peropportuna visa est. Itaque eam, quod 
proposito suo valde conduceret, arripuit. Quippe hic principatu recens 
Wucepto Romanum lmperium videbat undique oppugnatum et crudeliter 








104 —  NICEPHORI GREGORAE 


A.M. πράγματα πλημμελείαις μεγάλαις τῶν προβεβασιλευκότων " 
6768 (πάντα τε γὰρ τὰ πρὸς ἕω κατεῖχον οἱ Τοῦρχοι χρόνοις συχνοῖς 
6791 τά τε ἄλλα xal Νίκαιαν αὐτὴν τὸ περιβόητον ἄστυ, ἣ τε βαϑεῖα 
Imp. Mich. 55, χρημάτων σπάνις ἀκοσμίαν ἔπρωττε τοῖς βασιλείοις μαχράν" 
ἐλπὶς δὲ πᾶσα τῶν ἁρμοζουσῶν προσόδων ἀπεχέχλειστο" καὶ τὸ 5 
Β προσδοκώμενον ἦν ἀπωλείας ἄβυσσοι καὶ adov κίνδυνοι) ἰδὼν 
οὖν οὕτως ἔχοντα τὰ πράγματα καὶ διαπορούμενος ἕρμαιον xod- 
τιστον xal μάλα τοι καίριον ἡγεῖται τὴν τοῦ Κελτικοῦ τοῦδε στρα- 
τοῦ παρουσίαν. μεϑ᾽ ὧν κοινολογησάμενος ποιεῖται συνθήκας, εἰ 
οὕτω συμμαχήσαντες ἐξελάσωσι τῶν Ῥωμαϊχῶν χωρῶν καὶ πό- 10 
λεων τοὺς κατέχοντας Τούρκους, σφίσι μὲν ἐξεῖναι τὰ ἐκείνων 
λαμβάνειν πράγματα, τούτῳ δὲ τὰς πόλεις χρημάτων κενάς. 
ἃς δὴ συνθήκας ἄσμενοι λίαν ἐκεῖνοε δεξάμενοι διαπεραιοῦνταε 
ξύν γε αὐτῷ βασιλεῖ τὸν Ἑλλησποντίαν πορϑμόν. (4.) “Ὥσπερ 
γε μὴν ὕλῃ βαϑείᾳ πλεῖστον ἐνσκῆψαν πῦρ τὼ μὲν ὡς καλάμην 15 
ἐπινέμεται ῥᾷστα, τὰ δὲ διὰ χλωρότητα βραδέως μὲν, ἐπινέμε-: 
V. 58 ται δ᾽ οὖν" οὕτω καὶ ὃ διπλοῦς οὗτος στρατὸς ix τε Κελτῶν καὶ 
“Ῥωμαίων συγχροτηϑεὶς φοβερὸς τοῖς πολεμίοις καὶ δυσχαρτέ- 
Dozrog ἔδοξε διὰ βάρος ὅπλίσεως καὶ σώματος ῥώμην καὶ ψυ- 
χῆς εὐτονίαν ἀπρόσμαχον. καὶ οὗ μὲν τῶν πολεμίων, ὡς ἂν εἴ- 90 
ποι τις, κατεπατοῦντο χαϑάπερ χόρτος καὶ πηλός" οἱ δὲ ἀπεμά- 
χοντο βοηϑούμενοι ποτὲ μὲν ταῖς δυσχωρίαις τῶν τόπων, ποτὲ 
δὲ τοῖς τῶν Ῥωμαίων τείχεσιν. ἀλλ᾽ οὐκ ἦν ἐς τέλος οὐδ᾽ αὐτοῖς 
τὰ τῆς τύχης ἀήττητα " ἀλλ᾽ οἱ μὲν ἑχόντες ὑπέκυπτον, οἱ δὲ 


10. ἐξελάσουσι A. 16. μὲν add. A. 


discerptum, ob graves superiorum Imperatorum culpas. Nam Turci in 
Oriente cum alia omnia longo iam tempore obtinebant, tum pm Nicaeam, 
celebrem illam urbem: praeterea ingens pecuniae inopia aulam ornatu suo 
spoliatam deformaverat, omni spe convenientium redituum interclusa: ne- 
que quicquam praeter extrema et funestissima mala expectabatur, Hunc 
igitur rerum statum intuenti et anxio Imperatori optatissimus fuit et valde 
opportunus Gallici exercitus adventus. Cum his habito colloquio paciscitur, 
si inita in hunc modum societate "Turcos Romanis provinciis et urbibus 
expulissent, ut illorum opes acciperent, sibi vero urbes opum vacuas ba- 
bere liceret. Qua conditione illi avide accepta Hellespontum cum ipso 
Imperatore trajiciunt. (IV.) Sicut autem ignis densae silvae iniectus alia 
tanquam stipulam celeriter, alia propter viriditatem tardius quidem, sed 
tamen absumit: sic geminus ille Romanorum Gallorumque exercitus ter- 
ribilis hostibus ac toleratu difficilis visus est, tum ob armorum gravita- 
tem, roburque corporum, tum ob constantiam animorum inexpugnabilem. 
Proinde hostium ahi veluti gramen et lutum (ut ita dicam) conculcabantur : 
alii repugnabant, modo angustiis locorum, modo Romanarum urbium moeni- 
bus defensi: sed ne istorum quidem fortuna prorsus invicta fuit, quin alii 





HISTORIAE BYZANTINAE IV. 7. 105 


βίᾳ ἡλίσκοντο, oi δὲ φυγάδες xal δραπέται ἐγίνοντο. καὶ τούτω — A. C. 
τῷ τρόπῳ πᾶσαν τήν τε ἐντὸς “ἄλυος ἐξεχάϑηραν 2dolay καὶ ὅση d 
ἸΠαιάνδρῳ καὶ Παμφυλίᾳ ὁρίζεται" καὶ ἐπὶ τούτοις τὰ συμπεφω- — 1282 
νημένα τῶν ἐλευϑερωϑεισῶν πόλεων εἰληφότες χρήματα τὴν αὐ- με en 
5Toig προκειμένην ὥδευον αὖϑις 000v* xal ἦν ἤδη σφίσι φροντὶς Ἑ ' 
οὐ μιχροῦ τινος ἀγῶνος μεστὴ διαβᾶσι τὰ μεταξὺ Παμφυλίας 
καὶ Κιλικίας ὄρη πρὸς Κίλικάς τε καὶ Σύρους xoi Φοίνικας, εἰ 
μὴ συγχωροῖεν τὴν πάροδον, αἴρεσθαι πόλεμον. ἀλλὰ πρῶτοι Ε 
μὲν Κίλικες αὐτίκα τὴν πρώτην ὀῤῥωδήσαντες ὕψιν τὰ βέλτιστα 
i0ztol σφῶν αὐτῶν ἐβουλεύσαντο καὶ ὡς διὰ φιλίας τῆς ἑαυτῶν 
ἔδοσαν διαβαίνειν ἀγοράν τε παρεῖχον καὶ τοὺς προπέμψοντας 
ὁδηγοὺς καὶ πᾶν ὅ,τι φίλον ἐχρῆν ἐς τὴν αὐτῶν ἐγρήσαντο ξε- 
víuv. Κίλικες μὲν οὖν οὕτω ῥαδίως ἐς ξυμβάσεις ξυνήεσαν τοῖς 
ἑσπερίοις τούτοις Γαλάταις καὶ Κελτοῖς, o9 μόνον τὸ πλῆϑος αὖ- 
15 τῶν καὶ τὴν ῥώμην δείσαντες, ἀλλὰ καὶ τὸ τοῦ σεβάσματος ἔγγιστα Ῥ. 68 
ταὐτὸν καὶ οὐ πώνυ τοι ἠλλοτριωμένον αἰδεσϑέντες. (Ε.) ᾿Επεὶ 
δὲ χαὶ ἐς Συρίαν καὶ Φοινίκην εἰσβάλλειν ἤδη καιρὸς ἣν αὐτοῖς, 
οὐχ ὅμοια τὰ ἐχεῖ τοῖς ὄπισϑεν ἀπηντήχει. ραβες γὰρ ὄντες οἱ 
ταύτην κατέχοντες, γένος ἀλλόφυλον καὶ ὑπερηφανίας μεστὸν, 
φοπράγματα παρέσχον αὐτοῖς" μᾶλλον δὲ οὐχ αὐτοῖς, ἀλλ᾽ ἑαυτοῖς. 
ὅπλα γὰρ ἀράμενοι τὴν πάροδον διεκώλυον ὕφεσιν τῆς σφῶν αὖ- 
τῶν ἀξίας λογισάμενοι, εἰ τὴν αὐτῶν «ἥματος καὶ γεχρῶν χωρὶς Β 
διέλϑοι γένος ἔχφυλον xal πάνυ τοι ὑπερόριον τῆς αὐτῶν γῆς. ὅϑεν 


19. φίλιον A. 49. ala. χωρ. xal vex. À. 


deditionem facerent, alii vi subigerentur, alii exules et fugitivi abirent. 
Hoc modo omnem Asiam quae est intra Alym, item quae Maeandro Pamphy- 
.Biaque terminatur, repurgarunt, promissisque assertarum urbium opibus 
acceptis coeptum iter prosecuti sunt. Ac debinc cura ipsis fuit non parum 
anxia, ut superatis iis montibus, qui sunt inter Pamphyliam et Ciliciam, 
adversus Cilices, Syros et Phoenices, si transitus sibi ab iis non daretur, 
bellum susciperent. Verum primi Cilices ipso statim conspectu illorum ter- 
riti, rectissime sibi consuluerunt, eosque per suos fines tanquam amicos 
trausniserunt, atque etiam fora ipsis nundinaria praebuerunt, et viae du- 
ces dederunt, omniaque amicitiae et hospitalitatis officia praestiterunt. 
Porro Cilices adeo prompte cum occidentalibus istis Galatis et Celtis trans- 
egerunt, non multitudinem tantum et robur eorum veriti, sed religionis 
quoque δὰ suam proxime accedentis parumque abhorrentis verecundia ad- 
ucü. (V.) Cum autem iam eis in Syriam et Phoeniciam invadendi tapes 
alforet, non eadem illic quae in relictis retro provinciis evenerunt. Nam 
ψι eam regionem incolebant cum Arabes essent, natio genere diversa, ea- 
emque superbissima, negotium illis fecerunt: immo non illis, sed sibi ipsis. 
Nempe arreptis armis transitu eos prohibuerunt: existimationem suam im- 
minutum iri rati, si terram eorum gens peregrina et remotissima sine san- 
güne et caedibus penetrare. Unde Galli commeatu exclusi penuriaque 





106 NICEPHORI GREGORAE 


A. M. σιτίων οἱ Κελτοὶ ἀποκεκλεισμένοι καὶ σπάνει πιεζόμενοι τῶν ἄλ- 
"ἃ λων ὅσα ἐς ἀπαραίτητον χρῆσιν ἐτύγχανον τοῖς τε ὑποζυγίοις καὶ 
6791 αὐτοῖς, ὅπλοις καὶ διαμάχαις ἔδοξε τὴν τῶν ὅλων ἐπιτρέψειν κρί- 
Palaeologi. 9!" ἐντεῦϑεν πόλεμοι συνεχεῖς ἀνεῤῥήγνυντο xal χύσεις αἱμάτων 
CH ooflixüv κατὰ τῆς ϑρεψαμένης ἔῤῥεον νύκτωρ καὶ μεθ᾽ ἡμέραν 5 
καὶ πόλεων ἐγίνοντο ἀνδραποδισμοὶ, ἐπιχρατεστέρας ὁσημέραι τῆς 
τῶν Κελτῶν γινομένης ἰσχύος. καὶ ἵνα τὰν μέσῳ συντέμω, πᾶν 
ὅ,τι χράτιστον ἦν τοῦ τῶν ᾿Ἰράβων ὁπλιτιχοῦ, τὸ μὲν αἵματι καὶ 
κόνει δόντες, τὸ δ᾽ ὡς ποῤῥωτάτω διώξαντες, δούλοις ἀόπλοις 
ἅπασιν ἐχρήσαντο, τοῦ λοιποῦ τὴν οἴκησιν αὐτόϑι πεποιηκότες. 10 
τοὺς γὰρ ἄνδρας νενιχηχότες ἔρωτι τῶν τοῦ τόπου χαρίτων ἦτ- 
Βτήϑησαν᾽ κἀκεῖ τὸν ἑξῆς αἰῶνα διαμένειν ἐγνώκεσαν, ἔλεγχος πά- 
σης κατηγορίας αὐτοὶ ἑαυτοῖς καταστάντες. ἔργον γὰρ αὐτυῖς καὶ 
σχοπὸς τῆς οἴχοϑεν ἐχδημίας ὑπῆρχεν, ἐς Παλαιστίνην εἰ δυνη- 
ϑεῖεν ἐλϑεῖν xal τοὺς τὸν σωτήριον κατέχοντας τάφον ἀσεβεῖς ἢ 15 
τελέως ἐχεῖϑεν ἐξελάσαι, ἢ τὸ ἑαυτῶν ἐκεῖσε χενώσαντας αἷμα 
σωτηρίαν ψυχῆς ἀνταλλάξασθϑαι. καὶ τοιοῦτος ἦν ὃ τῆς πατρί- 
doc ὑπερορίους αὐτοὺς ποιησάμενος ἔρως, ϑεῖος ὡς ἀληϑῶς καὶ 
Evpnvovutvog τοῖς ἀχούουσιν" ἀλλ᾽ ὃ τῆς Φοινίκης καὶ Συρίας - 
V. 54 ἔρως τὸν ϑεῖον ἐχεῖνον ἀχλεῶς ἐξέχρουσεν ἔρωτα ὑπὸ πλούτου 30 
βαρυνϑεῖσε καὶ οἷον εἰπεῖν μεθυσϑεῖσι κριταῖς ἐντυχὼν παρ᾽ ἔλ-- 
πέδα. (ς΄.) .4λλ᾽ ἐπανιτέον ὅϑεν εἰς τὸν περὶ Κελτογαλατῶν 
τουτωνὶ παρετράπημεν λόγον. οἱ γὰρ κατ᾽ «Αἴγυπτον Ἄραβες 
πλείστην προσειληφότες δύναμιν διὰ τοῦ Σκχυϑιχκοῦ στρατεύμα-- 


δ: ᾿ἀραβικῶν À., ᾿Δῤῥαβικῶν 419. καὶ add. A. 41. βαρη- 
ϑεῖσε Α. 


laborantes eorum quibus nec ipsi, nec iumenta carere ullo modo poterant, 
armis de summa rerum decertandum esse statuerunt. Hinc pugnae conti- 
nentes, et nocturnae diurnaeque caedes Arabum, suo sanguine altricem ter- 
ram perfandentium; item urbium excidia, Gallorum viribus in dies inva- 
lescentibus. Ac ut ea quae intercesserunt paucis comprehendam, bellico- 
sissimis Arabibus partim caesis et prostratis, partim longissime fugatis, 
reliquos pro inermibus mancipiis tractarunt : ac postea iis in locis consede- 
vunt. Viris enim victis, locorum amoenitate victi sunt; atque ibi peliquum 
setatis exigere decreverunt. Quo facto ipsi sese manifesü criminis reos 
per erunt. Munus enim atque institutum profectionis eorum fuerat Pa- 

estinam , si possent, occupare: et impios, qui salutare Sepulchrum tene- 
rent, aut, funditus inde exterminare, aut suopte sanguine illic profuso ani- 
marum salutem redimere. Cum autem talis amor eos patria extorres egis- 
set, plane divinus et laude diguissimus: cum tamen divinum amorem 
Phoeniciae et Syriae amor turpiter evicit. Nempe divitiis onerati et ut 
ita dicam ebrii, aliter ac speraverant iudicsrunt. (VIL) Sed omissis Cel- 
togalatis δὰ institutae historiae seriem redeundum. Nam Aegyptii Ara- 
bes, Scythicis (ut diximus) copiis aucta maiorem in modum potentia extra 


^ 


HISTORIAE BYZANTINAE IV. 8. 107 


τος ἐκείνου, καϑάπερ ἔφϑημεν εἰρηκότες, πλεῖστον ὅσον μάλα ἐξῆν 
τοὺς οἰκείους παρέδραμον ὅρους" πρὸς μὲν ἑσπέραν «Διβύας καὶ 
ὅσα Ἰαυρουσίων ἔϑνη δουλωσάμενοι " πρὸς δ᾽ ἀνατέλλοντα 
ἥλιον ἔνϑεν μὲν “Τραβίαν εὐδαίμονα πᾶσαν ὅσην vá τε ἄχρα 
5τῶν Ἰνδιχῶν ὁρίζει ϑαλασσῶν καὶ ἑκατέρωθεν ὃ,τε Περσιχὸς καὶ 
ὃ ᾿“ραβικὸς τειχίζουσι κόλποι" ἔνϑεν δὲ τήν Tt Κοίλην Συρίαν 
καὶ τὴν (Φοινίκην πᾶσαν, ὅσην ὃ ποταμὸς Ὀρόντης ἔνδον ποιεῖ- 
ται, τοὺς τῶν Κελτογαλατῶν ἐκείγων ἐχγόνους τοὺς μὲν ἐχεῖϑεν 
ἀποβήσαντες, τοὺς δ᾽ ἐς ὄλεθρον, οἷον πολέμιος ὑποτίϑεται vó- 
10406, ὀλίγου παραπέμψαντες χρόνου. 





Imp. Mich. 
Palaeologi. 


E 


P. 64 


η΄. Εἶεν. ὃ μέντοι KovovavriwovnóAsog πατριάρχης Γερμα-ἘΒ 


Ἁ 2 , e M € v e , € , 3 , 
voc ἀχούων ἑαυτὸν ὑπὸ TOU πλήϑους υβριζόμενον σὺν πλείστῃ 
“ e - ^T 
τῇ ἀχοσμίᾳ, ἅτε ᾿“Τρσενίου ζῶντος ἔτι τοῦ γνησίου πατριάρχου 
αὐτὸς τὸν ἐχείνου κατέχων ϑρόνον, παραχωρεῖ τοῖς βουλομένοις 
» » 1. 3 » c Eo 3 7 ' ^ e» 2 1 * 
15 αὑτον" αὑτὸς δ᾽ ησυχάσων ἀπἥει. καὶ μετὰ τοῦτον Ἰωσὴφ τὸν 
4 ’ 9 4 LI 3 4 bl 3 , 
πατριαρχιχὸν διαδέχεται ϑρόνον, πολιὸς μὲν ἀνὴρ καὶ ἀσκήσει 
. ὶ 2 , ( b M 7 » bu ΞῪΝ 
μαχρίᾷί καὶ ἀπράγμονι βίῳ κατά τὸ Γαλλήσιον ὑρος συνεζηκως 


σοφίας δ᾽ “Ἑλληνικῆς παντάπασιν ἀμέτοχος ὧν καὶ λίαν τὸν τρό-Ο 


πὸν ἁπλοῦς. τοιαῦτα γὰρ τὰ τῶν πολιτικῶν πραγμάτων καὶ ἐμ-- 
90 πειριῶν ἄμικτα ἤϑη. τούτῳ πνευματιχῶς ὡμίλει καὶ τοὺς λογι- 
σμοὺς ἐξηγόρευεν ὃ βασιλεὺς ἸΠιχαήλ. διὸ καὶ πρώτως τὴν ἱερὰν 
ἐχτετελεχότε μυσταγωγίαν ξύν γε τοῖς ἄλλοις ἀρχιερεῦσι προσελ-- 
Juv πίπτει πρηνὴς ἐπὶ τῶν προϑύρων τοῦ ἱεροῦ βήματος, διαῤ-- 
ῥήδην ἐπὶ δυσὶν ἁμαρτήμασιν ἐγκαλῶν ἑαυτῷ, τῷ τε τῆς ἐπιορ- 


9. ἀποσοβήσαντες À., ἀποβήσαντες W. 18. ὧν om. A. 


snos fines quam longissime excurrerunt; versus Occidentem Libycis et 
Mauritanis gentibus domitis: ad solis vero ortum tota felici Arabia, quam 
et Indici maris ora terminat, et utrinque sinus Persicus et Arabicus inclu- 
dunt: item Coelesyria et Phoenicia universa, quam fluvius Orontes continet, 
Celtogalatarum illorum posteris partum inde pulsis, partim, ut ius belli 
est, brevi tempore interfectis. ' 


8. Caeterum patriarcha Constantinopolitanus Germanus cum sibi vul- 
gus per summam petulantiam insultare audivisset, quippe qui Arsenil legi- 
timi patriarchae adhuc superstitis sedem occuparet: ea cuivis alii relicta, 
in Monasterium secessit, Huic in patriarchatum succedit Iosephus, vir ca- 
nitie venerandus, qui longo tempore in monte Gallesio vitam austeram e£ 
negotiorum expertem egerat, Graecarum litterarum plane rudis, et ingenio 
valde simplici. Nam eiusmodi sunt ii mores, qui a civilibus negotiis et & 
rerum usu abfuerunt. Huius spirituali consuetudine utebatur, et delicto- 
rum confessionem ei edebat Imperator Michaél. Ad hunc itaque post 
sacram mystagogiam ab ipso primum cum caeteris "pontificibus celebratam 
accedit, et in vestibulo sacri bematis prostratus, semetipsum diserte accu- 


108 NICEPHORI GREGORAE 
A.M. χίας φημὶ καὶ τῷ τῆς τοῦ υἱρῦ τοῦ βασιλέως τυφλώσεως. καὶ 
ai ἐπὶ τούτοις αἰτεῖται συγχώρησιν. πρῶτος uiv οὖν ὃ πατριάρ- 
6791 χης ἐπιστὰς αὐτῷ κειμένῳ συγχωρήσεως ἔγγραφόν τινα διεξῇει 
nsum λόγον" καὶ μετ᾽ αὐτὸν ἕχαστος τῶν ἀρχιερέων κατὰ τὴν ἑκάστῳ 
Ὁ προσήχουσαν τάξιν διαδεχόμενος ἀνέγνωσαν ἅπαντες ἐφεξῆς ἐπὶ 5 
αὐτοῦ τὸν εἰρημένον τῆς συγχωρήσεως λόγον. καὶ οὕτως ἀπῇει 
χαίρων ὃ βασιλεὺς ὁμοῦ τῇ τοιαύτῃ συγχωρήσει καὶ ϑεὸν αὐτὸν 
Εεὐμενῆ καὶ ἵλεων αὐτῷ καταστῆναι οἰόμενος. (.) Κατὰ τοῦτον 
τὸν χρύνον ἐπεσκότησεν 5 σελήνη τὸν ἥλιον, ἄρτι τὴν τῶν διδύ-- 
μων τετάρτην παραλλάττοντα μοῖραν, περὶ ὥραν πρὸ μεσημ-- 10 
A. C. 1967 βρίας τρίτην τῆς εἰχοστῆς πέμπτης ἡμέρας τοῦ μαΐου, τοῦ cyos 
ἔτους. ἦν μὲν οὖν 5 πᾶσα ἔκλειψις δακτύλων ἔγγιστα δυωκαί- 
δεκα. τοσοῦτον δὲ κατὰ τὸν μέσον τῆς ἐχλεέψεως χρόνον ἐγεγόνει 
τὸ σχότος περὶ τὴν γῆν, ὡς καὶ πολλοὺς τῶν ἀστέρων φανῆναι. 
ἐδήλου μέντοι τὰς μεγίστας καὶ παλαμναιοτάτας συμφορὰς τῶν 15 
V. 55 Ῥωμαίων, ἃς ὑπὸ τῶν Τούρχων ὑφίστασθαι ἔμελλον. οὗ γὰρ 
P. 65 ἔληξεν 5j τοῦ γένους κάκωσις ἐχεῖϑεν ἀρξαμένη καὶ συχνῶς ἐπὶ 
μεῖζον ἀεὶ καταβραχὺ κορυφουμένη. ὅτι δὲ δήλωσιν ἐπιγείων πα-- 
ϑῶν τὰ τῶν οὐρανίων φωστήρων τοιαῦτα συμπτώματα προανα- 
φωνοῦσιν, ἀμφιβάλλειν οἶμαι τῶν πάντων οὐδένα, πλὴν εἰ μὴ 90 
ὅστις περιττὸς ἐπεφύχει μάτην ἐρίζειν. εἰ δὲ τοῦτον λόγοις πεί- 
Oa» πειρῷτό τις, ὃν πείϑειν οὐ δύναται τὰ ἐν τῷ ϑεάτρῳ τῆς 
οἰχουμένης κατ᾽ ἄλλους ἄλλοτε χρόνους γινόμενα πράγματα, μά-. 
ταιος ἂν εἴη καὶ πάνυ τοὶ φορτικὸς σύνεσιν ἐντιϑέναι τοῖς πάνυ 
Βσκληροῖς ἐγχειρῶν. ὃ γὰρ ἐν ἑνὸς ἀνθρώπον σώματι, τοῦτο κἀν 25 
8. διέξεισι Α. 


eat de duobus peccatis, de periurio scilicet οἱ de excaecato Imperatoris 
filio. "Tum absolutionem petit. Primus igitur patriarcha ei iacenti astans 
acriptam quandam absolutionis formulam recitavit: ac post eum singuli pon- 
Gfices suo quisque ordine, eandem perlegerunt. lta laetus discedit Impe- 
rator, tam ob illam absolutionem, quam quod D'eum etiam sibi placatum et 
reconciliatum existimabat. (1I.) Sub hoc tempus luna solem obscuravit, cum 
is quartam Geminorum partem praeteriret, xb horam ante meridiem tertiam, 
xxv. die Maii, anni vr. x. pcc. Lxxv. Fuit tota eclipsis digitorum sive pun- 
ctorum fere XII. 'lTantae autem sub medium tempus illius eclipseos tenebrae 
circa terram extiterunt, ut multae stellae apparereut. Ea nimirum maxi- 
mas et funestissimas Romanorum calamitates portendebat a 'lurcis immi- 
nentes. Populi enim afflictio ab eo tempore non destitit, et shbinde pau- 
latim in maius aucta cst. 'lerrena autem mala huiusmodi coelestium lumi- 
num affectionibus πνοήν extra controversiam esse puto: nisi forte 
quispiam rixis inanibus delectetur. Quem porro ea quae in theatro univer- 
sitatis huius aliis atque aliis temporibus eveniunt, convincere non possunt, 
eum si quis conetur verlis convincere, stultus sit et plane ineptus, qui in- 
dociles velit erudire. Quod enim in hominis unius corpore fit, idem etiam 


HISTORIAE BYZANTINAE IV. 9. 109 
À. C. 
τῷ ToU κόσμου σώματι παντὶ γίγνοιτ᾽ ἄν. ἕν yàp ὃ κόσμος σῶθια — 1259 
συμφυὲς, ἐκ μερῶν καὶ μελῶν ὡς ὃ ἄνϑρωπος φάναι συγκείμε- pem 
voc* xal ὥσπερ ἐνταῦϑα τῆς κεφαλῆς ἢ τοῦ τραχήλου τὸ πάϑος imp. Mich. 
ἐνεργεστέραν πρὸς τὴν χνήμην καὶ τὸν ἀστράγαλον τὴν χάχωσιν RUE 
5 ἐξετόξευσεν, οὕτω κἀν τῷ τοῦ κόσμου σώματι τὰ τῶν οὐρανίων 
φωστήρων παϑήματα κινούμενα πρὸς τὴν γῆν ἀπερείδονται 
κἀγταῦϑα δημοσιεύουσι τὴν ἐνέργειαν.  (I.) Συχνὸς ἐπὶ τού-Ο .} 
τοις ἐῤῥύη χρόνος καὶ ἄγεται ὃ βασιλεὺς τῷ υἱῷ ““νδρονίχῳ γυ-- 
ναῖκα "Αγγαν τὴν ix Παϊόνων καὶ ἅμα τῷ βασιλικῷ καταστέφει 
10 συμβόλῳ. εἶτα αὐτὸς μὲν 2dydgóvixoc ὄμνυσι τῷ πατρὶ, πρῶτον 
μιὲν σέβειν τὴν τοῦ ϑεοῦ ἐκκλησίαν ὀρϑῶς καὶ τὰ ταύτης προνό- 
μια περιέπειν xa9^ ἅπαντα τρόπον καὶ ἀλώβητα συντηρεῖν δεύ- 
τερον δὲ, τὴν αὐτοῦ δὴ τοῦ πατρὸς ζωὴν καὶ βασιλείαν διαφυ-- 
λάττειν ὅση δύναμις ἀνεπιβούλευτον μέχρι τελευτῆς αὐτῆς. χαὶὉ 
15 ἐπὶ τούτοις ἅπαν τὸ Ρωμαίων ὥμνυε γένος τῷ νέῳ βασιλεῖ 44y- 
δρονίκῳ τὰ εἰϑισμένα τοῖς βασιλεῦσιν. ὃ γε μὴν πατριάρχης καὶ 
πᾶν τὸ τῆς ἐχχλησίας ἄϑροισμα γράμμασι τοὺς ἑαυτῶν ἐγχαρά- 
ἔαντες ὅρχους τοῖς ἱεροῖς ἐντεϑείχασι κώδιξιν, ἀνεπιβούλευτον 
αὐτῷ διατηρήσειν τὴν βασιλείαν ὁμολογοῦντες, αὐτοί τε καὶ οἱ 
30 ἐφεξῆς τὰ τῆς ἐκκλησίας διαδεχόμενοι. ἐπέτρεψε δ᾽ αὐτῷ ὃ πα- 
τὴρ xal δι᾿ ἐρυϑρῶν ὑπογράφειν γραμμάτων προστάγματα, οὐ . 
μέντοι μῆνα xal ἴνδικτον, ἀλλὰ, 24ydgüvixog Χριστοῦ χάριτι βα- 
σιλεὺς Ῥωμαίων. 
ϑ΄. Τούτων οὕτως ἐχόντων, ἐξ ἀνθρώπων ἐγεγόνει καὶ 1:-- ν᾿ 66 
4. ἐναργεστέραν A. 14. αὐτῆς om.À. — 


in corpore huius universi contingit. Unum quippe mundus corpus est co- 
haerens, ex partibus et membris compositus lidem ut homo, Quemadmo- 
dum autem in homine capitis aut colli affectio dolorem acriorem ad tibias 
aut ad talos eiaculatur: sic etiam in mundi corpore excitatae coelestium 
luminum affectiones terris se imprimunt et vim suam illic exerunt. (III) Post 
haec longo tempore elapso Imperator Andronico filio uxorem dat Armam 
Paeoniam, simulque insignibus erii ornat. 'T'um ipse quidem Androni- 
cus patri jurat; primum, se Dei Kcclesiam rite veneraturum, eiusque pri- 
vilegia modis omnibus procuraturum, et inviolata gonservaturum esse: 
deinde se vitam et Imperium patris sui ab insidiis tutum pro virili praesti- 
turum esse usque ad ipsam mortem. His peractis omnis Romanus populus 
solenne iusiurandum iuniori Imperatori Andronico dedit. Patriarcha vero 
εἰ collegium omne sacerdotum: iusiurandum suum literis consignatum in sa- 
cros codices retulerunt; profitendo se, et eos qui deinceps 1n administra- 
tionem Ecclesiae successuri sibi essent, Imperium eius ab omni fraude tu- 
fum servaturos. Pater autem ei permisit edictis subscribere rubris literis, 
caeterum sine mense et indictione: sed, Andronicus Christi gratia Impera- 
tor Romanorum. 

9. Hoc statu rerum e vivis excessit Michael Despotes , Epiri et 'Thes- 


110 NICEPHORI GREGORAE 


A. M. γχαὴλ ὃ δεσπότης, ὃ τῆς Ἠπείρου καὶ Θετταλίας ἀρχηγὸς, xal 
παῖδας χαταλιπὼν ἕνα μὲν νόϑον, Ἰωάννην ὄνομα, ᾿ γνησίους - 
6791 δὲ τρεῖς, ὧν xaJ? ἡλικίαν πρωτεύων ὑπῆρχεν ὃ ἐπ᾿ ἀδελφιδῇ 


Palacologt. γαμβρὸς τοῦ βασιλέως Νικηφόρος ὃ δεσπότης - 99^ Q κηδεμόνι 


καὶ ἐπιτρόπῳ κατέλιπεν ὃ πατὴρ ὡς ἀτελεστέρους τὴν ἡλικίαν 5 
καὶ ἄζυγας ἔτε τοὺς δύο ἑτέρους υἱέας ΠΠιχαὴλ καὶ Ἰωάννην. 
Βσχίζει μέντοι καὶ τὴν ὅλην αὐτοῦ ἐπιχράτειαν εἰς δύο μερίδας, 
ὧν τὴν μὲν μίαν, 7j δὴ καὶ παλαιὰ ὀνομάζεται Ἤπειρος; ἀφίησι 
Νικηφόρῳ τῷ δεσπότῃ. περιέχει δὲ αὕτη Θεσπρωτοὺς καὶ 

zdxagvüvag καὶ zfólonag, καὶ πρὸς τούτοις Κερκυραίους καὶ 10 
Κεφαλλῆνας καὶ Ιϑαχησίους " δρίζεται δὲ πρὸς μὲν δύσεως ᾿Αδρια-- 
τιχῷ τε καὶ Ἰονίῳ πελάγει, πρὸς δ᾽ ἄρκτων ὄρεσιν ὑψηλοῖς τῷ 

τε Πύδνῳ καὶ τοῖς “Αἰχροκεραυνίοις ὀνομαζομέγοις, ἐχ δ᾽ ἀνα-- — 
Οτολῶν ᾿Αχελῴῳ τῷ ποταμῷ » ἐκ δὲ μεσημβρίας τῇ Κερκυραίων 

γήσῳ καὶ τῇ Κεφαλληνίᾳ" τὴν δὲ ἑτέραν μερίδα ἀφίησιν ὃ πα-- 15 
τὴρ Ἰωάννῃ τῷ νόϑῳ παιδί" ἢ καὶ αὐτὴ περιέχει Πελασγοὺς 
καὶ Φϑιώτας, ἔτι τε Θεσσαλοὺς καὶ «“οκχροὺς τοὺς Ὀζόλας " καὶ 
πρὸς μὲν ἄρκτους Ὄλυμπον ἔχει τὸ ὅρος, πρὸς δὲ μεσημβρίαν 
, τὸν Παρνασὸν, ἀμφότερα ὑψηλὰ καὶ ἐς βαϑὺν τὸν ἀέρα τὰς 

Dxogvqàg ἀνατείνοντα. οἷ μέντοι δύο αὐτίκα, IMiyaA καὶ Ἰωάν.- 20 
νης, δυσαρεστήσαντες τῇ τοῦ ἀδελφοῦ Νικηφόρου ἐπιτροπῇ καὶ 
ἐφορείᾳ χαὶ ἄλλως οὐκ εἷς ἀγαθὸν αὐτοῖς πέρας αὐτὴν προχω- 
ecu» ἐννοοῦντες φυγάδες ἐς βασιλέα χωροῦσιν. — (B.) Ὁ δὲ 
νόϑος Ἰωάννης, ἀκάϑεχτος ὧν τὴν ὁρμὴν καὶ ποικίλος τὴν 
11. Κεφαλλῆνας À., Κεφαλῆτας W. 14, τῇ τε Α. 15. Χε- 


φαλληνίᾳ À., Κεφαληνίᾳ W. 17. τὸ add. A. ᾿Οξώλας A. 
98. ἐννοοῦντες À., νοοῦντες W. ᾿ | 


saliae Princeps, relictis liberis, in quibus unus nothus, nomine Ioannes; 
legitimi vero tres. Horum natu maximus fuit Nicephorus Despotes, qui 
Imperatoris neptem ex sorore in matrimonio habebat: cuius curae ac tute- 
lae reliquos duos natu minores Filios Michaélem et Ioannem adhuc coelibes 
pater oommisit; divisitque omnem suam ditionem iu duas partes: quarum 
"unam, quae vetus appellatur Epirus, Nicephoro Despotae reliquit. Continet 
eutem ''hesprotos, Acarnanes, Dolopes, praetereaque Corcyraeos, Cephalle- 
nios et Ithacenses : terminatur ab occasu Adriatico et Ionio mari: versus Se- 
ptentrionem altis montibus Pydno et Acrocerauniis: ab ortu Acheloo flumine: 
a nieridie insulis Corcyra et Cephallenia, Alteram partem Ioanni notho filio 
reliquit: quae et ipsa continet Pelasgos, Phthiotas, 'T'hessalos, Locros Ozolaa: 
&c versus Septentrionem Olympum montem habet: ad meridiem Parnassum ; 
utrumque altissimum et nubibus vicinum. Caeterum duo statim, Michal 
et Ioannes, Nicephori fratris tutelam et curationem aegre ferentes, et alio- 
qui rati habituram eam non bonum ipsis exitum, ad Imperatorem profu- 
giunt. (IL) Notbus autem Ioannes, eíffraeni impetu et vafro ingenio vir, 


HISTORIAE BYZANTINAE IV. 9. 111 


σύνεσιν, οὖκ ἠῤέμει τοῖς οἰκείοις ἀρχούμενος, καὶ ταῦτα τὸ σε- — A. C. 
βαστοκράτορος ἀξίωμα παρὰ τοῦ βασιλέως πρότριτα εἰληφώς " 
ἀλλὰ συχνὰ παρασπονδῶν τὴν Ῥωμαίων ἐδήου γῆν" ὡς ἀγα- 1282 
γακτήσαντα ἤδη τὸν βασιλέα πέμψαι τὸν ἑαυτοῦ ἀδελφὸν Ἰωάν»-- cn een 
ὄνην τὸν δεσπότην κατ᾽ ἐκείνου, πολλὰς πολλαχόϑεν ἀϑροιζομέ- P. 67 


ψας τὰς Ῥωμαίων δυνάμεις ἕπεσϑαε τούτῳ κελεύσαντα. ὃς καὶ 
συναγαγὼν, ὅση δὴ παροῦσα ἐτύγχανε δύναμις, ἔκ τε Παφλα- 
γόνων ἱππέων. ἠϑροισμένη καὶ Βιϑυνῶν, συγκαταλέξας δὲ καὶ 
τὰ Κομάνων καὶ Τουρχοπούλων τάγματα, ünj& τὰς πεζικὰς 

10 αὐτὸς στρατολογῶν δυνάμεις ἔχ τε Θράκης, xal Μακεδονίας. 6 - 
μέντοι σεβαστοχράτωρ ἀκούων τὴν τῶν Ῥωμαϊχῶν δυνάμεων ἔφο-- 
δον βέλεσε λογισμῶν ἐδαπάνα τὴν ψυχὴν, ἄπορα πανταχόϑενΒ 
ὁρῶν τὰ ἑαυτοῦ καὶ οὐχ ἀξιόμαχα πρὸς τοσαύτην παρασχενὴν V. 57 
ἀντιπάλων δυνώμεων. ὅϑεν ἐπεὶ τό γε ὑποπεπτωκότι χρήσασϑαι 

15 σχήματι καὶ συγγνώμην τῶν ἡμαρτημέγων ζητεῖν οὔτ᾽ εὔοδον 
ἑώρα οὔτε μὴν ἀνύσιμον διὰ τὸ πολλάκις σπείσασθαι μὲν, 
οὐχ ἐμμεῖναι δ᾽ ἐπὶ μαχρὸν ταῖς ὁμολογίαις τῶν σπονδῶν, ὃ δὲ 
ἄλλην ἐβάδισε γνώμην. ὄὀχυρώσας γὰρ καϑ᾽ ὅσον ἐξῆν καὶ ἀ- Ο 
σφαλισάμενος τὰ ἑαυτοῦ φρούρια περιΐει σύν γε τοῖς ἑαυτοῦ 

90 στρατεύμασι πύῤῥωθεν περισχοπῶν τὰ ὑπὸ τῶν πολεμίων ywó- 
μενα, ἴσως ἐλπίζων λόχοις τισὶ καὶ αἰφνιδίοις ἐπιδρομαῖς ταράτ-- 
«ux καὶ ἀχρωτηριάζειν τὸ Ρωμαίων στρατόπεδον. ἀλλ᾽ ἄριστα 
κούτους δρῶν πεφραγμένους καὶ οὐχ ἔξω τῆς νομιζομένης ἐμπει-- 
οίας τὰς ἐκδρομὰς ποιουμένους προαπεγνώκει τὴν πεῖραν καὶ 


7. δὴ παρ.) τὸ παρ. A. 17. μαχρὸν Α., μακροῦ W. 591. αἵ- 
φνιδίοις À. , αἰφνιδίαις W. ] 


suis contentus quiescere non poterat, quamvis nuper admodum Sebastocra- 
toris honorem ab Imperatore consecutus: sed ruptis crebro foederibus, Ro- 
manas provincias populabatur: ut indignatus lmperator contra illum 1nit- 
teret fratrem suum loannem Despotam, magnis Romanorum copiis unde- 

collectis, et eum sequi iussis. [6 igitur coacto exercitu, quan- 
tus aderat ex Paphlagonibus et Bithynis equitibus conflatus, adiunctis 
etiam Comanorum et Turcopulorum turmis, pedestres copias ex 'Thra- 
cda et Macedonia ipse delecturus abiit. At Sebastocrator, audito Roma- 
narum virium adventu, cum se ab omni parte destitutum et tanto exercitui 
imparem esse cerneret, gravissimis curis aestuabat. Nam supplici habitu 
accedere et delictorum veniam petere, neque expeditum, neque etiam effi- 
cax esse iudicabat: quod multoties foedera pepigisset, et pactis nunquam 
diu stetisset. lItaque aliam viam ingressus, tis quantum poterat et 
munitis suis castellis, cum suis exercitibus circumibat, eminus circumspi- 
dens quid ab hostibus ageretur: forsitan et spe concepta , insidiis et subi- 
tis incursionibus se Romana castra turbatorum et aliqua parte afflicturum. 
Sed cum omnia optime ingnita, et disciplinam militarem a Romanis obser- 
vari cerneret: illo conatu desperato, sursum. deorsumque ambulans, sum- 


| 





112 NICEPHORI GREGORAE 


A. M. διϊὼν ἄνω xal κάτω ἐδεδίει περὶ τῶν ὅλων.  (I.) 'O μὲν οὖν 
db σεβαστοκράτωρ Ἰωάννης iv τοσούτοις ὑπῆρχε ϑορύβοις καὶ qó- 
6791 βοις. τάχα δ᾽ ἂν καὶ πέρας ἐλάμβανεν αὐτῷ τὸ ζῇν ἐν τού-- 


Pei coeel τῷ TQ χυόνῳ, καὶ ἡ ὑπ᾽ αὐτὸν ἐπαρχία τότ᾽ ἂν ὑπὸ βασιλεῖ 


Ὠ ἐγίγνετο, εἰ μὴ μεγάλη τις ἀταξία τε καὶ πλημμέλεια τῶν 0v-5 
στρατευομένων τοῖς ἡμετέροις ἀλλογενῶν - ἔσφηλε παρ᾽ ἐλπέ- 
δὰ καὶ λίαν αἰσχρῶς τὰ Ῥωμαίων ἀνέτρεψε πράγματα. εἶσ- 

Ἑ βαλόντων γὰρ τῶν Ῥωμαίων ἐς τὴν ἐχείνου xol μηδενὸς ἄν- 
ϑισταμένου ῥᾳδίως ὑποποιουμένων ἅπαντα, οὐδὲν ὑγιὲς οἵ συ-- 
στρατευόμενοι Κόμανοι ἔπραττον, ἀλλὰ πάντας νεὼς καὶ ἀσκη-- 10 
τήρια πάντα ἐσύλων καὶ ἀδεῶς ἐνεπίμπρασαν καὶ σεμνὰς παρ- 
ϑένους ἠνδραποδίζοντο xal ὡς ἀνιέροις ἐχρῶντο τοῖς ἱεροῖς, 
τοῖς τε ἄλλοις καὶ πρός γε ἔτι ἀντὶ τραπεζῶν ταῖς ἱεραῖς εἰχόσι. 
καὶ τί δεῖ τὰ πολλὰ λέγειν; πάντ᾽ ἔδρων ἀδεῶς, ὅσα χρεὼν 
ἀσεβέσιν ἀνδράσι. διά τοι τοῦτο καὶ οὐ καλῶς οὐδ᾽ ὁμολόγως 15 

Ε ταῖς ἀρχαῖς τὸ τέλος ἀπήλλαξε τοῦ πολέμου. δηλώσει δὲ προϊὼν 

A. C. 1271 λόγος. (4...) Ἐπεὶ γὰρ ἧκεν ἄγων τὴν στρατιὰν ὃ Ζεσπότης 

Ἰωάννης, τὰ μὲν τῶν πολιχνίων αὐτίκα ὑπέκυπτον" τὰ δὲ ταῖς 
τῶν τύπων ὀχυρότησι ϑαῤῥοῦντα ἀνθίσταντο μέχρε τινός " 

ἔπειτα καὶ ταῦτα ὑπέκυπτον, ἀντέχειν εἷς τέλος ἥκιστα δυνάμενα 90 
πρὸς τὰς βιαίας τῶν πολεμικῶν μηχανημάτων ἐπιφοράς. ὃ γε 
ΟΡ, 68 μὴν Σεβαστοχράτωρ ἀπογνοὺς πανταχόϑεν εἷς ὀχυρώτατον xa- 
ταφεύγει φρούριον τὸ τῶν Νέων Πατρῶν ἐπικεχλημένον. ἔνϑα 
δὴ καὶ κυχλοῦσιν αὐτὸν οἱ πολέμιοε καὶ συχνύν τινα χρόνον zo- 

λιορχοῦσε περικαϑήμενοι, τὸ μέντοι φρούριον ἐκεῖνο τῶν Νέων 25 


mae rerum metuebat. (TIT.) Igitur Ioannes Sebastocrator in tanto angore et 
metu versabatur. Ac fortasse eo tempore vivere desiisset , illiusque ditio 
ab πὰ dara occupata esset, nisi exlra commilitonum immodestia et 
nimia licentia rem Romanam praeter spem labefactasset, et foedissime per- 
vertisset. Nam cum Romani impressionem in illius fines fecissent, et re- 
sistente nemine omnia facile subigerent, Comani cum iis militantes nihil 
frugi faciebant, sed omnia fana, omnia monasteria spoliabant, et impune 
cremabant, et venerabiles virgines captivas abducebant, ac sacris ut pro- 
fanis abutebantur cum aliis rebus, tum sacrosanctis imaginibus, quas pro 
mensis habebant. Kt quid multis est opus? sine ullo metu faciebant omnia, 
quae impiorum hominum consuetudo fert. Quamobrem belli exitus non bo- 
nus, nec principiis consentaneus fuit: ut progressu orationis ostendetur. 
(IV). Nam cum loannes Despotes exercitum secum adducens advenisset, 
oppidula partim statim deditionem faciebant: partim situ locorum freta ali- 
quamdiu resistebant; mox bellicarum machinarum violentis ictibus ad extre- 
mum sustinendis imparia, ipsa etiam sese submittebant. Quare Sebastocra- 
tor loannes, rebus omni ex parte desperatis novas Patras (id munitissimo 
castello nomen est) se recepit: ubi eum hostes circumcludunt et longo tem- 
pore circumsessum oppugnant. Jd castellum in edito monte situm Dellicas 


HISTORIAE BYZANTINAE IV. 9. 118 


Πατρῶν ἐφ᾽ ὑψηλοῦ τοῦ ὕρους ἱδρυμένον Qücra μὲν τῶν πολε- — A.C. 
μιχῶν κατεφρόνει μηχανημάτων" διὰ δὲ τὸν ἔνδον ἀποκλεισϑέν- 1359 
τα πολυάγϑρωπον ὄχλον ἀπορίαν ἐδεδίεε᾿ τῶν ἀναγκαίων. διὸ 1989 
καὶ ἀμηχανίᾳ παντοδαπῇ τὴν ψυχὴν ὃ Σεβαστοχράτωρ ἐμερίζετο x MN 
| os X : ΗΝ alaeologi. 
D xal ἄνω καὶ xáso τὸν λογισμὸν περιέστρεφε, τῶν περιϊσταμένων B 
δεινῶν λύσιν ζητῶν. ὀψὲ δὲ μετὰ πολλὰς στροφὰς λογισμῶν εἷς 
ἔννοιαν ἐληλύϑει ξένην καὶ δαιμονίαν ὡς ἀληϑῶς" ἣν ὥσπερ ἱεράν 
Tiva καὶ ἀπόῤῥητον ἐταμέευσεν ἐν ἑαυτῷ, οὐδενὶ κοινωσάμενος ᾿ 
τῶν ἁπάντων, πλὴν ἢ μόνῳ τῷ τοῦ ἄστεος φύλακι. τὸ γὰρ εἰς 
10 πλείους μιᾶς ἀκοῆς διασπαρὸν μυστήριον πολύχουν ἀνίσχει γεώρ- 
jov καὶ τὴν ἐπωνυμίαν οὐκ ἔτι μυστήριόν ἐστιν, ἀλλὰ διαπρύ-Ο 
σιος φήμη, ὅλα στρατόπεδα παραμείβουσα γνήσιά τε xal πο- 
λέμια. ὅϑεν καὶ αὐτὸς συνετὸς ὧν καὶ τῶν τοιούτων οὐχ ἀδαὴς 
συνετῶς τὸ σοφὸν ὠκονόμησε βούλευμα ἑαυτοῦ. ἦν δὲ τοῦτο 
1δτοιοῦτον. (Ἐ.) Νύκτα παραφυλάξας, ἐν f τῆς σελήνης τῷ 
ἡλίῳ συνοδευούσης σχότος βαϑὺ περιτρέχει τὴν γῆν, σχοίνῳ 
τοῦ τείχους καϑίησιν ἔξω ἑαυτόν " χἄπειταᾳ οὐχ ἑτέρας οὔσης ab- V. δ8 
τῷ παρόδου, λάϑρα κατῇει ἐς τὸ τῶν Ῥωμαίων" στρατόπεδον ἐν 
διεῤῥυηκόσι τοῖς ἐνδύμασι" xal τοῦ λαϑεῖν ἕγεκα μεγάλῃ τῷ Ὁ 
90 φωνῇ καὶ βαρβαριζούσῃ μικρόν πως τῇ διαλέκτῳ, ὡς ἀπολωλε- 
κὼς τὸν οἰκεῖον δῆϑεν ἵππον ἐζήτει, διϊὼν καὶ παραμείβων ov- 
τωσὶ τὸ στρατόπεδον ἅπαν. οἱ δὲ πολλοὶ τοῦ στρατοῦ κατεγέλων 
ἀχούοντες αὐτοῦ καὶ ὑπεσύριζον καὶ ἡδυτάταις εἰρωνείαις ἐχλεύα-- 
Lov. ἀλλ᾽ ἐκεῖνος δόλοις τοιούτοις παρελϑὼν τὸ Ῥωμαίων arQo- 


9. ἢ post πλὴν add. A. ἊΝ 19, παραμείβουσα À., ἀμείβουσα W. 


14. φκονόμησε À., φῳχοδόμησε W. 48, ὑπεσύριττον À., idemque 
add. x«l ante hanc vocem. 


machinas facile contemnebat: sed ob multitudinem hominum ibi inclusam, 
rerum necessariarum penuriam metuebat. [Itaque Sebastocrator inops con- 
sii multis curis distrahebatur, et urgentium malorum remedium quae- 
rens animum jin omnes partes versabat. "Tandem post multas deliberatio- 
mes consilium mirum ac plane divinum init: quod, ut sacrum et arcanum, 
tag: se ipsum religiose custodit, &c nemini communicat, nisi urbis custo- 

i Nsm arcanum plurium auribus quam unius commissum multifariam 
erumpit: amissoque arcani nomine, fama pervelge dici debet, tota ca- 
stra tam amicorum quam hostium eans. Unde ille, quippe vir pru- 
dens et huius rei non ignarus, callide suum commentum struxit, quod erat 
huiusmodi. (V.) Observata nocte, in qua ob interlunium ae tene- 
brae terram circumirent, fune se de muro demittit. Deinde, cum alius 
transitus ei non pateret, clam in Romana castra laceris vestibus ingre- 
ditur: et ne aguosceretur, magna voce et verbis aliquantulum barbe- 
ris, velut amissum equum quaeritans clamat, et sic tota castra pervadit 
ac praeterit, 'l'urba vero militaris eum deridet et exsibilat, et suavissimis 
dicteriis exagitat. His dolis castra cum pertzansisset, et longissime abes- 

Nicephorus Gregor. Vol. I. 8 


[ 


PPalaeologi. 


114 NIGEPHORI GREGORAE ’ 


tóntdo» καὶ πάνυ τοι πόῤῥω γενόμενος xsol τι μονύδριον γίνεται 
τῶν ὑπερορίων, καὶ γνώριμον ἑαυτὸν χαταστήσας μόνῳ τῷ τῆς 
μονῆς ἐπιστάτῃ ὑποζύγια πέντε καὶ ϑεραπόντων τοσούτους λαμ- 
βάνει παρ᾽ αὐτοῦ" καὶ ἅμα ἕω διαβὰς τὸ τῶν Θερμοπυλῶν ὕρος 


ἘἙ δευτεραῖος ἐς Βοιωτίαν ἀφίκετο" τριταῖος δ᾽ αὖϑις ἐχεῖϑεν εἰς ὅ 


"Ἀττικήν" ἔνϑα δὴ καὶ τῷ τῶν “4ϑηνῶν ἐντυγχάνει δουχί" xal 
χρήματα ὑπισχνεῖται καὶ κήδη λαμπρὰ τῶν τέκνων πολὺν ἐπαχό- 


Ἐμένα πλοῦτον" καὶ ἐπὶ τούτοις αἰτεῖ xal λαμβάνει συμμαχίαν ἐπὶ 


συμφωνίᾳ μεγάλων μισϑῶν, πενταχοσίους τοὺς πάντας xav ἔχλο- 
γὴν ᾿4ϑηναίους. (ς᾽.) Ὁ δὲ Ῥωμαίων στρατὸς ἐντὸς εἶναι νομίζων 10 
τὸν Σεβαστοκράτορα Ἰωάννην περιεκάϑητο διηνεχῶς, ἀχραβολε- 
σμοῖς σι κατὰ τῶν τειχῶν χρώμενος, (o9 γὰρ εἶχεν ὅϑεν ἂν ἐπα- 
γάγοι τὰς μηχανὰς) καὶ αὖ τὰς διεξόδους κύκλῳ παραφυλάττων, 
ἐς μὲ λάϑῃ διαδρὰς ὃ Ἰωάννης, ἀλλ᾽ εἰς ἀνάγχην ἐλαϑῇ, ἢ πρό- 
δότης ἐθελοντὴς ἑαυτοῦ γενέσϑαι, ἢ προδοϑῆναι μὴ ϑέλων αὖ- 15 


P. 69 τὸς παρ᾽ ἐχόντων τῶν πολιτῶν, δυσὶ πιεζομένων κακαῖς, τῇ 


τε πομορχκίᾳ καὶ τῇ τῶν ἀναγκαίων ἔγδοϑεν στενοχωρίᾳ. 
oí μὲν οὖν οὕτως ἐκάϑηντο ἀπεριμερίμνως. τινὲς δὲ καὶ τοῦ 
στρατοπέδου παρεξήλαυνον, οἱ μὲν λείας ἕνεχα ἐπὶ τοὺς ὁμό- 
ρους τῶν ᾿Αχαιῶν, οἱ δ᾽ ἐπὶ χυνηγέσια " οἷς ἐπεισπίπεει πρώ- 90 
τοις ὃ σεβαστοκράτωρ Ἰωάννης μετὰ τῶν πενταχοσίων 2197- 
ψαίων ἐχείνων, οὑτωσὶ διεσκεδασμένοις " καὶ τοὺς μὲν αὐτῶν 
εὐθὺς αἱρεῖ, τοὺς δὲ διώκει μέχρε voi σερατοπέδου" ὡς τῷ 


Β ἀπροσδοκήτῳ xal αἰφνιδίῳ τοῦ πράγματος ϑόρυβον yy 


σϑαι τῷ Ῥωμαίων στρατῷ καὶ ταραχὴν λογισμῶν τοῖς τε ἄλλοις 85 


24. ἐγγενέσϑαι À., ἐγγίνεσθαι W. 


set, monasteriolun quoddam remotum adit, et soli praeposito sese quis sit 
indicat: a quo quinque iumentis et totidem famulis acceptis, sub auroram 
monte 'Th irem erato, postridie in Boeotiam pervenit, ac tertio 
inde die in Atticam: ubi et Athenarum Ducem convenit, cui pecuniam pro- 
mittit, splendidasque et opulentissimas liberorum affinitates: tum ab ee 
auxilium petit, et pacta magna mercede milites accipit quingentos, omnes 
Athenienses delectos. (VL) At Romanorum exercitus, Sebastocratorem 
loannem in castello ease ratus, perstabat im obsidione, et crebris velita- 
tionibus moenia lacessebat: (neque enim erat unde machinae admoveri 

ossent) pig omnes circum exitus observabat, necubi Ioannes furtim ela- 
ene aut sponte deditionem facere cogeretur, aut invRus ἃ civibus 
dederetur duplici malo is, obsidione, atque intus penuria rerum ne- 
cessariarum, Et hi quidem ita securi desidebant; quidam vero etiam e 
castris excurrebent, Tg Vira adversus finitimos Achaeos ; alii vena- 
Si A Ne BIB MR issipatós incidit Ioannes Sebastocrator cum quin- 
gen fheniensibus; eosque partim illico capit, partim usque ad ca- 
stra persequitur; ut ex re inopinata et subita tumultus la cundis Rema- 


HISTORIAE BYZANTINAE IV. 9. 115 


στρατηγοῖς καὶ αὐτῷ δὴ Ἰωάννῃ τῷ δεσπότῃ, νομίσασιν ἢ τὸν A. C. 
Πελοποννήσου καὶ 2dyalac ἥκειν πρίγκιπα μετὰ πλήϑους ἀξιο- “Ὁ 
λόγου, ἢ Θηβαίων καὶ Εὐβοέων καὶ ᾿Αϑηναίων στρατὸν παμ- 1982 
πληϑῆ μετὰ δουκὸς τοῦ οὐτῶν ἀρχηγοῦ πρὸς βοήϑειαν ἐξιέναι Peliteli 
δτοῦ Σεβαστοκράτορος Ἰωάννου. ὅϑεν πρὶν ἐκείνους ἐπιστῆναι, 
λάϑρα καὶ κατὰ μιχρὸν οἴκοϑεν ὃ Ρωμαίων στρατὸς διελύετο, xalC 
ἄλλος ἄλλον συχνὰ προλαμβάνοντες ἔφευγον ἀμεταστρεπτί" 
καὶ πολλὰ τῶν ατρατηγῶν ἐπιβοωμένων καὶ καρτερεῖν κελευόν-- 
τῶν, .0i δὲ οὐχ ὑπήκονον, ἀλλ᾽ ἅμα πάντες ἔϑεον τὴν αὐτὴν 
10 ἀμεταστρεπτί᾽ ὡς καὶ αὐτοὺς ἤδη τοὺς στρατηγοὺς ξύν γε τῷ δε- 
σπότῃ Ἰωάγνῃ συνιδόντας ὡς κατὰ χώραν μένουσιν ὄλεθρος 
ἔπεταί σφισι προφανὴς, μετὰ τοῦ μηδέν τε γενναῖον ἔργον καὶ 
ἀξιόλογον πεπραχέναι, ἕτερον πέρας οὐ μάλα τῆς ὥρας ἐϑελού- D 
σης χαρέζεσϑαι, ἐπὶ πόδα λοιπὸν ἀναγκασϑῆναι κατὰ τὸ λελη-- 
159óc ἀναχωρεῖν ἅμα τῷ περιλειφϑέντι ἐκ Παφλαγόνων στρα- 
τεύματι μετὰ τάξεως μέντοι τινὸς καὶ ἐμπειρίας στρατηγικῆς. 
(Z.) Τοῦ δὲ τοιούτου πταίσματος οὕτω παρ᾽ ἐλπίδα Ῥωμαίοις 
συμβάντος δι᾽ ἔκτισιν ὧν ἐπεπράχεσαν ἐκεῖσε ἀσεβημάτων οἱ συ- 
στρατευόμενοι Κόμανοι, τὰς πύλας εὐθὺς οἱ ἐκ τοῦ φρουρίου 
980 ἀναπετάσαντες καταϑέουσι πανδημεὶ καὶ elg ταὐτὸν ἔρχονται «QE 
τε Σεβαστοχράτορι Ἰωάννῃ καὶ τοῖς συμμάχοις " καὶ κοινολογη- 
σάμενοι ἅττα ἐχρῆν, οἱ μὲν αὐτόϑιε κατὰ χώραν μένειν προὐτράπη- 
σαν εἷς συλλογὴν τῶν Ῥωμαϊκῶν σχηνῶν καὶ ἵππου καὶ τῆς πάσης V. 59 
ἀποσχευῆς καὶ τοῦ παντοδαποῦ πλούτου, 0v τε οἴκοϑεν ἧκον αὐχοὶ 


16. v:»0g om. A. 


no oriretur, et cum alii duces, tum Ioannes ipse Despotes perturbaretur, 

eo quod crederent aut Peloponnesi et Achaiae Principem cum iustis copiis 
adesse, aut magnas Thebanorum, Euboeorum et Atheniensium copias 

cum suo Duce exiisse, Ioanni Sebastocratori opem laturas. Igitur priusquam 

illi irraerént, clam et paulatim Romanus exercitus suapte divellitur: et alii 
alios subinde praevertentes, contento cursu fugiunt, ducibus quidem mui- | 
tum reclamantibus et manere iubentibus; illis autem non audientibus, sed 
effuse fugientibus. Itaque et ipsi duces cum Ioanne Despota, quum sibi, 

si manerent, certum exiüum imuninere prospicerent, &c praeterea nullum 

se egregium aot memorabile facinus edituros, ipsa occasione non alium exi- 

tum spondente, cessim ac furtim pedem referre coacti sunt cum reliquiis 
Paphlagonum, conservato tamen ordine ac disciplina militari. (VIL) 

tam inspersata clade Romanis oblata, cuius causa fuere Comanorum commi- 
litonum sacrilegia in jis locis commissa , oppidani statim patefactis portis 
universi erumpentes ad Ioannem Sebastocratorem et ad socios conveniunt, 

Cum quibus quantum opus erat colloquuti, partim ibi iubentur manere ad 
colligendum Romana » equos, impedimenta quaelibet εἰ omni- 
genas divitias, quas Romani sive ipsimet secum domo attulissent, aive e 


116 ' NICEPHORI GREGORAE 


A. KL. ἐπαγόμενοι καὶ ἂν ἐκ τῆς λείας περοσεκτήσαντο᾽ οἱ δὲ xatd νώ- 
6768 του Ῥωμαίοις ἕπονται σπορόδην ἄλλοις ἄλλοσε διεσχεδασμένοις " 
6791 καὶ τοὺς μὲν ξίφος ἀνταιρομένους ἔκτεινον" ὅσοι δὲ συλλαμβανό- 
ἔπι} πρρῆὶ μενοι οὐκ ἀντεῖχον, οὗτοι δὲ καὶ αὐτοῦ γε δὴ τοῦ χιτωνίσκου 
Εγυμνούμενοι μετὰ μόνης ἀπελύοντο τῆς ἀναξνρίδος. νόμος δ 
γάρ ἔστιν οὗτος ἄγωϑεν ἐκ διαδοχῆς ἀεὶ κατιὼν ἐς τοὺς ἀπογό-- 
»ovc ἀκήρατος, οὗ μόνον Ῥωμαέοις καὶ Θετταλοῖς, ἀλλὰ καὶ 
Ἰλλυριοῖς καὶ Τριβαλλοῖς καὶ Βουλγάροις, διὰ τὴν τῆς πί- 
στεως ταὐτότητα τὰ μὲν πράγματα μόνα σκυλεύειν, τὰ δὲ au- 
P. 70 ματα μὴ ἀνδραποδίζεσθαι, μηδὲ φονεύειν ἔξω τῆς πολεμικῆς 10 
παρατάξεως μηδένα. καὶ εἰ μὴ φϑάσαν τὸ τῆς ἑσπέρας σχότος 
τὸν τῶν διωκόντων πολεμίων ἀνεχαίτισε δρόμον, τάχ᾽ àv ἐς 
μείζω τῶν εἰρημένων τὰ δεινὰ τοῖς φεύγουσιν ἀπήντα τὸ πέρας" 
ἀλλὰ τῆς ἑσπέρας καταλαβούσης, οἱ μὲν πολέμιοι μετὰ τοῦ “Σε- 
βαστοκράτορος ἀνεχώρησαν εἷς τοὐπίσω τῇ παραλόγῳ νίκῃ 15 
γαυρούμενοι" οἱ δὲ τὸν κίνδυνον διαφυγόντες Ῥωμαῖοι σύνδυο 
Bxal σύντρεις καὶ πλείους ἐπὶ πλείοσι περὶ τὸν δεσπότην Ἰωάν- 
vn» ἠθϑροίζοντο, τῇ λύπῃ συγκεχυμένον ἐπὶ τῇ παραδόδῳ ταύτῃ 
διαμαρτέᾳ. οὕτω δ᾽ ἔχοντες δυστυχῶς καταντῶσιν ἐς τὰ πλη- 
σίον τῆς 4ημητριάδος χωρία. πόλις δὲ αὕτη Σικυὼν μὲν πρότε-- 20 
ρον ἐπικεχλημένη, ὕστερον δὲ τὴν ἐπωνυμίαν πρὸς τὸν κτησάμε- 
vov μετενεγχοῦσα, “ημήτριον δηλαδὴ τὸν Πολιορκητὴν, ὃς ἐτύγ- 
χανε παῖς τῶν ᾿Ἱλεξάνδρου διαδόχων ἑνὸς ᾿Αντιγόνου, τοῦ τῆς 
᾿Ασίας χατάρξαντος, ὑπόσην ὃ ποταμὸς Εὐφράτης ἔνδον ὁρίζει. 
18. τὼ om. Á. 16. φυγόντες Α. σύνδνο καὶ σύνερεις Α.. σὺν 
δύο καὶ σὺν τρεῖς W. — 18. συγκεχυμένον À., συγκεχυμένοι W. 


praeda coegissent: partim tergis Romanorum inhaerent palantium ac di- 
'  spersorum; ac si qui resistant, eos occidunt: qui vero comprehensi se 
non defendant, eos etiam interula exuta, nec relicta ulla veste praeter fe- 
moralia, Üimittunt. Institutum enim hoc a maioribus constanter ad poste- 
| ros propagatem servatumque fuit, non modo a Romanis et 'Thessalis, sed 
Iilynis etiam, et 'Triballis et Bulgaris, propter religionis communionem, 
spolia tantum auferenda: homines vero nec ad servitutem rapiendos, nec 
extra aciem occidendos esse.  Ác nisi vespertinae tenebrae offusae hostium 
rsequentium cursum inbibuissent, peius fortasse quam dictum est cum 
fugientibus actum esset. Sed nocte oborta ipsi quidem hostes cum Seba- 
stocratore inopinata victoria elati retro abierunt. Qui vero periculum eva- 
serant Romani, bini ac terni, et eubinde plures ad Despotam loannem - 
confluebant, tristem et confusum ob improvisum illum et infaustum even- 
tum. Hoc miserabili habitu ad vicina Demetriadi loca pervenerunt. Urbs 
ea quondam Sicyon dicta, post ἃ Demetrio Poliorcete occupata , nomen 
eius assumpsit. Fuit autem hic unius ex Ale i successoribus filius, 


mempe Antigoni, cui Asia cis Euphratem paruit. 





HISTORIAE BYZANTINAE IV: 10. 117 


d. "Ἀλλὰ yàp οὕπω τελέως τῆς ἀϑυμίας ἀναλαβεῖν ἑαυτοὺς — A. C. 
ἠδυνήϑησαν ταυτησὶ, καὶ δεύτερον ἀγγέλλεται τούτοις δεινὸν καὶ — 175 
τοῦ προλαβόντος οὐκ ἔλαττον, ὃ δὴ καὶ λέξων ἔρχομαι. χόλπος 1989 
ἐστὶ Πελασγικὸς οὕτωσί πως καλούμενος, ἐπὶ πλεῖστον τῆς μεσο- τὶ siena gi 

δγείου παρεξιὼν xal πρὸς ἄρχτους ἀφιεὶς τὴν Ὄσσαν τε xal τὸ A. C. 1271 
Πήλιον. ὄρη δὲ ταῦτα πρὸς ὕψος τὰς κορυφὰς ἀναπέμποντα μέ- Ὁ 
γιστον. τοῦ δὴ τοιούτου κόλπου κατὰ τὸ ἀκρότατον καὶ ἡ προει-- 
ρημένη παραψαύει πόλις τοῦ 4“ημητρίου. ὃ δὲ βασιλικὸς στόλος Ὁ 
τὰς ὑπὸ τῶν “Ἰατένων κατεχομένας νήσους παραπλέων καὶ περι- 

10πλέων καχῶς διετίϑει' καὶ ἦν τοῦτο δεινὸν τοῖς “Ζατίνοις ἀφό- 
enrov* πάντων δὲ μάλιστα τοῖς ὅσοι τὴν Κρήτην οἰχοῦσι καὶ. 
πρός γε δὴ τοῖς ὅσοι τὴν Εὔβοιαν of δὴ καὶ συνϑέμενοι vav- 
τικὸν ἐξαρτύουσιν, οὐχ ἵνα φανερὸν ἐγείρωσι πόλεμον κατὰ τοῦ 
βασιλικοῦ στόλου" (τοῦτο γὰρ ὅμοιον τούτοις ἐδόκει, ὥσπερ ἂν 

15 εἰ εἰς οὐρανὸν ἐπεχείρουν τοξεύειν) ἀλλ᾽ ἵν᾽ ἐπιούσης τῆς vavri- E 
κῆς τοῦ βασιλέως δυνάμεως, τὰς ἑαυτῶν παραφυλάττωσιν ἄκρας 
καὶ ἀντέχωσιν ἀπὸ γῆς ὁμοῦ καὶ ϑαλάττης μαχόμενοι. (B.) Συνέ- 
βη γοῦν κατὰ τοῦτον τὸν χρόνον καὶ τὰς βασιλικὰς τριήρεις ὑπὲρ 
τὰς πεντήχοντα οὔσας ἐν τῷδε τῷ κόλπῳ τὸν εἴσπλουν nomca- V. 60 

90 μένας ὡς ἐπ᾽ ἀσφαλοῦς ἐνορμίσασϑαι. οἱ δὲ Κρῆτες καὶ ἘΕὖ-- 
βοεῖς πάλωι καιροφυλακοῦντες καὶ ναυλοχοῦντες αὐτὰς οὐχ P. Τίι 
ἕτερον τούτου βελτίονα ἐς τὸ ἐπιϑέσϑαι αὐταῖς ἐνόμισαν ἔχειν 
καιρόν. καὶ δὴ τὴν ταχίστην συσχευασάμενοι τὰς τριήρεις καὶ 
τετρήρεις αὐτῶν μιχρὸν ὑπὲρ τὰς τριώκοντα οὔσας καὶ πύργους 

95 ξυλίνους ταῖς πρώραις τῶν πλειόνων ἐπιστήσαντες ταχυναυτοῦ- 


10. Enimvero vix ex bao moeetitia recreatis aliud malum priore haud 
minus nunciatur, quod jam narrabo. Sinus est, quem Pelasgicum vocant, in 
mediterranea longissime excurrens, Ossamque et Pelium versus Septentrio- 
nem relinquens. Sunt autem ii montes altissimi, Huius sinus extremitatem 
Urbs Demetrii supra dicta attingit. Imperatoria vero classis insulas quae 
ἃ Latinis occupabantur praeter et circum navigando infestabat. Id malum 
intolerabile Latinis erat, iis praesertim qui Cretam incolebant, nec minus 
Kuboeam tenentibus. Igitur inita concordia classem instruunt, non ut ad- 
versus Imperatoriam classem apertum bellum susciperent: (quod perinde es- 
set ac si in coelum iacularentur) sed ut navalibus Im ris copiis ingruen- 
tibus, sua promontoria custodirent, seseque defenderent, simul et terra et 
mari pugnam cientes. (IL) Contigit autem, ut sub hoc tempus Impera- 
toriae triremes amplius quinquaginta sinum huno ingressae velut in tuto 

considerent. Ac Cretenses et Euboei pridem occasionem captantes et 

is insidiantes tempus ad invadendum illas opportunius aliud sibi dari non 
putaverunt. itaque triremibus et quadriresibus suis quam celerrime 
instructis, quae paulo plures triginta erant, et ligneis turribus in plerisque 
ad proram exiructis , cursum accelerant: ut, priusquam Imperatorii ipsorum 


118 NICEPHORI GREGORAE 


A.M. σιν" ὥς ἂν πρὶν αἰσϑέσϑαι todg βασιλιχοὺς τὸν τούτων ἐπίπλουν, 
yo αὐτοὶ προκαταλαβόντες ἐκ τοῦ ναυστάϑμου κενὰς τῶν ἐπιβατῶν 
6791 τὰς ναῦς ἐφελχύσωνται, ἔξω περὶ τὴν γῆν ἀπεριμερίμνως τηνι- 
ruin καῦτα διατριβόντων αὐτῶν. ὃ δὴ καὶ, εἰ μὴ κύριος ἀπροσδό- 
B κητον χεῖρα παρεῖχε Ῥωμαίοις, κατὰ τὴν τῶν ἐχϑρῶν ἂν ἐς τέ- 5 
' Aog συνεπεπτώχει βούλησιν. ἤσϑοντο μὲν γὰρ καὶ Ῥωμαῖοι τὸν 
τῶν Κρητῶν καὶ Εὐβοέων ἐπίπλουν" ἀλλὰ στενὸς τυγχάνων ὅ 
καιρὸς χώραν ὅπλέσασϑαι, ὡς ἐχρῆν, οὐχ ἐδίδου. ἄραντες 
δ᾽ ὅμως ἐκ τῆς γῆς κατὰ σπουδὴν ὡς εἶχον ἀνήχϑησαν " καὶ γί- 
νεται προϑυμέα πολλὴ παρ᾽ ἀμφοτέρων τῶν μερῶν, πεντεκαίδεκα 10 
σταδίων οὐχ ἔλαττον ἀπεχόντων τῆς γῆς. ([Γ.) «Αἱ μέντοι πο-- 
λέμιαι νῆες Dyxoy εἶχον καὶ βάρος ὑπὸ μεγέϑους καὶ δπλίσεως 
καινοτέρας καὶ ὥσπερ πόλεις ἐπὶ ϑαλάττης κινούμεναι ὀχολαιό-- 
τερον παρετάσσοντο. αἷ δὲ Ῥωμαϊκαὶ τοσοῦτον ἠλαττοῦντο με- 
γέϑει τῶν πολεμέων, ὅσον πλήϑει τὰς τῶν πολεμίων ὑπερεῖχον" 15 
Ὁ εὔστροφοι δ᾽ ἦσαν ἄλλως xal ταχεῖαε πρὸς κύκλωσιν, ἀλλ᾽ οὐκ 
ἀντίῤῥοπον ἔχουσαε τὴν παρασκευὴν τῆς ὁπλίσεως. ὅμως ἄντι- 
παρετάσσοντο καὶ αὗται, οὐ τοσοῦτον πρὸς ναυμαχίαν, εἰπεῖν, 
ὅσον πρὸς τειχομαχίαν. τείχεσι γὰρ ἐῴκεσαν αἷ τῶν πολεμίων 
πρῶραε σοβαρῶς ἐστεφανωμένοις ὅπλίταις ἀκμαιοτάτοις. ὃ μὲν 30 
οὖν ἀρχηγὸς τοῦ ναυτικοῦ Ῥωμαίων, ó Φιλανθϑρωπηνὸς, ἐπὶ τῆς 
Ἐναναρχίδος ὧν περιΐει παραϑαῤῥύνων πρὸς πόλεμον τοὺς on rac, 
ποτὲ μὲν ἐπὶ τοῦ δεξιοῦ κέρως γινόμενος, ποτὲ δ᾽ ἐπὶ τοῦ εὐωνύ- 


pov* κατὰ στόμα μὲν δὴ ταῖς τῶν πολεμέων πρώραις ἐμβάλλειν 
2. προλαβόντες ΑΞ. 90. ἐστεφανωμέναι W. in mg. 

accessum animadverterent, ipsi naves occuparent, ef ex navalibus detrahe- 
rent vacuas vectoribus, qui interim sesuri et incauti in terra versarentur.. 
Quae res, nisi Dominus praeter ex tionem opem Romanis attulisset, 
hoetibus e sententia successisset. Nam Romani adventum Cretensium et 
Euboeorum senserunt: sed angustiae temporis eos ita ut oportebat armari 
non siverunt. 'lamen solutis anchoris festinanter et ut se habebant in al- 
tum Ξε: εἰ magnam utrique alacritatem prae se ferunt, minus 
quindecim stadiis a littore distantes. (III.) Ac hostiles quidem naves mole 
e£ pondere praestabant, tam ob itudinem, quam ob armaturam no- 
vam, et urbium instar per mare am tium, e ad pugnam sese pe 
psrabant, Romanae vero tantum magnitudine inferiores erant hostilibus, 
quantum numero superiores: alioqui sane celeres et agiles ad hostem cir- 
cumveniendum ; sed paribus armis haud quaquam instructae. Tamen et i 

contra in aciem producebantur, non tam navibus quam cum moenibus 
pugnaturae. Nam prorae hostium similes moenibus erant, militum robu- 
sissunorum corona cum fastu circumdatis. Porro classis Romanae praefe- 
ctus Philanthropenus Praetoria nave circtnvectus milites suos confirma- 
bat, et nuno in dextro, nunc in einistro cornu versabetur. Romanae autem 


HISTORIAE BYZANTINAE IV. 10. 119 


al Ῥωμαϊκαὶ νῆες οὐκ εἶχον, τῶν πολεμίων ὥσπερ ἐκ γῆς στε- A. C. 
ρεᾶς ἀφ᾽ ὑψηλοῦ λίϑους μεγάλους καὶ συνεχεῖς βαλλόντων ἐπ᾿ “10 
αὐτοὺς καὶ ὅσα ἄλλα πρὸς ἄφεσιν ἄνωθεν ἐπιτήδεια, καὶ ud- — 1982 
λα κακῶς διατιϑεμένων αὐτούς. ὅϑεν παρὰ πλευρὰν ἐπιοῦσαι uh rin 
5 τὰς ἐμβολὰς καϑόσον ἐξῆν ἐποιοῦντο, τὸ μὲν οὖν εὐώνυμον κέρας 
τῶν πολεμίων ἐπόνει πληττόμενον, ἕωθεν τοῦ ἡλέου τὰς ὄψεις Ε 
συγχέοντος σφῶν" τὸ δὲ δεξιὸν κραταιότερον ταῖς Ῥωμαϊκχαῖς 
γαυσὶν ἐγχείμενον ἐνίχα λαμπρῶς καὶ δεινῶς ἐτραυμάτιζε τοὺς 
Ῥωμαίων ὅδπλέτας τε καὶ ἐρέτας" ὡς ἀπογινώσχοντας ἤδη τού- 
10 rovc διεχπίπτειν καὶ παρὰ τὴν γῆν τρεπομένους ἐξιέναι, κενὰς 
ἐπὶ τῆς ψάμμου τὰς ναῦς ἀφιέντας. καὶ cl μὴ ὃ τοῖς ἀπόροις 
εὐπορίαν διδοὺς καὶ τοῖς ἀνελπίστοις ἐλπίδα ϑεὸς ἀπροσδόκη- 
τον τότε χαὶ Ρωμαίοις ἐχαρίζετο χεῖρα, τάχ᾽ ἂν ἐς ὅδην εἰπεῖν P. 72 
τὰ Ῥωμαίων τότε ξυνωθεῖτο πράγματα δυσὶ μεγάλοις ἅμα πε- 
15 ριπεπτωκότα πταίσμασιν. (4.} 24140. ϑαυμάσειεν ἄν τις τὴν 
ἀγεξερεύνητον πρόνοιαν τοῦ ϑεοῦ, πῶς τὸ παράδοξον τῆς ἠπεί- 
ρου σφάλμα παραδοξοτέραν τῇ ϑαλάττῃ τὴν ἀσφάλειαν ἐπορί- 
σατο. ὃ γὰρ τοῦ βασιλέως αὐτάδελφος Ἰωάγνης ὃ δεσπότης 
μετὰ τῶν ἐκ τοῦ ἠπειρωτικοῦ ἐκείνου πολέμου διασωθέντων ἔγ- 
20 γιστά που ποιούμενος τὰς διατριβὰς ἤσϑετο γινομένης τῆς ναυ-Β 
μαχίας ἐκείγης καὶ διακωδωνιζομέγης ἤδη τῆς φήμης ἄχρι τῆς 
μεσογείου, καὶ παρελϑὼν ἐς τὴν παραλίαν τοῦ κόλπου δρᾷ V.61 
ϑέαμα ἐλεεινὸν, χινδυγεύουσαν ἤδη. καὶ τὴν ναυτικὴν τῶν Ῥω- 
μαίων δύναμιν" καὶ αὐτίκα τοῦ ἵππου ἀποπηδήσας μετὰ πολ- 
18. ὃ δεσπότηρ add. A, 


naves in adversas hostium proras impetum facere non poterant, hostibus 
velut e stabili solo magna saxa continenter in eos ex editiore loco iacu- 
lantibus, et alis quae deorsum commode mittuntur, pessimeque eos acci- 
entibus. Quare ad latus euntes impressionem quatenus dabatur facio- 
Dant. Ac sinistrum hastium cornu impulsum laborabat, matutino sole ocu- 
los eorum confundente. Dextrum vero naves Romanas violentius premens 
aperte vincebat, graviterque et milites et remiges vulnerabat, αἱ iam ii rebus 
desperatis sese yes iri et fusi fugatique in terram evaderent, navibus 
Esas in serai wi is. pane nisi is qui y impeditas expe et de- 
speratie s ucet Deus, tum quoque Romanis insperantibus o 
tulisset, brise Is ultimus fuisset rei Romanae interitus, duabus eInul 
dadibus magnis oppressae. (IV.) Sed merito aliquis admiretur inscru- 
tabilem Dei rovidentiam, qua effectum est ut clades terrestris inopinata 
salutem afferret magis inopinatam. Nam Imperatoris frater Ioannes 
Despotes, qui in proximo cum iis qui cladem terrestrem evaserant versa- 


» pugnam illam navalem conseri animadvertit; cuius fama in medi- 
terraneum usque iam vagata buerst. taque ad illius. sinus oram 
progressus miserabile sestacdun videt navales Romanorum vires ipsas 
quoque in periculum adductas; so statim ex equo desiliens Despotica 1in- 


e 'e- -^ , 





120 NICEPH. GREGOR. HIST. BYZANT. IV. 10. 


A. M. λῶν τῶν δακρύων ῥίπτει τὰ τῆς δεσποτικῆς ἀξίας σύμβολα, ,,yv- 
6768 ονὸς,᾽ λέγων, ,»ἐξῆλϑον ἐχ κοιλίας μητρός μοῦ, γυμνὸς καὶ ἀπε- 
6791 λεύσομαι σήμερον. εἶτα κατὰ κεφαλῆς ἐπάσατο κόνιν καὶ βύ- 
- 4. C." ϑιόν τε στενάξας ἐβόα πρὸς κύριον, ὀξεῖαν ἐκεῖθεν ἐπικαλού- 

τὰ μένος τὴν βοήθειαν" μὴ καὶ ταύτης ἐπὶ νεαρᾷ τῇ προτέρᾳ τῆς 5 
ME i. ἥττης ἐπενεχϑείσης Ῥωμαίοις, ἐς τέλος ἀνατετράφϑαι καὶ ἀπο-- 
Pajaeologi. λωλέναε τὰ Ῥωμαίων γένοιτο πράγματα. καὶ μὲν δὴ σύμμαχον 
Ο ἑαυτῷ θαῤῥήσας ἔσεσθαι τὸν ϑεὸν ἔργου εἴχετο" καὶ τοὺς δο- 
κιμωτέρους τῶν ὁπλιτῶν τῆς πεζικῆς αὐτοῦ δυνάμεως ἀπολεξώ- 

μενος ὅλαις σπουδαῖς ἐνεβίβαςεν elg τὰς ναῦς, xol Gua ἄλλους 10 
ἐπ᾿ ἄλλοις συχνοὺς τοξότας καὶ σφενδονήτας καὶ ὅσοι ἀκοντι- 
σταί" καὶ ἀεὶ τοὺς τραυματίας ἀναλαμβάνων ἄλλους ἀμοιβα- 
δὸν εἰσῆγε νεαροὺς καὶ ἀχμάζοντας, χερμαδίοις καὶ τούτων τοὺς 
πλείστους χατὰ τῶν ἐναντίων χρωμένους. καὶ οὕτω μέχρι δείλης 

ὀψίας ποιῶν τρύπαιον ἴστησε κατὰ τῶν πολεμίων" καὶ πλὴν 15 
δυοῖν φυγῇ χρησαμένων πᾶσαι τῶν πολεμίων αἱ vec Ῥωμαίοις 
ἑάλωσαν. ὕμνοι τοιγαροῦν εὐχαριστήριοι παρὰ παντὸς ἀνήγοντο 
Eco) στρατοῦ πρὸς ϑεὸν, παραδόξως αὐτοῖς χαρισάμενον τήν τε 
σωτηρίαν ὁμοῦ καὶ τὴν νίχην. ὃ δὲ τοῦ βασιλέως αὐτάδελφος 

Ἰωάννης τὰ τῆς δεσποτικῆς ἀξίας ἅπαντα ἀποθέμενος, ὡς εἶ-- 30 
ρἤήκειμεν σύμβολα, αὕτως ἐς τὸ Βυζάντιον ἧκεν ἀξύμβολος, 

ἐπὶ τοῦδε τοῦ σχήματος τὸ λεῖπον παραλλάξας τοῦ (fov. 


7. γένοιτο À., γίφηται . 15. καὶ πλὴν — ἑάλωσαν add. A. 


signia cum multis lacr abiicit: ac, ,,nudus," inquit, ,,ex utero mater- 
no sum egressus, nudus etiam hodie discedam." "Tum caput pulvere con- 
epersit, et ab imo suspirans clamavit ad Dominum , subitum ab eo auxilium 
implorans: ne post recentem cladem altera hac illata Romanum imperium 
funditus periret atque everteretur. Deinde futurum sibi adiutorem Deum 
confisus rem aggreditur: milites probatissimos, ex pedestribus copiis de- 
lectos, omni dihgentia navibus imponit: item sagittarios, funditores e£ 
quidquid ferentariorum erat alios super alios crebro submittit: vulneratos 
subinde recipit, et iis vicissim alios recentes ac vegetos substituit, et hos 
quidem ipsos maximam partem lapidibus adversus hostem armatos. Quod 
cum ad vesperam usque faceret, victoriam de hostibus reportat; quorum 
omnes naves ἃ Romanis captae sunt, duabus exceptis, quae fuga evase- 
runt. Proinde omnis exercitus laudes Deo cecinit gratiasque pue 
salutem et victoriam praeter spem iis largito. Caeterum frater Imperato- 
ris Ioannes, Despoticae dignitatis insignibus: omnibas depositis, ut diximus, 
sic Byzantium sine ornamentis rediit, eoque habite reliquum vitae exegit. 








NIKHOOPOY TOY PlI'PHI'OPA 


PAMAIKHENX IXTOPIAX 
AOTDrOSZ E. 


NICEPHORI GREGORAE 


BYZANTINAE HISTORIAE 
LIBER QUINTUS. 





KEOAAAIA. 


Περὶ τοῦ δηγὸς τῆς ᾿Ιταλίας Kagoólov. “4ημηγορία τοῦ βασιλέως 
«ρὶ κοινωνίας τῶν Λατίνων. Τιμωρίαι κατὰ τῶν μὴ πειϑομένων τῷ 
βασιλικῷ δόγματι. Περὶ τοῦ πατριάρχου Ἰωάννου τοῦ Βέκκου. Περὶ 
τῆς βουλγαρικῆς συγχύσεως. xal τοῦ Δαχανᾶ. Περὶ τοῦ γαμβροῦ τοῦ 
βασιλέως τοῦ “σὰν τῶν Βουλγάρων ἄρξαντος. Περὶ ϑαυμασίου πολέ- 
μου ναυτικοῦ μετὰ τῶν Λατίνων. Περὶ τοῦ Σουλεὰν ᾿Δξατίνη καὶ 
ῦὅϑεν οἱ Τοῦρκοι πρὸς λῃστείαν ἐτράποντο. Περὶ τοῦ κατὰ τὴν Πα- 
φλαγονίαν πολέμου Ῥωμαίων καὶ Τούρκων. oy) τῶν ἐν ᾿Ασίᾳ δεινῶν 
καὶ θρήνων ἄξια διηγήματα. Περὶ τοῦ εὑρεθέντος ἐν λίθῳ κατὰ rdg 
Τράλλεις χρησμοῦ. ᾿Εκστρατεία Λατίνων κατὰ Ῥωμαίων. Περὶ Κομνη- 
φοῦ τοῦ ΛΔαζοῦ. Περὶ τῶν Θετταλικῶν πάλιν. Θάνατος τοῦ βασιλέως 
Μιχαὴλ τοῦ Παλαιολόγου. Περὶ χρησμῶν διάκρισις πλατυκωτέρα. 





ARGUMENTUM BOIVINI. 


Foedus & Balduino initum cum Carolo Italiae rege. Pactum de Con- 
stantinopoli recuperanda. Caroli ambitio, prudentia, bellicae virtutes. 
Quid illum impulerit ad bellum Pulacologo inferendum. Belli appara- 
tus. Οὐρίας terrestres. Classis. Palacologus Byzantium munit. Siciliae 
regem et Venetos in. Carolum concitat.  drtaxerxae stratagema. — Caro- 
ius éncoepto non. desistit. Palacologus legatos ad Papam mittit: per quos 
de avertendo Carolo et de Ecclesiarum concordia agit (Cap. 1). Palaeo- 
logi legatio benigne auditur a Romano Pontifice. Initur concordia. Qui- 
bus conditionibus. losephus Patriarcha concordiam improbat. — Secedit. 
Sacerdotes εἰ magistratus non pauci imperatori adversantur. — Inperato- 
rís blanda et artificiosa oratio. Kiusdem severitas in contumaces. Pau- 
corum zelus et constantia. — Pulgus imperitum passim dispersum. — Sectae 
duae, Fanaticorum hariolationes. Vecci chartophylacis clogium. — Con- 
cordiam ipse quoque repudiat. Imperatorem ct caeteros eruditos facile 
refellit. Ingenio et eloquentia longe omnibus praestat. In carcorem cum 





122 NICEPHORI GREGORAE- 


omni fere cognatione coniicitur. Blemmqdae libros, Latino dogmate 
scriptos, accurate legit. Confert cum scriptis S. S. Patrum. Sententiam 
mutat. Creatur Patriarcha. Imperatori egregiam operam mavat. Quos 
adiutores habuerit. | Liturgia semel cum Latinis celebrata. Ubi. 4 quibus. 
Quonam casu (2). nna et Maria, Imperatori& neptes ex sorore , quibua 
maritis supserint.  Lachauas Bulgarus latrociniis ditescit.  Exercitum 
cogit. Constantinum Toechum vincit et occidi,  Kíus regnum et uxo- 
rem accipit. Oppidis Romanis imminet. Palacologus eum antevertere 
statuit. Joanni sani, legitimo Bulgarici regni heredi, filiam suam Ire- 
sen despondet. Eundem cum magmnis copiis in Bulgariam mittit. Lae- 
chanas Palacologi dolo occiditur. san regnat. Constantini Toechi 
uxor et filius expelluntur. "Terteres Bulgarus sani socero exitium ma- 
chinatur. Kum regno spoliat. tan. Bysantium asfugit (9) Genuen- 
ses Galataei insolescunt. Palacologus ob wnius civis Byzantini. caedem 
minatur illis ertrema. | Ut 9eniam impetraverint. Korundem triremes duae 
piraticae, insalutato Imperatore , Constantinopolin praetervehuntur. — Ka- 
rum reditum imperatoriae exspectant, Genuenses conantur evadere. Cum 
imperatoriis confligunt. Vincuntur. Latinorum fastus imminutus (4). 4za- 
tinae Sultani obitus. Melecus eius filius: paternum imperium repetit. 4b 
Amurio Satrapa vincitur. Domum reversus occiditur. Turci ut. latroci- 
wari coeperint. Homanas provincias populantur. 4doersus Scythas in- 
firmi; adeersus Romanos vcalidissimi. Palaeologus magnum exercitum 
eis opponit. Duces praeficit incautos. Turci praeparatis insidijs proelium 
ineunt suo more. "Terga vcertunt. Romanos in insidias pertractos cir- 
cumceniunt εἰ opprimunt. 4d ada inns wsque praedabundi excurrunt. 
Palacologus munita arii ripa Bithyniam tutatur.  Copiae cius ter- 
vestres ac. navales aliis bellis distractae. — Turci 4sianis provinciis occu- 
patis grassantur. — Lumentatio rhetorica.  Praedae partitio. — Sorores 
duae in mutuo complezu exspirant. — 4ndronicus iussu patris Tralles in- 
siaurat.  Kadem urbs quadriennio post Turcis dedita. | Oraculum de 
Trallibus οἱ de /ndronico multis suspectum. | Kventu comprobatur. — 4t- 
talus Troianus Trallium conditor ; unde wrbis nomen (5). Carolus rex 
et Palaeologus Imperator diversis artibus pares. Sibi invicem officiunt. 
Providentia divina. Carolus hostis perpetuus Palaeologi, sed irrito semper 
conatu. Bysantinos terra marique aggreditur.  Fososules. terrestribus 
copiis praefectus Ionium traiícit; quo consilio; qua spe.  Palaeologus Fyf- 
dericum Siciliae regem in Carolum armat. Eo astu classem. Caroli is 
Siculos avertit. licis precibus indictis exercitum cogit. Italorum mi- 
litaris disciplina. ἴ suo fastw sibi moceant. Dolis et levibus pugnis 
lacessuntur. Rososules. Bellegradum obsidere. pergit. Cum paucis pro- 
ditur ad aquatores defendendes.  Bysantini eum. circumveniunt.  Re- 
- eius copias opprimunt. Carolus male adversus Siculos rem gerit. 
Filium amittit, Mocrore confectus moritur (6). loannes Trapesuntis Im- 
perator Bysantium venit. Kudociam Palaeologi filiam. uxorem ducit, 
wnde matus Jlezius, loannis successor. Ioannes Sebastocrator fidem rur- — 
eus frangit. Palacologus aree mittit ad Nogam Scytham affinem suum. 
Auxilia ab co accipit. ssaliae exitio imminet. Subito morbo corre- 
ptus mon potest destinata exsequi. udito locorum nomine reminiscitur 
oraculi. let se aenigmate deceptum oculos viro insonti effodisse.  Di- 
gressio de oraculis. Quis eorum auctor. Cur ambigua et obscura. Quae- 
eam cavenda. Quo anno mundi Michael Palacologus obierit. Quo ac- 
tatis. Eius cadaver neglectum et fortuito kumatum. Eiusdem dotes exi- 
mige. Conscientia. Caritas erga liberos nimia. Quantum cuique liceat 
sui ipsius et liberorum causa. — Palaeologus suorum amorc ius omne vio- 
lavit. Scelerum fructus 





HISTORIAE BYZANTINAE V. 1. 128 


P 
α΄. i? inoyahoy iiy λόγον μικρὸν, ἵνα xa9^ εἱρμὸν ὃ λόγος — ^. M. 
ὁδεύῃ καὶ μὴ τὸ συνεχὲς τῆς ἱστορίας διαχόπτηται δι᾽ ἄγνοιαν aq 
ὧν προεγνῶσϑαι χρεών. ἔφϑημεν εἰρηκότες τὸν Βαλδουῖνον τοὺς 6791 
τῆς Κωνσταντινουπόλεως διαδράντα κινδύνους ἐς Ἰταλίαν ἀφιχξ. 1959 
5σϑαι χἀκεῖσε τῷ ῥηγὶ νῆς Ἰταλίας Καρούλῳ συστάντα τῷ éuv- — ad. 
τοῦ παιδὶ τὴν ἐκείνου ἀγαγέσθαι ϑυγατέρα ὑποσχέσϑαι τε δοῦ-- Ἔα ΤΕ 
yat ἀντὶ προικὸς ἣν ἀπώλεσε Κωνσταντινούπολιν, εἶ συμμαχή-- Palaeologi. 
σειε κἀχεῖνος αὐτῷς — (B.) Ἐκεῖνος τοίνυν τὸν τῆς ὑποσχέσεως v. go 
λόγον ἐν χαρδίᾳ σπέρματος δίκην δεξάμενος οὐδὲν ἔτι μικρὸν ὕπε- B 
10 νόει περὶ τῶν ὅλων" ἀλλὰ τὴν ὅλην, ὡς εἰπεῖν, Ἰουλίου Καίσα-- 
ρος καὶ «Αὐγούστου μοναρχίαν ὠνειροπόλει, Κωνσταντινουπόλεως 
εἰ γένοιτο ἐγκρατής. δεινὸς γὰρ ἦν ὃ ἀνὴρ οὐ μόνον σκέψασθαι 
τὰ δέοντα, ἀλλὰ καὶ ῥᾷστα τελεσιουργὸν τὴν σκέψιν ἐν τοῖς ἔρ- 
γοις ἐνδείξασϑαι" καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν, δυνάμει φύσεως καὶ κράτει Ὁ 
Ἰδσυνέσεως μαχρῷ τῷ μέτρῳ πάντας ἐνίκα τοὺς πρὸ αὐτοῦ. διὸ 
καὶ τὴν τῶν εἰρημένων μελέτην ἐγκυμονήσας εἷς πέρας ἄξειν ἐϑάβ-- 
ros χρόνου βραχέος ἐπὶ τῶν ἔργων αὐτήν. ἐνῆγε δ᾽ αὐτὸν εἰς 
τὴν τοιαύτην ἐγχείρησιν τό,τε τῆς Κωνσταντινουπόλεως ἀσϑενὲς 
πολλαχόϑεν διεσπασμέγης καὶ διεδῥηγμένης καὶ πολλοῦ δεομέ- 
θθγης χρόνου πρὸς ἀνοικισμὸν καὶ στηριγμὸν τῶν διεῤῥωγότων, 
ἥ τε τοῦ βασιλέως περὶ τὰς τῶν καινοτέρων εὑρέσεων ἐπινοίας 
δεινότης xal 4 σφοδροτάτη περὶ τὰς πράξεις ὀξύτης" ἃ δὴ Ὁ 
καὶ σφόδρα ἐκεῖνον ἐλύπει καὶ τοὺς ἐχείνου λογισμοὺς περιέ- 


1. ἐπανακτέον W. in mg. 


1. Caeterum ut ordine progrediatur oratio et historiae contextus igno- 
ratione rerum, quas praecognitas ease oportet, non interrumpatur, quae- 
dam paulo altius repetenda sunt. Supra diximus Bolduinum , Constantino- 
politanis periculis elapsum, venisse in Italiam, ibique socium sibi adiun- 
Xise Regem Carolum, atque eius filiam suo filio despondisse: ac dotis 
compensandae causa datarum se ei promisisse quam perdidisset Constantino- 
polin, si illius opibus in bello adiuvaretur. (11.) Ile igitur, cum hoc pro- 
missum velut semen quoddam animo concepisset, nihil iam exiguum desum- 
NA rerum agitabat, sed totam Iulii Caesaris et Augusti monarchiam somnia- 
bat, si Constantinopoli potiretur. Erat enim vir eiusmodi, ut non solum 
quae opus essent deliberando provideret, sed etiam deliberata strenue exe- 
queretur. Et ut paucis dicam, naturae excellentia et solertis ingenii vi 
maiores suos longe superabat. Quare ea quae diximus quum animo par- 
turiret, brevi perducturum se ad exitum sperabat. Ad eam porro expe- 
ditionem suscipiendam eum excitabat cum ipsius Constantinopolis passim 
Qivulsae et ruinis abruptae infirmitas, quae multum temporis ad instaura- 
tonem et confirmationem postularet, tum Imperatoris in rebus novis exco- 
gitandis solertia et summa in negotiis conficiendis celeritas. Quae sane 
permolesta illi erant, eiusque rationes Curbabant, ac magnum illi terrorem 


124 NICEPHORI GREGORAE 


A M. $pavc xol πρὸς μεγάλους ἐνέβαλλε φόβους. δι᾽ αὐτό "γέ τοι 
is τοῦτο καὶ ἔσπευδε χαϑελεῖν αὐτὸν, πρὶν ἂν μείζω τῆς οὔσης 
6791 χτησάμενος αὐτὸς δύναμιν κατὰ γῆν τε καὶ ϑάλατταν εἰς τὰς 
ἐπὶβ λποβοι ἐσχάτας ἐχεῖνον περιστάσεις doy. ([Γ.) Καὶ πρῶτον μὲν 
P. 74 ἔγνω στρατὸν ἱκανὸν ἀϑροίσας κελεῦσαι. διαβάντα τὸν Ἰόνιον 5 
ἐμβαλεῖν ἐς τὴν Ρωμαίων καὶ μὴ πρότερον στῆναι δουλουμένους 
᾿ τὰ ἐν ποσὶν ἅπαντα, πρὶν καὶ αὐτὴν παραστήσασϑαι τὴν βασι- 
λεύουσαν" ἔπειτα μεγάλην διὰ ϑαλάττης ἐξαρτύσας δύναμιν δι- 
χόϑεν τῷ βασιλεῖ περιστῆσαε τὸν κίνδυνον. ἀλλ᾽ ἐψεύσϑη τῶν 
βουλευμάτων δεινοτέρῳ περιτυχὼν στρατηγῷ τῷ βασιλεῖ, αὐὖ-10 
Βτίκα γὰρ ὃ βασιλεὺς πᾶσαν ἔϑετο σπουδὴν προχαταλαβὼν ἀπρά- 
κτους τὰς ἐκείνου βουλὰς ἀποφῆναι. διὸ καὶ ἠσφαλίζετο καὶ πε- 
ριέφραττε πανταχόϑεν τὴν βασιλεύουσαν πόλιν καὶ τεῖχος üyv- 
V. 63 ρὸν τῶν παραλίων τειχῶν ἐξήπλωσεν ἔνδοϑεν. οὗ μόνον δὲ, ἀλ-- 
- λὰ x«l πάμπολλα καὶ διάφορα χρήματα πέμπων ἐξεπολέμου κατ᾽ 15 
ἐχείνου τοὺς πέριξ ἐκείνου ῥῆγας, τόν τε τῆς Σικελίας χρατοῦν- 
στα xol αὐτὸν τῆς Βενετίας, τὸν παλαιὸν μιμησάμενος “Ἄρτα- 
ξέρξην ἐχεῖνον, ὃς τὴν ᾿4γησιλάου τοῦ Σπαρτιάτου δείσας ὁρμὴν, 
χρήματα πέμψας συχνὰ, τόν τε Θηβαῖον ᾿Επαμεινώνδαν καὶ 
Πελοπίδαν καὶ ὅσοι τῆς Ἑλλάδος προὔχοντες ἦσαν, ἐξεπολέμωσε 30 
κατ᾽ αὐτοῦ καὶ πρὶν ἀνήκεστόν τι παϑεῖν παρ᾽ ἐκείνου, ἀνήχε- 
στα παϑεῖν ἐκεῖνον φϑάσας ἐπεπράχει σοφαῖς ἐπινοίαις. (4.) 'O 
Ὁ μὲν οὖν Κάρουλος οὕτω καταστρατηγούμενος ὑπὸ τοῦ βασιλέως 
καὶ τοιούτοις αὐτοῦ τοῖς ἀχροβολισμοῖς ἀποκρουόμενος δῆλος 


15. πάμπολλα καὶ om. Α. 


incutiebant. Atque ob haec ipsa eum opprimere festinabat, priusquam is 
maioribus copiis terra et mari instructus in extremas angustas hunc ad- 
duceret. (IlI.) Ac primum statuit justo exercitu comparato et Xrans mare 
Ionium misso iubere in Romanos fines impressionem fieri, et ab obviis qui- 
busque subigendis non prius abeisti, quam ipsa Imperii sedes ad deditio- 
nem compulsa esset: deinde magna classe instructa Imperatorem duplici 
periculo distractum circumvenire. Sed spe sua frustratus est, cum Impe- 
rator eo solertior dux exüitisset. Namque hic statim sunima celeritate il- 
lius conatus praevertere et irritos reddere studuit, Imperatricemque urbem 
praesidiis et structuris ab omni parte muniit , firmumque murum intra ma- 
rituna moenia extendit. Nec his contentus inagna pecunia finitimos Reges, 
nempe Siciliae Principem, et illum etiam qui apud Venetos imperabat, ad 
bellum illi faciendum concitavit: Artaxerxem illum veterem imitatus, qui, 
Agesilai Spartani impetum reformidans, magna pecuniae vi transmissa The- 
banum Épaminondam, Pelopidam , caeterosque Graeciae primores ad bel- 
lum ei inferendum impulit: prudeatique consilio cavit, ut qu. in- 
signem ab eo cladem acciperet, cum illo pessime ageretur. (1V.) Caeterum 
quamvis Carolus Imperatoris artibus ita eluderetur, ac per istas quasi veli- 





HISTORIAE BYZANTINAE Y. 9. 125 


ὅμως ἦν o)x ἠρεμήσων ἔτι, τῇ τε τοῦ olxtlov στρατοῦ δυνάμεε — A. C. 
ϑαῤῥῶν καὶ τῶν χρημάτων τῷ πλήϑει. ὅϑεν ἀνάγκαις τοσαύταις eid 
συγεζευγμένος ὃ βασιλεὺς, πρὸς ἀπόγνωσιν ἐλαυνούσαις, διαπρε- 1984 
σβεύεται ἤδη καὶ πρὸς τὸν Ἰ]Πάππαν περὶ τῆς τῶν ἐκχλησιῶν ὅμο- Lui 
5 volac τε xal ἑνώσεως, τῆς τε παλαιᾶς Ῥώμης δηλαδὴ xal τῆς νέας, 
εἰ μόνον ἐμποδὼν τῇ ἐχκστρατείᾳ γένοιτο τοῦ Καρούλου. 
β΄.. Δέχεται τὴν πρεσβείαν ἀσμένως ὃ Πάππας καὶ ὑὕπι- A. C. 1273 
σχνεῖται ῥαδίως ἐχτελέσειν ὁπόσα κατὰ βούλησίν ἐστι τῷ βασιλεῖ" pt 
xal πέμπει μετὰ τῶν βασιλικῶν πρέσβεων εὐθὺς τοὺς δεξομέγους 
10καὶ συμβιβάσοντας τὴν κοινωνίαν. ἧκον οὖν, καὶ γέγονεν 1) κοι- 
νωνία ἐφ᾽ ὅρῳ τριῶν κεφαλαίων" ἑνὸς μὲν, ἐν ταῖς ἱεραῖς ὕμνῳ-- 
δίαις τὸν Πάππαν εἷς τὰ δέπτυχα μνημονεύεσθαι ὅμοῦ τοῖς ἐτέ- 
Ῥοις τέτρασι πατριάρχαις" δευτέρου δὲ, τῆς ἐκκλήτου" τοῦτοΒ 
δέ ἐστιν ἐξεῖναι τῷ βουλομένῳ καϑάπερ clc μεῖζον καὶ ἐντελέστε-- 
15 ρον ἀνατρέχειν δικαστήριον τὸ τῆς παλαιᾶς Ρώμης" καὶ τρίτου, 
τοῦ πρωτεύειν ἐν ἅπασι. περὶ δὲ τῆς προσϑήκης, ἣν ἐκεῖνοι πε- 
o) τὸ ἱερὸν καινοτομοῦσι σύμβολον, ἢ περὶ ἄλλης οἱασοῦν ὅπο- 
“ϑέσεως ἀναγχαστική τις ἔρις τέως οὗ συνηνέχϑη" ἀλλὰ μακρά 
τις ἠρεμία καὶ ἄνεσις τὰ μεταξὺ περιέτρεχε πράγματα τούτων γε0 
40 ἕνεκα. (B.) Ὅ γε μὴν πατριάρχης Ἰωσὴφ τὴν τοιαύτην οὗ 
δεξάμενος χοινωνίαν παραχωρεῖ τοῖς βουλομένοις τῶν ϑρόνων" 
αὐτὸς δὲ μικρὸν τῆς βασιλευούσης ἐκχεχωρηκὼς φέρων ἑαυτὸν τῇ 
περὶ τὸν Βύσπορον τοῦ ᾿Ἀρχιστρατήγου μονῇ ἐδεδώχει, ἐκεῖ τὸ 


&. Πάππαν À. hic et alibi, Πάπαν W. 18. τεῆς À., τοῦ W. 


tationes repelleretur, tamen palam erat eum non esse quieturum , tum vi- 
ribus exercitus sui, tum pecuniae copia fretum. Proinde tot difficultati- 
bus circumventus Imperator ac paene ad desperationem compulsus le- 
gatos ad Papam mittit, acturos de Ecclesiarum concordia et commu- 
Bione, nempe veteris et novae Romae, modo ille Caroli expeditionem aver- 
teret. 


2. Eam legationem Papa cupide accipit, prem que se facile quae 
Imperator petiisset confecturum: statimque suos legatos Imperatoriis ad- 
iungit, qui acciperent et inirent. communionem. Venerunt itaque, et commu- 
nio inita est adiecta lege, cuius tria capita fuerunt. Primum, ut inter sa- 
cras hymnodias Papa, cum aliis quatuor patriarchis in diptycha relatus, 
memoraretur. Alterum de appellatione, hoc est, ut liceret cuivis ad veteris 

. Romae curiam, tanquam ad maius et augustius tribunal, provocare. Tertium, 
ut primatus in omnibus deferretur. De appendice vero quam ii sacro Sym- 
bolo novantes adiiciunt, aut de alio quove argumento, nulla tum contentio 
incidit, quae vim faceret; sed ( ad eas quidem res attinebat) pacata 
€t tranquilla fuerunt omnia. (Il.) At patriarcha losephus eiusmodi com- 
munione repudiata sede sua cessit volenti cuilibet: nec longe ab Urbe di- 
gressus se in Archistrategi monasterium ad Bosporum contulit, ubi reliquum 








126 NICEPHORI GREGORAE 


A. Μ. “λειπόμενον τῆς ζωῆς μεϑ᾽ ἡσυχίας καὶ σχολῆς βιώσων πνευματι- 
ad κῆς. ἐπὶ τούτοις ὃ ἱερὸς τῆς ἐχχλησίας σύλλογος αὐτός τε θῆλος 
6792 ἦν οὐκ ἠρεμήσων καὶ τὸν ὄχλον ἀνέσειεν ἀπάγων τῆς κοινω- 
πὶ ἐκ κε γίας τοῦ βασιλέως, μαρτυρίου λέγων εἶναι καιρὸν καὶ στεφάνων 
ΨΥ. 66 ἀϑλητιχῶν' ὡς μέγαν ἐντεῦϑεν ἐγείρεσϑαι ϑόρυβον καὶ isis 
Ὁ μέγιστον κορυφοῦσϑαι τὰ πράγματα κλύδωνα καὶ ἀνάγκην εἶναι 
τῶν ἔξω πραγμάτων ἀποσπασϑέντα τὸν βασιλέα πᾶσαν ἔνδον 
τὴν σπουδὴν μεταϑαεῖναι, μείζους τοὺς ἔνδοϑεν ἡγούμενον κινγδύ- 
P. 76 yovc τῶν ἔξωϑεν πολεμέων. ἦσαν γὰρ odx ὀλίγοι καὶ τῶν ἐν τί 
λει τῆς γνώμης τὰ δόγματα κατὰ τῶν βασιλικῶν προσταγμάτων 
δπλίζοντες μάλα ἐθελονταί" ἐν στενῷ μέντοι κομιδῇ καταστὰς 0 
βασιλεὺς οὑτωσὶ ἔγνω δυοῖν ϑάτερον εἶναι ἱτέον, τῆς τῶν πραγμά- 
τῶν βιαίας ἀνάγχης ἕτερον οὐκ ἐπιδεχομένης πέρας ἐν τῷ παρόν- 
Ti^. ἢ γὰρ πάντας αὐτῷ συμφρονεῖν, ἢ πολεμίοις ἴσα τούτοις x- 
Byofo9o.. (Γ.) Ταῦτ᾽ ἄρα καὶ μειλεχίοις τὰ πρῶτα λόγοις xoiti 
ἤϑεσιν ἱλαροῖς καταδημαγωγεῖν καὶ ὑποποιεῖσϑαι τὰς τῶν στασια- 
ζόντων ἐπειρᾶτο γνώμας, olxovouíay εἶναι λέγων τὸ πρᾶγμα χαὶ 
o0 καινοτομίαν" φρὺνίμων δ᾽ εἶναι, πρὶν γενέσϑαι τὰ δυσχερῆ, 
προνοεῖσϑαε ὅπως μὴ γένηται" κἂν τι δέῃ καιγοτομεῖν ὑπὲρ 
τοῦ μὴ μείζοσι κινδύνοις περιπεσεῖν, μηδὲ τούτου φείδεσϑαι. 
ἐὰν γὰρ ἐπίωσιν oi πολέμιοι, πολλαχῇ τῆς Kuworarrmovz- 

Ολεως ἔτε διεῤῥηγμένης καὶ ἄρτι ἀνοικιζομένης καὶ οἷον εἰπεῖν. 
ἀναβιωσχούσης ἐκ τῶν πρὸ βραχέος ϑανάτων, χείρονα τῶν 

. προτέρων ἔσται τὰ παρόντα δεινὰ, xal κύριοε καϑεστήξουσιν 

19. ἱτέον) οἱστέον W. in mg. 
aetatis tranquillo et religioso otio exigeret. His peractis palam erat εἰ- 
eerdotum collegium non esse quieturum. Quin et plebem coucitabant, εἰ 
ab Imperatoris communione revocabant, Martyrii et coronarum athletis de- 

. Stinatarum tempus esse clamitantes; ita ut maguaus inde tumultus excitare- 
tur atque in atrocem tempestatem erumperet, et Imperator ab externis ne- 
gotiis abstractus omne suum studium ad res domesticas transferre cogere- 

) tur, intestina pericula bellis externis graviora arbitratus. Erant enim noo 
pauci e magistratibus etiam, qui suam sententiam Imperatoriis edictis al- 
criter opponerent. Jn eas igitur redactus angustias viam inire ststuit 
duarum alteram, summa necessitate alium exitum non admittente in pree- 
sentia: quippe aut omnes sibi assensuros, aut omnes aeque hostium loco 
habendos. C) Quamobrem factiosorum animos principio blanditiis ver- 
borum et comitate morum conciliare sibi et mancipare conabatur, ,,esmq 
rem non novitatis studio sed prudenti consilio coeptam esse aiebat: ese 
eutem prudentiae, impeudentes praecawere calamitates, et si quid ad gre 
viora mala avertenda novandum sit, non esse cunctandum. Si enim hostes 
adventarent, Urbe multis in locis adhuc per ruinas patente ac novissime 
instaurata et velut reviviscente post illas mortes quas paulo ante pertulis- 
set, praesentia mala graviora futura praeteritis: ac dominos fore hoste 


HISTORIAE BYZANTINAE Y. 9. 127 


οἱ πολέμιοι o) μόνον τῶν ξερῶν , ἀλλὰ καὶ πάγτων ἅμα, παί- Α. Ο. 
δων καὶ γυναικῶν καὶ πραγμάτων" οἱ δὲ τούτων δεσπόται ἀνάρ- ^73 
παστοι xal δοῦλοι ἀντ᾽ ἐλευϑέρων oi μόνον τὰ σώματα, ὅτε 1989 
μὴ καὶ τὰς γνώμας αὐτὰς, ἀνάγκῃ βιαίᾳ πρὸς ὥπερ ἂν οἱ πο-- Palaeologi 

δλέμιοι βούλοιντο, ἑπόμενοι. xal τότε λελείψεταει, μηδένα τὸν Ὁ 
προστησόμενον εἶναι τῶν πατρίων ἐϑῶν καὶ νομίμων" καὶ πρός 
γε ἔτι τῶν ἱερῶν ϑεσμῶν καὶ δογμάτων" ἀλλὰ πάντων ἔσται ῥᾳ- 
δία παρατροπὴ καὶ κατάλυσις. ἃ νῦν ἐγὼ προορώμενος διάκονον 
πρόϑυμον ἐμαυτὸν ταυτησὶ τῆς olxovouíag κατεστησάμην. οἶκο- 

Ἰονομέας δ᾽ ἐστὶν ἔμφρονος, ἀνάγχης κατεπειγούσης ζημιωθῆναι 
μιχρὸν κέρδους ἑΐνεχα μείζονος " καὶ συγχωρῆσαι τὰ ἥττω τοῖς E 
ἕλκουσιν ὑπὲρ τοῦ τὰ μείζω ῥᾳδίως καρποῦσϑαι. (4.) Tavra 
λέγων ὃ βασιλεὺς τοὺς μὲν ἔπειϑε, τοὺς δ᾽ οὐδαμῶς. ὅϑεν τὸ 
σπείϑειν ἀφεὶς τὴν ἑτέραν ἐβάδισε" ταύτην δ᾽ εἶναι τὴν τοῦ βιώ- 

15 ζεσϑαι" ἧς πρὸς πολλὰ xol διάφορα μεριζομένης εἴδη, πάντα 
ἦσαν ἐνεργὰ τῷ βασιλεῖ, δημεύσεις, ἐξορίαει, φυλακαὶ, ὀφϑαλ- 
μῶν ἀφωρέσεις, μάστιγες, χειρῶν ἐχτομαὶ, πάντα οἷς αἱ γνῶ- Ἐ 
μαι τῶν ἀνδρικῶν xol μὴ δοκιμάζονται. ὅσοις μὲν οὖν κατ᾽ 
ἐπίγνωσιν ὃ ζῆλος ἦν (σπάνιοι δ᾽ οὗτοι ἐτύγχανον), οὗτοι στεῦ-- 

80 ῥάν τε καὶ ἀνδρικὴν τὴν ἔνστασιν ἐνδειξάμενοι πάντα ἀσμένως 
ὑπήνεγχκαν καὶ πεπόνϑασιν, ὅδπόσα 7 τοῦ βασιλέως ἐπήνεγκε χείρ. 
οἱ δὲ πλεῖστοι μηδὲν ὑγιὲς εἰδότες, ἀλλὰ δῆμος ὄντες καὶ ἀγο- 
ραῖος ὄχλος xal χαίροντες ἀεὶ ταῖς τοιαύταις καινοτομίαις, P. 77 
τρίχινα καϑάπερ ἄλλην σκηνὴν ὑποδεδυχότες τριβώνια, πανταχῇ 
non tantum sacrorum, sed omnium simul, liberum, coniugum et rerum: 
quorum vero propriae hae res essent, eos vi abreptos, libertate amissa, 
non corporibus tantum, sed animis etiam servituros, et hostium sequi vo- 
luntates violenta necessitate coactum iri. ld etiam, inquiebat, reliquum 
erit, ne quis patriorum rituum et institutorum, aut etiam legum ac dogma- 
tum secrorum patrocinium suscipiat. Sed eorum omnium depravatio et 
abrogatio liberrima futura est. Quae ego nunc prospiciens in hanc admi-' 
nistrationem cupide me ipsum interposui. Est autem sapientis administra- 
toris officium, necessitate subigente leve damnum sufferre amplioris lucri 
Qratia; et vim facientibus minora concedere, ut maiora ipse facile ral 
piat." (IV.) Hac oratione alios commovit Imperator, alios non item. Unde 
suasione omissa viam alteram ingressus est, quae erat vis aperta: cuius 
cum multae sint ac variae species, omnes ab Imperatore adhibitae sunt: pu- 
blicationes bonorum, exilia, custodiae, excaecationes, manuum a8m- 
putationes, omnia denique quibus virorum fortium et mollium animi explo- 
rantur. Ac quorum zelus erat secundum scientiam (qui quidem pauci 
erant), ii firmam et virilem constantiam praeferentes omnia libenter tole- 
rabant et perpetiebantur, quae Principis manus inferebat. Maxima vero 
pers veri iudicii expers, faex plebis et circumforanea turba, semper istius- 
medi rebus novis gaudens, hirsutis pannis veluti scenico amictu novo ia- 


128 NICEPHORI GREGORAE ' 


A. M. τῆς οἰκουμένης δξήπλωσαν ἑαυτοὺς, ὅπη φῦλα Χριστιανῶν εἶναι 
ins ἐπύϑοντο" ἔν ve Πελοποννήσῳ φημὶ xol LMyaia xal Θεσσα-- 
6791 λίᾳ ἔν τε τῇ ΚΚολχίδι καὶ ὅπη μὴ ἐνῆν ἐπιχράτεια τοῦ βασι- 
m ries λέως. καὶ περιήεσαν ἔνϑεν κἀχεῖϑεν σποράδες καὶ πλάνητες, 
V. 65 μήτε πρὸς τὸ χαϑόλου τὴν εἰρήνην ἐθέλοντες διασώζειν, μήτε 5 

Βπρὸς ἀλλήλους" ἀλλ᾽ Ὀνόματα περιϑέντες ἑαυτοῖς ἄλλοι ἄλλα, 
οἱ μὲν ᾿Τρσενίου λέγοντες εἶναι τοῦ πατριάρχου καὶ τὰ ἐχείνου 
πρεσβεύειν, oí δὲ Ἰωσὴφ, οἱ δὲ ἄλλα λέγοντες, οὕτω τὸν χρόνον 
παρεχρούοντο πλανῶντες oí πλείους καὶ πλανώμενοι. ἦσαν γὰρ of 
καὶ προφοιβασμοὺς ἀνά τε πόλεις καὶ κώμας ἐκήρυσσον, ὥσπερ ἀπὸ 10 
ϑεοπτίας ἄρτι κατιόντες. ταῦτα δ᾽ ἐποίουν λημμάτων ἕγεχα καὶ 

Οβαλαντίων πληρώσεως" oi δὴ καὶ δι᾽ αὐτό γέ τοι τουτὶ παρέμειναν 
οὕτως ἔχοντες ἐσαεὶ, μηδὲ μετὰ τῆς ἐκκλησίας διόρϑωσιν τὴν δίαι-- 
ταν ἀλλαξάμενοι. (Ε.) Ἔν τούτοις μέντοι τοῖς καιροῖς τῆς μεγάλης 
ἣν ἐχχλησίας χαρτοφύλαξ, ὄνομα Βέκκος, συνετὸς ἀνὴρ ἐν τοῖς 15 
μάλιστα xol λόγου καὶ παιδείας τρόφιμος " τοσούτοις δὲ καὶ παρὰ 
τῆς φύσεως συγκεκροτημένος χαρίσμασιν, ὅσοις τῶν τότε ἀνθρώ- 

D πων οὐδείς. . σώματος γὰρ εὐμήκει μεγέϑει καὶ ὄψει μετὰ τοῦ χα- 
ρέεντος ἐμβριϑεῖ καὶ μεγαλοπρεπεστάτῃ καὶ γλώττης εὐκολέᾳ καὶ 
δρόμῳ συντόνῳ ἄλλοις τε πλείστοις καὶ ἔτι διανοίας εὐπορίᾳ τε30 
καὶ ὀξύτητι πρὸς ἅπαν τὸ προτιϑέμενον, τούτοις ἅπασιν ἄριστα 
τοῦτον ἡ φύσις ἐξώπλισεν, ὡς εἶναι βασιλεῦσι καὶ ἄρχουσι καὶ 
πᾶσι σοφοῖς αἰδέσιμον καὶ λαμπρὸν περιλάλημα. . τοῦτον γενναίως 


11. ϑεοπτείαρ A. 12. τοι om. A. 15. Béxxog À. constanter, 
Βέχος W. 


duti toto orbe dispersi sunt ubi Christianos esse audiverunt: in Pelopon- 
nesum, inquam, Achaiam, 'Thessaliam et Colchidem et quacunque Imperato- 
ris ditio non patebat. &Sparsi autem et vagi huc illuc circumibant, neque 
cum Catholicis pacem conservare volentes, neque inter sese: sed alii aliis 
nominibus ascitis aut Arsenii patriarchae sectatores se et eius doctrinae 
addictos profitebantur, aut Iosephi, aut aliud quid iactitabant; atque ita 
tempus fallebant plerique et decipientes et decepti. Nec enim deerant 
qui oracula in vicis et urbibus , quasi a conspectu Dei modo reversi, can- 
tarent. Id vero faciebant lucri causa et ad implendos saccos. lique ob 
eam ipsam rem semper in eodem habitu perseverarunt, nec post Ecclesiae 
instaurationem vitae ratione mutata. (V.) His temporibus maguae Eccle- 
siae Chartophylax erat Veccus, excellenti vir ingenio idemque eloquentiae 
et eruditionis alumnus; praeterea tantis naturae donis ornatus, quantis 
quisquam alius illa aetate. Nam et proceritate corporis praestabat, et ma- 
lestate vultus, in quo venustas erat cum gravitate coniuncta; item dicendi 
facultate ac torrente eloquio aliisque rebus plurimis; maxime autem inge- 
nii felicitate οἱ acumine in expedienda qualibet quaestione proposita: 118. 
inquam, omnibus ornamentis natura ipsum pulcherrime instruxeret. αἱ» 


HISTORIAE BYZANTINAE V. 9. 129 : 


ἀνθιστάμενον τῷ βασιλικῷ δόγματι παντοῖος ὃ βασιλεὺς ἐγεγό- — A. C. 
ve δι᾽ ἑαυτοῦ τε καὶ τῶν τότε λογίων ἀποδείξεσι λογικαῖς καὶ Mn 
vouluor πεῖσαε συνθέσθαι τῷ δόγματι. ἀλλ᾽ ἐκεῖνος τῇ εὐϑη- — 1282 
vn τοῦ νοῦ καὶ τῆς γλώττης ἅπασαν συγκυχῶν ὡς εἰπεῖν P er 
Büxojv ἀνέλυε τὰ τούτων προβλήματα, καϑάπερ τινὰ Ilzve-E : 
λόπης ἵστόν. “Ἑλληνικῆς μὲν γὰρ παιδείας ἕνεκα ἦσαν οὗ τότε 
προεῖχον αὐτοῦ" φύσεως δ᾽ ὀξύτητι xal γλώττης δρόμῳ καὶ 
ἀσκήσει δογμάτων ἐχκλησιαστικῶν παῖδες ἀνδρὶ παραβαλλό.- 
μενοι πάντες ἐδόχουν ἐς αὐτόν.  (d.) Ἐπεὶ δ᾽ ὃ βασιλεὺς τῶν" 

10 ἐντεῦϑεν ἐλπίδων ἐσφάλη, τὴν ἑτέραν ἐβάδισε" καὶ συλλαβὼν 
αὐτὸν καὶ γένος μικροῦ πᾶν δεσμωτηρίοις καϑείργνυσι δεινοτάτοις. 
καὶ ἣν οὕτω ταῦτα. ὀψὲ δ᾽ ἐπὶ νοῦν ἀναβιβασάμενος ὃ βασιλεὺς, 
ὡς καὶ πρὸ πέντε καὶ εἴκοσιν ἐτῶν ἐπὶ τῆς Ἰωάννου. τοῦ Δούκα 
βασιλείας ἡ τοιαύτη παρὰ “τίνων ἐχινήϑη ὑπόϑεσις, καὶ ἦν τη- 

15 νικαῦτα σοφὸς ἀνὴρ Νικηφόρος ὃ Βλεμμύδης, ϑείων γραφῶν du- P, 78 
πειρότατος, ὃς σχολῇ δεδωχὼς ἑαυτὸν ἤρξατο συλλέγειν πολλὰς ' 
παρὰ τῶν ϑείων γραφῶν μαρτυρίας, συγκροτεῖν δοκούσας τῷ τῶν 
“ατίνων δόγματι, καὶ λογογραφεῖν ἐπὶ τούτοις, λάϑρα μὲν διὰ 
τὴν τῶν πολλῶν ὑπόληψιν, ἐλογογράφει δ᾽ οὖν ἔστιν &* ταῦτα δὴ 

20 νῦν ὁ βασιλεὺς ἀνευρὼν πέμπει τῷ Βέχκῳ. ἅπερ αὐτὸς ἀναγνοὺς 
μετὰ πολλῆς ἀγχινοίας τὰς τῶν ἁγίων ἐζητήκει βίβλους, ἐξ ὧν ὃ 
Βλεμμύδης τὰς μαρτυρίας ἦν ἐκείνας ξυνειλοχώς" καὶ μάλαβ 
ἀσμένως παρὰ τοῦ βασιλέως τὸ ἐνδόσιμον εἰληφότι ἔργον ἦν 


bus id erat consecutus, ut et Imperatoribus et principibus, et omnibus erudi- 
Gs venerabilis, atque illustri apud eos fama esset. Qui cum Imperatorio 
decreto acriter adversaretur, Imperator nihil non tentavit, tam per se ipsum 
quam per alios eruditos, quo ipsum petitis ex ratione et ex legum auctori- 
tate argumentis adduceret, ut decreto assentiretur. Verum ille ingenii et 
i vi omnium animos commovebat, eorumque argumenta veluti Pene- 
lopes telum retexebat. Nam Graecarum literarum doctrina erant qui illum 
superarent: sed acumine ingenii et linguae volubilitate et Ecclesiasticorum 
usu omnes cum illo collati pueri videbantur. (VI.) Ea spe fru- 

siratus Imperator aliam viam init, eumque et omnem fere eius cognationem 
in teterrimos carceres coniicit, Quibus peractis tandem in mentem venit 
Imperatori, eandem rem a Latinis ante annos quinque et viginti, loanne 
Duca rerum potiewe , agitatam fuisse, ac tum doctum extitisse virum, Ni- 
cephorum Blemmydam, divinarum literarum peritiasimum ; uu cum se in 
otium contulisset, multa e sacra Scriptura testimonia, quae dogma Latino- 
rum confirmare viderentur, colligere coepisset ac postea etiam de iis scri- 
peisset clam ille quidem , propter opinionem, in qua plerique erant; sed 
tamen scripsisset quaedam. Quae tum Imperator nactus Vecco misit; qui- 
bus ille multa cum sagacitate perlectis sanctorum libros e quibus Blemmy- 
des ea testimonia collegerat, postulavit: quorum copiam cum Imperator lu- 
jasime ei fecisset, in eo deinde occup , ut diligenter illos legeret, 

Nicephorus Gregor. — Vol. 1. 9 


150 . NICEPHORI GREGORBAE . 


à. M. αὐτῷ τοῦ λοιποῦ, ἐπιμελῶς αὐτὰς ἐπιέναε καὶ ἀνιχνεύειν καὶ 
6768 ατὰ λέξιν ἐπιστατεῖν" ὡς ἐν ὀλίγῳ τοσοῦτον αὐτὸν συνη- 
6791 ϑροικέναι μαρτυριῶν δρμαϑὸν, ὥσϑ'᾽ ἱκανὰς εἶναι βέβλους ὅλας 
κα νι Mich. πληροῦν᾽ xal ὃ πρὶν μάχαιρα δίστομος κατὰ “Τατίνων ἱστάμενος, 
eologi. 
V. 66 πρύμναν ἤδη κρουσώμενος, ἑτεραλκέα τὴν vier» ποιεῖται. (Z.) de 5 
C ἃ δὴ καὶ ἐπὶ τὸν πατριαρχικὸν ἀναβεβηκὼς ϑρόνον πάντα ἦν αὖ- 
τὸς τῷ βασιλεῖ, καὶ γλῶττα καὶ χεὶρ καὶ κάλαμος γραμματέως 
δξυγράφου καὶ λέγων καὶ γράφων καὶ δογματίζων" ἔχων συνερ- 
γοὺς xal συλλήπτορας τοῦ ἀγῶνος τόν τε ἸΜΠελιτηνιώτην καὶ τὸν 
ΤΠετοχίτην, ἀρχιδιακόνους ὄντας τοῦ βασιλικοῦ κλήρου " καὶ ἔτι 10 
Γεώργιον τὸν ἐκ Κύπρου. συνελειτουργήχει μὲν οὖν τῶν πάντων 
Ῥούδεὶς τοῖς τοῦ Πάππα, oUS ὃ πατριάρχης αὐτὸς, οὔτε τῶν ἄλ-- 
λων οὐδεὶς, ὅτι μὴ τὸ ἐνδόσιμον εἰληφότες τῶν Φρερίων τινὲς 
ἐλειτούργησαν ἅπαξ ἐν τῷ ναῷ τῶν Βλαχεργῶν διὰ χειροτονίαν 
τινὸς τῶν οἰκείων. ἀλλ᾽ ἐπαναχτέον τὸν λόγον. 15 
E γ΄. Ἦν ἀδελφὴ τῶ βασιλεῖ ὄνομα Εὐλογία. ταύτῃ πολλῶν 
οὐσῶν ϑυγατέρων, τὴν μὲν μίαν τὴν “Ἄνναν συνέζευξεν ἀνδρὶ 
Νιχηφόρῳ, τῷ τῆς «ἀϊτωλίας ἄρχοντι" τὴν δὲ ἑτέραν τὴν Ma- 
ρίαν Κωνσταντίνῳ, τῷ τῆς Ζαγορᾶς ἄρχοντι" ἄρτι τῶν προτέ- 
ρων αὐτῶν γυναικῶν τὸν βίον ἀπολιπουσῶν. ἀδελφὰς δὲ κἀκεί- 20 
vac ὃ λόγος φϑάσας ἐδήλωσε xal ϑυγατέρας τοῦ βασιλέως Θεο-- 
P. 79 δώρου τοῦ “άσχκαρι. (Β.) Ἔν τούτοις μέντοι τοῖς χρόνοις ἀνί- 
σταταί τις 3x τῶν Βουλγάρων, βοσκηματώδης μὲν τὸ γένος 
A. C. 12772 ἀνὴρ, ποικίλος δὲ τὴν φρόνησιν καὶ δεινὸς καινοτέροις ἐπι- 


18. τῷ om. ἃ. 90. avrà» À., asso W. 


expenderet, ad verbum conferret. Itaque brevi tempore eum testimonio- 
rum acervum coegit, quae Integra volumina complere possent: ut qui dudum 
acerrime Latinis adversabatur, mutata sententia , victoriam ad illos trans- 
ferret. (VII.) Quamobrem patriarchali sede conscensa Imperatori unus 
fuit omnia, et lingua, et manus, et velociter scribentis calamus, et dicen- 
do, et scribendo, et dogmata exponendo: eius certaminis sociis et adiuto- 
ribus Meliteniote et Metochite, Imperatorii cleri archidiaconis, et Georgio 
Cyprio. Nullus tamen eorum omnium cum pontificis Latinis liturgi 

celebravit; ne ipse quidem patriarcha, neque alius quisquam, nisi quod Fra- 
trum (Minorum) nonnulli licentia impetrata semel in Blachernio templo id fe- 
rie propter ordinationem cui e suis. Bed ad institutum redeun- 

um est. 


8. Soror erat Imperatori nomine Eulogia: quae cum filias multas ha- 
beret, Annam Nicephoro Aetoliae Principi despondit; Mariam Constantino 
Principi Zagorae sive Bulgariae. Nam illorum primae uxores decesserant: 
quas ipsas quoque sorores fuisse et Imperatoris 'Theodori Lascaris filias, 
supra diximus, (IL) His temporibus quidam ex Bulgaris consurgit, pa- 
storali quidem genere ortus, sed versuto vir ingenio οἱ ad res 





HISTORIAE BYZANTINAE V. 8. 131 


ϑέσϑαι πράγμασιν, ὄνομα “Ἰαχανᾶς" ὃς πολλοὺς προσέταιρι- A. C. 
σάμενος τῶν χυδαίων καὶ ἀτασϑάλων λῃστρικὸν ἐπετήδευσε βίον" τὸ 
ἐξ οὗ πολὺν ἐν βραχεῖ συνέλεξε πλοῦτον καὶ ἅμα στρατὸν ἱκα- 1989 — . 
vóv. τούτου τὰς συγεχεῖς καταδρομὰς καὶ ζημίας οὐκ ἀνεχομένῳ PULL 
51 Κωνσταντίνῳ ἔδοξε συνηϑροικότι τὰς ἑαυτοῦ δυνάμεις εἷς. à»-B 
τιπαράταξιν ἐξιέναι ἐκείνου καὶ διᾳκυβεῦσαι τὸν περὶ τῶν ὅλων ᾿ 
πραγμάτων κίνδυνον. αἰσχρὸν γὰρ εἶναι ἡγεῖτο, ἄνθρωπον τοῦ 
μηδενὸς ἄξιον ἐν βραχεῖ χρόνῳ μεγάλην ξυνειλοχότα δύναμιν οὐ 
μόνον μεγάλας ἐπάγειν συχνὰ τοῖς Βουλγάροις χακώσεις, ἀλλὰ 
: 10 καὶ μέγαν ὅλῃ τῇ ἀρχῇ τὸν κίνδυνον ἐπισείειν ἤδη. παρασκευα- 
σάμενος οὖν ἔξεισι᾽ καὶ συμβαλὼν ἐκείνῳ νικᾶταε καὶ στερεῖται C 
μὴ μόνον τῆς ἀρχῆς, ἀλλὰ καὶ ζωῆς αὐτῆς " καὶ γίνεται παρ᾽ ἐλ.- 
πέδα μὴ μόνον τῆς ἀρχῆς ἐγχρατὴς ὃ “Ἰαχανᾶς, ἀλλὰ καὶ σύζυ- 
γος δεύτερος τῆς γυναικὸς Κωνσταντίνου. ὃς καὶ διενοεῖτο λοι- 
15 πὸν τελευτῶντος τοῦ χειμῶνος ἅμα ἦρι πέμπειν ἐνέδρας καὶ xa- 
τὰ τῶν ὁμορούντων Ῥωμαϊχῶν χωρίων καὶ πολιχνίων, ἵν᾽ ἀσϑε- 
γεστέρων αὐτῶν γινομένων ἰσχυρότατος ἐκεῖνος δοκῇ. (Γ.) Ταῦ-Ὁ 
τὰ τῷ βασιλεῖ ἀκουσϑέντα οὐκ ὀϊστὰ ἔδοξαν, οὐδὲ λήϑης ἄξια 
καὶ περιφρονήσεως" ἄλλ᾽ ἐν παντὶ φροντίδος ἐχώρει καὶ πλή-- 
$0ogc ἦν ἀϑυμίας" οὐχ ὅτε τέως ἐνόμιζε φοβερὸν ἐκεῖνον, ἀλλὰ Υ͂. 67 
σπουδῇ χρώμενον ϑερμοτάτῃ πρὸς ὅπερ ἂν τὸ βουλόμενον ὑποτί- 
ϑησι βλέπων ἔλεγεν ὁδῷ προβαίνοντα xarà μικρὸν ἐς μέγα δυνά-- ᾿ 
μεως ἐπαρϑῆναι, ὡς δυσκαταγώνιστον καὶ Ῥωμαίοις ὀψὲ yevt-. 


2. τῶν add. Α. 


promptus, nomine Lachanas: qui magna hominum vilium et improborum ma- ' 
nu sibi adiuncta latrocinari instituit: unde brevi tempore divitias 
et iustum exercitum coegit. Huius continentes incursiones et illata sibi de- 
trimenta non ferenti Constantino visum est, convocatis in unum copiis suis, 
&cie cum illo decernere, ac iacta omni alea de summa rerum dimicare. 
Turpe enim ducebat, nihili hominem exiguo tempore tanta potentia auctum 
non modo magnas Bulgaris clades subinde inferre, sed iam toti regno pe- 
riculum ingens minari et intentare. Itaque bellico apparatu instructus pro- 
greditur, et collatis signis vincitur; nec modo regnum, sed vitam etiam 
amittit. Lachanas autem non solum principatu praeter spem potitur, ve- 
rum etiam uxoris Constantini viduae maritus existit, Quin et constitue- 
bat deinceps, exacta hyeme, sub veris initium Romanorum finitimos agros 
et oppidula ex insidiis aggredi, ut illorum viribus imminutis ipse validis- 
simus haberetur. ([11.} Quae Imperator cum audivisset, non ferenda, nec 
per oblivionem aut contemptum negligenda esseiudicavit: sed curis ae- 
stuare et aeger animo esse coepit. Nec tamen illum in praesentia formi- 
dabilem putabat: at cum ad ea quae concupiaset, acerrimo eum studio ferri 
cerneret, dicebat psum sensim ac paulatim progrediendo ad magnam po- 
tentiam sese evectum ire, ut et Romanis ipsis tandem expugnatu difficilia 


132 NICEPHORI GREGORAE 


A. M. σϑαι. χρῆναι δὲ τοὺς ἀχινδύνως βιοῦν ἐθέλοντας φϑάνειν καὶ 
2 προαναστέλλειν τὴν δρμὴν τῶν δεινῶν" καὶ παρὸν ἐχ τοῦ Qücvov 
6791 τὰς ῥίζας ἐκτέμνειν ἐν τῷ παρόντι τῆς μελλούσης βλάστης, μὴ 

Palsenltgl, μέλλειν μηδὲ περιμένειν τῶν πονηρῶν ἔργων ἀμύνεσθαι μετὰ κιν-- 

E δύνων τὸν δράσαντα, παρὸν ἀκινδύνως τῆς διανοίας καὶ τῆς 09-5 
μῆς αὐτῆς. ὅϑεν ἐπειδήπερ ὃ λόγος φϑάσας ἐδήλωσε τὸν τοῦ 
᾿Ἡσὰν ἀπόγονον τὸν Ἰἥυτζῆν περὶ τὴν Τροίαν ποιεῖσϑαι τὴν δίαι- 

Εταν δι᾽ ἅς ποτ᾽ εἰρήκειμεν τὰς αἰτίας, εἶτα αὐτὸς μὲν ἔφϑη τὸν 
βίον ἀπολιπών" καταλελοίπει δὲ παῖδα Ἰωάννην τὸν σάν" τοῦ- 
τον ὃ βασιλεὺς νῦν μεταπέμπεται, ἄνωῚθεν ἐκ πατέρων τὰ δί- 10 
xai τῆς Βουλγαρικῆς ἀρχῆς κεχτημένον᾽" xal τῇ ἑαυτοῦ ϑυγα- 
vol συζεύξας Εἰρήνῃ πέμπει μετὰ βαρείας δυνάμεως ἐλευϑερώ- 
σοντά τε τὴν Βουλγαρικὴν ἀρχὴν τῆς τοῦ «““αχανᾶ τυραννίδος 
καὶ ἅμα διαδεξόμενον αὐτὸν αὐτὴν, δίκαιον κλῆρον ἤδη πρὸς αὖ- 

P. 80. τὸν χαταβεβηκυῖαν. (4.) Ὃ μέντοι “αχανᾶς, ἐπειδήπερ ἔτυχε 15 
τηνιχαῦτα τὴν ἐπὶ Σκχύϑας ἰὼν βεβαιώσεως ἕνεκα τῆς τυραννίδος, 
λαϑραίαις τοῦ βασιλέως ἐπιβουλαῖς ἐκεῖ τὴν δε αἵματος δίδωσι 
δίχην. ἀπονητὶ δ᾽ 0 “σὰν τὴν ἀρχὴν διαδέχεται, τῶν Βουλγά- 
ρων ὑποδεξαμένων ἀσμένων. τούτων οὕτω τελεσϑέντων ἐξωϑ εἴ- 
ται καὶ Malo ἐκεῖϑεν ἢ τοῦ βασιλέως ἀδελφιδῆ σὺν υἱῷ Μιχαὴλ, 40 
ὃν ix τοῦ Κωνσταντίνου γεγέννηκε, καὶ ἥκει πρὸς Κωνσταντινού--. 

/ BzoAw. ἐπεὶ δ᾽ ὡς τὰ πολλὰ ταῖς μεγάλαις εὐφροσύναις ἐπιφύον- — 

ται λῦπαι, καϑάπερ τινὰ ξίφη πολέμια τὴν τῆς εὐθυμίας ἐκείνης 
κατάστασιν ἐπιταράττοντα χαὶ συγχέοντα, οὐδ᾽ ἐνταῦϑα τὸ ἔϑος 


6. αὐεῆς À., αὐτοῦ W. 


foret. Oportere antem eos qui citra periculum velint vivere, antevertere et 
occurrere malis impendentibus: etsi in praesentia crescepntis plantae radi- — 
cem facile praecidere possis, non esse cunctandum, neque Papectanum 
donec acceptam iniuriam cum periculo ulciscaris, cum ipsa consilia et ipsos 
conatus possis sine periculo tuo ulcisci" Igitur cum, ut supra est exposi- 
tun, Mytzes et Asanis posteritate apud 'l'roiam ob eas causas quas di 
mus degens decessisset; filium eius loannem Asanem, ut cui regnum Bul- 
gariae paterno iure deberetur, arcessit, desponsaque Irene filia, cum ma- 
gnis copiis mittit, tum ad Bulgariam a Lachanae tyrannide liberandam, 
tum ad suscipiendum regnm iusta successione ad se devolutum. (IV.) Cae- 
terum Lachanas firmandae tyrannidis causa tum in Scythiam profici 
clandestinis Imperatoris insidiis profuso illic sanguine dat poenas. Asan 
vero citra laborem volentibus B is regno potitur. His peractis Maria, 
Imperatoris ex sorore neptis, cum filio Michadle, quem ex Constantino sus- 
ceperat, indidem expulsa Constantinopolin venit. Quonism autem magnis 
fuii dolores plerumque agnascuntur, et velut gladii quidam hostiles il- 
laetitiae tranquilitatem turbant et confundunt, id ipsum tunc quoque 





HISTORIAE BYZANTINAE V. 4. 188 


ἐπιλελοίπει" ἀλλ᾽ ἦν τηνικαῦτα ἀνὴρ εὐγενὴς χἂν τοῖς μάλιστα Α. C. 
συνετὸς καὶ τῷ δραστηρίῳ τῆς φύσεως ἐν Βουλγάροις ἐπίσημος, “ἢ 
ὄνομα Τερτερῆς. τοῦτον οἰκειώσασϑαι ϑέλων ὃ “σὰν xal ἅμα 1989 
περιποιούμενος ἑαυτῷ ἀφοβίαν γαμβρὸν ἐπ᾽ ἀδελφῇ ποιεῖται, m dest 
5 ἀφελόμενος xal ἀποστείλας ἐς Νίκαιαν τὴν προτέραν ὁμόζυγον C 

σὺν τοῖς τέκνοις αὐτοῦ. τετίμηκε δ᾽ ἐπὶ τούτοις αὐτὸν καὶ τῷ. 

τοῦ δεσπότου ἀξιώματι" ἀλλ᾽ οὐκ ἐνέμεινεν οὗτος ἐπὶ πολὺ τῇ 

πρὸς τὸν τετιμηχότα στοργῇ " ἀλλ᾽ ἀφέλειαν. καὶ κουφότητα πλεί.- 

στὴν καταγινώσχων αὐτοῦ ἔλαϑεν ἐν οὗ μαχρῷ τῷ χρόνῳ τὰς 
1ογνώμας ἐφελκυσάμενος τοῦ τε στρατιωτιχοῦ παντὸς καὶ πρός γε 

οὐχ ὀλίγων ὅσοι τῶν ἐν τέλει. ἔμελλε δὲ ἤδη καὶ τὸν “σὰν D 

διαχειρισάμενος ἐγχρατὴς ἔσεσϑαι καὶ τῆς ἀρχῆς. ὅπερ αὐτὸς 

ἐγνωχὼς προσποιεῖται μετὰ τῆς γυναικὸς ἐχδημίαν ἐς τὸν πενϑε- 

ρὸν καὶ βασιλέα" xal λάϑρα ξυναγαγὼν πᾶν ὅ,τε τῶν κειμηλίων 
15 xal χρημάτων ἦν τῶν Βουλγαρικῶν τὸ ἐξαίρετον, ἧκεν εἷς τὸ Bv- 

ζάντιον παρὰ τὸν βασιλέα καὶ πενθερόν" καὶ αὐτὸς μὲν ἐνταῦϑα 

διήγαγε τοῦ λοιποῦ" ὃ δὲ Τερτερῆς κατὰ πολλὴν τοῦ κωλύσοντος A. C. 1980 

ἐρημίαν τὴν τῶν Βουλγάρων ἀρχὴν ἐκεῖ σφετερίζεται. εἶεν. 


aeologi. 


δ΄. Ἐγὼ δὲ τοῦτο ἐκεῖνο τῶν πάλαι πολλῶν διακηκοὼς, ὡς P.81 

90 πολιτικῶς καὶ μετρίως ἐνεγκεῖν εὐτυχίαν χαλεπώτερον ἢ δυστυ- V: 68 
χίαν, νῦν μᾶλλον ἐπὶ τῆς χρείας ἐτεϑαυμάχειν συννενοηκώς. ἰδοὺ 
γὰρ καὶ οἱ ἐκ Γεννούας ἀντιπέραν οἰκοῦντες τοῦ Βυζαντίου τῷ 
τῆς ἀτελείας κέρδει μεϑυσϑέντες καὶ πέρα φρονήσαντες τοῦ με- 
τρίου κατεπαίρεσϑαε ἤρξαντο Ῥωμαίων καὶ περιφρονεῖν ὡς 


usu venit. Nam eo tempore extitit vir quidam nobilis, singulari pradentia et 
animi promptitadine inter Bulgaros insignis, nomine T'erteres: quem Asan 
ut sibi conciliaret, atque ut securitati suae consuleret, iungit sibi affinitate 
desponsa ei sorore sua: priore videlicet uxore adempta, et cum liberis 
Nicaeam missa. Deinde Despotae dignitate illum ornat. Verum is non 
diu apud eum , a quo ita honoratus fuerat, in fide et officio permansit: sed 
animadversa eius simplicitate et levitate insigni brevi tempore totius exer- 
citus et procerum non paucorum animos sibi clam conciliavit. lamque id 
agebat ut Asane interfecto principatu potiretur. Quo ille cognito se cum 
uxore ad visendum Imperatorem eundemque socerum proficisci simulat: 
opum οὐ pecuniarum Bulgaricarum electissima duneque clanculum cogit: 
deinde se Byzantium ad socerum Imperatorem confert, atque illic reliquum 
vitae transigit. 'lerteres vero, prohibente nemine, B icum regnum 
occupat. Et haec hactenus. 

4. Ego vero quod e qgultis veterum cognovi, difficilius esse res se- 
cundas quam adversas civiliter et moderate ferre, nunc re ipsa edoctus ma- 
gis admiror. Ecce enim Genuenses , qui e regione Constantinopolis habi- 
tabant, lucro immunitatis inebriati elatique superbia adversus Romanos in- 
solescere, eosque ut ünbecilliores contemnere coeperunt. Ac tandem ali- 


134 NICEPHORI GREGORAE 


A. M. ἀσϑενεστέρους. ἤδη δέ τις καὶ φιλονεικίαν τινὰ xa9* ἑνός τινος 
. ἀράμενος ὑπὲρ βραχείας ὀπώρας προχειρότερον ἔσχε τὸ ξίφος 
6791 τῆς γλώττης καὶ παραχρῆμα τὸν ἄνϑρωπον τοῦ βίου ἀπήλλαξε. 
πα βἐ εμέ τοῦτο ἀκηκοὼς ὃ βασιλεὺς οὐχ ὡς ἑνὸς φονευϑέντος τὸ πρᾶγμα 
Βπαρέδραμεν, ἀλλ᾽ ὡς ὅλης πόλεως καταστραφείσης καὶ τοῦ βασι-5 
λικοῦ περιφρονηϑέντος xoávovo, οὕτως ἐζήλωχέ τε καὶ διανέστη" 
καὶ τὴν ταχίστην περιήγαγε τὸ στρατόπεδον περὶ πάσας αὐτῶν 
τὰς οἰχίας. οὔπω γάρ σφισι τειχῶν ὀχυρώματα ἦν καὶ πόλις εἰς 
Οἀντίπαλον ὁπότε βούλοιτο καϑισταμένη τῇ βασιλευούσῃ καὶ τάχ᾽ 
ἂν ἐμέλλησαν τότε πανωλεϑρίᾳ φϑαρήσεσθαι, εἰ μὴ σχῆμα πε- 10 
οιϑέντες ἐλεεινὸν καὶ ζημίαν ἑχούσιον αὐτοὶ ἑαυτοῖς ἐπιϑέντες 
προσέπεσον δραμόντες αὐτίκα μάλα τῷ βασιλεῖ καὶ οὕτως ἀπήλ- 
λαξαν ἑαυτούς. (Β.) Τοῦτο τῆς βασιλέως σπουδῆς καὶ δξύτη- 
τὸς γέγονε γνώρισμα πρῶτον αὐτοῖς. δεύτερον δὲ καὶ μεῖζον" 
συνεστήσαντό τινες ἐχ τοῦ γένους αὐτῶν δύο τριήρεις ἐπὶ δίαιταν 15 
D καὶ τρόπον πειρατικὸν, καὶ λάϑρα διαβάντες τὰ περὶ Βυζάντιον 
τῆς θαλάττης στενὰ ἐπὶ τὸν Εὔξεινον πόντον ἐπεποιήχεσαν τὸν 
ἀπόπλουν, μὴ παρασχόντες τὴν συνήθη τῷ βασιλεῖ εὐφημίαν" 
οὐδὲ τοῦτο τοίνυν ἀτιμώρητον ἔδοξε παρεληλυϑέγαι τῷ βασιλεῖ. 
ὅϑεν τριήρεις συνηϑροικὼς οὐκ ὀλίγας καὶ μίαν μεγάλην. ὅλκάδα 20 
περὶ τὴν ἄκραν ἵστησι τοῦ ἱεροῦ, (ὃ δὴ στόμα καλεῖται τοῦ Πόν-- 
του, ἔνϑα τὰς Κυανέας καὶ Πλαγκτὰς ἔφασχον “Ἕλληνες elvad) 
τὸν εἴσπλουν ἐχδεχομένας τῶν πειρατῶν, μὴ λαϑόντες ἀπαϑεῖς οἵ 
Εϑρασεῖς ἐκεῖνοι καὶ ἀλιτήριοε διαδράσωσιν. ἐπεὶ δὲ τοῦτο ἐκείνους 
: , Esente. εὐθὺς À. 7. τὴν ταχίστην A., αὐτίκα W. 11. ἐπι- 


eg À., ἐπεειθέντερ W. 12. αὐτίκα ---κῷ} evOvg τῷ A. 
15. δύο A., δύω W. 


quis ob paucos autumnales fructus rixa cum quodam orta, ense quam lingua 
promptior, statim hominem interficit. Quod facinus cum Imperator audiisset, 
non ut unius caedem neglexit: sed ita exarsit et commotus est, ac si tota 
civitas eversa, et Imperatoria maiestas violata esset, statimque exercitu 
omnes eorum aedes cinxit. Nondum enim murorum munitiones habebant, 
nec urbem quae cum vellet Imperatrici utbi adversaretur. Ac fortasse tum 
funditus periissent, nisi miserabili habitu, ultro mulcta ipsi sibi irrogata, 
supplices sese statim ad pedes Imperatoris abiecissent, atque ita veniam 
impetrassent. (II) Hoc illi primo documento promptum et acrem Impera- 
toris animum cognoverunt. Alterum et maius illud. Quidam eorum popu- 
lares duas piraticas triremes instruxerun£, et Byzantini freti angustiis 
clam superatis in Euxinum pontum delati sunt, omissa solenni et usitata 
Imperatoris salutatione. Quod nec ipsum ille inultum pati voluit. Colle- 
ctas itaque triremes non paucas, et unam magnam onerariam navem ad 
pom fani collocat, (quod os Ponti appellatur, ubi Cyaness et 

lanctas Graeci olim esse dixerunt) piratarum accessum expectaturas, ne 
audaces illi οἱ scelerati homines incolumes clam eyaderent. Quod cum il- 


HISTORIAE BYZANTINAE V. 4. 135 


οὐχ ἐλελήϑει, μηχανῶνταί τινά σφισι σωτήριον τρόπον. πάντα  A.C. 
γὰρ πλοῦτον ὃν ἐκ λῃστείας συνήγαγον πραγματείαν ἐμπορικὴν ped 
ποιησάμενοε μεϑ᾽ ἑαυτῶν elc μεγίστην ἐμβιβάζουσιν ὁλχάδα xal 1989 
πᾶσαν ἐπὶ τούτοις προχατατίϑενται καὶ παρασχευάζουσι πανο-- seri 
δπλίαν, ἵνα καιρὸν ἐπιτηρήσαντες, ónóre σφοδρότερον ῥέοιεν τῶν P. 8 
ἀρκτικῶν πνευμάτων αἱ πηγαὶ, λύσαντες ἀποπλεύσωσι καὶ βίᾳ 
ῥηξάμενοι τοὺς ἐπὶ τοῦ στόματος ναυλοχοῦντας ἀκίνδυνον τὸν 
εἴσπλουν ποιήσωνται. ἐπεὶ δὲ μετὰ μικρὸν σφοδρότερος ἄνωθεν 
κατεῤῥάγη βορέας, ἐπιφαίνεται κατιοῦσα καὶ 7j πειρατικὴ ἐκείνη 
1οδλχὰς ἀπὸ πολλοῦ τοῦ πελάγους, μυρίοις ἐστεφανωμένη τοῖς 
ὁπλίταις, καϑάπερ πόλις ὅλη κατὰ κυμάτων πεζεύουσα ἢ μᾶλ-- 
λον πτηνοῦ δίκην ἐφιπεαμένη τοῖς κύμασι. (Γ.) Ἤδη δὲ καὶΒ 
αἱ βασιλικαὶ τριήρεις παρεσκευασμέναι παρῆσαν. ὅμοίως δὲ καὶ 
ἡ βασιλικὴ ὁλκὰς ἄρασα τὰς κεραίας οὔπω διεπέτασε τὰς ὀϑύνας, 
15 ἀλλ᾽ ἔμενεν ἠρεμοῦσα. ἐγγισάσης δὲ ἤδη καὶ τῆς πολεμίας 0À- V. 69 
κάδας, τότε καὶ αὕτη διαπετάσασα τὰς 0JÓvac λαμβάγει τὴν πο-- 
λεμίαν, πῆ μὲν ἐκ πλευρᾶς, πῇ δ᾽ ἐκ πρύμνας, ἑπομένη κατ᾽ 
ἴχνος βάλλουσά τε καὶ βαλλομένη καὶ τὸν αἰϑέριον εἰπεῖν ἐχεῖ- 
γον καὶ ἱπτάμενον πράττουσα πόλεμον. ἦν γὰρ ἰδεῖν διάφορα xalC 
20 ποιχίλα τάγματα στρατοπέδων ἐν ταὐτῷ κατ᾽ ἀλλήλων συστάδην 
μαχόμενα. οἵ μὲν γὰρ ἀπὸ τῶν καταστρωμάτων τοὺς ἀπὸ τῶν 
καταστρωμάτων ἔβαλλον" οἱ δ᾽ ἀπὸ τῶν ξυλίνων πύργων τοὺς 
ἀπὸ τῶν ξυλίνων πύργων" oi δ᾽ ἀπὸ μετεώρου τῶν ἄχρων ἱστίων 
τοὺς ἀπὸ μετεώρου τῶν ἄκρων ἱστίων. ἐχρῶντο δὲ καϑ'' ἑκατέρων 


8. σφοδρὸς A. 14. ἡ add. Α. 94. ἑτέρων A. 


los haud fefellisset, hac calliditate saluti suae consulunt. Omnes opes quas 
latrocinando coegerant per speciem negotiationis una secum in maximam 
onerariam transferunt. Deinde omni armorum genere eas tegunt et mu- 
niunt; ut cum septentrionales venti vehementius spiraturi essent, oram sol- 
verent, et vi patefacta via per eos qui in faucibus stationem habebant, ci- 
tra periculum evaderent. Paulo post cum vehementior Boreas a tergo eru- 
pisset, etiam piratica illa navis e medio pelago plurimis armatis cincta ap- 
paret, quasi quaedam urbs integra per fluctus gradiens, vel potius avis in- 
star maria pervolans. (IIL) Iam et Imperatoris triremes instructae ade- 
rant. Ac oneraria quidem navis Imperatoria sublatis antennis nondum vela 
expanderat, sed manebat immota. Hostili autem oneraria accedente ipsa 
etiam vela explicat; et illam modo a latere arripit, modo ἃ puppi ui- 
tur, quasi vestigiis inhaerendo$ caeditque et caeditur, ac praelio quodam 
veluti aetherio et volatili defungitur. Ibi dispares ac varios militum ordi« 
Des comminus eodemque in loco pugnare inter se cerneres. Alii enim ex 
tabulatis eos qui in tabulatis essent feriebant: alii ex ligneis turribus, eos 
qui in ligneis turribus starent; alii denique ex summis navium malis, eos 
qui e similibus fastigiis pugnarent. Petebant autem se utrinque pugillari- 


186 NICEPHORI GREGORBAE 


Α. M. ἑχάτεροι χειροπληϑέσε χερμαδίοις xol βέλεσι vobuxoig* ἔστι δ᾽ 
6768 δε xal πελέκεσι καὶ ξίφεσιν ἄλλοις, ὁπότε μάλα δὴ πελάσαιεν 
6791 ἀλλήλοις. αἱ δὲ τριήρεις οὐ μάλα τοι ἐγγύϑεν παραπλέουσαι 
παρ νῶν μόνοις ἐχρῶντο τοῖς τηλεβόλοις βέλεσι. καὶ οὕτω δὴ μέχρι ποὶλ- 
Ὁλοῦ τῆς ἡμέρας τὸν ἀπὸ τοῦ στόματος ἀμείβοντες αὐχένα d-5 
ρώστως ἑκατέρωθεν ἅπαντες ἠγωνίζοντο, καὶ πρὸς μὲν ἀρχαῖς 
ἐπικρατέστερα τὰ “ατίνων ἐδόκει" ἔπειτα κωλυόμενον ὑπὸ τῶν 
«ῆς βασιλικῆς ὁλκάδος ἱστίων τὸ πνεῦμα, ἀναπόσπαστα παρα- 
Ἐπλεούσης διηνεκῶς καὶ συμμέτρως ἔκ τε πρύμνης καὶ πλευρᾶς δε- 
Ec, ὅϑεν ἐχεῖνο προσέῤῥει, μαλακώτερον τοῖς τῶν πολεμίων 10 
ἱστίοις προσέβαλλε καὶ οὐ στεῤῥὰν οὐδὲ μάλα ror εὔτηνον πα- 
' ρεῖχε τῇ δλκάδι τὴν κίνησιν. (4.) Ὃ δὲ μεῖζον “Τατένοις ἀτὺ- 
χημα ἐγεγόνει, ϑρασύτερόν τις ἐξ αὐτῶν τῇ Ῥωμαίων ἐπιπηδή- 
σας δλκάδι ὀξεῖ πελέκεε τὰ χαιριώτερα τῶν καλωδίων ἐξέτεμε" 
F διὸ κατενεχϑεῖσα ἣ κεραία. κατὰ μέσην τὴν τῶν “ατίνων δλχάδα 1 
ἀπόλεμον ἐχείνης τὸ πλεῖστον ὁπλιτικὸν ἐξαίφνης πεποίηχε" χἀν- 
τεῦϑεν ἀδεῶς κατὰ κύχλον καὶ αἷ τριήρεις πελάσασαε στεῤῥότε- 
ρον ἐκ τοῦ σύνεγγυς ἔβαλλον. ἤδη δέ τις καὶ εἰσεπήδησεν ἔνδον 
τῆς πολεμίας ὁλκάδος, καὶ ἄλλος ex^ ἄλλῳ, καὶ τρεῖς ἐπὶ δύο, 
xal τέσσαρες ἐπὶ πλείστοις, ἕως τελέως χρατήσαντες, τῶν πολε- ἢ 
μίων ὅσοι μὴ ἐτεϑνήκεσαν, τοὺς μὲν τραυματίας, τοὺς δὲ de 
P. 88 σμώτας ἐχεῖϑεν ἐξεῖλον. τοῦτο δεύτερον τῆς βασιλέως ὀξύτητος 
καὶ σπουδῆς ἐναργέστερον γνώρισμα" τοῦτο τοὺς “ἴατένους εἰς 


&. τηλεβόλοις À., τηλεβολ W. — 23. γνώρισμα om. Α. 


bus saxis et missilibus telis: aliquando et securibus et aliis armis, cum 
propius hostem ventum erat. 'lriremes vero, quia non ita propinquae ns- 
vigabant, telis solum missilibus utebantur. Ita in multam diem ab ostus 
ue per fretum provecti utrinque omnes fortiter dimicabant, Ac initio 
quidem Latini superiores videbantur. Deinde cum ventus interpositis one- 
rariae Imperatoriae velis inhiberetur; (quippe haec alteram continenter et 
aequaliter cum a puppi tum a dextro latere, unde ventus spirabat, usque 
tur, nec ab ea divelli poterat) eo fiebat ut in hostium vela seguiot 
ventus incideret, ac proinde eorum navis tardius ac lentius moveretur. 
(IV.) Iam, quae maior Latinorum calamitas fuit, quidam ex iis audacius 1n 
Romanam navem cum insiluisset, acuta securi funes maxime necessarios re- 
secuit. Quare antennae in mediam illorum navem delapsae milites eorum 
plurimos subito pugnae inutiles reddiderunt. Atque ex eo triremes ipsae 
propius advectae audacter eam circumstetefunt , et validioribus ictibus co- 
minus oppugnarunt. 'T'um statim aliquis in hostilem navem insiluit. Dein 
de alii atque alii, terni, quaterni, et subinde plures: donec integram victo- 
riam adepti eos ex hostibus, qui non occubuissent, partim vulneratos, 
in vincula coniectos inde abduxerunt. Alterum'hoc specimen fuit quo Im- 
perator animi sui promptum ac celerem impetum evidentius declaravit. Es 








HISTORIAE, BYZANTINAE V. 6. 137 


ἐσχάτην ἤλασε δειλίαν καὶ φόβον" καὶ τὸ πολὺ τοῦ 9pdcovc ue- — A. C. 
ταϑεμένους καὶ τὸν συνήϑη τῦφον ὡς ἄχαιρον ἀποῤῥίψαντας με- 1:5 
τριωτέρους γενέσϑαε ἠνάγκασεν.. : 1285 
εἰ, Ἐγὼ δὲ ἐχεῖνο ἐπαναλήψομαι. τῷ σουλτὰν ᾿Αζατένῃ φυ- psi, 
6γάδι ὡς εἴρηται γενομένῳ ἐκ τῆς πόλεως “ἵνου ἅμα τῷ υἱῷ αὐ-Β 25 
τοῦ ελὴκ καὶ διαβάντι τὸν Ἴστρον, αὐτῷ μὲν τὸ βουλόμενον ᾿ 
ἐχπληρῶσαε οὖκ ἐξεγένετο. φϑάσαν γὰρ τὸ χρεὼν τῶν floviw- 
μάτων ἐξέτεμε τὰς δδούς. ὃ δὲ ἸΠελὴκ βραχὺ διατρέψας αὐτόϑε 
βίον ἔπηλυν καὶ οὐ μάλα οἱ ἀρέσκοντα εἶτα διὰ τοῦ Πόντου 
109m πρὸς τοὺς ἐν Mala Σκύϑας "ἀφ᾽ ὧν τὸ ἐνδόσιμον εἰληφὼς Ο 
qx: ζητῶν τὴν τῶν Τούρκων ἀρχὴν ὥς πατρικόν τινα κλῆρον. 
τῶν μὲν οὖν ἄλλων σατραπῶν oi μὲν συνήεσαν καὶ προσήεσαν 
ὅσα καὶ δεσπότῃ σφῶν αὐτῶν" οἱ δ᾽ ἤμελλον. εἷς δέ τις ᾿“μού- 
(oc ὄνομα δῆμον συνηϑροικὼς λῃστριχὸν οὐ βραχὺν, ἀλλὰ 
Ιδμάλα συχνὸν, πόλεμον ἤρατο κατ᾽ αὐτοῦ καὶ τέλος τρεψάμενος 
ἐδίωξεν ἄχρε ϑαλάττης " τότε μὲν οὖν ὃ Mex ἐς τὴν κατὰ Πόν-Ὁ 
τον Ἡράχλειαν διεσώϑη καταφυγών. ἦρος δ᾽ ἐπιστάντος ἔδοξεν A. C. 1275 
αὐτῷ ἀπιέναι πρὸς βασιλέα περὶ τὸ Νύμφαιον διατρίβοντα. καὶ 
μέντοι καὶ ἀπιὼν ἐκεῖ μὲν οὐκ ἀφίκετο" ὃ δὲ ἀλλ᾽ ἑτέραν ἐτρά- 
ϑύπετο μεταξὺ καὶ παρὰ τοὺς Τούρκους αὖϑις ἐλθὼν τὴν πατρι- 
χὴν ἐζήτει ἀρχήν. ὅϑεν ἐν οὐ μακρῷ καὶ οὗτος τὸν βίον ἀπο-- 
λιμπάνει, λόϑρα τινῶν φονευτῶν συστάντων ἐπὶ αὐτόν. (B.) Τῆς 
δὴ τῶν Τούρκων ἀρχῆς οὕτω φϑαρείσης καὶ τῶν πραγμάτων Ῥ. 84 


6. καὶ add. A. 


r$ Latinis metum ac íerrorem maximum incussit, coegitque posita au- 
daciae insolentia et suo illo intempestivq fastu abiecto fieri moderatiorea. 
5. Nunc ego illuc redeo. Cum Sultanus Azátines ex oppido Aeno, 
d dictum est, una cum filio suo Meleco profugisset , Istrumque traiecis- 
seí, ipse quidem id quod destinarat conficere non potuit, morte praeven- 
ts. Melecus vero cum illic vitam peregrinam et parum gratam aliquanti- 
sper egisset, per Pontum ad Scythas Ásianos transiit: a quibus potestate 
accepta 'lurcorum principatum ut paternam hereditatem postulavit. Ac 
caeterorum quidem Satraparum alii convenerunt, illumque adierunt ut do- 
minum suum: alii cunctabantur. Unus autem nomine Amurius, collecto la- 
tronum exercitu, non parvo quidem illo sed valde numeroso, bellum ad- 
versus eundem suscepit, ac tandem fusum fugatumque ad mare usque com- 
puit. Tum igitur Melecus ad Heracleam Ponticam fuga evasit. Vere au- 
ten appetente Imperatorem adire apud Nymphaeum commorantem decrevit. 
eterum iter ihgressus non eo usque perrexit, sed interea alio conversus ad 
Turcos denuo se contulit; atque ab illis paternum principatum restitui sibi 
postulavit, Deinde et ipse non longo post vita excedit, clandestina quo- 
fumdam sicariorum conspiratione oppressus. (IL) Turcorum imperio sic 
tverso et eorum rebus ex honesta disciplina splendidaque fortuna ad ma- 


138 NICEPHORI GREGORAE 


A. Μ. ἐκείνων ἐξ εὐταξίας καὶ τύχης λαμπρᾶς. εἷς ἀταξέαν μεγίστην xe 
ad χωρηκότων,. οὐ μόνον σατράπαι καὶ ὅσοι τῶν γένει καὶ δόξῃ δια- 
6791 φερόντων, εἷς πλεῖστα τεμόντες τὴν ὅλην διέλαχον᾽ ἐπιχράτειαν, 
Palaeologi. ἀλλὰ xal πολλοὶ τῶν ἀδάξων καὶ ἀνωνύμων ὄχλους τινὰς συρφε- 
τώδεις προσεταιρισάμενοι. πρὸς ληστρικὸν ἀπέχλιναν βίον, μη- 5 
δὲν τόξου καὶ φαρέτρας ἐπιφερόμενοι πλέον" oV καὶ τὰς τῶν 
ὁρῶν δυσχωρίας ὑποδυόμενοι «συχναῖς καὶ λαϑραίαις ἐχρῶντο 
Βταῖς ἐχδρομαῖς καὶ τὰς ὁμόρους χώρας καὶ πόλεις Ρωμαίων χα- 
κῶς διετίϑεσαν. συνέβη γὰρ καὶ πρὸ βραχέος τοὺς τὰς ἄχρας 
οἰκοῦντας φύλαχας μετανάστας ἐχεῖϑεν γενέσϑαι δι᾿ ἔνδειαν τὺ 
τῶν ἐτησίων λημμάτων, ἃ παρὰ τοῦ βασιλικοῦ πρυτανείου, ἐλάμ- 
V. 71 βανον. ὅπερ ὡς οὐδενὸς ἄξιον, παροραϑὲν ἐν ἀρχαῖς μέγιστον 
ὕστερον ἔδοξε Ῥωμαίοις ἀτύχημα καὶ τῶν μάλα μεγίστων αἴτιον 
Οσυμφορῶν. οἱ δὲ τὰς σατραπείας ἐκεῖνοι πολλαχῇ διελόμενοι 
Τοῦρχοι παρὰ Σχυϑῶν ἐλαυνόμενοι Ρωμαίους ἤλαυνον" καὶ 1 
ὅσον πρὸς Σκύϑας ἐθϑηλύνοντο, τοσοῦτον κατὰ Ῥωμαίων 9r9)g- 
ζοντο" ὡς εἶναί σφισι τὴν τῶν Σχυϑῶν ἔφοδον οὐ συμφορῶν ai- 
τίαν, ἀλλὰ σφόδρα μεγίστης χορηγὸν εὐτυχίας. εἰσεχέοντο μὲν 
ob» κατὰ πλήϑη ἔκ τε Παφλαγονίας ἔκ τε Παμφυλίας καὶ τὴν 
“Ῥωμαίων ἐδήουν γῆν" ἤδη δὲ καὶ πόλεμοι συνεῤῥήγνυντο συνε. 9 
χεῖς " εἷς δὲ xol μέγιστος, ὃς καὶ Ῥωμαίοις ἀρχηγέτης γέγονε ὦ 
D τῶν ὅλων καχῶν. (I-) ΣΣτρατοπέδων πολλῶν Τουρκικῶν ἀϑροι- — 
σϑέντων περὶ Παφλαγονίαν ἔδοξε τῷ βασιλεῖ μεγάλην καὶ ἀξιό- 
μαχον στείλαντι δύναμιν τὴν ἐκείνων ὀξεῖαν ἀναχαιτέσαε ἔφοδον, 
καϑύσον ἐφικτόν" μὴ καϑάπερ πύλας ῥήξαντες ἐχεῖνο τὸ μέρος 








ximam perturbationem prolapeis: non modo Satrapae et quotquot nobilitate 
ac fortuna eminebant, omnem ditionem in plurimas partes divulsam par- 
tii sunt: sed multi etiam obscuri et ignobiles, adiuncta sibi hominum in- 
fimorum colluvie, latrocinari coeperunt, praeter arcum et pharetram nibil 
secum gestantes: qui faucibus montium insessis finitimos agros et urbes 
Romanorum crebris et occultis incursionibus vexabant. Nam paulo ante 
acciderat, ut praesidia quae arces tuebantur, inde migrarent, cum anaus 
stipendia e fisco Imperatorio non numerarentur. Quod initio ut res 

momenti neglectum maximum postea Romanis infortumium extitit, et clades 
ipsis gravissimas importavit. 'Turci autem illi qui Satrapias varie divise 
rant, cum ἃ Scythis pellerentur, Romanos pellebant: et quam infirmi erant 
adversus Scythas, tam adversus Romanos invalescebant: ut Scytharum in- 
cursio non calamitatis cansa, sed summae felicitatis occasio illis esset. Fre- 
quentes itaque e Paphlagonia et e Pamphylia irruebant, Romanasque prc- 
vincias populabantur. Tandem ctiam ad bella et assiduas difhicationes ver- 
tum: e quibus unum praelium Romanos in omnia mala coniecit. (III) Mul- 
tis Turcorum copiis in Paphlagonia collectis Imperatori visum est mague 
et idoneo exercitu celerem illorum, quantum fieri posset , impressionem 1n- 
hibere: ne illa parte veluti porta períracta impune deinde ac probibeste 





HISTOBIAE BYZANTINAE V. 5. 199 


μετὰ πολλῆς ἔπειτα τῆς ἀδείας καὶ κατὰ τῆς ἄλλης χεϑῶσι yw- — A. C. 
ρας, ἔπεμψεν οὖν στρατόν τε ἱκανὸν καὶ τοὺς ἄξοντας στρατη- 1d 
γοὺς, οὗ διὰ κακοβουλέαν αὐτοί τε ἐσφάλησαν xol τὸ πᾶν ἀπώλε- — 1282. 
σαν στράτευμα. οἱ yàg Τοῦρκοι τῇ ὑστεραίᾳ μελλούσης τῆς [ase 
δμάχης συῤῥήγνυσθαι διαγρηγορήσαντες πρὶν ἡμέραν γενέσϑαι E 
προλοχίζουσιν οὐκ ὀλίγας ἐνέδρας παρὰ τὰς πρὸς ἕω τοῦ πλη- 
σίον ποταμοῦ ὄχϑας" κἄπειτα διαβάντες τὸν ποταμὸν ἐνταῦϑα 
πηγνύουσι τὸ στρατόπεδον. τῆς δὴ προσηκούσης ὥρας ἐληλυ- 
ϑυίας συνήεσαν τὰ στρατόπεδα. καὶ τὰ μὲν πρῶτα οὐ μάλα ἀνυ- 
Ἰ0πόστατος ἔδοξε Τούρχοις ἡ Ῥωμαίων ὅρμή᾽ ἀλλ᾽ ἐκαρτέρουν 
ὅμως καὶ ἀντεῖχον μαχόμενοι; οὐ συστάδην τὴν μάχην ποιούμενοι, F 
ἀλλὰ συχνῶς ἐναλλασσομένην, ὡς ἔϑος αὐτοῖς. νῶτα γὰρ δει- 
χγύουσι φεύγειν δοκοῦντες " εἶτα ἐπαναστρέφουσι τάχιστα καὶ συ- 
χνὰ τοῦτο ποιοῦντες διατελοῦσιν, ὡς ἂν τὴν τῶν ἀντιπάλων στρα- 
15 τοπέδων τάξιν ταράττωσι καὶ τῆς προσηκούσης στάσεως ἐξιστῶσι" 
χἄπειτα οὕτω τεταραγμένοις ἐπεισπίπτοντες ῥᾷστα κατατροποῦνται. 
(4.) Τότε μὲν οὖν κατὰ Ρωμαίων ἀνύσαι τὸ σφῶν αὐτῶν ἐπιτή-- P. 85 
δευμα οὐ δεδύνηνται χράτιστα πεφραγμένων καὶ ὡπλισμένων " ἀλ- 
λὰ μάλα τοι τῶν οἰκείων πλείστους ἀποβαλόντες ἔφευγον παρὰ τὸν 
ϑοποταμὸν ἀμεταστρεπτί" ἐδίωχε δ᾽ ὃ στρατὸς (ὡς μὴ ὥφελον) ἀνα-- 
πύσπασξτα " καὶ ταῦτα τῶν συνετωτέρων ατρατηγῶν συχνὰ βοώντων 
καὶ χωλυόντων τὴν δίωξιν, οὗ μάλα τοι πεφυκυῖαν ἀνύποπτον, 0U- 
δὲ πύῤῥω που δέους. ἀλλ᾽ ἐχρῆν ἄρ᾽, ὡς ἔοικεν, ἀρχὴν ἐκεῖνον εἶναι B 
τὸν πόλεμον τῆς Ῥωμαίων καταστροφῆς, κολαζούσης μετρίως ἄνω- 


6. πλησίον» om. ÀÁ. 411], συσεάδην A., σνυσεαδαίαν W. 16. xa- 
τατροχῶνται À, 


nemine longius evagarentur. Exercitum itaque illuc validum misit. Du- 
cs vero praefecit qui stultitia οἱ temeritate sua tum ipsi impegerunt, 
tum omnes copias amiserunt. Nam 'Turci pridie instantis pugnae tota no- 
ce insomni exacta, antequam dies illucesceret, homines non paucos ad orien- 
talem vieini fluminis ripem collocant. 'Tum amne superato ibidem castra- 
Getantur. Cum pugnae tempus advenisset, conflixere exercitus. Ac ini- 
uo quidem Romanorum impetus 'lurcis non adeo vehemens esse visus est 
W sustineri non posset. Substiterunt igitur et repugnarunt, non stataria 
Pogua, sed, ut eorum mos est, crebris alternisque vicibus repetita. Fugam 
enm simulantes terga dant, statimque redeunt: idque subinde facere per- 
£t, ut hostilem aciem perturbent, et de statu deiliciant. Postea ita 
Wrbstos cum impetu adorti facile in fugam vertunt. (IV.) Tum autem 
asus is nihil illis contra Romanes profuit optime munitos et armatos: sed 
plurimis suoruza amissis effuse ad flumen fugerunt. Romani autem illos 
(quod utinam non fecissent) continenter persequuti sunt: quamvis pruden- 
üores duces ideptidem reclamnrent ac receptui canerent; quod hostium yin 
specta et periculosa esset. Sed illam pugnam utique oportebat excidii 
Wtiun Romanis existere, quorum infinitis peccatis Divina Providentia 





140 .  NICEPHORI GREGORAE 


A. M. ϑὲν τῆς προνοίας μυρίων χάριν ἁμαρτημάτων. ταύτῃ τοι καὶ 
5105 διαβάντας τὸν ποταμὸν διαβάντες ἐδίωχον καὶ αὐτοὶ, κόπτοντες 
. 6791 ἀεὶ τοὺς νωϑρότερον φεύγοντας, ἕως ἐνέτυχον αἰφνιδίως καὶ 
sri ἀπροόπτως τοῖς λόχοις τῶν Τούρκων, ἀνδράσιν ἀναπεπαυμένοις 
καὶ ἀχμάζουσιν ἄνδρες ἀσϑμαίνοντες ὑπὸ δρόμου καὶ καύματος "ὅ 
C xal οὕτω δὴ κυχλωθέντες ἐκεῖθεν μὲν μυριάσι στρατοῦ, ἐντεῦϑεν 
δὲ τῷ ποταμῷ, πλὴν ὀλίγων ἅπαντες κατεχόπησαν, ὀλίγον δυ- 
γνηϑέντες ἐνδείξασϑαί τι λόγου xal μνήμης ἄξιον. (E.) ᾿Ἐχεῖϑεν 
μέντοι ἀρξάμενοι καϑάπερ πύλης ἀνοιχϑείσης κατὰ πολλὴν ἤδη 
τοῦ κωλύσοντος ἐρημίαν oi πολέμιοι πᾶσαν ἐπόρϑουν καὶ ἔχαον 0 
τὴν Ῥωμαίων χώραν, κατιόντες ἄχρι Σαγγαρίου τοῦ ποταμοῦ. 
Ὁ ὅϑεν ἀπηγορευχὼς ὃ βασιλεὺς πολιχνίοις συχνοῖς ὠχύρωσε τὸν 
ποταμὸν Σαγγάριον, μὴ καὶ αὐτοῦ ἐπιβάντες κυριεύσωσι Βιϑυ- 
V. 72 γίας. οὐ γὰρ ἔκρινε δεῖν ἀποσπάσαι τὰς ἄλλας Ῥωμαίων δυνά- 
pec, ὃϑεν ἀπησχόληντο. ai μὲν γὰρ Θρακικαὶ ταῖς Boviyage 5 
 xaig ἀπησχόληντο μάχαις" αἱ δὲ ἸΠακεδονικαὶ ταῖς τε Θετταλι- 
καῖς καὶ ταῖς τῶν Ἰλλυριῶν" αἱ δ᾽ αὖ τῆς κάτω ᾿Ασίας, ὅσην 
Φρυγία τε καὶ “ωυκία δρίζουσε καὶ οἱ περὶ Ἰαίανδρον ἀρδεύ- 
ovot ποταμοὶ, πρὸς τὰς λῃστρικὰς ἐφόδους τῶν ἄλλοτε ἄλλοσε 
Ἑ ἐρχομένων Τούρχων ἔμελλον ἀπαντῆσαι" τό,τε ναυτιχὸν κατα- ἢ 
λύειν καὶ ἀνθέλκειν πρὸς ἤπειρον τῶν ἀτοπωτάτων ἐδόχει. τάχι- 
στα γὰρ ἂν οὕτω γε ἀνατραπήσεσϑαε καὶ τὴν τῆς ϑαλάττης γα- 
λήνην πρὸς χειμῶνας καὶ κλύδωνας μείζους τῶν τῆς σίας. ὅϑεν 
κατὰ χώραν μενούσας αὐτὰς αὐτόϑεν ἀπαντᾷν πρὸς τοὺς πολε- 
7. cdd À., ὀλίγοε W. — 8. τι om. A. .20. ἔμενον ἀπαντώ- 
004 Δ. 


mediocrem hanc poenam rependebat. Itaque Turcos fluvium 

transgressi ipsi quoque insequuntur , et eos qui segnius fugerent usque oc- 
cidunt; donec in insidias 'lurcorum repente et de improviso incurrunt, 
nempe in viros recentes et vegetos ipsi cursu et aestu anhelantes. lta 
hinc numeroso exercitu , inde flumine interclusi, paucis exceptis omnes ce- 
ciderunt, vix ulla re memorabili gesta. (V.) arci autem inde auspicaü 
velut porta aperta securi ac prohibente nemine omnes Romanas provincias 
ferro et flammis vastabant, et ad Sangarium usque fluvium progredieban- 
tur. Quamobrem desperatis rebus Imperator ripas fluminis crebris castel- 
lis munivit, ne ipsa etiam Bithynia potirentur. Neque enim caeteras Ro- 
manas legiones ab urgentibus bellis revocandas esse censebat. Nam Thre- 
censes Bulgaricis, Macedonicae 'Thessalicis et Illyricis motibus; inferio- 
ris vero Asiae vires (quam Phrygia et Lycia terminant et quam Maeandri 
flumina alluunt) aliis atque aliis "Turcorum latrocinantium incursionibus 
obstare debebant. Neque etiam ullo modo committendum videbatur, t 
classe dissoluta et in terram perducta maris ipsius tranquillitas maioribus 
statim tempestatibus ac procellis turbaretur, quam quibus Asia laboraret. 
Quapropter Imperator suis quasque locis hostium adventum expectare i8stit, 


4 








HISTORIAE BYZANTINAKE V. 5. 141 


μίους ὃ βασιλεὺς προσετετάχει, ἀγαπητὸν εἶναι μᾶλλον κρίνας — A. C. 
τὴν ἐσχεμμένην τῶν ὄντων ἀσφάλειαν, ἢ τὴν μετὰ κινδύνων ἄδη- 
λὸν ἔχβασιν. (ς΄.) Ἐπεὶ δὲ ταῖς κατὰ τὴν ““σίαν ἄκραις τῶν — 1282 
€ € » e 3 29, ". € Q/ ) Imp. Micb. 
ἡμετέρων ὑρίων ἐς οἴκησιν σφῶν αὐτῶν ἀδεῶς οἱ βάρβαροι κατε- y 

δχρήσαντο καὶ κατὰ σατραπείας ὅσην αἰχμάλωτον ἔσχον γῆν Β' 

αὐτοὶ διελόμενοε διέζωσαν πᾶσαν ἀπὸ ϑαλάσσης τῆς περὶ Πόν- 

to» xa] Γαλατίαν ἕως ϑαλάσσης τῆς περὶ “Ἰυκίαν καὶ Καρίαν 

xul ποταμὸν τὸν Εὐρυμέδοντα " τίς ἂν ἱκανὸς εἴη μακρότερον 

Ἰλιάδος ἀποτεῖναι λόγον πρὸς ἀξίαν ἀφήγησιν τῶν δεινῶν, ὧν ἐπῆ- 
[0γυν Ῥωμαίοις διηνεκῶς ἐφ᾽ ἡμέρᾳ καὶ νυκτὶ, ὡς τοσοῦτον ἐσαεὶ τὰ P. 86 

Ῥωμαίων ἐς φϑορὰν καταῤῥεῖν, ὅσον οἱ βάρβαροι προὐχώρουν ἐπὶ 

τὸ μεῖζον ; πάντα μὲν γὰρ ὡς ἐν κεφαλαίῳ ξυνειλοχότας παραδρα-- 

μεῖν νωϑρᾶς ἂν εἴη καὶ γνώμης καὶ γλώττης" καὶ uía μὲν οὐδεμία 

γίνοιτ᾽ ἂν αἴσϑησις, ὅσων ἄξια ϑρήνων τὰ πεπραγμένα. πάντα 
5 ᾽ αὖ xaJ" ἕχαστον ἀφηγεῖσϑαι πειρᾶσϑαι μήτε τῶν ἡμῖν δυνατῶν 

εἶναι, καὶ πρός γε ἔτι δεήσει πηγὰς δακρύων ἀφιέναι συχνὰ τῶν 

ὑφϑαλμῶν, ὅσοι φίλοικτον καὶ μάλα εὐαίσϑητον ἔσχον καρδίαν" B 

χαὶ δύξομεν αὐτοί γε ἡμεῖς μονῳδεῖν, οὐχ ἱστορίαν διεξιέναι. 

ὅϑεν οὔτε πάντα λεχεέον οὔτε πάντ᾽ ἀφετέον" ἀλλὰ μέτριά τινα 
ϑρλεχτέον ἀπολεξαμέγνοις ἀπὸ πολλῶν καὶ ἄλλοτ᾽ ἄλλα, κατὰ και- 

Qi» ἕκαστα τὸν προσήκοντα. (Ζ.) Ἐν μὲν οὖν τῇ πρώτῃ ἐκείνῃ 

ἐφόδῳ πλείστην καὶ ἀναρίϑμητον ξυναγαγόντες οἱ βάρβαροι 

λείαν ἀνδρῶν τε καὶ γυναιχῶν καὶ ὅσα τῶν πραγμάτων εὐζώνοις C 

ἀνδράσιν ἐτύγχανον φορητὰ, διεμερίζοντο κατὰ σφᾶς. μετὰ 

10. Ῥωμαίοις add. À. 14. ὅσον À. 30. ἀπὸ] ἐκ A. 


' prudentem εἰ tutam eorum quae superessent custodiam incerto et periculoso 
tventui praeferendam ratus. (VI.) Postquam vero Turci nostrorum finium 
aes impune in Asia occupaverunt, et terris quas subegerant in Satrapias 
divisis totam amplexi sunt ἃ mari Pontico et Galatico usque ad mare quod 
t drca Lyciam et Cariam et fluvium Eurymedontem: quis Iliade proli- 
Xorem eorum malorum quibus noctu atque interdiu in Romanos grassati 
&nt, commemorationem pro dignitate absolverit, Romanorum viribus tan- 
tum imminutis et depressis, quantum potentia barbarorum augebatur? Nam 
omnia quidem velut uno collecta fasce perstringere segnioris et ingenii et 
linguae fuerit: nec quam lamentabilia sint ea quae perpetrata fuerunt, 
Us ac simplex sensus ullo modo percipiat. Contra singulatim omnia ne- 
Que nos narrando persequi possimus, neque quisquam, cuius animus mise- 
raione et doloris sensu facile afficiatur, sine magna vi lacrymarum legere 
queat. Alioqui vero non historiam, sed ngeniam scribere pufaremur. Quare 
πες dicenda nec praetereunda sunt omnia: sed quaedam selecta de multis, 
Mque alias alia, prout se dabit occasio, referenda erunt. (VII.) In illa , 
itur prima aggressione barbari praedam maximam et innumerabilem viro- 
Tum, mulierum et earum rerum quae a viris expeditis ferri queunt cum coe- 
Quent, inter sese diviserunt, Porro in illa praeda inter caeteras res fue- 


alaeologi. 


142 NICEPHORI GREGORAE 


A. M. μέντοι τῶν ἄλλων ἦσαν ἐν ἐκείνῃ τῇ λείᾳ καὶ ἀδελφαὶ δύο κόραι 
6768 «άζουσαι" αἵ δὴ, ἐπειδὴ χωρίζεσθαι ἤμελλον ἀπ᾿ ἀλλήλων διὰ 
δὰ ? 
6791 τὸ μὴ 99^ ἑνὶ δεσπότῃ λαχεῖν, στᾶσαι κατὰ πρόσωπον ἀλλήλαις 
Pabielet ἥττους τοῖς ϑρήνοις ἀπέδειξαν τήν τε “ἜἜχάβην ἐκείνην τὴν ἀπὸ 
Τροίας καὶ Νιόβην ἐχείνην τὴν δε αἰῶνος δακρύουσαν καὶ za-5 
Ὅσας ὁπόσας βίβλοι φέρουσι τραγικαέ" ἐστερνοτυποῦντο πιχρῶς, 
ῥύακας αἱμάτων ἐτρύγων τοῖς ὄνυξιν, ἐπυρπολοῦντο τὰ σπλάγ- 
χνα, στεναγμοὺς ἀνέπεμπον οἷα καπνὸν ἐκ μεγάλης καμίνου" 
᾿ Φέλος περιπλακεῖσαι ἀλλήλαις ὑπὸ λειποϑυμέας εὐθὺς τοῦ ὧν 
ἀπεῤῥάγησαν, ὥσπερ οὐκ ἀνεχομένης ἐνδοῦναι τῆς φύσεως δια- 1 
A. C. 1380 ζευχϑῆναι τὰ σώματα πρότερον ἢ τὰς ψυχάς. (Η.) Συνέβη δ᾽ 
Ε ἐπὶ τούτοις ἀπελϑόντα τὸν τοῦ βασιλέως υἱὸν “νδρόνικον i 
τολαῖς πατρικαῖς ἀνοιχοδομῆσαι πάλαι πεπτωκυῖαν τὴν πέραν 
Μαιάνδρου τοῦ ποταμοῦ πόλεν οὕτω πως ἐπικεκλημένην Τρώ- ὦ 
Auc, ἔρυμα δῆϑεν γενησομένην τῶν ἔγγιστα χωρίων, ὅπότε κα- ἴδ 
τατρέχοιεν οὗ πολέμιοι" ἀλλ᾽ οὕπω μετὰ τὴν κτίσιν τέτταρες ὅλοι 
Ὕ. 178 παρῆλθον ἐνιαυτοὶ, καὶ κυχλωσάντων τῶν Τούρχων καὶ περι- 
Ε στρατοπεδευσάντων ἐφ᾽ ἱκανὸν, ἠναγκάσϑησαν ἔνδοϑεν ὅσοι μὴ 
τῇ δίψῃ καὶ τῷ λιμῷ ἐτεϑνήκεσαν ἑαυτοὺς τοῖς πολεμίοις προ- 
δοῦναι, εἴκοσι χιλιάδων τὸ πλῆϑος οὗ μείους ὑπάρχοντες" odi 
δὴ καὶ ἀπαγόμενοι δέσμιοι τοὺς τελευτήσαντας ἐμακάριζον, ἅπαξ 
δουλείας καὶ πόνων ἀπαλλαγέντας μαχρῶν. (0Θ.) ᾿“41λ᾽ ἐκεῖνο 
μικροῦ μὲ παρέδραμεν. ἀνοικοδομουμένης, ὡς εἰρήκειμεν, τῆς 


8. ἀλλήλαις À., ἀλλήλοις W. 1. δέσμιοι add, A. 


runt et duae adolescentulae sorores: quae cum divellendae essent, qeol 
non eidem domino sorte obvenerant, altera alteram intuens ita lamentan 
. coeperunt, ut et 'Troianam Hecubam hac re superarent, et Nioben ipsum 
erennibus lacrymis genas rigantem, et quascunque libri 'T'ragici iactant. 
am et pectora palmis plangebant, et sanguinis rivos unguibus expruse- 
bant, et ardentibus dolore visceribus gemitus edebant, veluti quosdam fi- 
mos ex magna fornace erumpentes: donec animo prorsus defectae mutuo 1n 
complexu vitam abruperunt, quasi natura corpora non prius quam animes 
separari pateretur. (VIIL.) Post haec Imperatoris filius Andronicus abiit 
jussu patris instauratum urbem jampridem eversam. Ea erat Tralles, υἱ- 
tra Maeandrum sita. Ideo autem instauravit, ut,esset deinceps snc en 
culum vicinae regioni, quandocunque hostes incursuri essent. prigs- 
qum ex eo tempore anni QuaEior integri elaberentur, cum eandem urben 
urci circumdedissent, et diuturna obsidione pressissent, coacti sunt δὲ 
ipsos hosti peas n imtus erant, quotquot videlicet nondum siti et fame 
perierant, viginti ibus haud pauciores:'qui cum 18 servitutem abduce- 
rentur felíces eos praedicabant qui occubulssent, pro e e semel et 
servitute et diuturnis laboribus defuncti essent. "(FX.) iMud paent 
praeterissem. Cum ea urbs, ut diximus, instauraretur, saxum inventum 











΄ HISTORIAE BYZANTINAE V. δ. 148 


πόλεως ταυτησὶ εὕρηται λίϑος πάλαι πολὺν χατορωρυγμένος ἐχεῖ Α. C. 
που τὸν χρόνον, ἐν ᾧ ἐνεγέγραπτο χρησμὸς οὕτοσί" τῆς δὲ πό- (ἃ 
Ao; Τράλλεως τὸ χάλλος χρόνοις ἐσεῖται σβεννύμενον. τὸ δὲ 1385 
Ἢ , : € ; , » Imp. Mich. 

πολλοστὸν ταύτης καταλειφϑὲν ἐν ὑστάτοις ἐχφοβηϑήσεται ἔϑνει pala 

5üvdpyg. ἁλώσεται δὲ οὐδαμῶς. ἀνακαινισϑήσεται δὲ παρὰ δυ- P. 87 

γατοῦ νιχωγύμου, ὃς ὀχταπλῆν ἀγλαῶς ἐννάδα βιώσει δίσκων 

καὶ τρὶς ἑπτὰ κυχλῶν πόλιν Ἀττάλου λαμπρυνεῖ. ᾧ καὶ πόλεις 

ἑσπέριαα ὑποκύψουσι, xal ἀγέρωχοε ὑποκλιϑήσονται παιδικῶς. 

οὗτος ὃ χρησμὸς τοῖς πολλοῖς οὐ παλαιὸς ἐδόχει χρησμὸς, ἀλλὰ 
ἰθγεωτέρων πλάσμα τινῶν. ἦσαν δ᾽ ot καὶ πιστὸν ἡγοῦντο καὶ ἀλη-- 

ϑῆ᾽ xal πολλοὺς ἐντεῦϑεν ὑπέτεινον χρόνους τῷ βασιλεῖ τῷς 

ζωῆς. οὐ γὰρ ἐπὶ μόνην ἵσταντο τὴν ὀκταπλῆν ἐννάδα, ἣ πρὸς 

δύο καὶ ἑβδομήκοντα ἀναλύεται ἔτη" ἀλλὰ καὶ τοὺς τρὶς ἑπτὰ 

προσετίϑεσαν χύχλους, ὡς ἔτη γίνεσϑαι ἅμα τὰ πάντα τρία καὶ 
15ἐγενήκοντα. ἄλλ᾽ ὥσπερ καὶ τἄλλα τῶν χρησμοδοτουμένων δυσεί- Ὁ 

καστά εἶσε καὶ δυσξύμβολα καὶ πλείστας δεχόμενα τὰς ἄἂνελίξεις 

καὶ ἀναπτύξεις μέχρις αὐτῆς ἐκβάσεως, οὕτω καὶ οὗτος ὃ χρησμὸς 

ἐπλάνα τοὺς πλείστους καὶ αὐτὸν δὴ τὸν βασιλέα “Ἀνδρόνικον 

μέχρις αὐτῆς τελευτῆς, ὡς εἰρήσεται. ἐξ ἀνθρώπων δ᾽ αὐτοῦ 
ϑ0 γενομένου αὐτὸς ἑαυτὸν ὁ χρησμὸς διεσάφησεν. ἐγένοντο μὲν γὰρ " 

ἔτη τὰ μὲν μετὰ τῶν βασιλικῶν παρασήμων τῆς τοῦ βααιλέως 

4róporixov ζωῆς δύο καὶ ἑβδομήκοντα" τὰ δὲ μετὰ τοῦ uova- E 


4, ἐκβοηθήσεται W. Vide Notas. δ. ἀλωϑήσεται δ᾽ οὐδ. coni. 
Βοΐν. ψακαινισϑὲν δὸ ἐσσεῖταιε coni. idem. 6. ἐννεάδα W. 
in mg. 15. ἐννενήκονεα A. 


est longo ibi tempore defossum, in quo hoc oraculum insculptum erat: ,,hu- 
ius urbis 'Trallium pulchritudo annis extinguetur: sed eius exiguae reli- 
i extremis temporibus a populo, cui non erit princeps, perterrefient. 

nequaquam capientur. Henovabitur autem a potente, cui a victoria 
Domen est: qui octuplicem splendide novenarium vivet discorum: et ter se- 
pem, volvens Attali urbem illustrabit: cui et occidentales urbes parebunt, 
et feroces puerorum instar se submittent." Hoc oraculum multi non vetus 
vaticinium , sed recentiorum hominum commentum putabant. Nec etiam 
deerant, qui id fide dignum et verum iudicarent, indeque Imperatorem lon- 
&erum fore augurarentar..:Nec enim in octuplici novenario resistebant, 
qui septuaginta duos annos conficit: sed et ter septem adiiciebant circui- 
tus; ut totus numerus annos nonaginta tres impleret. Caeterum ut alia ora- 
cula obscura: et intellectu difficilia sunt, multasque explicationes et inter- 
pretationes admittunt, donec ipso eventu comprobentur; sic et hoe pleros- 
ue decipiebat, atque ipsum adeo Imperatorem Andronicum ad obitum. usque 
ecepi£y ut, patilo' post dieétor. Ko vero: humanis rebus exempto ipsurh 
*se declaravit, Nam Andronicus com Imperii insignibus annos duos et 
wptuaginta exegit, et in babitu monastico fere biennium. Verum illud, 





144 NICEPHORI GREGORAE 


A. M. χικοῦ σχήματος ἕτερα δύο ἔγγιστα. τὸ δὲ, τρὶς ἑπτὰ κυχλῶν, 
ad οὐδὲν ἣν ἕτερον, ὥς φασιν, ἢ ὅτι πρῶτον καὶ εἰκοστὸν τηνι- 
6791 καῦτα παρήμειβεν ἕτος, ὅπότε τήνδε τὴν πόλιν ἀνέστησε καὶ 
nu ἐλάμπρυνεν. ἦν δὲ τῆς πόλεως πρῶτος οἰκιστὴς ταυτησὶ 24rva- 
Ἑλός τις εὐγενὴς, ἄποικος Τροίας, εἰς ὑπόμνημα ταύτην ἐγείρας 5 
τῆς παλαιᾶς ἐχείνης Τροίας ἁλούσης " ὅϑεν καὶ ἀναλυομέγου τοῦ 
ὀνόματος τούτου Τροία ἄλλη καλοῖτ᾽ ἂν ἡ τοιαύτη πόλις. ἀλλὰ 
Ετὰ μὲν περὶ τῆς τοῦ βασιλέως ᾿Ἀνδρονίχου βιοτῆς καὶ τελευτῆς 
εἰρήσεται xaJ" ἕκαστον κατὼ τὸν προσήχοντα τόπον ἔμπροσϑεν" 
γῦν δ᾽ ἐπὶ τὸ πρότερον ἴχνος τοῦ λόγου φέρε ἐπαναχάμψωμεν. 10 
Ῥ. 88 ς΄. Ἔφϑημεν ἀποδεδειχότες τὸν ῥῆγα τῆς Ἰταλίας Κάρουλον 
V. 18 ἄνδρα μεγαλουργὸν xal βελτίστῃ δυνάμει συνέσεως χρώμενον ἔς 
τε τὰς ἐπινοίας καὶ τὰ βουλεύματα ὧν ἔμελλε δρᾷν ἔς τε αὐτὰ 
δὴ τὰ δρώμενα. ἀλλ᾽ ἀντέπραττεν αὐτῷ καϑάπαξ εἰπεῖν ἡ τοῦ 
βασιλέως δραστικωτέρα ὀξύτης καὶ ἀντεκάϑητο ὑπερδέξιος" 15 
καὶ πέρας o) συνεχώρει χρηστὸν οὔϑ᾽ οὗτος ταῖς ἐκείνου κατὰ 
“Ῥωμαίων ἐπαχολουϑῆσαι πράξεσιν, οὔτ᾽ ἐκεῖνος ταῖς τοῦ flaci- 
Βλέως κατὰ “Τατίνων" ἀλλ᾽ ἦν οὕτως ἐπὶ μαχρὸν τὰ ἐξ ἀμφοτέ- 
ρων ἀντίπαλα καὶ ἰσύῤῥοπα, ὡς καὶ φήμην ἐξενεχϑῆναι τοιαύτην 
πρὸς τῶν συνετωτέρων ἀνδρῶν εὐστόχως ἐπ᾽ ἀμφοῖν εἰρημένην, 20 
ὡς & μὴ τηνικαῦτα τοιοῦτος βασιλεὺς τοῖς Ῥωμαίων ἐπεστάτειε 
πράγμασι, ῥᾳδίως ἂν ὑπὸ τῷ ῥηγὶ τῆς ᾿Ιταλίας Καρούλῳ ἡ Ῥω- 
1. ErtQa — Eyy.] In Editione Wolfiana post ϑτερα interseruntur haec 
verba ἥως τρὶς ixsd κύκλοι σεληνιακοὶ, ὃ xal βέλτιον, quae tamen 
Wolfius non vertit. Absunt a codice A., et scholium sapiunt. Vid. 


Notas. BOIV. 4. ὡς gacw om. Α. 8. παρήμειβεν A, ἤμει- 
Bev W. 7. τοιαύτη add. A. 


ster septem volvens," nihil volebat aliud, nisi quod, cum; urbem instaursret - 

et exornaret, annum aetatis excederet primum et vigesimum. Primus 

autem urbis illius conditor fuit Attalus, nobilis quidam "Troianus , qui cum 
vetus 'T'roia capta esset, hanc in patriae memoriam extruxerat. Unde τραλ- 
Atig, si nomen resolvatur, non aliud est nisi σροία ἄλλη: hoc est, altera 
Troia., Sed de Andronici vita et obitu aingulatim post suo loco agemus. 

; Nunc ad institutum redeat oratio. 

6. Supra ostendimus, Carolum Italiae Regem virum fuisse magnis re- 
bus gerendis intentum , et singulari ingenii vi cum in excogitandis et deli- 
berandis, tum in administrandis negotiis uti solitum, * Verum ei prorsus ob- 
stabat efficacior et vividior Imperatoris virtus, ac velut e superiore loco 
ili repugnabat. Ita fiebat, ut neque huic sui contra Romamos conatus, 
eei ilh quae ede Latinos —Ó— enti aes : t ——— vires 

ongo tempore pares et quasi aequilibres fuerunt, ut, iliud a viris pru- 
dentibus qug diceretur, nisi Respublica Romana talem Imperatorem ha- 
buisset, e Romanum Imperium ab Italiae Rege Carolo potuiase invadi ; 





i 


HISTORIAE BYZANTINAE V. 6. 146 


palo». ἡγεμονία ἐγεγόνει" xal αὖ τὸ ἀντίστροφον, εἶ μὴ τηνι- A. C. 
καῦτα τοιοῦτος ῥὴξ τοῖς Ἰταλῶν ἐπεστάτει πράγμασι, ῥαδίως 1259 
ἂν ὑπὸ τῷ βασιλεῖ 7 Ἰταλῶν κατέστη ἡγεμονία. ὥστε καὶ ϑαυ- 1989 
μάζειν ἔπεισί μοι τὴν ἀνεξιχνίαστον τοῦ ϑεοῦ πρόνοιαν, πῶς κἂκ ἘΠ Mich. 
: a : , € eologi. 
δτῶν ἄχρων ἐναντίων ἕν ποιεῖ συνάγεσϑαε τέλος. ὁπόταν γὰρ dvay- C 
τιουμένας ἀλλήλαις δύο τινὰς ἐπαρχίας συνίστασθαι καὶ ἄμφω 
βούληται καὶ μηδετέραν παρὰ τῆς ἑτέρας χυριευϑῆναι, δυοῖν 
οἰκονομεῖ ϑάτερον" ἢ γὰρ μεγαλογνώμονας καὶ σπουδαίους ἕχα-- 
τέραις τοὺς ἀρχηγοὺς ἐφευρίσκει xal ἐφιστῇί, ὡς ἂν κατὰ ἄντιπε- 
Ἰορίστασιν παρ᾽ ἑκατέρων τὰ ἑκατέρων ὁρμήματα ϑραύηται καὶ Ὁ 
ἀνενέργητα διαμένῃ, xal τ᾽ ἀσφαλὲς οὑτωσὶ τοῖς τόποις διασώ- 
ζηται" ἢ καὶ ἄμφω τοὺς ἀρχηγοὺς ὀλιγογνώμονάς τε καὶ ἀσϑε- 
γεῖς, ὡς μηδέτερον xa9^ ἑτέρου κινεῖσϑαι δύνασϑαι, μηδ᾽ ὑπὲρ 
τὰ ἐσκαμμένα πηδᾶν καὶ συγχεῖν τοὺς ἀρχαιοτέρους τῶν ἐπαρ- 
15 χιῶν ὅρους" καὶ οὕτως ἐξ ἀμφοτέρων τῶν ἄκρων ἐναντιωμάτων 
μίαν ποιεῖται ἀσφάλειαν, | (B.) Ἰδοὺ γὰρ κἀνταῦϑα παρὰ πάντα 
τὸν χρόνον τῆς αὐτοῦ βιοτῆς οὔκ ἔληξεν ἐπίβουλα δρῶν καὶ πο- 
λέμια κατὰ τῶν Ῥωμαίων ὃ Κάρουλος" ἀλλ᾽ ἔμενεν ἄπρακτος 
παρευδοχιμούμενος ταῖς τοῦ βασιλέως ὀξείαις ἀντεμβολαῖς καὶ P. 89 
40 ἀντεπιχειρήσεσι. καὶ τὰ μὲν ἄλλα κατὰ τὴν οἰκείαν ἕκαστα διεξε- 
ληλύϑειμεν χώραν" ἤδη δὲ τὸ τελευταῖον ἐρῶν ἔρχομαι. ὥὦδινε 
μὲν γὰρ ὃ Κάρουλος ἀεὶ κατὰ βασιλέως ἐπιβουλὴν καὶ καιρὸν 
ἐζήτει τὴν ὠδῖνα ἐχρῆξαι. ἄρτι δ᾽ ἐχπολεμωθέντας ἰδὼν κατὰ 
βασιλέως ἔνϑεν μὲν Ἰωάννην τὸν σεβαστοκράτορα τὸν τῆς Θετ-- 


6. δύο A, δύω W. 84. τὸν τῆς Θ.] τὸν add. A. 
/ 


et contra, nisi talis rex eo tempore Italicis rebus praefuisset, Italiae prin- 
vipatum facile ab Imperatore occupari potuisse. Itaque mirari mihi subit 
impervestigabilem Dei sapientiam , qui extreme contraria uno fine conclu- 
sit. Nam cum binas adversarios provincias constabilire vult, nec alteram 
alteri sublicere, duorum alterum providet. Aut enim magnanimos et dili- 
gentes utrique moderatores suscitat ac praeficit, ut uterque aequalium vi- 
rium oppositu alterius conatus retundat et irritos reddat, ac sic locorum 
scuritati consulature: aut utrosque animi pusilli οὐ imbecillos deligit, ut 
neuter alterum tentare ac septa quod aiunt transilire audeat veteresque 
provinciarum limites convellere. Bic ex duobus extremis contrariis unam 
eandemque securitatem efficit. (IL) Ecce enim praesens eius rei exemplum. 
Nimirum Rex Carolus per omne vitae suae tempus Romanos et insidiis εἴ 
armis appetere nunquam destitit: nec tamen quicquam profecit, Impera- 
tore summa celeritate ac pari contentione conatus illius evertente, Ac cae- 
tera quidem singula suis locis supra commemoravimus : nunc quod postremo 
actum est id dicam. Carolus Imperatori perpetuas struebat insidias, eas- 
que perducendi ad exitum occasionem captabat. Cum autem hinc Ioannem 

rem 'T'hessaliae Principem, inde Illyrios bellum inferre illi cer- 

Nicephorus Gregor. Vol, I. 10 


146 NIGEPHORI GREGOBAE 


A.M. ταλίας ἄρχοντα, ἐκεῖθεν δὲ τοὺς Ἰλλυριοὺς, ἔγνω καιρὸν xal 
ad αὐτὸς ἔχειν οὕτω τεταραγμένοις τοῖς Ῥωμαίων ἐπιϑέσϑαι πρά- 
6791 γμασιν ἔκ τε γῆς καὶ ϑαλάττης καὶ ἀνύσαε τὸ πάλαι σχοπούμε- 
wien γον. xal δὴ πολλὰς τὰς ναυτικὰς ἐξαρτύσας δυνάμεις πλείονα 

Βσυγκροτεῖ τὰ ἐκ τῆς χέρσου στρατόπεδα, ὧν ἡγεμόνα καϑίστησιν δ 

V. 75 ἄνδρα γεννάδαν ὄνομα ἹῬωσονσουλῆν. οὗτος τὰς ἠπειρωτικὰς 
παρειληφὼς δυνάμεις διαπερᾷ τὸν Ἰόνιον, καὶ ἦν αὐτῷ σκοπιμώ- 
τατον ἐχπολιορχήσαντι τὸ τῶν Βελλεγράδων φρούριον καὶ ὅσα 

Οτῶν IMaxedovíag καιριωτέρων, ἔπειτα ἀδεῶς ἄχρι Βυζαντίου πο- 

À. C. 1281 ρεύεσϑαι, μηδὲ γὰρ ἔσεσθαι μηδένα, ὃς πρὸς τοσαῦτα στρα- 10 
τόπεδα καὶ οὕτω στεῤῥῶς ὡπλισμένα πολέμιον ὀφϑαλμὸν ἀντι- 
στήσας ἔπειτα καλῶς ἀπαλλάξει. ([Γ.) Τῷ γε μὴν βασιλεῖ το- 
σαύτην ἀχοὴν δεδεγμένῳ οὐκ ἐνῆν ἠρεμεῖν, ἀλλ᾽ ἀνϑίστασϑαι 
.xal ὅπλοις καὶ χρήμασι καὶ τοῖς ἀπὸ συνέσεως μηχανήμασί τε καὶ 
ἀκροβολισμοῖς. ἐντεῦϑεν ἔστιν ἰδεῖν, ὅσον ὑπερέχει σύνεσις ὅπλων 15 

Ὁ καὶ φρονήσεως ἐπιτηδεύματα μυριάδων στρατοῦ. πρῶτον μὲν οὖν 
χρήματα πέμψας παντοδαπὰ τὸν Σικελίας ἐξεπολέμωσε ῥῆγα Φερ-- 
δέριχον κατὰ τοῦ Καρούλου, ἵν᾽ εἰ μή τι ἄλλο, τῶν γοῦν ναυτικῶν 
δυνάμεων ἐκείνου κωλύῃ τὸν ἔκπλουν καὶ ἀντιπερισπᾷ τὰς καιριω- 
τέρας φροντίδας πρὸς τοὺς ἐκ πλευρᾶς ὡς εἰπεῖν πόνους μᾶλλον ἢ 30 
τοὺς ὑπερορίους" ὃ δὴ καὶ μέγιστον ἔδοξεν ἔργον καὶ τελεσιουργὸν, 
εἴπερ τε τῶν πάντων ἕτερον. τὰς μὲν οὖν ναυτικὰς τοῦ Καρού- 

Ἑλου δυνάμεις οὕτως ἀπράκτους ἀπέδειξεν 7) τοῦ βασιλέως σύνεσις, 
πρὸς τοὺς ἐγγύϑεν πολέμους ἀγτιπερισπάσας αὐτάς. (4.) ἹΜετὰ 

9. xal αὐτὸς ante ἐπιθέσθαι add, W., om. A, 6. Ῥῶσον Σου- 
Aj» Α. ubique- 8. Βελλαγράδων A. 


neret; sibi quoque opportunitatem dari ratus est ορρυρπδηὰϊΐ terra et mari 
rem Romanam ita turbátam, et ea quae iam pridem animo destinasset exequen- 
di. Itaque magna classe instructa terrestres copias maiores parat, quibus 
virum fortem nomine Rosonsulem praeponit. Hic exercitum terrestrem se- 
cum ducens, lonio mari traiecto, nihil spectabat magis, quam ut castello 
Bellegrado et opportunioribus Macedoniae locis expugnatis impune Byzan- 
tium usque progrederetur. Neque enim fore quemquam, qui contra hunc 
tantum et tam gravi armatura instructum exercitum oculos ausus attollere 
aine malo discederet. (I1I.) Quod cum Imperatori nuntiatum esset, non cun- 
ctandum ratus, sed armis et pecuniis et prudentibus consiliis resistendum illi 
atque eminus cum eo velitandum censuit. Unde apparet, quanto prudentia sit 
arinis potentior, et ingenii solertia milite numeroso. Primum itaque omnis ge- 
neris opibus miasis Siciliae Regem Fridericum ad bellum Carolo faciendum 
concitavit; ut ai aliud non posset, saltem eius classem foras progredi ve- 
. taret, atque ipsius curas praecipuas, a longinquis expeditionibus abstra- 
ctas, ad negotia circumstantia revocaret. Id quod maximum et efficacissimum 
espe visum est. Ac navales copias Caroli , bellis vicinis occupatas, Impe- 
ratoris prudentia hoc modo inutiles reddidit. (IV.) Deinde supplicationi- 


t 


HISTORIAE BYZANTINAE Y. 6. 147 


δὲ ταῦτα δεήσεις πρὸς 9t)» παραγγείλας ἁπάσαις ταῖς ἐχχλησίαις — A. C. 
τὸν ὄντα Ῥωμαίοις τηνιχαῦτα στρατὸν ἐκπέμπει κατὰ τοῦ Po- 1259 
σονσουλῆ᾽ οἷς δὴ καὶ ἀπελθοῦσιν οὐχ εὖ ἔχειν ἔδοξεν οὐδὲ πάνυ 1989 
τοι ἀσφαλὲς πόλεμον ἐμφανῆ κατὰ τῶν ἐναντίων ἐγείρειν, πλεί- βαρ πιῶ 
ὄστων ve ὄντων καὶ λίαν ἀσφαλῶς ὡπλισμένων xol ἄριστα πε- 

φραγμένων" ἀλλ᾽ ἐνέδραις καὶ λόχοις καὶ ἀκροβομσμοῖς ἐκ λό- 
φων ὑπερδεξίων παρακειμένων τὴν ἐκείγων παροξύνειν ὀφρὺν καὶ 
τὸν τῦφον ἐς ἀσύνταχτόν τινὰ κίνησιν καὶ ὁρμήν. τὸ γάρ τοι yé- 
γος τῶν Ἰταλῶν τοιούτοις ἀρχῆϑεν συντέϑραπται τοῖς ἤϑεσι. 

10 ἂν μὲν γὰρ εὐτάκτως ἀπαντᾷ πρὸς τὸν πόλεμον, τεῖχός ἔστιν 
ὀχυρὸν καὶ ἀμήχανον" ἂν δὲ βραχύ τι τῆς νενομισμένης παρα-- 
λύσῃ τάξεως, οὐδὲν ἂν εἴη τὸ κωλύον αἰχμαλώτους σφᾶς ὑπὸ Ῥ. 90 
τῶν πολεμέων αὐτίκα μάλα ᾿ἀχϑήσεσθαι. ἐνίοτε δὲ καὶ τὸ τῆς 
ἐμφύτου κορύζης τε καὶ ὀφρύος μεγάλως παρέβλαψε τῷ μὴ ἐν 

15 καιρῷ τοῦ ϑυμοῦ στρατηγουμένους ῥᾳδίως. ταῦτ᾽ οὖν ἐχ πολ- 
λοῦ συνειδότες ὃ Ρωμαίων στρατὸς τοιούτοις αὐτοὺς περιήρχον- 
τὸ δόλοις καὶ μηχανήμασι καὶ τοῖς μὲν λόχοις τὰς σιταγω- 
γοὺς ἡμιόνους κατέχοπτον καὶ τὰς ἑπομένας κατέλυον ἀγοράς "Β 
τοῖς δ᾽ ἐκ τῶν λόφων ἀκροβολισμοῖς τοὺς ὑδρεύοντας ἔκχτεινον. 

20 (E.) Τὸ μὲν οὖν αὐτίκα μεταστῆσαι τὸ ἑαυτοῦ στρατόπεδον ix 
τῆς τῶν Βελλεγράδων πολιορχίας ὃ Ῥωσονσουλῆς εἷς ἀσφαλέστε- 
go» τόπον σφόδρα ἀνάξιον ἔκρινε τῆς οἰκείας ὀφρύος καὶ ἅμα 
οὗ πόῤῥω μεγάλης αἰσχύνης, “΄ηρόν τε μένειν κενεόν τε νέεσθαι. 
ὃ δὲ ἀλλὰ τῷ ϑυμῷ κινηϑεὶς ἔπεισε μετὰ πάνυ βραχέων κατὰ 


20. μεταστήσειν Α. 41. Βελλαγράδων À. 


bus per omnes Ecclesias indictis Romanas copias, quae tum erant, contra 
Rosonsulem mittit Quibus profectis neque consultum neque tutum visum 
est, aperto Marte congredi cum hoste numerosissimo ,' firmissimis armis in- 
structo et optime munito: sed dolis et insidiis et velitationibus e loco su- 
periore lacessendos esse, et cum superbi atque impatientes essent, conci- 
tandos, ut per indignationem nullo ordine solutaque acie erumperent. Nam 
Italorum a multis seculis ea disciplina est, ut cum ordine conservato inva- 
dunt hostem, firmus sint murus et inexpugnabilis: sin ἃ consueto ordine 
nonnihil recesserint, nihil prohibeat quo minus statim ab hostibus capti ab- 
ducantur. Neque raro insitus illos fastus et stolida arrogantia multum lae- 
sit, intesmpestivo &nimi impetu facile abreptos. Quae cum Romanis olim 
Rota essent, talibus eos dolis ac machinis circumveniebant. Frumentarios mu- 
los ex insidiis caedebant, et mercatum qui illos sequebatur impediebant. Veli- 
tationibus autem eos qui aquabantur ex editioribus locis occidebant. (V.) Ro- 
sonsules vero copias suas a Bellegradi obsidione statim ad tutiorem locum 
reducere, suo spiritu indignum iudicabat: praetereaque turpissimum du- 
cebat, ,,Mansisse diu, vacuumque reverti." Sed ira inflammatus cum 

is suorum invadit eos qui aquationem infestam reddebant. 


148 NICEPHORI GREGORAE 


τῶν βαλλόντων τοὺς ὑὕδρεύοντας " ofc oi ἡμέτεροε ϑεασάμενοι 
σπουδῇ παρακατιόντες ἐκύχλωσαν, καὶ αὐτίχα τοὺς μὲν ἵππους 
γεχροὺς τοῖς τοξεύμασιν ἔφηναν, πάντας δ᾽ αὐτοὺς εἰς τὸ τῶν 


* Ῥωμαίων στρατόπεδον ζῶντας ἐκόμισαν. τοῦτο μὲν “Τατίνους τὰ 


ἔσχατα συνεκύχησέ τε καὶ συνετάραξε" τοὺς δὲ Ῥωμαίους τὴν ra-5 
χίστην παρέπεισέ σφισιν ἐπιϑέσϑαε τεταραγμένοις. ἀλλ᾽ οἱ μὲν 


Ῥωμαῖοι οὕτω ῥᾳδίως xol πόνων μεγάλων χωρὶς κατὰ “Τατίνων 
V. 76 ἐστήσαντο τρόπαιον μέγιστόν τε καὶ πάσας ἐλπίδας εὐχερῶς ὕπερ- 


βαῖνον. (ς΄.) Ὁ δὲ Κάρουλος οὕτω καταστρατηγηϑεὶς 9nó τοῦ 
βασιλέως καὶ ἀντὶ μιᾶς μάχης εὐχεροῦς τε xal εὐμηχάγου διχό-- 10 
ϑὲν συγχροτουμένης ἔκ τε γῆς ὁμοῦ καὶ ϑαλάττης ἐς δύο παρ᾽ 
ἐλπίδα μερισϑεὶς καὶ τῇδε μὲν ὅλα συλλήβδην ζημιωϑεὶς τὰ τὸν 
Ἰόνιον διαβάντα στρατόπεδα, xarà δὲ τὴν Σικελιχὴν μάχην οὐχ 


Ἐδλα μὲν, τὸν υἱὸν δ᾽ οὖν ἀπολωλεκὼς ἐχάϑητο πικροῖς βέλεσε τῆς 


P. 91 


λύπης κεντούμενος πυχνὰ τὴν ψυχὴν καὶ τὸ ζῇν ὑπὸ βαρυϑυμίας 15 
ἀπολεγόμενος. βραχὺ τὸ μεταξὺ καὶ τὸ ζῇν ἐξεμέτρησεν, οὐ δυ- 
γνηϑεὶς ἐς τέλος καταπέψαι τὴν λύπην, πολλαπλῆν τινα καὶ δυσ- 
ίατον οὖσαν. . ; 

ζ΄. ᾿Αλλ᾽ ἐκεῖνο μικροῦ μὲ παρέδραμεν. Ἰωάννης γὰρ ὃ τοῦ 
ῥηϑέντος ᾿Αλεξίου ἀπόγονος, τοῦ μετὰ τὴν τῆς Κωνσταντι- 90 
γουπόλεως ἅλωσιν τῆς τῶν Κόλχων καὶ “«Ἰαζῶν τυραννήσαντος 
γῆς, ὅρκους ἐγγράφους παρὰ τοῦ βασιλέως ἐχεῖϑεν δεξάμενος 
ἐπιδημεῖ τῇ βασιλευούσῃ καὶ τῇ τοῦ βασιλέως συζεύγνυται ϑυγα-- 
τρὶ Εὐδοκίᾳ " καὶ βραχύν τινα τῷ βασιλεῖ παρὰ τῇ βασιλευούσῃ 


Φ, αὐτίκα) εὐϑὺς A. 11. ὁμοῦ om. À. 417. πολλαπλὴν Α.,. 
4«.ολλαπλοὺν ὟΝ. 


Quod nostri cum vidissent promptissime descenderunt, et hostibus circumdatis 
equos sagittis confixerunt; equites vero omnes in Romana castra vivos per- 
duxerunt. Quae res Latinos vehementer vit, et maxisum apud eos 
tumultum excitavit; Remanos autem statim impulit , ut in eos turbatos im- 
um facerent. Ita Romani insignem et omni lu maiorem victoriam de 
tinis facile et minimo labore reportaront. (VI. 
Vmperatoris ita superatus, et uno bello facili et expedito, quod terra mari- 
que paraverat, praeter spem in duo diviso, ac altero exercitu qui Ionium 
transierat prorsus perdito, altero vero qui cum Siculis pugnarat non qui- 
dem plane deleto, sed filio per i um amisso; acribus doloris stimu- 
lis animum subinde penu ue aeger et afflictus sedebet, ut eum his malis 
fractum vitae taederet. Nec um vtr e vivis excessit confectus eo moere- 
re, quem multiplicem οἱ levata difficilem concoquere ad extremum noa potuit. 
7. Sed me illud paene peeeecrar Nam Ioannes Alexii nepos (illius 
qui post Urbem captam et Lazorum tyrannidem invaserat), cum 
jusiurandum scriptum eb Imperatare accepisset, Byzantium venit, et Eu- 
docdam eiusdem filiam «xorem ducit. Ac paulisper in Urbe apud Impera- 


) Carolus vero artibus 





HISTORIAE BYZANTINAE V. 7. 5449 


συνδιατρίψας χρόνον ἔπειτα ἐπανῆκεν ἅμα τῇ γυναικὶ Eidoxíg Δ. C. 
πρὸς τὴν ἰδίαν ἀρχὴν, ἧς τὰ βασίλεια Τραπεζοῦς. ἔνϑα δὴ καὶ pu 


, 


μήπω τελέως ἐνιαυτοῦ πληρωθέντος παῖδα μετὰ τῆς Εὐδοκίας 1283 
οὗτος γεγέννηκεν, “4λέξιον τὸν νέον Kourgyóv* ὃς δὴ καὶ διάδο- € ὮΝ 
ὄχος ὕστερον γεγένηται τῆς ἐκείνου ἀρχῆς, ὡς εἰρήσεται. (Β.) Tov-B 
τῶν δ᾽ οὕτως ἐχόντων ἄρχεται πάλιν παρασπονδεῖν ὃ τῆς Θετ-. 
ταλίας ἀρχηγὸς Ἰωάννης ὃ Σεβαστοχράτωρ᾽" ὃ δὴ xal elg λύπην 
καὶ ἀκατάσχετον ϑυμὸν ἀνῆψε τὸν βασιλέα. πᾶσα γὰρ ἤδη σπο»-Ο 
δῶν καὶ φιλίας ἐλπὶς ἔσβη καὶ ὡς εἰπεῖν ἐτεϑγνήχει. τὸ γὰρ συχνὰ 
10 μὲν αὐτὴν διαῤῥήγνυσθαι, συχνὰ δ᾽ αὖϑις συνδεῖσϑωι καὶ βίᾳ 
μὲν καὶ μόλις λαμβάνειν τὴν ἐπανόρϑωσίν τε καὶ σύμπηξιν, Q- 
στα δὲ xol τὴν ταχίστην πρὸς σύγχυσιν καὶ διάλυσιν καταῤῥεῖν ' 
καὶ συμφύρεσϑαι, πρὸς ἀπόγνωσιν ἤδη τὸν βασιλέα συνήλασε 
παντελῆ" καὶ οὐχέτι σπονδῶν ἄλλων ἐμνημόνευσε τοῦ λοιποῦ, Ὁ 
156 ἀλλὰ διαπρεσβεύεται πρὸς τὸν Σχύϑην Noyüv, ὃς τὰς διατρι- 
βὰς καὶ τὴν δίαιταν εἶχε πέραν τοῦ Ἴστρου. ἦν γὰρ τούτῳ φιλία 
βεβαία πρὸς βασιλέα διὰ τὸ κῆδος " ἠγάγετο γὰρ πρὸ βραχέος 
ἑαυτῷ σύζυγον Εἰρήνην τὴν ἐκ νοϑείας γεννηϑεῖσαν τῷ βασιλεῖ V. 77 
ϑυγατέρα, καὶ ἣν διὰ τοῦτο φίλος τῷ βασιλεῖ. ἐχεῖϑεν οὖν εἰ-- 
Ξοληφὼς τετρακισχιλίους Σκχυϑῶν ἐπιλέκτους στρατιώτας tuta 
καὶ Ρωμαίων δπλιτιχήν τινα δύγαμιν προσμίξας πέμψειν κατὰ τοῦ 
Θετταλοῦ Ἰωάννου ToU, ΣΣεβαστοχράτορος ἐπί τε αὐτοῦ τούτου 
ἀφανισμῷ καὶ ἅμα ἐπὶ σφαγῇ τῆς ὅλης ἡλικίας ἁπλῶς, ὅπόσοι P. 92 
τὸν ἔφηβον παραλλάξαντες πολέμιά τε ἐπετήδευον ἔργα καὶ ὄψις 


ogi. 


11. τὸ καὶ σύμπ. add. A, — 13. συμφέρεσθαι À. 


forem commoratus una cum Eudocia coniuge in regnum suum revertitur t 
cuius regia sedes erat 'Trapezus. Ubi antequam annus elaberetur, filius 
ei ex Eudocia natus est, iunior Alexius Comnenus: qui patri deinde, uf 
infra dicetur, in regnum successit. (IL) Hoc rerum statu rursus fidem 
fregit "Thessaliae Princeps Ioannes Sebastocrator: quae res exacerbavit 
lmperatoris animum et maxima iracundia inflammavit, extincta et ut ita di- 
cam mortua omni foederis et amicitiae spe. Nam quod societas et saepe 
abrumperetur et saepe resarciretur et vix redintegrata per vim coiret , fa- 
cile vero turbata ac DONDE difflueret et confunderetur; id quidem nullam 
prorsus Imperatori retinendae eius spem relinquebat. Quare omni deinceps 
pacificationis mentione sublata legatos mittit ad Nogam Scytham, qui ul- 
tra Istrum sedes et domicilium habebat. Erat enim huic cum Imperatore 
Érma amicitia ob affinitatem: quippe lrenen, filiam illius notham, paulo 
ante duxerat, atque idcirco eius amicus erat. Ab eo accepta quatuor mil- 
lia delectorum Scytharum et iis adiunctas aliquas Romanas vires missurus 
erat Imperator adversus 'Thessalum Ioannem Sebastocratorem , tum ut eum 
ipsum et, tum ut omnes adultos, qui militise operam navarent, ac 





150 . NICEPHORI GREGORAE 


A.M. τῇ Θετταλίᾳ φάναι ἐτύγχανον. (Γ΄) ᾿Αλλὰ πρὶν εἷς πέρας ai- 
6768 τῇ Au € 9! , i 1r 
ad τὸν ἀγαγεῖν τὴν μελέτην φϑάσας ὃ ϑάνατος τοῦ δρόμου. τὴν ῥᾳ- 

671 στώνην ἐξξαίφνης ἀφείλετο. ἄρτι γὰρ αὐτῷ «“υσιμαχίας ἐγγὺς 
derer περὶ τὴν κώμην τὴν μεταξὺ τῶν Παχωμίου καὶ idilayác, οὕτω- 
A. C. 1289 σί πως αὐτῶν ὀνομαζομένων τῶν χώρων, διατρίβοντι κἀκεῖσε τὸ 5 

B Σκυϑικὸν ἐξετάζοντε στράτευμα καὶ τοὺς ἄξοντας ἐκ Ῥωμαίων 
συγκαταλέγοντι στρατηγοὺς xal ἃ χρὴ δρᾷν σφισιν παρακελευομέ-.: 
γνῷ νόσος ἐνσκήπτει δεινὴ περὶ τὴν καρδίαν, ϑάνατον σύντομον 
ἀπαγγέλλουσα καὶ πάσας ἰατρῶν τάς τε κρίσεις συνθολοῦσα καὶ 
συνταράττουσα xal ἀπράχτους ἀποδεικνῦσα τὰς συμμαχίας τῆς τέ- 10 
χνης. φασὶ δὲ καὶ αὐτὸν τηνικαῦτα δείσαντα περὶ τοῦ ϑανάτου τοὺς 

Οπαρατυχόντας ἐρέσθαι, ὅτῳ ποτὲ χαλοῖτο ὃ χῶρος ὀνόματι" ἀκού- 
σαντα δὲ Παχωμίου καὶ ᾿λλαγῆς ἐπικλήσεις βύδιόν τι στενάξαντα 
ἐνταῦϑα φάναι ,,λοιπὸν τὸ πέρας ἡμῖν, ὦ παρόντες, καὶ τὴν ἀλλα- 
γὴν κεκλῶσϑαι τοῦ βίου "᾽ μέμψασϑαί τε πολλὰ ἑαυτὸν, ὅτι Iac 15 
χώμιόν τινα ἄνδρα σεμνὸν ἐζημίωσε φϑάσας τοὺς ὑφϑαλμούς" 
ἣν γάρ τις ϑρυλλούμενος χρησμὸς περὶ τοῦ βασιλέως, ὡς περὶ 
τὴν ἀλλαγὴν τοῦ βίου τὰ Παχωμίου σε διαδέξεται. ἀφ᾽ οὗ πλα- 

Ὀνηϑεὶς ἅτε περὶ τὸν τῆς βασιλείας πύϑον λίαν ἐπτοημένος ἄχρη- 
στον περὶ τὴν βασιλείαν ἔσπευσεν ἀποφῆναι Παχώμιον. (44.) 4410-20 
ρήσειε δ᾽ ἄν τις τὴν τῶν χρησμῶν, ὁπόσοι κατ᾽ ἀνθρώπους 
ἄλλοτε ἄλλοι πλανῶνται, γένεσίν τε xol εὕρεσιν" καὶ ὅπως μελ-- 
λόντων φέροντες δήλωσιν ἀναγχαίαν εἶτα βυϑοῖς αὐτὴν αἰνιγμά-- 
των ἐπηλυγάζουσι. πατέρα μὲν γὰρ τούτων ὅστις ποτὲ ἦν ὃ τού- 
"Thessaliae flos quodammodo essent, iugularet, (IIL) Sed priusquam consi- 
lium hoc ad rem conferretur, prosperum eius cursum mors repente abru- 
pit. Nam cum prope Lysimachiam versaretur, iuxta pagum qui inter Pa- 
chomium et Allagen (locorum haec nomina sunt) situs est , ibique Scythi- 
cum exercitum inspioeret, Romanosque duces iis copiis praeficiendos de- 
ligeret, eosque quid agendum esset moneret: gravissimo cordis morbo 
corripitur, qui brevi mortem denunciaret, ac medicorum omnia iudicia con- 
fanderet et turbaret, atque omnem opem artis inanem redderet. Ferunt 
et ipsum mortis metu eos qui adessent percontatum, quo nomine locus ille 
vocaretur, cum Pachomii et Allages nomina audisset, cum alto suspirio di- 
xisse: ,,Hic nobis demum finis est, o socii, et vitae mutatio (graece, allage) 
fatis decreta;" deinde eum graviter se ipsum aocusasse, quod honestum 
quemdam virum nomine Pachomium oculis mulctare occupasset; propterea 
quod vulgo ferebatur Oraculum de Imperatore his.verbis conceptum , sub 
vitae mutationem Pachomius te excipiet: quo deceptus et pri cupidi- 
tate amens Pachomium Imperio inutilem efficere festinarat. (1V.) De ortu 
etinventione Oraculorum, quae alias alia passim apud homines circumferuntur, 
pati fortasse dubitaverit: item qui fiat, cum futurorum necessariam si- 
&nificationem complectantur, ut intricatis verborum ambagibus eam obscu- 
rent. Nam quis ea eomposuerit, e£ ad posteros tranamiserit, a nemine 





HISTORIAE BYZANTINAE V. 7. 151 - 


τοῦς πεποιηκώς τε xal τῷ χρόνῳ φέρειν παρασχὼν, οὐδένα ποτὰ Α. C. 
τῶν πάντων ἀναγράφοντα εὕρομεν, οὔϑ᾽ ὅστις ἱστοριογράφων ἢ ΤῊ 
συγγραφέων ἐγένοντο. ἀλλὰ τοῦτο μόνον εὕροι τις ἂν ἐπισημαι. 1989 
γομένους ἅπαντας, ὡς κατὰ τόνδε ἢ τόνδε τὸν χρόνον συνέβη m air 
δτόνδε ἢ τόνδε διαϑρυλλούμενον τὸν χρησμὸν τήνδε ἢ τήνδε τὴν R εὰ 
ἔκβασιν καὶ τὸ πέρας ὕστερον σχεῖν. τίς δ᾽ ὃ πρῶτος λαλήσας 
ἕκαστον τούτων, τοῦτο δὲ πρᾶγμα τοῖς πᾶσι καϑάπαξ ἀνεκλά-- 
λητόν τε καὶ ἄγνωστον, πλὴν εἶ μὴ ψεύδεσθαι βούλοιτό τις. τισὶ Ἐ' 
δὲ δοκεῖ, δυνάμεις τινὰς ὑπηρετιχὰς καὶ λειτουργικὰς, τὰς μὲν 

10 ἀγαθὰς, τὰς δὲ τοὐναντίον τιμωρητικὰ ὄργανα, ἐπισκόπους οὔ-- 
σας τῶν τῇδε περιπολεῖν ἀέρα καὶ γῆν τήν τε γνῶσιν τῶν ἐσομέ- 
vuv ἄνωθεν εἰληφυίας καὶ πρός γε ἔτι τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ μετα- 
διδόναι αὐτὴν τοῖς ἀνθρώποις, πῇ μὲν δι᾽ ἐνυπνίων, πῆ δὲ 0c 
ἀστέρων, πῆ δὲ διὰ Δελφικοῦ τινος τρίποδος, πῆ δὲ διὰ σπλάγ- 

15 χνων ἔστιν ὧν ἐνίοτε ϑυομένων ζώων, πῇ δὲ, ἵνα τὰ πολλὰ πα- P. 93 
ραδράμω, διὰ φήμης ἐξ ἀέρος τὰ πρῶτά ποϑὲεν γεννηϑείσης, εἶτα 
περιϑεούσης ἀμοιβαδὸν τὰς τῶν πολλῶν ἀκοὰς, ἣν δὴ καὶ ϑείαν 
ἐκάλεσαν ὕσσαν oí πάλαι σοφοί, ἔστι δ᾽ ἃ ἐν πέτραις ἢ τοίχοις 
εὕρηνται γεγραμμέγα πολλάκις, μηδενὸς ὅστις ποτὲ ἦν ὃ γεγρα- 

20 φὼς δηλουμένους. | (E.) “Τδονται μέντοι δι᾽ αἰνιγμάτων τὰ náv-B 
τα καὶ oU πάντη σαφῆ, ζαϑάπερ τὰ τῶν βασιλέων κειμήλια, V. 78 
διὰ τὸ ἔνϑεα εἶναι xol οἷα χρεὼν ὕπὲρ τοὺς πολλούς. τὰ γὰρ 
τοῖς πᾶσι πρόχειρα κόρον τε ἔσχε xal ἀχρηστία σφίσιν ὡς τὰ πολ-- 
λὰ περικέχυται" γίνεσθαί γε μὴν τὴν χρείαν αὐτῶν οὗ πάνυ τοι 


17. ϑείαν ὅσσ. ind. A. — 91. πάντη] πάντα A. — 23. ἴσχει A. 


"uem vel historiarum vel aliarum rerum scriptore traditum reperimus. 
Sed illud tantum ab omnibus annotatum deprehendas, alio atque alio tem- 
pore hoc vel illad Oraculum vulgo iactatum hunc vel illum exitum postea 
abuisse. Quis vero primus ea singula pronunciaverit, id vero omnibus 
' prosus indictum et ignotum, nisi quis mentiri velit. Sunt'ttamen qui exi- 
stiment, spiritus quosdam famulantes et administros i alios bonos, alios ve- ᾿ 
lut quaedam instrumenta suppliciorum maleficos, inspectores esse eorum 
quae hic gerantur, aeremque et terram peragrare; qui futurorum scientiam 
Superne acceperint, ac praeterea licentiam eius communicandae cum homi- 
nibus partim per insomnia, partim per astra, partim per Delphicum quem- 
iam tripodem, partim per exta quarundam pecudum immolatarum, partim 
(ne sim prolixior) per vocem primum ex aere alicunde ortam , ac deinde 
aures hominum vicissim circumsonantem , quam veteres sapientes divinam 
vocem appellarunt. Saepe etiam factum, ut in saxis aut parietibus nullo 
ibidem auctore indicato scripta reperirentur. (V.) Sed tamen omnia amba- 
gibus involuta, nec satis perspicua pred quemadmodum Imperato- 
rum ornamenta, quae divini quiddam habere, et (uti par est) vulgi con- 
ditionem superare existimantur. Nam quae exposita sunt omnibus facile 
fastidiuntur, et fere ut inutilia negliguntur. Non tamen eorum usus omnino 








152 NICEPHORI GREGORAE 


A.M. μάταιον οὐδ᾽ ἀργὴν, εἴ τις μὴ πάρεργον ταῦτα, ἀλλὰ μετὰ avyé- 
b σεως τῆς προσηχούσης σχοποῖτο. οἷς μὲν γὰρ τιμωρίας, οἷς δ᾽ 
6791 εὐεργεσίας ἑΐνεκα προδείκνυνται. οἱ μὲν γὰρ ἢ κουφοτέραν τὴν 
run ἔφοδον τῶν δεινῶν εἰργάσαντο προανασταλέντες καὶ προοικονο- 
Ομήσαντες ἑαυτούς * ἢ τελέως σφᾶς αὐτοὺς ἀπήλλαξαν τῶν δεινῶν 5 
. διὰ σπουδᾳιοτέρας ἀγωγῆς ἐξευμενισάμενοι τὸ ϑεῖον. τοῖς δὲ διὰ u- 
κροψυχίαν ὃ μεταξὺ χρόνος κόλασις τῇ τῶν δεινῶν προσδοχίᾳ γίνε- 
ται πρὸ τοῦ παϑεῖν Q χρὴ παϑεῖν, τῆς προνοίας οὕτως οἰκονομού- 

Ῥσης δι᾽ ἔκτισιν ἀκμαιοτέραν ὧν ἐπλημμέλησαν. εἰ δὲ καὶ ψεύδονταί 
τινα καὶ διαπίπτουσιν οἱ ταῖς ἐλπίσι τρεφόμενοι τούτων" (πάντα 10 
γὰρ τὰ δηλούμενα τοῖς μέν εἶσιν ἀνιαρὰ, τοῖς δὲ τερπνά" ὥσπερ ἢ 
τῆς τοῦ Κροίσου ἀυχῆς κατάλυσις «υδοὺς μὲν καὶ Κροῖσον ἠνίασε, 
Κύρῳ δὲ καὶ Πέρσαις εὔδαιμον ἔδοξεν) εἰ οὖν οὕτωσί πως δο- 
κοῦσί τινα διαψεύδεσϑαι, o) παρὰ τὴν τῶν χρησμῶν φύσιν συμ- 

E βαίνει τουτὶ, ὅτι μὴ παρὰ τὴν φλεγμαίνουσαν ἔφεσιν τῶν λιχνο-- 15 
τέρων ἀνθρώπων τοὺς χρόνους προαρπαζόντων xal τὸν νοῦν τῶν᾽ 
λογίων πρὸς τὴν οἰκείαν διαστρεφόντων ὄρεξιν. σκεπτέον δ᾽ οὖν 
ὅμως μή τινες διαπαίζοντες δῆϑεν τοὺς τοῖς τοιούτοις χρωμένους 
καὶ νέα στιχίδια πλάττοντες elg μίμησιν τῶν χρησμῶν ἔπειτα κα- 
τὰ τὸ λεληϑὼς παρασπείρωσιν εἰς τὸν δῆμον αὐτὰ, ὥστε τοῖς 30 

* τούτων ψεύδεσι καὶ τὴν ἐχείγων συγχεῖν ἀλήϑειαν τοῦτο γὰρ οὐχ 

F ὀλίγοι καὶ τῶν ἐφ᾽ ἡμῶν πεπραχότες ἑάλωσαν, ἀλλ᾽ ἐκεῖσε ἐπάνειμι. 

A. C. 1469 (ς΄.) Ὁ μὲν δὴ βασιλεὺς περὶ οὕς εἰρήκειμεν τόπους παρ᾽ ἐλπίδα 
Decebr. II. τῆς οἰκείας ἔτυχε τελευτῆς κατὰ τὸ ἑξωκισχιλιοστὸν ἑπταχοσιοστὸν 
15. φλέγουσαν Α. — 24. que A. 


inanis aut nullus est, si quis ea non perfunctorie, sed cum debita animi 
attentione expendat. Aliis quippe beneficii , aliis supplicii loco significan- 
tur. Quidam enim se ipeis n peepup ac sapienter praeparatis calamitatum 
impressionem molliorem reddidere; aut etiam vitae emendatione placato 
Deo prorsus illa averterunt: quibusdam, quod animo pusillo essent, inter- 
iectum tempus et ipsa calamitatum expectatio supplicio fuit, priusquam ad- 
venirent ea quae perpetienda erant, ita gubernante Providentia, ut gra- 
vius ob commissa plecterentur. Quod si qua mentiantur hominumque spem 
frustrentur : (nam omnia quae significantur aliis molesta sunt, aliis jucunda: 
ut Imperii, quod Croesus habuit. destructio Croeso et Lydis molesta, Cyro 
et Persis pergrata visa est) si qua igitur ita fallere videantur, id non ipso- 
rum oraculorum natura fit, eed hominum avidiorum praepropera potius cu- 
piditate, qui tempora anticipent, et oraculorum sensum ad optata sua de- 
torqueant. Interim tamen videndum, ne qui sint, qui huiusmodi oraculis 
&ddictos ludificentur, et novos commentitios versiculos ad oraculorum imi- 
tationem confingant, eosqne clam in vulgus spargant, horumque mendaciis 
etiam illorum veritatem confundant: id quod multos nostra etiam aetate 
fecisse constat. Sed illuc redeo. (VL) Imperator illis in locis, quae dixi, 
praeter spem suam fato functus est, anno ab orbe condito sexies millesimo 








HISTORIAE BYZANTINAE V. 7. 158 


ἐνενηχοστὸν πρῶτον ἔτος, ὀχτὼ καὶ πεντήχοντα ἐτῶν τυγχάνων. Δ. C. 
ὃ δ᾽ υἱὸς καὶ βασιλεὺς ᾿Ανδρόνιχος τηνικαῦτα παρὼν μὴ ὅτι γε xi 
τῆς τοῖς βασιλεῦσιν νενομισμέγης οὐκ ἠξίωσε τὸν πατέρα ταφῆς, 1282 
ἀλλ᾽ οὐδ᾽ ὁποία βαναύσοις ἢ σκαπανεῦσιν ἐφεῖται" πλὴν ἢ m ES 

δὅτι παρεκελεύσατο νύκτωρ βραχεῖς τινας ἄνδρας πόῤῥω zov τοῦ P. 94 
στράτοπέδου ἀπαγαγόντας πλείστην ἐπισωρεῦσαι γῆν, τοῦτο μό- 
vov αὐτοῦ προμηϑευσάμενος, μὴ ϑηρίων στόμασιν ἴσως σῶμα 
βασιλικὸν διαμερισϑῇ. τὸ δ᾽ αἴτιον ἡ τοῦ ὀρϑοῦ τῆς ἐχκλησίας 
δόγματος ὑπῆρχε παρατροπὴ, ἧ ζῶν μὲν ἐκεῖνος, ὡς πρόσϑεν 

10 εἰρήκειμεν, κατεχρήσατο" οὗτος δὲ λάϑρα προϑέσεσιν ὅλαις ἀπέ- 
στεργε τῆς ψυχῆς, ὡς προϊόντες ἐροῦμεν πλατύτερον. οὐ γὰρ8Β 
ἐχεῖνον, τὴν δ᾽ ἐχείνου τοιαύτην μάλα σφοδρῶς ἀπεσείετο πρᾶξιν. 
πατρικῆς γὰρ ἑΐνεκα στοργῆς καὶ τιμῆς,καὶ 007 ἀνήκει αἰδὼς πά»-- 
τας υἱοὺς ὑπερβέβληκεν, ὁπόσοι πατράσιν ἀρέσκοντες ἔδοξαν. 

15(Z.) ““λλὰ τὰ μὲν περὶ τὸν βασιλέα ΠΠιχαὴλ. τὸν Παλαιολόγον ἐς 
τοιοῦτον κατήντησε πέρας. ἦν δὲ ὃ ἀνὴρ τήν τε ὄψιν εὐπρεπῆ 
κεκτημένος ἐκ φύσεως μετά τινος ἐμβριϑείας καὶ ἡγεμονικοῦ πα-- 
ραστήματος ῥώμην τε ἔχων σώματος καὶ πεῖραν ἔργων πολεμικῶν C 
διὰ πολλῶν τῶν χρόνων συγγυμνασϑεῖσαν καὶ ἀσκηϑεῖσαν αὐτῷ" 

ϑ0χαὶ δεινὸς ὧν γνῶναι καὶ εἰπεῖν τὰ δέοντα ὀξύτερος, ἦν ἐν ταῖς 
πράξεσι. μεγαλοδωρότατος δ᾽ ἐς τὰ μάλιστα ἔδοξεν ἐν τοῖς προ-- 
οιμίοις τῆς βασιλείας, ἵνα ταῖς εὐνοίαις οἶμαι οἰχειώσηται τὸ 
ὑπήχοον᾽ ἔπειτα πρὸς τὸ μετριώτερον ὑπεχάλασε, τῶν παντα-- V. 79 
χόϑεν ὑποφυομένων πολέμων μαχρὰς καὶ πολυτελεῖς τὰς τῶν χρη- 


14, υἱοὺς Α.. υἱὸς W. 


- septingentesimo nonagesimo primo, annos octo et quinquaginta natus. Αἰ 
fihus eius Imperator Andronicus, qui tunc aderat, patrem Imperatoria se- 
pultura adeo non honoravit, ut ne vili quidem, qualis opificibus et fossoribus 
tribuitur, dignatus sit: praeterquam quod iussit, ut noctu pauci quidam ca- 
daver procul a castris abductum multa terra obruerent, id modo cavens, ne 
Imperatorium cadaver a feris discerperetur. ἴῃ causa erat, quod ille dum 
'wiveret a recta Ecclesiae doctrina descivisset, ut supra exposuimus: quod 
quidem filius omni animi affectu tacite aversatus fuerat, ut fusius infra di- 
cturi sumus. Non enim patrem, sed illud patris factum valde oderat. 
Nam pietate et observantia et reverentia omni parentibus debita eos omnes 
superavit, φὶ unquam patribus suis sese obsequentes praebuerunt. (}1.)Ὰ6 
Michaelis Palaeologi hic exitus fuit: cui viro natura ipsa dederat speciem 
decoram, nec non gravitatem quandam, et dignam Principe maiestatem. 
Ko accesserat robur corporis, et rei militaris peritia longo tempore colle- 
cta et multo usu exercitata. Cum autem et prudentia et eloquentia vale- 
ret, in rebus gerendis multo fuit acrior. In Imperii principio munificen- 
tissimus esse visus, ut subditorum animos nimirum sibi conciliaret. Deinde 
modum sumptibus adhibuit, cum bella undecunque existerent, quae diu- 


— 


154 NICEPHORI GREGORAE 


A. M. μάτων δαπάνας ἀπαιτούντων μενά τινος ἀνάγκης ἀπαραιτήτου. 
"ἃ ὀ εἶχε δὲ καὶ, ὥς τινες ἔφασαν, συντριβήν τινὰ λογισμῶν κεντοῦ-- 
6791 σαν ἀεὶ τὸ συνειδὸς τῆς ψυχῆς διὰ τὴν καινοτομίαν τοῦ δόγμα- 
Palaeologi. Toc, εἰς ἣν ὑπὲρ τῆς ἐς τοὺς παῖδας διαδοχῆς τῆς βασιλείας éav- 
τὸν κατήνεγκεν" ἀφ᾽ ὦν, Gg τὸ εἰχὸς, αὐτὸς ἀπώγατο μηδὲ τα- 5 
φῆς τελευταῖον ἀξιωϑῆναι βασιλικῆς, τοὺς τῆς ἐχχλησίας ϑὲε- 
Ἑ σμοὺς τῆς πατρικῆς στοργῆς πολλῷ προτιμώντων. (Η..) Ἔμοιγ᾽ 
οὖν ἐχεῖνος ἂν εἴη σοφὸς καὶ φρόνιμος οἰχονόμος, ὅστις ἑαυτοῦ 
γε ἕϊνεχα πρῶτον αἱροῖτο τὰ βέλτιστα, ἔπειτα τῶν υἱέων καὶ ὅστις 
xa9' αἷμα προσήχει. ὅστις δ᾽ ὁλοσχερῶς ἐς τὴν τοῦ βίου φλε- 10 
γμαίνουσαν κέχηνε δόξαν καὶ τὰς τὴν ψυχὴν ἐπικλυζούσας εὐτυ.- 
χεῖς τῶν παρόντων καὶ λυομένων περιπετείας καὶ προτιμύη τὰ 
ἥδιστα τῶν βελτίστων, H9" ἑαυτοῦ χάριν, e? ὅστις αἵματος 
Εγείτων αὐτῷ, ἄϑλιος οὗτος ἐμοὶ τῆς ἀπονοίας καὶ μάταιος τῆς 
ἀνονήτου σπουδῆς" ὅτι πρὸς τῷ καὶ ϑεὸν ἀντιστρατευόμενον ἔχειν 15 
τῇ γνώμῃ καὶ τοῖς βουλεύμασιν ἤδη καὶ τἀναντία προφανῶς τῶν 
ἐλπίδων εὑρίσχει πρὸ τῶν ποδῶν καὶ τοῖς τῆς καχοδαιμονίας 
ἐσχάτοις κρημνοῖς περιπίπτει. ἰδοὺ γὰρ καὶ ὃ τῷ λόγῳ προκείμε-- 
γος βασιλεὺς ιχαὴλ ὃ Παλαιολόγος τἄλλα συνετὸς ὧν ὅλην ὡς 
Ῥ. 95 εἰπεῖν τὴν τῆς τύχης εὐμένειαν ἐπακολουϑοῦσαν ταῖς πράξεσιν 90 
ἔχων αὐτοῦ πρός γε τὸ φίλτρον τῶν παίδων ἐξεϑηλύνϑη καὶ ἀλη-- 
ϑεύοντα ἔδειξε Πλάτωνα, πᾶν τὸ φιλοῦν περὶ τὸ φιλούμενον ἐκ-- 
τετύφλωται᾽" φάσκοντα. δέον γὰρ εἰς τὴν ἄνωϑεν εὖ τὰ πάντα 


- 


12. προτιμῴη À., προτιμῶν W. 


turnos et magnos sumptus eosdemque necessarios et inevitabiles postulabant. 
Nec desunt, qui eum afflicto animo, et perpetuo turbata conscientia fuisse 
dicant ob innovatum dogma ; cui ille culpae ideo succubuerat, ut Imperium 
ad liberos suos propagaret, a quibus id scilicet honoris.ei ut par ernt ha- 
bitum est, ut ne Imperatoria quidem sepultura ornaretur, Ecclesiae sanctio- 
mes patriae pietati longe praeferentibus. (VIIL) Mea vero sententia is 
pisi sapienterque rebus suis consulet, qui sui ipsius primum deinde 
iberorum etiam et cognatorum causa elegerit ea quae optima sunt. Qui 
vero inanem mundi gloriam unice aucupatur, et rerum praesentium ac flu- 
- xarum prosperos successus, quibus anima veluti demergitur, avide inhiat, 
iucundissima optimis anteponens, sive id sua sive cognatorum suorum causa 
faciat, is mihi et ob amentiam miser, et ob inane stpdium vanus videtur. 
Etenim praeterquam quod Deum suae voluntati suisque consiliis adversan- 
tem habet, etiam ipsos rerum exitus alios plane experitur quam speraverat, 
et in extrémas miserias praecipitatur. Ecce enim is de quo nunc agimus 
Micha&l Palaeologus, vir alioqui prudens et qui in rebus gerendis fortu- 
nam amicam prorsus et obsequentem habuit, caritate liberorum victus 
verum esse ostendit illud Platonis dictum: ,,quidquid amat caecum est 
circa id quod amatur." Nam cum omnes de ge e£ de liberis suis curas in 


HISTORIAE BYZANTINAE V. 7. 155 


κινοῦσαν xal διοικοῦσαν πρόνοιαν ἄναρτῆσαι τὴν ὅλην ἑαυτοῦ τε 
χαὶ τῶν παίδων φροντίδα " ὃ δὲ τυφλῷ ποδὶ πρὸς τὰ φίλτρα τῶν 
παίδων φάναι βαδίζων ἔλαϑεν ἑαυτὸν ἀρχῆς ἀπ᾽ ἄχρας εἷς τὸ βά- 
ραϑρον τῶν τε ἄλλων δεινῶν συνωθήσας καὶ πρός γε ὅσα δημο-- 


λείαν ὃ χύριος ἄνωϑεν ἐμνηστεύσατο, ὡς πολυτρόπως καὶ πολ-- 
λαχόϑεν δεδήλωται, εἰ τὴν μιχροψυχίαν καὶ αὐτὸς ἐπὶ βραχὺ 
παρεχρούετο καὶ τήν τε γλῶσσαν ἐπιορχίας παντοίας τάς τε χεῖρας 


αἱμάτων ἀϑώους ἐφύλαττε καὶ πρός γε ἔτι el τὴν γνώμην 9negó- C 


ἴοριον τῆς τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ ἔϑους εἶχε καινοτομίας μαχρῷ ἂν 
τῷ μέτρῳ τοὺς πρὸ αὐτοῦ βασιλέας παρήλαυνεν ἅπαντας ἅπασιν 
ὅσα πληϑὺν ἐγκωμίων ἐφέλκεται. ἀλλ᾽ ἐχρῆν, ὡς ἔοικεν, ἐῤῥά- 
φϑαι μὲν ὑπὸ Ἰστιαίου τὸ πέδιλον, ὑποδεδέσϑαι δὲ τὸν “Ἵριστα-- 
γύραν, ἵν᾽ ἡμεῖς ἐς τὰς τῶν δεινῶν ἐσχατιὰς καταντήσωμεν, εἶτε 
15 δι᾽ ἔχτισιν χαχῶν παλαιῶν τε καὶ νέων, εἴτ᾽ οὐχ οἶδ᾽ ὅπως. εἶεν. 


7. ἐπιβραχὺ A. 


Divinam Providentiam omnia recte administrantem ac dispensantem relicere 
debuisset: ille caeci instar, dum amori liberorum suorum indulget, impru- 
dens ἃ summo principatu in calamitatum barathrum sese praecipitavit, idque 
consecutus est, ut vulgo eum execrentur. Enimvero cum Deus imperium 
illi inde ab infantia destinasset, ut multis variisque exemplis declaratum 
est, si pusilli animi impotentiam tantisper ipse quoque coercuisset , si lin- 
guam abstinuisset ab omni periurio, et manua a cruore puras servasset, si 

enique voluntatem habuisset ab omni disciplinae Ecclesiasticae novitate 
alienam: longo intervallo superiores Imperatores omni laudum genere su- 
perasset. Sed oportebat utique calceum ab lstiaeo consui, ab Aristagora 
vero indui, ut nos in extrema mala deveniremus, sive ad vetera et recentia 
delicta luenda, sive nescio quam aliam ob causam. Atque haec bactenus. 


NIKHOÓOPOY TOY DTPHIO0P. 
PAOMAIKHZX IXTOPIAEX 
40roz e. 
NICEPHORI GREGORAE 


BYZANTINAE HISTORIAE 
LIBER SEXTUS. 





KEOQAAAIA, 


Βασιλεία ᾿ἀνδρονίχου τοῦ Παλαιολόγου υἱοῦ τοῦ Μιχαήλ. Περὶ 
συγχύσεως τῶν τῆς ἐκκλησίας προϊσταμένων. Περὶ Τρηγορίον τοῦ πα- 
τριάρχου τοῦ ἐκ τῆς νήσου Κύπρου. Περὶ τῆς τοῦ βασιλέως ᾿Ανδρονί- 
xov δευτέρας γυναικὸς Εἰρήνης. Περὶ τῆς ἐξορίας τοῦ Bfxxov τοῦ 
χρηματίσαντος πατριάρχου. Ὅτε περὶ τὴν ἐκκλησίαν δακρύων γεγόνα- 
σιν ἄξια παρὰ τῶν τότε ἀρχιερέων. Περὶ τοῦ τυφλωθέντος διαδοχοῦυ 
τῆς βασιλείας Ἰωάννου. Περὶ τῆς αἰτίας τῶν κατὰ θάλασσαν δεινῶν. 
Περὶ τῆς λύπης Γρηγορίου τοῦ πατριάρχου, δε᾽ ἣν καὶ τὸν πατριαρ- 
χικὸν παρῃτήσατο ϑρόνον. Διάκρισις περὶ δικαίας ψήφου τοῦ ϑεοῦ. 
Περὶ τοῦ πατριάρχου ᾿4ϑανασίου. Περὶ τοῦ Πορφυρογεννήτου.  Ka- 
τάβασις ᾿Αϑανασίου ἐκ τοῦ πατριαρχικοῦ θρόνου. Περὶ Ἰωάννου τοῦ 
“««ατριάρχου τοῦ ἐκ Σωζοπόλεως. Περὶ Alsb(ov τοῦ πιγκέρνη. Περὶ συμ- 
πενθερίας τοῦ Κράλη Σερβίας. Περὶ τῶν Aiáwew. Περὶ τῆς τοῦ πα- 
τριάρχον Ἰωάννου καταβάσεως. 


ARGUMENTUM BOIVINI. 


Andronicus patri succedit. Imperii initia turbulenta. Scythae ausi- 
lares ut dimissi. Michael Glabas. C. Imperatoris quo translatum. 
Luctus indictus. Hes ecclesiasticae. ules domum redeunt. — Peccus 
clam secedit. Iosephus iterum patriarcha. — Diaboli principatus εἰ vecti- 
golia. Tres ín ecclesia Graeca factiones. — Josephus iterum patriarchatu 
cedit. Imperatoris aequitas. — Factiosi Atramytium conveniunt. Moritur 
losephus. Gregorii Oyprii eloquentia. — Ut patriarcha | designatus. sil. 
Cur dilata consecratio. Cosylenus antistes Debreno praelatus. Heracleen- 
sem inaugurat. Hic movo patriarchae manus imponit. Lez Severi Im- 

Constantinus Magnus concessa urbibus privilegia non abroga- 
vit. Zelotae cur Gregorium Cyprium suspectum habeant. Eorum crude- 
litas, ambitio, avaritia. Synodus. Atramyttena. — Iudicium de libris ἱ 
permissum. Igmie meuiris favet. Concordia redintegrata. — Patri 


NICEPH. GREG. HIST. BYZANT. VI. 157 


auctoritas stabilita. rseniatarum postulatio. Corpus  drsenii in So- 
phiae templo deponitur. . Quonam deinde translatum. De Theodora Ew- 
logiae filia (Cap. 1). ^ndronicus viduus ab Hispanorum rege uxorem 
petit. Irene ei datur idque inconsulto Papa. Mos vetus Latinorum prin- 
cipum.  Irenes elogium. Gregorius Cyprius. Vecco. invidet. | Kum rele- 
gari curat. Vecci querelae. Synodus. — Vecci eloquentia. Gregorius pa- 
triarcha εἰ Musalo magnus Logotheta eum rofellunt. Muszalonie aucto- 
vitae. Insigne dignitatis. Veccus disputtndo nihil proficit. Communio- 
nem adversariorum repudiat. In exilium denuo mittitur cum  Meliteniota 
et Metochite. Crudelitas selotarum in cos, qui Latinae ecclesiae adhae- 
serant. usta crudelitatis poena. — Andronicus paterni sceleris vindictam 
timet.  Lascarem caecum invisit et solatur. In Orientem abit (2). Qui- 
949. /ndronico auctores fuerint, ne sumptum faceret in classem. Quam 
funestum id. consilium rei Homanae fuerit. Latinorum vires ex eo auctae. 
Piraticarum navium audacia. Gasmulica tura ob inopiam dispersa. 
Neglectae triremes multae pereunt. Paucae incolumes servatac (8). Gre- 
gorius  Cyprius Vecco supplici opem negat. Iusto Dei iudicio punitur. ^ 
Jccusatur a suis ut blasphemus. | 4b amicis ingratis proditur. [dem oi 
€«ccidit quod olim Iulio Cuesari. Omni praesidio destitutus secedit in 
monasterium  Hodegetriae, Inde. in aliud transit, α muliere nobili evo- 
catus. Moritur. Chilas et Daniel cius accusatores animi ingrati dant 
poenas. ccusantur ipsi quoque a carissimis. Imperator eos aversatur. 
Contemnuntur a collegis. Vitam in urbe finiunt moerore confecti (4). 
Gregorio Cyprio succedit. Athanasius, vir jlliteratus et austeris moribus. 
Clericos castigat. — Nec pontificibus parcit. Gregorius Oyprius viros do- 
ctos εἰ eruditos ecclesiis praefecerat. [8 Athanasius. residendi necessi 
fatem imponit. Ipeos principes censurae metu continet. Quas res mona- 
chis interdizerit. De equitatione quid statuerit. In monachos hypocritae 
severe animadvertit. Item. in fanaticos. Poenae impositae. — /thanasü 
constitutiones non diu viguerunt. Mos antiquus interpretandi publice sa- 
eras scripturas; item praedicandi verbum divinum. — Uterque mos novis- 
sime abrogatus, Status ecolcsiae ín peius mutatae. Morum depravatio. 
Jurandi licentia. Rationis εἰ doctrinae lux cstincta. — Eius mutationis 
eausae expenduntur. | Cur. ecclesiam Graecam desolari oportuerit, Mirum 
eam cladem in Jthanasii tempora incidisse (5). |. 4ndronicus Constanti- 
uum Porphyrogenitum fratrem suspectum habet. Prima simultatis cau- 
ea.  Secunda., Tertia. Priores duae prorsus iniquae. "Tertia. paulo 
éustior. Cyrus iunior cur fratrem. in se armaverit. ΟἿΣ Augustum ,fin- 
tonius. Porphyrogenitus uxorem ducit. —Studii monasterium  instaurat. 
"Andronicus in. /f£siam transit. Porphyrogenitum in carcerem coniicit: item 
eius amicos (6). Tumultus publicus contra Athanasium. | Irarum causa, 
"thanasius  seccdit. De excommunicationis sententia manu eius clancu- 
lus scripta. ἴ a pueris inventa sit. Quos motus ezcitaverít, | 4tha- 
adsii fama imminuta. | Ut is apud Imperatorem se excusaverit. Veniam 
dat et petit. De loanne Sozopolitanoó. | Eo patriarcha, monachi improbi 
respirant. Michael Andronici filius diademate ornatur (7). Italus εἰ - 
Armenus affinitatem Imperatoris ambiunt per legatos. Italus cur nom. 
auditus.  Mctochites εἰ Glycys, qui et quales viri. Eunt in insulam Cy- 
prum legati de affinitate. Be infecta in Armeniam proficiscuntur. Suum 
illud iter Glycys descripsit. Maria regis Armeniae soror Byzantium ad- 
ducitur. "Turci Romanos fines populantur. Philanthropenus εἰ Libada- 
fius in siam mittuntur. Eorum elogium, | Philanthropeno omnia pro- 
spere succedunt. Multi ad illum se adiungunt. Libadarius eum suspe- 
ctum habct. Cretenses transfugae ipsum hortantur ad defectionem. Phi- 
lanthropenus haesitat. —Consentit. Imperii insignia non admittit. Eius 
defectio nunciatur Libadario εἰ Imperatori. Philanthropenus imprudens 





158 NICEPHORI GREGORAE 


Libadarium imparatum omittit. "Theodorum Imperatoris fratrem invadit. 
Libadarius pecuniam et militares copias cogit. Ia Lydia casiramceta- 
fur. Cretenses pecunia corrupti Philanthropenum εἰ victum tradu, Li- 
badarius capto insultat. Visum adimit. Notatur ut insolens et crudelis (8). 
Terrae motus. Multae aedes labefactae. — Michaelis Mrchangeli statua 
deiecta. Quis illam primum erexerat. Quis lapsam restituit. — Moritur 
loannes Trapesuntis [mperator. ^ Alexius filius ei succedit. Eudocis v 
dua Byzantium venit. Crali nubere. recusat. Cralis inconstantia. erge 
uxores. Imperator filiam suam | Simonidem ei despondet. — Thessalonicem 
conveniunt. — Porphyrogenitus fratrem vinctus. sequitur.  Obsides dati α 
Crale. De Sphendostlavi sorore εἰ de Cutrule. Simonis quinquennis a 
sponso quadragenario abducitur (9). .4leni a Scythis subacti legata 
fnittunt ad. Imperatorem. | Korum postulata et promissa. — Andronicus Ro- 
manis diffisus ; ad. auxilia externa se convertit: quanto' «εἰ Romanae de- 
sno, (lani cum uxoribus et liberis admissi. — 4cerbis exactionibus occa- 

' sionem praebent. In siam transeunt. Michaelis lmperateris ductu. Or-— | 
ta Magnesiam castramctantur. Turci cos observant.  Inordinatos ade-- 
viuntur. ἐπ fugam vertunt. Imperator recipit se in urbem M ἱ 
Alani Christianorum agros populantur. Turci usque ad oram Lesbi pre 
grediuntur (10). Veneti ια Genuensibus sacpius. victó magnam classem 
snstruunt. Genucnses. Galataei ut sibi εἰ rebus suís consuluerint. Κο- 
rum domus et naves vacuae incenduntur. Byzantini ob incensa. suburbis 
in Venetos saeviunt. Veneti satisfieri sibi ab impcratore postulant. Non 
audiuntur. Bysantinos οὗ abiectam rei navalis curam iniuriae expositei 
despiciunt. — lisdem superbe  illudunt. — Pracda  onusti domum  redeust. 
Joannes patriarcha contemnitur, ut simplex εἰ indoctus. Secedit, In pe- 
triam revertitur (11). . 





9 ; | - 
A.X. α΄. Εἰπὰ δὲ πρὸς τὸν υἱὸν “Ἱνδρόνικον 7) τοῦ κράτους καὶ τῶν 
a) βασιλικῶν σκήπτρων μετέβη διαδοχὴ, καὶ πολὺς πολλαχόϑεν τὰ 
6836 πράγματα ϑόρυβος συνεχύχα. ἔνϑεν μὲν γὰρ ὃ τῆς ἐχχλησίας 
1289 ἀναῤῥιπίζεσϑαι ἤρξατο πόλεμος παρὼ τῶν ἀποῤῥαγέντων μερῶν 
ad ἀφορμὴν εἰληφότων ἤδη τὴν τελευτὴν τοῦ βασιλέως " ἔνϑεν δ᾽ 95 
Imp. 308 a T χεχλημένων Σχυϑῶν ὄχλος τεσσάρων ὄντων ἐπέχεινα χιλιάδων 
Senioris. πολὺν ἐπέσειε τοῖς πράγμασι κίνδυνον, μὴ τὸν καλέσαντα βασι- 
P. Ὁ Ma ϑανάτῳ ζημιωϑέντες νεωτερίσωσί τι περὶ τὴν τῶν πραγμά- 
Βτων ἀλλοίωσιν. ῥᾷστον δ᾽ ἦν αὐτοῖς βουληϑεῖσιν, ἐπεὶ τὰ Ῥω- 
μαϊκὰ μὴ παρῆσαν στρατεύματα, φόνον τε οὖκ ὀλίγον τῶν πα- 10 
ρατυχόντων Ῥωμαίων ἐργάσασϑαι καὶ λείαν τά τε βασιλικὰ χρή- 


1. Cum entem δὰ filium Andronicum suprema auctoritás et Imperii suc- 
cessio transiisset, magno tumultu plena erant omnia, Hinc enim ii qui ab 
Ecclesia abscissi erant bellum Ecclesiasticum suscitabant, occasionem na- 
cti ipsum Imperatoris obitum: inde auxilia Scythica, quae quatuor millium 
numerum excedebant, magnum Reipublicae periculum mini tur, ne pro- 
pter obitum eius ἃ quo arcessita fuerant novi aliquid in hac rerum muta- 
tione molirentur. Krat autem eis facillimum, si vellent, cum Romanae le- 
giones nondum adessent, omnia miscere caedibus, et praedas agere, οἱ pe- 








HISTORIAE BYZANTINAE VI. 1. 169 


ματα xal πρός ye αὐτὸν βασιλέα ὁμοῦ τῇ συγκλήτῳ λαβόντας Α. M. 
ἀπαλλάττεσθαι. διὰ ταῦτα γοῦν ὑπερϑέμενος καὶ παραδραμὼν P7 
τὰ πολλὰ πρὸς τὸ κατεπεῖγον ὃ βασιλεὺς ἁπάσας ἔτρεψε τὰς — 6836 
φροντίδας. αὐτοὺς μὲν οὖν μὴ βριϑούσαις δεξιαῖς ἐς τὰ οἴκοι 1282 
$zapanéunauy οὔτε τῶν Σκχύϑαις νομιζομένων ἑώρα τυγχάνον οὔτ᾽ — sad 
ἄλλως ϑορύβου καὶ μάχης ἐχτὸς ἀπαλλάξειν ἤλπιζε τούτους. ἐπ ron 
“Ῥωμαϊκῶν δ᾽ αὖ χρημάτων αὐτοὺς ἐμπιπλάναι ζητεῖν οὔτ᾽ εὔπου-- Senioris, 
ρον ἤν οὔϑ᾽ ὅσιον ἐνομίζετο. ταῦτ᾽ ἄρα καὶ σφᾶς ὁδηγῷ παρα- 
δοὺς τῷ μεγάλῳ κονοσταύλῳ Πιχαὴλ τῷ Γλαβᾷ ἐς στρατηγικὴν P. 97 
10 ἐμπειρίαν ἐξησχημένῳ τοσοῦτον, ὡς παῖδας νομίζεσϑαι τοὺς τότε 
στρατηγοὺς παραβαλλομένους αὐτῷ, τὴν ταχίστην ἐπὶ Τριβαλ-- — 
λοὺς ἀπαλλάττεσθαι παρεχελεύσατο, πολεμίους ἐς τὰ μάλιστα 
καὶ αὐτοὺς ὄντας ἀεὶ καὶ συχνὰ τὴν Ρωμαίων καχῶς διατιϑεμέ- 
»ovc γῆν, ἵν᾽ ἐν ταὐτῷ τούς τε Τριβαλλοὺς ἀσϑενεστέρους ἐρ-- 
15γάσαιντο καὶ ἅμα αὐτοὶ πλείστην περιβαλλόμενοι λείαν “ἐκεῖθεν ἐς 
τὰ οἴκοι τὸν Ἴστρον διαβάντες ἀλοχωροῖεν " ἀλλὰ ταῦτα μὲν δὴ Β 
οὕτω γε πέπραχταε ὡς ἄρα γε καὶ βεβούλευται. — (B.) Τῷ δὲ V.81 
βασιλεῖ ἀναγκαῖον ἦν τῇ βασιλευούσῃ ἐπιδημήσαντι τὸν τοῦ πα- 
^ τρὸς καὶ βασιλέως ἀπαγγεῖλαι ϑάνατον τῇ μητρὶ καὶ δεσποίνῃ 
$0 Θεοδώρᾳ καὶ τὸ τοῖς βασιλεῦσι προσῆκον δημοσίᾳ στήσασϑαι néy- 
Sog. ὅϑεν τὸν τοῦ βασιλέως νεκρὸν ἐντὸς τοῦ ἄστεος Σηλυβρίας 
ἀπαχϑῆναι κελεύσας δέει τοῦ μὴ κλαπῆναι παρὰ «ατίνων αὐτὸς 
ἐς Βυζάντιον ἐπανῆκε᾽ καὶ τελεσϑέντος τοῦ πένϑους ἔργον πε- 
ποίηται μέγιστόν τε καὶ πρῶτον τὴν τῆς ἐχχλησίας κατάστασιν». C. 
Δ ζῶντος μὲν γὰρ τοῦ πατρὸς ἔκρυπτε τὴν μελέτην αὐτῆς ἐν τος 
cuniam una cum ipso Imperatore et Patribus conscriptis abducere. His 
igitur de causis Andronicus plerisque negotiis dilatis ac praeteritis omnem 
suam curam ad id convertit, quod maxime urgebat. Eos porro manibus 


non plenis domum dimittere, nec Scytharum instituto consentaneum esse id 
videbat, neque alias citra tumultum et pugnam abituros. Romana vero 
pecunia eos explere velle nec facile erat, et nefas esse videbatur. His igi- 
tur de causis viae duce adiuncto Michaéle Glaba, magno Comite stabuli, 

ui rei militaris usu tantum excellebat, ut reliqui duces prae eo pueri vi- 
dcstar, adversus 'Triballos, qui et a ai ants i hostes erant et Romano 
Imperio magnas quotidie clades inferebant, abire eos quamprimum iussit, ot 
id opera et 'Lriballorum vires imminuerent, et ipsi maxima praeda parta 
iade Em IL) Iaperator recederent. Et haec quidem ex Moises tia € 
cesserunt. . peratorem vero necesse ü in profici- 
sci, et patris sui Michalis Imperatoris obitutil matri suse "T'heodorse De- 
Spoenae renunciare; item luctum publicum, qualis Imperatoribus conve- 
miret, indicere. Itaque cadaver ris in urbem Selybriam depor- 
tari iussit, veritus ne id Latini furarentor. Ipse Byzantium rediit. Perea- 
cto deinde luctu prima et maxima ei cura haec fuit, ut rebus Ecclesiae 
constituendis operam daret, Etenim vivo patre id consilium animo fixum 


460 | ΝΙΟΕΡΗΟΆΙ GREGORAE 


A. M. λογισμοῖς, καϑάπερ ἐν πίονι γῇ χειμῶνος εὐγενῆ τινα σπέρματα. 
i "viv δ᾽ ἦρος, ὥς εἰπεῖν, ἐπιγενομένου τοῖς πράγμασιν ἔδειξεν 
6836 ὅστις ὧν ἐλάνθανε. xal μὲν δὴ κήρυκες πανταχῇ καὶ βασιλικὰ 
ἴα ἀρότου, 8 rrr dy tara διεπέμποντο τήν Tt τῆς ἐχχλησίας διόρϑωσιν tDay- 
γελιζόμενα καὶ ἅμα τοὺς διὰ τὸν τῆς ἐχκλησίας ζῆλον ὑπερορίους ὅ 

Ὁ κατάγοντα xal ὅσοι τῶν ἀνηκέστων τι ἐπελόνϑεσαν. ἐπὶ τούτοις 
ὃ Βέχχος λάϑρα τὸν ϑρόνον καταλιπὼν ὑπεχώρησε καὶ συνέκχλει-- 
σεν ἑαυτὸν εἰς τὴν τῆς Παναχράντου μονὴν, δείσας μὴ πρόφα-- 

, ew τὴν ἀϑρόαν μεταβολὴν τῶν πραγμάτων λαβόντες τινὲς δια- 
σπαράξωσι τοῦτον δραμόντες ἐξαίφνης. ἀνήχϑη δ᾽ εὐθὺς ὃ τῷ 10 
ἘΒέχκῳ πρότερον παραχωρήσας τοῦ ϑρόνου πατριάρχης Ἰωσὴφ, 
γόσῳ καὶ γήρᾳ τὸ σῶμα καταπεπονημένος ἤδη xol λαμπροῖς τοῦ 

Ἐϑανάτου τοῖς προοιμίοις tlg τὸν τάφον ὅλος συνελαυνόμενος. 
(D) MA ἐπειδὴ κοσμοχράτωρ ὁ διάἄβολος τοῦ αἰῶνος τούτου 
καλεῖται παρὰ τῇ ϑείᾳ γραφῇ καὶ ἄρχων τοῦ περιγείου τοῦδε κό-- 15 
σμου χκαϑέστηκε, τρόποις ἀποῤῥήτοις συγχωροῦντος τοῦ τὰ πάν.-- 
τὰ δημιουργοῦντος ϑεοῦ, εἰκὸς αὐτὸν κατ᾽ ἴχνος ἕπεσϑαι καὶ 
τοῖς γιγνομένοις ἐν τῷδε τῷ χόσμῳ καὶ τὰ μὲν κλῆρον ἑαυτοῦ κα- 

F ϑάπαξ ποιεῖσϑαι, ὁπόσα καχίας μεστὰ, τοῖς δὲ μοῖραν ἔχειν ἦν- 
τιναοῦν xol αὐτὸς ὁπόσα τῶν βελτίστων ἐπεφύκει" καϑάπερ τῶν 90 
ἀνθρώπων οἱ χῶρόν τινα κληρωσάμενοι ἔπειτα τοὺς ἐνοικοῦντας 
δασμολογοῦντες καὶ μοῖραν ἐκεῖϑεν ἐτήσιον ἀπολαμβάνοντες ἀεί. 
εἶναι γὰρ αὐτῷ φησι τῶν ἀδιχωτάτων, εἶ κόσμου καλούμενος 
ἄρχων ἔπειτα μὴ πάντων ὅσα παρὰ τὴν γῆν νέμετω τῶν μὲν ἀρ- 


celaverat, veluti generosa semina pinguibus sulcis per hiemem conduntur. 
Tunc sutem cum Reipublicae ver quasi quoddam affulsisset, quis esset 
demum ostendit. Proinde caduceatoribus et Imperatoriis edictis quolibet 
missis Ecclesiae correctionem nunciabat: et qui Ecclesiae studio exulabant, 
aut extrema passi fuerant, eos revocabat. Interea Veccus sede clam reli- 
οἷα secedit, seque Panachranti monasterio includit, veritus ne in' hac subita 
mutatione repentino aliquorum impetu discerperetur. In eius vero locum sta- 
tim suffectus est idem qui illi antea loco cesserat, patriarcha losephus, 
$norbo et senio confectus ac totus iam vergens ad tumulum, quo illum ma- 
nifesta mortis praeludia compellebant. (MI.) Enimvero cum Diabolus in 
sacris litteris huius mundi princeps appelletur, atque huius terresterium 
rerum universitatis rector constitutus sit, Deo omnium creatore arcanis 
rationibus id permittente; probabile est eum res quae hic geruntar dili- 
genü investigatione persequi, et quae prorsus depravata sunt , sibi pror- 
sus vindicare: ex optimis autem portionem qualemcunque decidere , more 
hominum, qui praedii alicuius possessionem nacti colonis vectigal impo- 
nunt, et aliquam inde portionem quotannis percipiunt. Iniquissime enim 
secum agi existimat, qui mundi princeps vocetur, nisi rerum, quae in terra 
sunt, alias imperio et potestati suae penitus subiectas habeat, alias quan- 


HISTORIAE BYZANTINAE ΥἹ, 1. 161 


χηγὸς εἴη xol αὐτοκράτωρ, τῶν δὲ μέτοχος καϑόσον ἔξεστι. διὰ — A. C. 
τοῦτο καὶ ἵνα μὴ μαχρολογῶμεν παραδράμωμεν τά τε ἄλλα καὶ ad 
τοὺς κατὰ τοῦ Χριστοῦ xal σωτῆρος λυττήσαντας Ἰουδαίους * οὗ- 1898 
τοι γὰρ καϑάπαξ ἐγένοντο κλῆρος αὐτῷ, ἀλλὰ καὶ αὐτοῖς τοῦ τ. Αὐότου, 
δσωτῆρος τοῖς μαϑηταῖς καὶ ἀποστόλοις προσβαλὼν τὸν ἕνα ἀφεί- P. 98 
Aero καϑάπερ τινὰ φόρον δεσποτικόν" ἔπειτα inju τὰς τάξεις 
, ἁπάσας, τοὺς ἐν ὄρεσι καὶ σπηλαίοις ἀσκοῦντας, τοὺς τῶν ἐχ- 
κλησιῶν ἐπισχόπους, τοὺς τῶν δογμάτων σοφοὺς προστάτας, τὰ 
τῶν μαρτύρων παλαίσματα" καὶ πανταχόϑεν ἀποκρουόμενος χα-Β 
109ócov ἄνωθεν ἡ ϑεία ἐπέταττε δύναμις, ὅμως οὐκ ἄμοιρος τε- 
λέως ἀπήλλαξεν, ἀλλὰ πανταχόϑεν ἠρανίσατο δῆμον πολυειδῇ 
καὶ καινότερόν τι στρατόπεδον, ἵν᾽ εἶεν αὐτῷ συμμερισταὶ τῆς 
μελλούσης φλογός. (4...) Καὶ νῦν δ᾽ ἐπειδὴ τῆς ἀγαϑῆς δρμῆς 
ἀνακόπτειν οὐχ εἶχε τὸν βασιλέα, σύγχυσιν ἕτερον τρόπον εἰσάγει 
15 καὶ χλύδωνα ἐγείρει κατὰ τῆς καλῆς ὁμονοίας ἐκείνης καὶ ἀνέορ-- 
τον τίϑησι τὴν καινὴν ἐκείνην ἑορτὴν καὶ πανήγυριν καὶ μιμεῖται 
τὴν Ἔριν ἐχείνην, f τὸ μῆλον κατὰ τοὺς Θέτιδος καὶ Πηλέως 
ἔῤῥιψε γάμους" ὃ πολλὴν ἀνήγειρε μάχην καὶ φλόγα πολέμιον 
ὕστερον, ὡς οἱ τῶν μύϑων πάτρες ἔφασαν ποιηταί' ἢ μᾶλλον V, 88 
90 μιμεῖται τοὺς λύχους, οἵ τὸ ποίμνιον ϑορυβήσαντες ἔπειτα Qa- 
δίως ἔστιν ὦ τῶν προβάτων ἁρπάζουσι. παρασχευάζει γὰρ αὐτοὺς Ὁ 
διχῇ καὶ τριχῇ διελέσϑαι σφᾶς αὐτούς" καὶ τοὺς. μὲν Ἰωσὴφ εἶναι 
μερέδα φάσχειν τοῦ πατριάρχου, τοὺς δὲ “Ἀρσενίου τοῦ πάλαι ϑα-- 
vórrog* καὶ τοὺς μὲν εἶναι λέγειν ὑπὶ “ρσενίου ἀφωρισμένον τὸν 
10. ἐπέτρεπε W. in mg. 
tum fieri potest participet. Itaque ut et alia et ipsos Iudaeos, qui rabiem 
suam contra Christum Servatorem exercuerunt, studio brevitatis omitta- 
mus (hi enim solida Diaboli hereditas fuerunt), in ipsos Servatoris disci- 
polos atque Apostolos facto impetu unum ex 115 abstulit, veluti tributum 
quoddam sibi tanquam principi debitum. Deinde omnes ordines peragra- 
vit, eos qui in montibus et speluncis vitam austeram profiterentur; Eccle- 
siae episcopos; eruditos dogmatum propugnatores; martyrii athletas: et 
quamvis undique excluderetur, quatenus divinae Providentiae decretis iu- 
bebatur, tamen non prorsus inanis et vacuus abiit, sed undecunque mul- 
tiformen populum coegit et novum quendam exercitum, qui secum flammae 
participes essent. (IV.) "Tum autem cum Imperatorem a pio conatu aver- 
tere non posset, alio pacto confusionem effecit, et pulchram illam concordiam 
tempestate dissensionum turbavit, ac novam illam festivitatem publicam- 
que laetitiam infestam reddidit Eridem illam imitatus, quae pomum in The- 
tidis et Pelei nuptiis proiecit, unde postea magnae pugnae et hostiles flam- 
mae exortae sunt, uti fabularum parentes poetae tradunt, ac penne lupo- 
rum VW que secutus, qui grege prius dissipato facile nonnullas oves ab- 
ripiunt. Nam eo redegit populum, ut in duas et tres sectas scinderetur, 
quorum alii losephi patriarchae, alii Arsenii olim mortui partes tuerentur j 
atque ut isti quidem dicerent, Iosephum anathemate perculsum fuisse ab 
Nicephorus Gregor. Fol. I. 11 





12 NICEPHORI GREGORAE 


A. M. Ἰωσὴφ, ὅτι ζῶντος ἐχείνου τὸν ἐχείνου ϑρόνον εἴλήφει" τοὺς δὲ 
54 καϑηρημένον εἶναε κανονικῶς 4doaévioy ὑπὸ πάσης τῆς τῶν τότε 
6886 παρόντων ἀρχιερέων συνόδου" τοὺς δὲ ἄλλα κατ᾽ ἀμφοτέρων 
Imp ἀπάγοι, πρργείνειν κεφάλαια, ὡς ἐντεῦϑεν ἀναγκασϑῆναι μὲν τὸν Ἰωσὴφ 
Ἑτοῦ ϑροόνου τοῖς βουλομένοις παραχωρεῖν, δυοῖν ἕνεχα, τῆς τεῦ 
εἰρήνης τῶν δι᾽ αὐτὸν ὀχλουμένων καὶ τοῦ μὴ δύνασϑαε τὰ τῷ 
ϑσόνῳ προσήκοντα πράττειν ὅλην ἀφῃρημένον ὑπὸ γήρως καὶ 
γόσου τὴν τοῦ σώματος δύναμιν" τοὺς δὲ τοῦ ζήλου προστάτας 
καταλειφϑῆναι στασιάζοντας xal κατ' ἀλλήλων τὰς γλώσσας ὅπλί- 
Μζοντας οὗ ζήλῳ ϑείῳ δημαγωγουμένας, ἀλλ᾽ ἀωρίᾳ στρατηγου- 1 
μένας ϑυμοῦ, ὃ γὰρ κατὰ ϑεὸν ζῆλος τῆς ἄνωθεν ἐξῆπται δυνά- 
μεως καὶ ἄγεται ϑείαν καὶ ἔμμουσον ἀγωγήν" ot δὲ ταῖς τῆς xt- 
νοδοξίας πύλαις τὸν νοῦν παρακαϑῆσϑαι ἐξασχήσαντες ἔλαϑον 
τὸν ζῆλον μεϑαρμόσαντες πρὸς ζηλοτυπίαν καὶ ἀντὶ σίτου φάναι 
καὶ σταφυλῆς καὶ ὅσοι τῶν καρπῶν ἀγαϑοὶ, ἀκάνϑας γεωργή- 15 
σαντες καὶ τριβόλους" ταῦτα δ᾽ εἰσὶν ἔριδες ἀπὸ γνώμης οὗ μάλα 
P. 99 πεπαιδευμένης καὶ λόγων ἀντιπάλων δίαυλοι. (E.) 'O μῶντοε βα- 
σιλεὺς φύσει πρᾷος ὧν καὶ μήτε τούτους ἐϑέλων λυπεῖν μήτ᾽ ἐχεί- 
ψους, ἀλλὰ τὰ ἑκατέρωθεν φυλαττόμενος σχάνδαλα, τὴν μέσην 
ἔγνω βαδίζειν. ἔστι δὲ παρὰ τὰ ἑῷα πλευρὰ τοῦ ᾿Ἑλλησποντίου 3 
πορϑμοῦ χῶρός τις ᾿Ἀτραμύτιον κεχλημένος. πρὸς δὴ τοῦτον ἐχά- 
λει τὰ βασιλέως ἡροστάγματα τοὺς ἄνδρας extlvovc, ἐκεῖ τηνικαῦ- 
Bra καὶ αὐτοῦ γε παρόντος. καὶ δὴ συνέῤῥεον οὐ μόνον oi λόγῳ 
τὸν ζῆλον λαχόντες ἡνιοχεῖν, ἀλλ᾽ ὄχλος τὸ πλεῖστον ἀλογίᾳ καὶ 


Arsenio , cuius adhuc superstitis sedem occupasset; illi vero reclamarent, 
canonice depositum esse Arsenium a toto pontificum qui tum aderant concilio: 
alii utrique factioni alia crimina obiicerent. Quamobrem Iosephus sua se- 
de cuilibet cedere coactus est duabus de causis, tum ut pace fruerentur ii 
qui propter ipsum vexabantur, tum quod patriarchae munus obire nequi- 
bat, totius corporis viribus morbo et senio exhaustis. Ac relicti sunt 

lotae inter se dissidentes, et acuentes contra se invicem linguas suas non 
zelo divino, sed iracundiae temeritate concitatas. Nam zelus divinus 1 
swperna potentia pendet, caelestique δὲ concinna quadam ratione guberna- 
tur. Qui vero animum suum sic instituunt, ut quasi excubet ad limen va- 
nae riae ; li non animadvertunt se zelum in zelotypiam convertere, ac 
pro frumento et uva caeterisque bonis fructibus spinas et tribulos quodam- 
modo excolere, cuiusmodi sunt lites ab animo non bene instituto profici- 
scentes, et reciproca contradicendi certamina. (V.) At Imperator natura 
mitis cum neutros offendere vellet, et scandala utrinque caveret, media via 
incedere instituit. Est autem ad orientale latus Hellespontiaci freti locus 
dictus Atramyttium. Eo viros illos Principis edicta convocarunt, cum et 
ipse Imperator illic praesens afforet. Confluunt e non solum ii quorum 
zelus ratione regebatur, sed et promiscua turba, pleriqfie rationis pudoris- 





» 
1 
bd 


HISTORIAE BYZANTINAE VL 1. 168 


ἀναιδείᾳ συντεϑραμμένος, οἷ μὲν θρόνων ἐρῶντες, πρᾶγμα πολλῷ ΔΑ. σ. 
τὴν τάξιν αὐτῶν ὑπερβαῖνον, οἱ δὲ χρημάτων, οἱ δὲ δόξης κενῆς iu 
xal τιμῶν, οἷαι παρὰ τὸν βίον πλανῶνται πολυειδεῖς. ἀλλ᾽ ἐκεῖνο 1398 
μικροῦ ue παρέδραμεν, ὃ προδιαληφϑῆναι χρεὼν, ἵνα xa? cig- P. Andron. 
δ μὸν λόγος βαδίζῃ καὶ μὴ διακόπτηται τὴν συνέχειαν ἐφεξῆς προϊών. A.C. 1283 
ἐπεὶ. yàp Ἰωσὴφ, ὡς εἰρήκειμεν, ἐν βραχεῖ τὸν πατριαρχικὸν C 
ϑρόνον ἀπολιπὼν μιχρὸν ὕστερον καὶ τοῦ βίου μετέστη, oà δί- 
καιον ἔδοξεν οὐδὲ πόῤῥω διαέτης ἡμαρτημένης, ἄνευ ποιμένος dy 
οὕτω συγχύσεως γέμοντε χρόνῳ τὴν ἐκκλησίαν τυγχάνειν. καὶ ἦν 
10 τηνικαῦτα ἀνὴρ ἐν λόγοις ἐπίσημος τῷ βασιλικῷ συγκατειλεγμέω 
γος χλήρῳ Γεώργιος ὃ ἐκ Κύπρου, ὃς τὸν ἐν ταῖς γραφαῖς εὐγενῇ 
τῆς Ἑλλάδος ῥυϑμὸν καὶ τὴν ᾿ἀττικίζουσαν γλῶσσαν ἐχείνην, ná- p 
Aat πολὺν ἤδη χρόνον λήϑης χρυβῶτα βυϑοῖς, φύσεως δεξιότη.- 
τι καὶ φιλοπονίᾳ τελεωτέρᾳ πρὸς φῶς ἤγαγε καὶ olovtl τινα ἐχα-- 
16 ρίσατο ἀναβίωσιν. τοῦτον ἐμελέτησέ τε καὶ προὐτεϑύμητο ἐς τὸν 
πατριαρχικὸν ἀναγαγεῖν ϑρόνον ὃ βασιλεὺς, ἄρτι καὶ τὸ μοναχι-- 
κὸν ἀλλαξάμενον σχῆμα' πλὴν οὐχ ὕπ᾽ οὐδενὸς τῶν πάντων 
ἐβούλετο τὴν χειροϑεσίαν αὐτὸν εἰληχέναι, ὁπόσοι τῇ τοῦ δό- E 
γματος καινοτομίᾳ κεκοινωνήκεσαν, ἀλλ᾽ ὃς ἀκοινώνητον ἑαυτὸν 
90 συνετήρησεν " ὡς κινδυνεύειν ἐντεῦϑεν βραδύνειν τὰ τῆς σπου- 
δῆς. προεβλήϑη μέντοι παρὰ τοῦ βασιλέως μετὰ τὰς ψήφους V. 88 
καὶ μαρτυρίας τὰς ὀφειλούσας καὶ τὴν ποιμαντικὴν ῥάβδον ἐπὶ 
τοῦ βασιλικοῦ βήματος παρὰ τῆς τοῦ βασιλέως εἰλήφεε χειρὸς 
κατὰ τὸ πάλαι κρατῆσαν ἔϑος. καὶ ἦν διενεργῶν καὶ διοικῶν 


que expertes; alii sedium episcopalium cupidi, quae res conditionem eorum 
longe superabat; alii pecuniae; alii inanis gloriae et huius mundi honorum 
variorum instabiliumque appetentes. Sed paene me illud praeteriit quod, 
ut.ordine procedat oratio et ne series narrationis postea interrumpatur, 
oportet primum explicaric Nam cum Iosephus, ut diximus, mature sedem 
patriarchalem reliquisset, ac paulo post vita etiam excessisset, nec iu- 
stum esse nec longe a prava disciplina abesse visum est, Ecclesiam in tan- 
ia temporum confusione pastore destitui. Erat autem tunc insigni vir fa- 
cundia ex Imperatorii cleri collegio Georgius Cyprius, qui elegantes Grae- 
cae litteraturae numeros et Atticam illam linguam, longo iam tempore obli- 
vionis gurgite demersam, ingenii dexteritate ac singulari studio in lucem 
produxit, ac velut ab inferis revocavit. Hunc, cum non ita pridem mona- 
sticum habitum induisset, in animo habebat et studébat Imperator ad pa- . 
triarchicum solium evehere: a nemine tamen eorum qui participes fuissent 
dogmaticae novitatis, sed &b aliquo qui purum se ab illorum communione 
servasset, manus ei imponi volebat: ut periculum esset né res diutius dit- 
ferretar. Est tamen ab Jmperatore post debita suffragia et testimonia de- 
signatus: et pastorale pedum in Imperatorio suggestu more veteri ab ipso 
Prindpe porrect&m accepit. Eratque ex eo occupatus in administrandis 


164 NICEPHORI GREGORAE 


A.M. ἔστιν ἃ τῶν πατριαρχικῶν δικαίων, ὅσα οὐχ ἱερωσύνης ἐδεῖτο. “ 
5}: (g.) Βραχὺ τὸ μεταξὺ, καὶ οὕτωσί πως εἰπεῖν κατὰ τὸ αὐτόμα- 
6836 τὸν ἢ μᾶλλον προνοίᾳ ϑεοῦ πρέσβυς ἐξ «Αἰτωλίας σταλεὶς πα- 

p ἀμότο. (d τοῦ ἐχεῖσε κρατοῦντος Νικηφόρου τοῦ δεσπότου ic τὴν Kwv- 

Ἑ σταντινούπολιν ἀφικνεῖται ὃ Κοζύλης ἐπίσχοπος " καὶ ἐπ᾿ αὐτῷ δ 
ἐκ Μακεδονίας ὃ Δεβρῶν ἐπίσκοπος, o0 πρέσβυς αὐτὸς ágixó- 
μένος δϑενοῦν, ἀλλ᾽ ἑτέρας ἕνεκα χρείας. τούτων ἀμφοτέρων 

P. 100 ἀχοινώνητον διατηρησάντων τὴν γνώμην τῆς τῶν ἄλλων ἐπιμι- 

ξίας, ónóco τῇ καινοτομίᾳ τοῦ δόγματος ἑκόντες ὑπήχϑησαν, 
φιροὐχρίϑη ὃ Κοζώλης ἐπίσκοπος τοῦ Δεβρῶν. ὃ μὲν γὰρ ὃ Κο- 10 
ζύλης ὑπὸ τὴν τῆς Ναυπάκτου ἐτέλει μητρόπολιν, 1 δὲ Ναύπα- 
xroc ὑπὸ τὸν τῆς Κωνσταντινουπόλεως ϑρόνον, ὃ δέ γε ΖΔεβρῶν 
ὑπὸ τὸν ϑρόνον ἐτέλει τῆς πρώτης Ἰουστινιανῆς" καὶ ἦν διὰ τοῦ- 
τό γε οἴχειότερος τῇ παρούσῃ χρείᾳ διακονῆσαι μᾶλλον ὃ Κοζύ- 
λης ἢ ὃ Δεβρῶν. ταῦτ᾽ ἄρα καὶ παρὰ τοῦ ἤδη ὡς εἴρηται προ-- 15 
Ββληϑέντος τῷ βασιλεῖ πατριάρχου Γρηγορίου τοῦ ἐκ Κύπρου 
προτραπεὶς ὃ τοιοῦτος Κοζύλης χειροτονεῖ Γερμανόν τινα μονα- 
χὸν εἰς τὴν τῆς Θρᾳκικῆς Ἡρακλείας μητρόπολιν. τούτῳ γὰρ κα- 
τὰ τὰ πάλαε ἐφεῖται προνόμια χειροτονεῖν τὸν Κωνσταντινουπό- 
λεως, dire καὶ τοῦ μεγάλου Κωνσταντίνου, τοῦ τὸ Βυζάντιον ἐς 90 
νέαν καὶ μεγίστην καταστήσαντος Ῥώμην, μὴ καταλύειν ἐϑελή- 
σαντος τὰ τῶν πάλαι βασιλέων προνόμια, ἀλλ᾽ ἐπικυρώσαντος 
Ομᾶλλον αἰδοῖ τοῦ μαχροῦ χρόνου καὶ τοῦ τὸν νόμον ϑέντος Σε- 
βήρου τοῦ αὐτοχράτορος, ὑπότε σὺν μάλα τοι πλείστοις ἱδρῶσι 


5. Kofolge pro οζύλης Α. etinmg. W. 6. αὐτὸς add. A. 


rebus, quae etsi ad patriarchale munus pertinerent, sacerdotio tamen haud 
indigebant. (VIL) Aliquanto post casu quodam fortuito, vel potius Dei 
ipsius providentia, Constantinopolin venit Cozyles episcopus, Nicephori 
Aetoliae Principis legatus: et post hunc e Macedonia Debrorum episcopus, 
non ille quidem legatione fungens ulla, sed alterius negotii causa: quorum 
Utemque cum animum semper alienum habuisset ἃ communione eorum qui 
dogmaticis novitatibus se ipsos sponte subiecissent, Cozyles episcopus prae- 
latus est Debreno. Cozylenus enim metropolitano Naupactio , Naupactius 
Constantinopolitano parebat: Debrenus vero ad primae Iustinianae sedem 
persnene- Unde ad hoc munus fungendum Cozylenus magis idoneus vide- 

r quam Debrenus. Itaque idem Cozylenus hortatu Gregorii Cyprii, 
jam ab Imperatore ut dictum est patriarchae designati, Germanum mona- 
chum quendam, metropolitanum Heracleae "Thracicae, inaugurat. Hic 
enim antiquo privilegio ius habet consecrandi Constantinopolitanum pa- 
triarcham: sive quod Magnus Constantinus, qui novam Romam eandemque 
maximam e Byzantio fecit, privilegia a veteribus Imperatoribus decreta 
abrogare noluerit, sed potius confirmarit, adductus scilicet verecundia non 
solum diuturni temporis, sed et Severi Imperatoris, à quo Jex illa lata est, 


IIISTORIAE BYZANTINAE VI. 1. 165 


xal πόνοις ἐχεῖνος αὐτὴν παρεστήσατο, Βυζάντιον οὖσαν ἔτι, καὶ A. C. 
τά τε ἄλλα πρὸς ἄμυναν καταισχύνας αὐτὴν καὶ τὰ τείχη καϑῇῃ- "τς 
ρηκὼς τὸ τελευταῖον τούτοις δὴ τοῖς ἐπὶ Θράκης Ἡραχλεώταις 1398 
ὅσα xal κώμῃ χρῆσϑαι αὐτῇ ἐχαρίσατο" εἴτε οὖν διὰ ταύτην vij np. Androne 
δαϊτίαν τηρεῖται διηνεκῶς τὸ τοιοῦτον προγόμιον, εἴτ᾽ o)x ol) p 
ὅπως, πέπρακται δ᾽ οὖν ὅμως ἐπὶ τοῦδε τοῦ χρόνου τουτί γε, 
ὡς εἴρηται" καὶ ἐς διάκονόν τε καὶ ἱερέα ἐξ ἀναγνώστου προβιβά- 
: σὰς ὃ ῥηϑεὶς Ἡραχλείας Γρηγόριον τὸν ἐκ Κύπρου, εἶτα καὶ πα-. 

τριάρχην κεχειροτόνηχε τοῦτον, συλλειτουργοῖς χρησάμενος ἀμ-- 

10 φοτέροις ἐχείγοις τοῖς ἐπισχόποις, τῷ τε Κοζύλης καὶ τῷ “εβρῶν. 
ἀλλ᾽ ἐπανιτέον ὅϑεν εἰς ταῦτα ἐξέβημεν. (Ζ.) Ἐσχίζοντο . μὲν 
οὖν, ὡς ἔφϑημεν εἰρηκότες, τὰ τῶν Ζηλωτῶν ἐκεῖνα συστήμα- 
τα δι᾽ ἅς γε εἰρήκειμεν τὰς αἰτίας. ἐσχίζοντο δ᾽ Eri καὶ δὲ a)-E 
τόν γε τὸν πατριάῤρχην" πρόφασιν μὲν, ὅτι περ εἰκοσαετὴς Κυ- 

15 πρόϑεν τοῖς Ῥωμαίων ἐπιδημήσας ἤϑεσι καὶ τῶν “ατινικῶν ἡϑῶν 
ἔστιν ἃ ἐπαγόμενος ὑποψίαν ταῖς τῶν πολλῶν διεσκέδασε γνώμαις, 
ὡς ἀναγνώστου χειροϑεσίαν παρὰ ““ατίνων ἐδέξατο, εἴτε του τῶν 
ἐπιχαιρεκάκων γρύξαντος τοῦτο πρότερον, εἴτε τοῦ xuipoU σχε- 
διάσαντος τηνικαῦτα τῇ καχοηϑείᾳ τῶν Ζηλωτῶν, ἢ μᾶλλον τοῦ 

90 ἐρεϑίζοντος ἐχεένους δαίμονος καὶ τῆς ἐχείνων xavayopcvovrog ἔρε- F 
δος τοῦτο ὑπαγορεύσαντος, ἵνα πολλαπλοῦν τε καὶ πολλαχόϑεν ἤ 
συγχεχροτημέγον τὸ τῆς ταραχῆς καὶ σογχύσεως ἐχείνης ϑέατρον. 
πρόφασιν μὲν οὖν διὰ τοῦτο τούτοις ὃ πατριάρχης ἀπρύσδεκτος 
ἦν" τῇ δ᾽ ἀληϑείᾳ ταῖς ἔξορίαις xal τοῖς ἄλλοις τοῦ ζήλου na- 


4, ταυτηνὶ ΑΞ. — 18. χαιρεκάκων Δ. 


quando Byzantium multis sudoribus captam cum caeteris defensionum prae- 
sidis, tum moenibus per ignominiam nudavit, et his demum Heracleae 
"Thracicae civibus pro pago habendum donavit: sive inquam ob eam, sive 
mescio quam aliam ob causam hoc privilegium perpetuo servetur, id tum 
uoque peractum est, ut diximus: et e lectore Gregorium Cyprium supraz 
ictus Heracleae metropolitanus primo diaconum et sacerdotem, post et 
patriarcham consecravit, duobus illis episcopis Cozyleno et Debreno adiu- 
toribus. Sed ad institutum redeundum est. ( VII.) Dissidebant igitur, 
ut dictum est, illae Zelotarum factiones ob eas causas, quas exposuimus. 
lidem etiam et propter ipsum patriarcham inter se contendebant, eo prae- 
textu quod viginti natus annos e Cypro ad Romanos mores se contulisset, 
et quibusdam Latinorum ritibus secum allatis locum dedicset vulgo suspi- 
i, lectoris ordinem ei collatum fuisse a Latinis; sive id malevolus quis- 
piam ante sparsisset , sive Zelotarum improbitas ex tempore|confinxisset : 
sive instigator.et litis illius: praesultor daemon dictasset, ut multiplex et 
varium esset bationis et confusionis illius spectaculum. Ac specie 
quidem hanc jlli causam habebant improbandi patriarchae. At re ipsa exiliis 
et aliis ralis, quae ob zelum passi fuerant, gloriantes et ultra modum elati vo- 


166 NICEPHORI GREGORAE 


A.M. ϑήμασι πέρα τοῦ δέοντος ἐγκαλλωπιζόμενοι καὶ ἐπαιρόμενοι ἢἦϑε- 
ap λον αὐτοὶ τὰς αἰτίας ἔχειν τῶν τε ἄλλων, ὅσα ἐφεῖται τοῖς τῆς 
6886 ἐκκλησίας τελεῖσϑαε πράγμασι, καϑάπερ ἀπὸ σχήπτρου τοῖς üna- 
gr beri ϑεμιστεύοντες, καὶ πρός γε ἔτι ἕνα σφῶν αὐτῶν τῷ πατριαρ- 
V. 84 χικῷ ϑρύνῳ ἐγκαϑιδρύσαι, ὃν ἂν αὐτοὶ βούλοιντο, ἵν᾽ ὡς ἀπὸ 5 
P. 101 στεῤῥᾶς τινος ἀκροπόλεως τῆς λαμπρᾶς καὶ μεγάλης ταύτης ἀξίας 
δρμώμενοι ῥᾷστα πάσας ἐπισκοπάς τε καὶ μητροπόλεις κληρώ- 
σαιντο καὶ πάντων abrol γε ἐξηγοῖντο ἀσκητηρίων καὶ πάσας αὖὐ- 
τοὶ διαλαγχάνωσι τάξεις ἐκκλησιαστικὰς καὶ πάσας διέπωσιν ἷε- 
Βρατιχὰς ἐπαρχίας εἰφφορᾶς τε πάσης καὶ ἐχφορᾶς καὶ διανομῆς 10 
αὖτοί γε τυγχάνοιεν κύριοι, ὡς ἂν οὕτωσί πως ἀποχρῶντά σφι- 
σιν ἀποδοϑεῖεν ταῦτα τῆς ἀρετῆς καὶ τοῦ ζήλου τὰ ἔπαϑλα. 
(H.) Ἐπεὶ μέντοι συνήεσαν, ὡς εἴρηται, περὶ τὸ ᾿Ατραμύτιον, 
ὡμολόγηται πᾶσι xal συμπεφώνηται ᾿μετὰ πλείστους τῶν λόγων 
διαύλους, βίβλοις δυσὶν ἐγγραφείσας ἑκατέρων τὰς δόξας, ἀφ᾽ 15 
ὧν ot τῆς μεγάλης ἐκείνης ἐβλάστησαν ἔριδος λόγοι, τῷ ϑεῷ διὰ 
σπυρὸς καὶ σημείων ἐπιτρέψαι τὴν κρίσιν. παννύχους τοίνυν τετε- 
λεκότες στάσεις καὶ δεήσεις παμπόλλας πρὸς τὸν ϑεὸν χατ᾽ αὐτὸ 
δὴ τὸ μέγα καὶ ἱερὸν σάββατον τὰς βίβλους χαϑῆχαν εἰς πῦρ 
κατὰ μέσον τὸ ϑεῖον ἀνάχτορον. ἐλπὶς μέντοι ἦν ἀνὰ μέρος &xo- 20 
τέροις ἰδιαζήντως τοῖς μέρεσι, ϑατέραν ἀλώβητον φυλαχϑήσε- 
σϑαι. ἀλλ᾽ ἦσαν ἄρα ἐλπίδες ταῦτα κεναὶ καὶ γρηγορούντων ὡς 
Ῥάληθῶς ἐνύπνια. ἀϑρόον γὰρ τὸ πῦρ ἀμφοεέρων δραξάμενον 
σποδιὰν τὴν ταχίστην πεποίηχε᾽ καὶ ἦν τοῦτο ψῆφος ϑεοῦ xai 


9. τῆς add. Α. [138. ἀποδοθείη ἐνταῦϑα À. — vd add. A. 


lebant ipsi cum alia omnia, quae in ecclesiasticis negotiis fieri permissum 
est, ex nuctoritate sua pendere, ita ut in omnibus regio more ius dicerent; 
tum etiam unum ex suis, quem ipsi delegissent, in patriarchico solio col- 
locari, ut hac veluti munitissima arce freti, et magna ac splendida digni- 
tate subnixi omnes episcopatus et metropoles inter sese partirentur, et 
omnibus monasteriis dominarentur, et omnes ecclesiasticos ordines sibi vin- 
dicarent, et omnes sacras Ἐπ administrarent, inferendique οἱ effe- 
rendi et distribuendi quidli testas omnis penes eos esset, ut sic ferme 
justa virtutis et zeli sui p a acciperent. (VIIL) Caeterum cum Atra- 
myttii ut dictum est convenissent, omnibus post multa verborum certamina 
placuit, ut utrorumque opiniones , unde illius magnae contentionis rationes 
germinassent, duobus libris inscriberentur, ac Deo iudicium perignem et 
miracula committeretur. Cum autem per totam noctem stetissent, et Deum 
sedulo deprecati essent , ipso m 'et sacrosancto sabbato libros in ignem 
coniecerunt, idque medio in templo.  Àc utraque sane factio eperabat suum 
codicem inviolatum permansurum. Sed vanae spes illae et vigilantium , ut 
aiunt, somnia ea fuerunt. Ignis enim utrumque subito complexus celerri- 
me in cineres redegit. Idque Dei iudicium fuit, et derisus eorum omnium, 


/ 


HISTORIAE BYZANTINAE VI. 9. 167 


χλεύη xarà πάντων ὅμοῦ, σπουδὴν ποιουμένων τὴν παιδιὰν καὶ A. C. 
ἀκαίρους τῇ ἐκκλησίᾳ ἐπιφερόντων κλύδωνας. τοῦτο ϑεασαμένοις 23 
ἔδοξε xal αὐτοῖς καταγνοῦσι τῆς ἔριδος ἀσμένως ve βλέψαι πρὸς 1398 
τοὺς χοινοὺς τῆς εἰρήνης ἅλας καὶ ἐς τὴν τῆς ὁμοφροσύνης ἐλη- rn 

δλυϑέναι τράπεζαν καὶ εὐλογίαν ἅμα εὐχῇ παρὰ Γρηγορίου δέξα- 
σθαι τοῦ πατριάρχου καϑάπαξ τοὺς ἅπαντας. (Θ.) Τούτων Ἑ 
οὕτω γεγενημένων, προσίασιν oi “Αρσενιάται τῷ βασιλεῖ, μετα- 
κομισϑῆναι ζητοῦντες τὸν ᾿Αρσενίου τοῦ πατριάρχου νεκρὸν ἐς 
τὴν βασιλεύουσαν. καὶ ἦν ἡ ζήτησις οὐ μάλα ἁπλῆ, ὅτι μὴ βα- 

10 ϑυγνώμονος περινοίας ἔχγονον, Vyor τιμὴ μὲν ἴσως τοῖς “Αρσενιά-- 
ταις τουτὶ κατασταίη λαμπρὰ, λανϑάνουσα δὲ τοῖς Ἰωσηφίταις 
αἰσχύνη. γίνεται δ᾽ οὖν ὅμως ῥᾷστα τῆς ἐνδόσεως γενομένης. 
xai δὴ μέχρι τῆς Εὐγενίου πύλης μεξαχομισϑέντος ἐχείνου χα-Ἐ᾿ 
τίασιν ὃ,τε πατριάρχης μετὰ τοῦ κλήρου παντὸς καὶ ὃ βασιλεὺς 

16 ἅμα πάσῃ τῇ συγχλήτῳ᾽ καὶ οὕτω μεϑ᾽ ὕμνων περιφανῶν καὶ 
λαμπάδων ἀνήγαγον ἅπαντες τοῦτον ἐς τὸν μέγιστον τῆς τοῦ 
ϑεοῦ Σοφίας νεών. ὃν μετὰ χρόνον ζητήσασα ἤγαγεν εἷς ἣν ἄνε--: 
καίνισε τοῦ ἁγίου ᾿νδρέου μονὴν Θεοδώρα, f) ϑυγάτηρ μὲν ἦν 
τῆς τοῦ βασιλέως Πιχαὴλ ἀδελφῆς Εὐλογίας, γυνὴ δὲ πρότερον 

20709 ουζάλωνος τοῦ πρωτοβεστιαρίου, ὕστερον δὲ τοῦ Ῥαοὺλ, 
πρωτοβεστιαρίου καὶ αὐτοῦ γενομένου. 

β΄. Ἐπεὶ δὲ καὶ τῷ βασιλεῖ σύζυγος οὖκ ἦν τηνικαῦτα (προε- P- 102 
, S ες D S , ἢ V. 85 

τεϑνήκει γὰρ ἡ ἐξ Οὐγγρίας ἐλϑοῦσα προτέρα rovrov γυνὴ &ni 
δυσὶ, τῷ τε βασιλεῖ ἸΠιχαὴλ καὶ Κωνσταντίνῳ τῷ δεσπότῃ), δια- 


138. Εὐγενίου À., Εὐγενείου W. — 92. ἐκὶ W. 


qui rem seriam in nugis agerent, et Intempestivis tumultibus Ecclesiam 
turbarent. Quod cum vidissent, ipsis quoque omnibus semel placuit, re- 
pudiata contentione, spectare ad communia pacis bona, et ad unam concor- 
diae mensam convenire; atque adeo benedictionem et solennes preces a 
Gregorio patriarcha oblatas accipere. (IX.) His peractis Arseniatae Im- 
peratorem adeunt et ab eo petunt, ut Arsenii patriarchae cadaver in Urbem 
feferatur. Ea postulatio minime simplex fuit, sed ab altiori consilio pro- 
fecta, uti scilicet factum illud Arseniatis palam honorificum esset, Iosephi- 
tis vero clam ignominiosum. Facile tamen impetratum est. Cum autem 
*corpus ad Eugenii portam usque perlatum esset, patriarcha cum omni clero, 
et Imperator cum toto Senatu descenderunt, atque ita cum hymnis insigni- 
bus et facibus in sanctae Sophiae amplissimam aedem est perductum. Sed 
postea "Theodora, Michaélis Imperatoris e sorore Eulogia neptis, Muzalo- 
nis primum, deinde Raulis, utriusque protovestiarii uxor, idem corpus 
dari sibi petiit, et in Divi Andreae monasterio, quod ipsa renovarat , re- 
suit. 5 
E 2. Bed cum Imperator tunc coniugem non haberet (nam prior uxor, 
quae ex Hungaria venerat, duobus filis Michaéle Imperatore et Constantino 


168 NICEPHORI GREGORAE 


.A. M. πρεσβεύεται πρὸς τὸν ῥῆγα τῆς Ἰσπανίας" ὃ δ᾽ ἄσμενος ἐχπέμπει 
aj οὗ ϑυγατέρα οἰχείαν, ἀλλὰ ἄλλην κατὰ γένος αὐτῷ προσήχουσαν, 
6886 Εἰρήνην φημὶ τὴν τοῦ μαρχεσίου ἐκείνου ἀπόγονον, τοῦ μετὰ τὴν 
prie τῆς Κωνσταντινουπόλεως ἅλωσιν χληρωσαμένου Θεσσαλονίχην 
Βμετὰ τῶν πέριξ. ἐχπέμπει δ᾽ αὐτὴν, ὡς εἰρήχειμεν, ὃ τῆς Ἴσπα- 5 
ψίας ῥὴξ o) xarà τὸ πάλαι παρὰ “ατίνοις χρατῆσαν ἔϑος τοῦ 
ΠΠάππα͵ προτρέψαντος πρότερον. ἔϑος γὰρ τοῖς τῶν “Ἰατίνων 
ἐντιμοτέροις, μὴ κηδεύειν Ῥωμαίοις, πρὶν τὸ ἐνδόσιμον εἴλη- 
φέναι παρὰ τοῦ Πάππα. ἀλλ᾽ ἐπειδήπερ διά τινα σχανδάλου 
πρόφασιν ἀφορισμοῦ καϑυποβεβλημένος ἐπιτιμίῳ παρὰ τοῦ Πάπ-- 10 
πα ἐτύγχανε, σχῆψιν τὸ σχάνδαλον ποιησάμενος λάϑρα ταύτην 
ἐξέπεμψε, βασιλίδα Ῥωμαίων ἐσομένην. ἦν δὲ ὃ μὲν βασιλεὺς 
τηνιχαῦτα τῆς ἡλικίας τρίτον καὶ εἰχοστὸν ἔτος ἀμείβων " ἑνδέ- 
χατον δ᾽ 5 νέα σύζυγος ἡ Εἰρήνη, fj δὴ καὶ κάλλος καὶ ἁρμονία τῷ 
ἤϑει καὶ τῷ προσώπῳ ἐπέπρεπεν οὐ μικρά. (Β.) Ἐπεὶ δ᾽ ὥσπερ 15 
τοῖς ὑγροτέροις τῶν ξύλων ἐμφύονται σχώληκες, οὕτω καὶ ταῖς φι- 
p λοτίμοις ψυχαῖς ὡς ἐπίπαν ζηλοτυπίαι καὶ φϑόνοι δεινοί τινες ὕφε- 
δρεύουσι χατὰ τῶν ὅμοτέχνων καὶ πρὸς ἃ μάλιστα τῶν ἐπιτη- 
δευμάτων ἐχεῖνοε σπουδάζουσιν, ἠνία καὶ τὸν πατριάρχην Γρη- 
γόριον ἡ τῆς τοῦ Béxxov γλώττης καὶ διανοίας ὀξύτης, καὶ δεινὸν 20 
αὐτῷ ἦν, εἰ διαβόητος μὲν ἐν τοῖς τότε γενόμενος Ἕλλησι μόνος 
αὐτὸς, διαβόητος δὲ κἀν τοῖς τῶν πατριαρχῶν ἐλλογίμοις ἐλπί- 
ζων ἀχούσεσϑαι, ἔπειτα ζημιοῖτο διὰ τῆς ἐν ταῖς διαλέξεσιν εὖ-- 
στομίας ἐκείνου τὴν τοσαύτην φιλοτιμίαν" διά τοι τοῦτο xol αὖ- 


7. ἐπιτρέψαντος W. in mg. 
Despota relictis decesserat), legatos δὰ Hispaniae Regem mittit: qui liben- 
ter ei misit, non filiam suam ΠῚ aliam m atione sibi coniunctam: nem- 
e Irenen, Marchionis illius neptem , qui Urbe capta Thessalonicam cum 
itüimis locis sibi vindicarat. Kam inquam Rex Hispaniae misit praeter 
morem apud Latinos antiquitus receptum , permissu Papae non expectato. 
Ktenim Latinis illustrioribus mos est, ut affinitates cum Romanis non prius 
iungant quam ἃ Papa licentiam acceperint. Sed ille Rex, quia alicuius 
scandali occasione interdicto damnatus fuerat a Papa, eodem scandali prae- 
textu usus est, ut puellam clam ablegaret, Romanorum Imperatricem futuram. 
Kxcedebat tum Imperator annum aetatis tertium οἱ vigesimum , nova au- 
tem nupta Irene undecimum: quam et vultus venustas et elegantia morum 
haud mediocriter ornabant. .) Cum autem, velut in humidioribus li- 
vermes nascuntur, ita etiam In ambitiosis ingeniis aemulationis et in- 
vidiae stimuli vulgo existant contra eiusdem artis professores, in eo prae- 
sertim genere in quo maxiine elaborabant: sic Gregorium patriarcham an- 
feet vivida illa ingenii et facundiae vis, quae in Vecco erat: eique haud 
erendum videbatur, si solus ipse inter illius aetatis Graecos celebris, et 
inter patriachas quoque eruditos celebrem se fore sperans, illius in dispu- 
tationibus eloquentia superatus tanto honore fraudaretur. Qua de causa 





HISTORIAE BYZANTINAE VI. 2. 169 


τὸς οὗ μέτρια συνεβάλετο πρὸς τὴν ξξορίαν ἐκείνου. ὅϑεν ἐξό- ΑΔ. C. 
οιστος ἐχεῖνος περέ που τοὺς πρόποδας τοῦ Ὀλύμπου πεμφϑεὶς 2 
οὐχ ἔληγεν οὐρανῷ τε xal γῇ προσαγγέλλων τὴν, ὡς ἐχεῖνος ἔφα- 1398 
σχεν, ἀδικίαν ὁμοῦ καὶ ἀπήνειαν, ἣν ἀσυμπαϑῶς κατ᾽ αὐτοῦ τ. ἀράγου, 
5γε ἐπήνεγχαν, ἐξὸν φιλανθρωπότερον τῇ ἐχείνου κολάσει χρήσα- P. 103 
σϑαι καὶ τὴν ἱερωσύνην ἀφελομένους αὐτὸν ἀποχρῶν ἡγεῖσθαι, 
τὸ προμηϑὲς περὶ τἄλλα παρεχομένους αὕταρχες ἀνθρώπους γε 
ὄντας ἀνθρώπῳ γε ὄντι καὶ μεγάλης δόξης ἐκπεπτωχότι καὶ di 
αὐτὸ δὴ μάλιστα πολλῆς εἴπερ ποτὲ τῆς περὶ τἄλλα δεομένῳ 
10 ψυχαγωγίας, ὁπόσα τὰς ἀναγχαίας ἐπικουφίζουσι χρείας. παν-Β 
ταχόϑεν οὖν ἐς ἀμηχανίαν κατενεχϑεὶς ἐζήτει διαλύσασθαι κρί- 
cu δημοτελεῖ τὰ ἐγκλήματα, ἵνα δυοῖν ἴσως ἐπιτύχοι ϑατέρου * V. 86 
ἢ γὰρ φιλανϑρωποτέρους τῇ παρουσίᾳ καὶ τῇ αὐτοπροσώπῳ ϑέᾳ 
καὶ ὁμιλίᾳ τοὺς δικαστὰς ἐργάσασϑαι" ἢ τό γε δεύτερον, κατά-- 
15 δηλον ϑεῖναι τοῖς ἅπασι τὸ ἀσυμπαϑὲς αὐτῶν καὶ ἀμείλικτον. 
(1.) Ταῦτα ἀκούοντι τῷ βασιλεῖ εὖ ἔχειν οὐχ ἔδοξε περιφρονη:Ὁ 
τέα κείσεσϑαι τοῦ λοιποῦ. διασκεδασϑήσεσϑαι γὰρ ἂν ὑπόνοιαν 
ἐς τοὺς τῶν πολλῶν λογισμοὺς, ἀδικεῖσθαι τὸν ἄνδρα" καὶ ἔσται 
κατὰ τῶν δοχούντων ἀδιχεῖν ἐκ τοῦ δήμου λοιδορία μαχρὰ, νῦν 
90 μὲν ὑπ᾽ ὀδόντα ψιϑυριζομένη, μετὰ δὲ κύχλους ἔστιν otc ἐνιαυ--: 
τῶν ἀναχεχαλυμμένη καὶ ὕπαιϑρος. πολλαὶ γὰρ λοιδορίαι, πολ-- 
λὰ δὲ καὶ ἐγκώμια περιτρέχουσι τὸν αἰῶνα μὴ πάνυ σὺν δίκῃ" 
ἐχεῖναι μὲν xag? ὧν οὐκ ἠδίκησαν, ταῦτα δὲ καϑ᾽ ὧν οὐδὲν ἄξιον Ὁ 
ἐπεπράχεσαν. δεῖν οὖν ἐνομίσϑη πάντας συνηϑροιχότι περὶ τὰ 
95 βασῶεια, ὅσοι τε τῶν ἀρχιερέων καὶ ὅσοι τοῦ κλήρου, ὅσοι τε 
relegationem eius non parum promovit. Ille autem versus radices Olympi 
relegatus coelo et terrae iniuriam, ut dicebat, et immanitatem illam prae- 
dicare non destitit, qua illi adversum se immisericorditer usi fuissent; cum 
in poena decernenda humanius secum agere potuissent: erepto videlicet 
sacerdotio contentos curare oportuisse ne quid ipsi deesset, et homiui 
homines consulere debuisse; idque eo magis quod magna gloria excidisset, 
et ob eam ipsam causam magna consolatione egeret, quantum ad ea omnia 
uibus rerum necessariarum inopia sublevaretur. ltaque ab omni parte 
estitutus publico iudicio causam disceptari postulabat; forte ut duorum 
alterum consequeretur: quippe &ut iudices praesentia conspectuque suo et 
oratione molliturus, aut saltem omnibus ostensurus quam immisericordes et 
duri iidem essent. (III.) Quae cum audisset Imperator non negligenda esse 
iudicavit, Sparsa quippe suspicione credituros vulgo iniuriam homini fieri ; 
atque adeo multis convicris proscissum iri a populo eos qui iniuriam facere vi- 
derentur: quae convicia cum nunc mussitarentur, aliquot deinde revolutis an- 
nis in apertam lucem eruptura essent. Multa enim maledicta, multas etiam 
landationes praeter aequitatem per omne aevum circumferri, illa in eos qui 
nihil mali commiserint , has in eos qui nihil laude dignum gesserint. Visum 
est igitur oportere convocatis in regiam universis pontificibus, clericis, se- 


170 NICEPHORI GREGORAE 


A. M. τῆς συγκλήτου καὶ ὅσοι τῶν ἐλλογίμων, ἐν τοσῷδε ϑεάτρῳ πε- 
"Δ θιφωανῆ τὴν ἐκείνου ποιήσασϑαι κρίσιν. οὗ γενομένου xal τοῦ 
6886 —Bírxov παριόντος εἰς μέσους καὶ πάντα τῇ γενναίᾳ παλάμῃ τῆς 
Imp Ando) ὕγγῃς σφοδρῶς συγχυκῶντος καὶ ἀναξαίνοντος, ὁπόσα oi 
Ετἀσφαλὲς περιέποντες δόγμα ἐπέφερον, εἰ μὴ Γρηγόριος ὃ πα- 5 
τριώρχης xol Π]ουζάλων ὃ μέγας λογοϑέτης σοφίας περιουσίᾳ καὶ 
γραφῶν ἱερῶν ἐχλογαῖς ἀντεῖχον καὶ τὸν σφοδρὸν ἐκεῖνον χειμῶνα 
τῆς παλαμναίας ἐχείνης ἀνέστελλον γλώττης, τάχ᾽ ἂν τὸ ψεῦδος 
κατὰ τῆς ἀληϑείας ἐλάμβανε κράτος καὶ τῆς ἀρετῆς ἡ περιεργία 
τὸ πλέον ixrüro. (4.) Ἦν δ᾽ ὃ ἸΠουζάλων οὗτος τῷ βασιλεῖ10 
F παραδυναστεύων τότε καὶ τοῖς βασιλικοῖς καὶ δημοσίοις μεσιτεύων ᾿ 
πράγμασι καὶ παρὰ τοῦ βασιλέως μεγίστην καρπούμενος τὴν ai- 
δῶ διά τε σοφίαν καὶ γῆρας μαχρὰν καὶ ποικίλην ἐμπειρίαν πρα- 
γμάτων μετὰ φρονήσεως ἔχων. δι᾽ ἃ δὴ καὶ τιμήν τινα ταύτην 
ἔσχεν ἐξαίρετον μόνος τῶν πάλαε τὸ ὅμοιον αὐτῷ προειληφότων 15 
ἀξίωμα ,! καλύπτραν φορεῖν ἐπὶ κεφαλῆς χρυσοκοκχίνῳ κεχαλυμ-- 
P. 104 μένην ἐνδύματι, ὅσον τὸ ἄνω καὶ πρὸς τῇ πυραμίδι τῆς ἐπιφω- 
γείας χῦμα, ἐν τούτῳ παραλλάττουσαν μόνῳ τοῦ παραπλησίαν 
εἶναι καϑάπαξ τῇ τῶν τοῦ βασιλέως ἐγγόνων, ὅτι μὴ καὶ τὴν 
κάτω καὶ κοίλην ἐπιφάνειαν εἶχε κυκλίσκοις πεποικιλμένην χρυ- 30 
σοειδέσιν, ἀλλὰ λείαν τελέως. καὶ ἵνα τὰν μέσῳ παρέλϑϑωμεν, 
ἐπειδήπερ πολλῶν μεταξὸ τῶν ἀπὸ γλώττης καὶ γνώμης γενομέ- 
v«v διαύλων καὶ κρότων οὐδεμίαν ἑώρα περὶ αὐτὸν γινομένην φι- 
Βλάνϑρωπον γνώμην καὶ προμηϑείας δεξίωσιν ὁ Béxxog, ἀπεῖπεν 


5. περιέποντες À., περιφέροντες . 10. δ᾽ ὁ À., δὲ 0 W. 


natoribus et viris doctis illustre in tanto theatro fieri de illo iudicium. Quo 
facto cuin Veccus.in medium prodiisset, atque omnia eloquegtiae vi confun- 
deret ac refutaret, quae sani dogmatis defensores obiiciebant, fortasse men- 
dacium veritatem vicisset, et curiosa diligentia virtutem superasset, nisi Gre- 
gorius patriarcha et Muzalo magnus logotheta doctrinae copia et sacrae scri- 
pturae selectis testimoniis ei restitissent, et ingentem illam exitiosae linguae 
tempestatem sedassent. (IV.) Erat autem is Muzalo magna tunc apud Prin- 
hm auctoritate, atque in Imperatoriis et publicis negotiis velut arbiter ver- 
eabatur, et máximo in honore habebatur ab Andronico ob eruditionem et se- 
nectutem longo ac vario rerum usu prudentiaque instructus. Quibus de cau- 
eis eximius ei soli ex omnibus, qui eodem munere olim functi fuerant, hic 
honos est habitus, ut calyptram in capite gestaret purpureo aureoque pan- 
no circumdatam, superiore scilicet parte, qua patet superficies pyramidi 
inposita, plane similem ei quam Imperatorum nepotes gestant, boc uno 
excepto, quod non etiam inferiorem et cavam superficiem habebat circulis 
auratis variatam, sed prorsus laevem. Ut autem ea quae intercesserunt 
praetere&imus, Veccus post multas disputationes et magnum linguae stre- 
pitum cum nullam pro se clementem ferri sententiam , nullam suorum com- 


HISTORIAE BYZANTINAE VL 2. 171 


ἀνακεχαλυμμένῃ τῇ γλώττῃ τὴν ἕνωσιν. ταῦτ᾽ ἄρα xal ὕπερο- Α. Ο. 
ρίας αὖϑις ἔς τι πολίχνιον τῶν περὶ Βιϑυνίαν παραλίων πέμπε- “ἃ 
ται ἅμα τοῖς ἀμφ᾽ αὐτῷ" ἹΜΠελιτηνιώτης δ᾽ ἦσαν οὗτοι καὶ IMe- 1398 
τοχέτης. (Ε.) 'Eyo δ᾽ ἐκεῖνο οὐκ οἶδ᾽ ὅπως παραῤῥυέν μου vij gb. Andron. 
δ μγήμης ἐπαναλήψομαι. μετὰ yàg τὴν περὶ τὸ Zfrgapvtioy πυρ- 
καϊὰν ἐχείνην τῶν βίβλων τῆς Ἔριδος ἐς τὸ Βυζάντιον ἅπαντες 
συνδραμόντες οἱ τὸν ζῆλον ὑποκρινόμενοι καὶ τὰς μητροπόλεις xoiC 
τἄλλα τῶν ἀξιωμάτων τὰ μὲν ἤδη διανειμάμενοι, τὰ δὲ μέλλοντες, 
χαϑαίρεσιν παντελῆ τῶν ἀρχιερέων καὶ τοῦ χλήρου παντὸς, ὅσοι 
10 τῷ βασιλεῖ Πιχαὴλ τοῦ δόγματος ἐχοινώνησαν, πρὸς ἀπήνειαν 
κατεψηφίσαντο οὔτε μετρίως οὔτ᾽ ἀνθρωπίνως τῇ τύχῃ χρησά-- 
μενοι. δῆμος γὰρ ὄντες τὸ πλεῖστον ἀγοραῖος καὶ ἀνώμαλος καὶ 
αὐθάδης χϑὲς καὶ πρώην οὔπω βασιλέως ἠξιωμένοι ϑεάσασθϑαι V. 87 
πρόσωπον κἄπειτ᾽ ἐξαίφνης καὶ παρ᾽ ἀξίαν πλουσέας ἀπολελαυ--Ὁ 
1δ χότες αὐτοῦ τῆς εὐμενείας μείζω τε ἐφρόνησαν τῆς ἑαυτῶν τύ-- 
χῆς καὶ τῶν μεϑυόντων οὐδὲν ἄμεινον διετέϑησαν. παρὰ γὰρ τοῦ 
βασιλέως τὸ ἐνδόσιμον εἰληφότες, ἅτε μικροῦ πρὸς ἅπαντα τού- 
τοις ὑπείκοντος διὰ τὴν φλέγουσαν ἔφεσιν, 3v ἐν καρδίᾳ πρὸς 
τὴν τῆς ἐκχλησίας ἔτρεφεν ἕνωσιν, xarà πολλήν τιγα ἤδη τὴν 
90 ἄδειαν xa9^ ὧν ἔμελλον τὴν ἄτιμον ἐχείγην ψῆφον ἐπενεγκεῖν, E 
πάντας ὡς πρόβατα πρὸς τὸν ἐν Βλαχέρναις συνήϑροισαν μέγαν 
γεών. ὧν πολλὰ πρὸς οἶκτον εἰσαγόντων καὶ σχήματα καὶ ῥή- 
ματα καὶ φιλανϑρωπίας ὅμοια τῶν παλαιῶν ὑποδείγματα, τά τε 


1. ὑπερόριος À., ὑπερορίας W. 4. Ἐγαὰ δὲ οὐκ οἵδ᾽ ὅπ. ἐκ. 
πα. À. 9. σπαντὸρ] τοῦ πανετ. À. 


modorum rationem haberi cerneret, unionem aperte repudiavit. Quapro- 
pter denuo in exilium in oppidulum quoddam Bithyniae maritimum cum so- 
ciis suis mittitur. Erant autem ii Meliteniotes et Metochita. (V.) Ego ve- 
ro illud resumam, quod mihi nescio quomodo e memoria exciderat. Nam 
post Atramyttenum illud rixosorum librorum incendium omnes ii qui studium 
religionis simulabant, metropoles et caeteras dignitates alias iam partiti, 
alias deinde faruun. plenissimam En pontificum et clericorum 
omnium qui Michaéli Imperatori assensi fuissent, inclementer decreverunt, 
fortuna non moderate nec humaniter usi. Nam cum de plebe circumfora- 
nea et rudi οἱ stolide feroci plerique essent, quibus paulo ante ne vultum qui- 
dem Imperatoris intüeri licuisset, iidemque derepente prolixam erga se 
eius voluntatem praeter meritum experirentur, maiores sua conditione ani- 
mos sumpserunt, ut ab hominibus ebriis nihil distarent. Nam potestate 
ab Imperatore accepta quippe qui eis propter ardentem quam animo fove- 
bat uniendae Ecclesiae cupiditatem nihil non concederet: plane securi iam, 
eos omnes contra quos ignominiosum illud suffraglum laturi erant, velut 
pecudes in magnum Blachernium templum congregarunt: qui supplicibus 
et verbis et gestibus comuniserationem elicere cum studerent, et similia 


172 NICEPHORI GREGORAE 


A. M. ἄλλα, καὶ ὅσα ἐπὶ τῶν γρόνων ὅπωςδηποτοῦν τῆς διπλῆς elxo- 
γομαχίας ἐγένοντο, ὅπως χείρονα τῶν νῦν πεπραχότες ἐκεῖνοι φε-- 
6836 λανϑρώπων τε ἀπέλαυσαν τῶν ὕστερον τῆς ὀρϑοδοξίας προστών- 
Imp. Andron. 3 4 ὦ , z Y Y, 2 

Senioris, τῶν χἀπὶ τῆς τάξεως ἧς ἕκαστος ἔλαχεν ἔμειναν ἔνιοι, ἀπαλλα-- 

Ε γὴν τῆς ϑηριώδους γνώμης οὐκ ἔγνωσαν οὐδ᾽ ὁπωσοῦν εἰληφέ- 5 
γαι" ἀλλὰ πάντα φειδώ τε καὶ οἶκτον οἱ τῆς κακίας ἀπειληφότες 
κλύδωνες ἐς ᾿Ἀτλαντιχοῦ πελάγους πυϑμένας ὡς ἔοικε κατεβάπτι-- 
σαν. οὕτω πολύς τις ἐχόρευε φϑόνος ἐν μέσῳ τοῦ ἱεροῦ συλλό- 
γου ἐχείνου χαὶ μάλα πικρὸς κατωρχεῖτο κλύδων εὐθὺς ἐξαρχῆς 
τῆς καλῆς ὁμονοίας ἐχείνης. (ς΄.) ᾿Αλλὰ τίς οὕτω σχληρὸς καὶ 10 

P. 105 ἀδαμαντίγην ἔχων ψυχὴν διηγήσαιτο τὴν ὕβριν ἐκείνην καὶ μεγί- 
στην ἀπανθρωπίαν, f κατὰ τῶν ἀϑλίων ἐχρήσαντο ἐπισκόπων 
καὶ ὅσοι τοῦ ἱερατικοῦ καταλόγου; μετὰ γὰρ τὰς ἀπὸ γλώττης 
λοιδορίας εἶτα προσέταττον οἱ τῆς προεδρίας τοὺς ὑφεδρεύοντας 
λαβομένους τῶν ἐπὶ κεφαλῆς καλυμμάτων ἐκείνων ῥίπτειν αὐτὰ 15 
κατὰ γῆς ἐπιβοῶντας τὸ, ἀνάξιος, τρίς" ἄλλους δὲ ἄλλων τὰ 
ἱμάτια περιδύειν ἀπὸ τῶν κρασπέδων ἐπὶ κεφαλῆς ἀντιστρόφως 

Βαΐροντας xal τὸ, ἀνάξιος, αὖϑις ἐπιβοῶντας τρὶς, ἔπειτα ὧϑι- 
eu καὶ βίᾳ καὶ τοῖς ἐπὶ κόῤῥης δαπίσμασιν, ὥς τινας τῶν àv- 
δροφόνων, ἐξελαύνειν τοῦ ἱεροῦ. ταῦτα οἱ δίκαιοι κριταὶ καὶ τοῦ 90 
εὐαγγελίου μύσται. ὃ δὲ φιλάνϑρωπος Ἰησοῦς καὶ σωτὴρ καὶ τὸν 
λῃστὴν προσεδέξατο καὶ τοῦ προδότου τὴν μετάνοιαν, εἴπερ xá- 
κείνῳ πρὸς βουλήσεως ἦν, ἄσμενος ἐπόϑει καὶ ἐχαρτέρει. ταύτῃ 


1. ὁπωςδηκποτοῦν add. A. 8. τὸν ὅστερον et προσεάτων W. 
τῶν ὅστ. et προστάντων Α. — 4. ἔνιοι add Α. , 


exempla proferrent, in quibus veterum humanitas eluxisset, maxime autem 
commemorarent utriusque Iconomachiae tempora, atque ut ii qui gravius 
deliquerant humanos tunc experti essent orthodoxae sententiae defensores, 
et suum aliqui locum retinuissent: tamen hi ab immanitate decreti sui nullo 
modo recedendum putaverunt, sed omnem clementiam omnem misericor- 
diam improbitatis fluctus in maris Atlantici fundum videntur deiecisse. 
T'anta invidia in medio sacri illius collegii bacchabatur ; adeo saeva tem- 
pestas praeclaramillam concordiam vixdum initam ludibrio habebat. (V1.) Quis 
autem adeo durus est et animo adamantino, ut contumeliam illam et maxi- 
mam inhumanitatem referre queat, qua contra miseros episcopos et uni- 
versos ordinis sacerdotalis ministros usi sunt ?* Nam post verborum convi- 
cia praesides inferioribus imperabant, ut direptos illis pileos humi abiice- 
rent ter acclamantes, indignus est: alios vero aliorum vestes exuere, eas- 
que a fimbria inversas supra caput attollerey atque iterum ter acclamare 
iubebant, indignus est: deinde pulsatione et vi et alapis in os impactis 
tanquam sicarios templo extrudere. Haec iusti illi iudices οἱ Evangelii 
sacerdotes. At humanissimus lesus Salvator etiam latronem admisit, ct 
proditoris poenitentiam, modo ipse voluisset, deeideravit et expectavit. 


* 


HISTORIAE BYZANTINAE VI. 2, 178 


τοι καὶ βραδέως μὲν, ἀλλ᾽ εὗρον xol οὗτοι τὴν δίκην ὁψὲ, τὴν A. C. 
ἀξίαν ἐπάγουσαν ἀντιμέτρησιν. οὐδὲ γὰρ οὐδεὶς τῶν νέων τού- “(ἃ 
των νομοϑετῶν καὶ κριτῶν ἐν τῇ οἰχείᾳ τετελευτήχει τιμῇ " ἀλλ᾽ — 1828 
αἴσχιστα τῶν οἰχείων ἐξελαϑέντες ϑρύόνων, ὡς προϊόντες dgoij P. ἀνάτοα, 
δμεν, βέλεσι λύπης ToU ζῇν ἀπεῤῥάγησαν. (Ζ.) Mirá ταῦτα ᾿ 
τοίνυν ὃ βασιλεὺς ἐς μνήμην ἐληλυϑὼς ὧν ὃ πατὴρ ἐπεπράχει κα- 
τὰ τοῦ νέου Ἰωάννου τοῦ “άσκαρμι, ᾧπερ 1) τῆς βασιλείας μᾶλ-- 
λον προσῆχε διαδοχὴ, καὶ δείσας μὴ τῆς δίκης ὄψέ ποτε διανα- D 
στάσης τὰ ὅμοια ἔσται καὶ αὐτὸς πεπονϑὼς, ἀφαίρεσιν δηλαδὴ 
10 βασιλείας xal ὀφϑαλμῶν, ἐζήτει χαϑόσον ἐξῆν τὸ προσῆκον énc- 
γεγχεῖν τῷ τραύματι φάρμακον. συνετὸς γὰρ ὧν οἷδεν ὥς πολ- 
λάχις χἀν τῷδε τῷ βίῳ τὸ ϑεῖον φιλεῖ κατὰ στάϑμην δικαίαν τῶν 
πεπραγμένων τὰ τέλη βραβεύειν ὁποῖά ποτ᾽ ἂν 7], ἵνα δραστιχή 
τις τοῦτο παραΐίγεσις τῷ βίῳ ἐμπολιτεύηται , ἰταμῶς ἀπειλοῦσα, 
15 οἵ τινές ποτ᾽ ἄρα εἶεν οἱ τὴν ἄνωθεν ἐποπτεύουσαν δίκην κατό-Ὲ 
πεν τῶν οἰχείων τιϑέμενοε βουλευμάτων. εἰ γὰρ μὴ καὶ αὐτὸς 
αἵρεσιν οὐδηντινοῦν συνεργὸν ἐδεδώκει τῇ γνώμῃ καὶ χειρὶ τοῦ 
πατρὸς, τῆς τότε βρεφικῆς ἡλικίας καιρὸν οὐκ ἐχούσης, διὼ τὸ 
τῶν σωματικῶν ὀργάνων οὐκ ἐντελὲς ἐμφανίζειν τὴν ἐν τοῖς χόλ- 
480 ποις τῆς ψυχῆς κεχρυμμένην αἵρεσίν τε καὶ βούλησιν" ἀλλ᾽ οὖν V. 88 
δι᾿ αὐτὸν ὅμως τὸν τοσοῦτον τῆς ἀδικίας ἀνῆψε πυρσὸν ἐχεῖνος, 
ὡς μὴ τοῦ γνησίου παρόντος καὶ ὑγιαίνοντος διαδόχου στεροῖτο Ἐ' 
τῆς βασιλείας αὐτός. ταῦτ᾽ ἄρα καὶ σφοδροῖς τοῖς τῆς συνειδή-- 
σεως κέντροις πληττόμενος ἧκε παρὰ τὸν τυφλωϑῶντα δι᾽ αὐτὸν 


19. ἐν τοῖς κόλποις add. À. 43. αὐτὸς om. A. 


Proinde sero illi quidem, sed instas tamen poenas luerunt, et debitam mer- 

&cceperunt. Neque enim novorum istorum legialatorum ac iudicum 
ullus in eua dignitate decessit: sed turpissime suis pulsi sedibus, ut postea 
dicemus, prae animi aegritudine vitam abruperunt. (VIL) Post haec Im- 
perator recordatus, quo pacto pater cum adolescente loanne Lascari egisset, 
sd quem Imperii succeasio magis quam ad se pertineret, ac veritus ne vin- 
dicta tandem expergiscente eodem et ipse modo tractaretur, et oculos una 
eun Imperio amitteret, convenientia vulneri medicamenta statuit adhibere. 
Qua enim erat prudentia , non ignorabat , Deum saepenumero etiam in hac 
vita facinorum exitus ad iustitiae normam dirigere , qualiacunque ea perpe- 
trata sint, ut documentum istud efficax sit, quod hominum vitam emendet, 
et atrocibus minis perterreat eos, qui suis ipsorum consiliis postponunt nu- 
minis vindictam humanis rebus invigilantem. Etsi enim patris consilium 
aut factum nullo ipse animi mota libero adiuverat, proptecee quod illo tem- 
pore infans erat, adeoque nondum poterat infirmis adhuc corporis faculta- 
tibus latentem animi affectum ac voluntatem declarare: tamen idcirco pater 
scelere illo se contaminarat, ne filius, legitimo et sano herede superstite, 


imperio privaretur. His de causis, cum vehementius conscientiae stimu- 





174 NICEPHORI GREGORAE 


A. K. ἡαρὰ τοῦ πατρὸς Ἰωάννην τὸν “άσχαριν, ἔν vti πολιχνίῳ τῆς 
44 — Bi9vrlac φρουρούμενον, ὀψόμενός τε ἅμα αὐτὸν καὶ τὰ εἰχότα 
6836 παραμυϑησόμενος xal πρός yt ἔτε τὰ πρὸς τὴν χρείαν ἄφϑονα 
gr ἀδύτου. 7 παρέξων αὐτῷ διὰ βίου" ὃ δὴ καὶ πεπραχὼς xai πράττε- 
P. 106 σϑαι προστεταχὼς ἄσμενος ἐχεῖϑεν ἀπήει πρὸς ἕω τὰς διατριβὰς 5 
ἐπὶ ῥητοῖς ποιησόμενος στρατηγικῆς 9^ ἐΐνεχα ἐμπειρίας καὶ δε- 
ξιᾶς τινος ἀπειλῆς τῶν βαρβάρων, πρὸς συστολὴν οἷονεί πως 
συνωθούσης αὐτοὺς, ὡς μὴ ἀδεῶς ὁπότε καὶ ὅποι βούλοιντο ἐπε- 
λαύνοιεν ἐς τὰς Ῥωμαίων νομάς. 

B — y. Ἐν τούτοις γε μὴν τῶν πραγμάτων ὄντων βουλὴν τῷ fa-10 
σιλεῖ παρεισάγουσί τινες τῶν πάντα τοῖς ἡγεμόσιν ἐπειγομένων χα- 
ρίζεσϑαι" ἐπεὶ καὶ τὰ πλεῖστα φιλεῖ τὸ. ὑπήχοον πρὸς τὴν τῶν 
ἀρχόντων συνδιατίϑεσθϑαι βούλησιν xal πρὸς ἐχείνην ὡς εἴς τινα 
σχοπὸν χαϑάπαξ ῥυϑμίζειν καὶ διευϑύνειν καὶ γνώμην καὶ γλῶτ-- 
ταν χαὶ πᾶσαν χειρὸς πρακτικῆς κίνησιν, τοῖς γὰρ τσιούτοις οἷ- 15 
δὲν ἐξωνεῖσϑαι ῥᾳδίως τὴν τῶν ἀρχόντων εὐμένειαν " ἡ δὲ βουλὴ, 

Οἐπειδή φησιν πάντα ἔξεκεχωρήχεε τὰ δεινὰ, δι᾽ ὦ τὰς τριήρεις 
“Ῥωμαῖοι πρὸς τοσοῦτον ἐπηύξησαν πλῆϑος," τά rt γὰρ ἄλλα καὶ 
Κάρουλος ὃ τῆς Ἰταλίας ῥὴξ, τὸ κεφάλαιον τῶν δεινῶν, ἐξ d»- 
ϑοώπων ἐγένετο" μάταιος ἄρα τῶν νεῶν" ἢ δαπάνη, μιχροῦ τῶν 30 
ἄλλων ἁπάντων ἐπέχεινα τὸ βασιλιχὸν ἐπιτρίβουσα ταμιεῖον. ὃ 
δὴ καὶ Ῥωμαίοις ὄλεθρος ὧν προφανὴς καίριον ὅμως ἔδοξε καὶ 

Ὁ μάλα ἀγυσιμώτατον γνώμαις διψώσαις χρημάτων καὶ τούτων ἕνε- 


21. ἁπάντων om. À. 


lis pungeretur, ad Ioannem Lascerim, qui sua causa a patre excaecatus 
fuerat, et in quodam Bithyniae oppidulo custodiebatur, abiit, tum ut videret 
eum, tum ut consolaretur ; praetereaque omnia, quae usui esse possent abunde 
ei, quoad victurus esset, suppeditaret. Quod cum fecisset ac fieri ius- 
sisset, laetus inde versus Orientem progressus est, certis de causis ibi 
commoraturus: tum ut rei militaris usum consequeretur: tum ut minis pru- 
denter intentatis terrorem barbaris incuteret, ne impune quoties et quo vel- 
lent in Romanos fines irrumperent. 

8. Hoc rerum statu nonnulli ex iis qui principibus gratificari in omni 
re student, Imperatori consilium proponunt. Nam plerumque solent sub- 
diti ad principum voluntatem se accommodare, ad eamque animum et 
linguam et omnes actiones velut ad scopum quendam dirigere. His enim 
obsequiis eorum benevolentiam facile redimunt. Consilium autem fuit hu- 
jusmodi. Cum pericula omnia, propter quae Romana classis tantopere au- 
cta fuisset, sublata essent, ac praeter caetera etiam Carolus Italiae Rex, 
omnium malorum caput, e rebus humanis excessisset; inanem esse navium 
sumptum, qui fiscum Imperatorium plus fere quam caetera omnia exhan- 
riret. Quod cum Romanis evidentem perniciem afferret, tamen in praesen- 
ta opportunum atque utilissimum esse visum est, animis pecuniae aitienti- 





HISTORIAE BYZANTINAE VL 8. 175 


xa πάσας ἑτοίμως ἐχούσαις προΐεσθαι τὰς τὴν ἀρχὴν συνιστώσας — A. C. 
«αἰτίας, καϑάπερ τοὺς οἴκους τὰ ἐρείσματα καὶ ol πρόβολοι καὶ oi rcd 
χάρακες. (B.) «Αὕτη δὴ γίνεται Ῥωμαίοις δυστυχημάτων ἀρχὴ xal 1898 
ϑεμέλιος ἄσειστος. τοῦτο τοὺς πρὶν τὴν Ρωμαίων δύναμιν ὡς üpa-Inp. Andron. 
5 yov ὀῤῥωδοῦντας zdavívovc' ἀνέῤῥωσε xal πρὸς λογισμοὺς ἀϑλη- xcd 
τιχήν τινὰ γέμοντας δρμὴν μάλα ἐξώπλισεν. ἐντεῦϑεν γὰρ τὰ 
πρὸς ϑάλατταν ἐχείγοις μὲν ηὗξε xal ἐλαμπρύνετο καὶ κέρδη προσ- 
ετίϑει καὶ μείζους xal πλατυτέρας ἀρχάς" τοῖς Ῥωμαίοις δ᾽ ὑπέῤ-- Ἐ 
ὅει καὶ ὑπεχάλα καταμικρὸν ἀεὶ καὶ τῆς πρώτης ἡμέρας 7j δευτέ- 
10ρα κατόπιν ἐβάδιζεν ἐπὶ δυστυχήματι προστιϑεῖσα. δυστύχημα" 
πειρατικαὶ γὰρ τριήρεις ἄλλοτε ἄλλαι νῦν μὲν ἐντεῦϑεν, νῦν δ᾽ 
ἐκεῖθεν, νῦν δ᾽ ἄλλοϑεν, σύνδυο καὶ σύγντρεις καὶ κατὰ πλείους 
ἤδη πρὸς αὐτὴν ἀδεῶς εἰσεχώμασαν τὴν πόλιν. ὅϑεν ai νῆσοι 
xal τὰ παράλια ἤρχοντο ἤδη νοσεῖν, οὐχ ἔχουσαι μηδαμόϑεν 

15 ὕπως ἂν ὁπωσοῦν ἀποτρέψωνται τοὺς παράπλους καὶ περίπλους 
ἐκείνων καὶ τὰ νύχτωρ καὶ μεθ᾽ ἡμέραν ἐχεῖϑεν δεινὰ, ὅσα δέος P. 107 
ἐσχάτων κινδύνων καὶ ϑανάτου τότε μὲν ἠπείλουν xal ἔμελλον, V. 89 
ὕστερον δ᾽ ἐναργῶς ἐπήνεγχαν. (Γ.) Ἐντεῦϑεν τὸ Γασμουλι- 
κὸν ἅπαν διεσκεδάσθη ἄλλο κατ᾽ ἄλλα μέρη τῆς οἰχουμένης διω- 

20 σπαρὲν δι᾽ ἔνδειαν τοῦ ζῇν. τὸ μὲν γὰρ ταῖς τῶν “Τατίγων ηὗτο- 
μόλησε χρείαις, ὅσαι περί τε δλχάδας καὶ τριήρεις ἐχείνων μερί- 
ζονται" τὸ δ᾽ ὑπόμισϑον ἐγεγόνει τοῖς ἐνδόξοις καὶ πλούτῳ προέ- B 
χουσι τῶν Ῥωμαίων" τὸ δὲ τὰ ὅπλα ἀποδόμενον πρὸς γεωργίαν 

B. ἀθλητικῆς τινὸς W. in mg. 7. προσεείϑειε À., προσετίϑετοῪΎΥ. 
15. ἀποτρίψωνται À., ἀποτρέψωνται W. 


bus, et eius causa facile contemnentibus omnia praesidia, quae Imperium 
sic muniunt, ut domos columnae et septa et aggeres. (11.) Hoc Romanis 
malorum principium et immobile fundamentum extitit; hoc Latinos, qui Ro- 
manorum vires ut invictas antea metuebant, confirmavit, et eorum animosa 
£ladiatoria quadam audacia armavit. Hinc enim res illorum maritima cre- 
scere et amplificari; binc illis accedere lucra , maioresque et latiores prin- 
cipatus: Romanis vero paulatim decedere ac subinde imminui, posteriorque 
dies priori deterior succedere, calamitatem calamitate cumulando. Nam 
piraticae triremes aliae atque aliae modo hinc modo illinc modo aliunde, 
nanc binae, ounc ternae ac plures, ad ipsam usque Urbem per ludibrium 
audacter accesserunt. Unde insulae maritümaque loca affligi coepta: cum 
mullo modo navium accessus et circuitus, et noctu atque interdiu instihtia 
pericula prohibere possent , quae extrema omnia ipsumque exitium tum qui- 
dem minabantur parabantque inferre; re ipsa autem postea intulerunt. 
(1Π.) Hinc omne Gasmulicum dissipatum est, et in alias atque alias terrae 
partes dispersum ob victus inopiam. Partim enim ad Latinos sponte tran- 
siverunt, operam suam iis locaturi ad onerarias naves et triremes agendas, 
partim a nobilibus et locupletibus Romanis mercede conducti sunt, partim . 
armis venditis ad colendos agros se contulerunt, satius esse rati per-omnem 


176 NICEPHOR]. GREGORAE 


A. Ν. ἐτράπετο, αἱρετώτερον ἡγησάμενον οὕτω τε μοχϑεῖν διὰ βίου xal 
9} τοῖς ἐτησίοις κατατρίβεσϑαι τελώναις καὶ φορολύγοις, ἢ λιμῷ 
6836 συνωθοῦντι πρὸς ϑάνατον πρόδηλον éxóv γε εἶναε ἑαυτὸ κατα- 
imp πάτο, ορέσϑαι. ai τριήρεις δ᾽ ἄλλαι κατ᾿ ἄλλα μέρη τοῦ Κέρως κα- 

Οταλειφϑεῖσαι χεναὶ τῷ χρόνῳ διεφϑάρησαν" ai μὲν γὰρ κατέδυ-- 5 

σαν ἐς πυϑμένας ϑαλάσσης, αἱ δὲ διεῤῥάγησαν. ἦσαν δ᾽ αἵ καὶ ' 
ἐπιμελείας ἀξιωϑεῖσαί τινος, ὀλίγαι δ᾽ αὕται παρέμειναν εἷς χρείας 
ἔσως ἐλπίδος μελλούσης. ἐς οἷόν γε μὴν πέρας κατήντησε τὸ βού-- 
λευμα τοῦτο καὶ οἷα τοῖς Ῥωμαίοις προὐξένησε τὰ δεινὰ, τοῦ λό- 

γου προϊόντος ἔσται δῆλον. 10 
D ὁδ΄. Ἐπεὶ δὲ ἔδει xol Γρηγορίῳ ἐπενεχϑῆναι τὰ λυπηρὰ καὶ 
γενέσθαι τινὰ τίσιν αὐτῷ τῆς ἀσπλαγχνίας, ὅτι μήτε χεῖρα Bor- 
ϑείας ὥρεξεν ἐπιβοωμένῳ τῷ Βέχκῳ, καὶ πάντα ὑπείξειν ὅμολο-- 
γοῦντι, εἰ παραδοχῆς τινος ἀξιωϑείη, μήτε τὰ δεινὰ τῷ ταλαιπώ- 

ρῳ προσεπαύξειν ὦχνησεν, ἀλλὰ πολλοῖς πανταχόϑεν χειμαζομέ- 15 
yq τοῖς χύμασιν, αὐτὸς κατὰ νώτου μείζους ἀνεῤῥήγνυ τοὺς κλύ- 
δωνας, ἄλλους ἐπ᾿ ἄλλοις συχνοὺς ἐπαντλῶν, σφόδρα τῆς éav- 
Ero) σοφίας ἀνάξια πράττων, ὃ πάντα πλὴν τοῦ παρόντος ἐπαέ- 
γων ἄξιος" ἐπεί γε μὴν ἔδει καὶ τοῦτον παϑεῖν χαχῶς, τί παρὰ 

τῆς τὰ πάντα πρὸς τὸ συμφέρον ἀγούσης προνοίας olxovoutitas ; 90 
ἐγκαταλιμπάνεταε καὶ οὗτος παρὰ ϑεοῦ προνοητιχήν τινα καὶ 
παιδευτικὴν ἐγκατάλειψιν, ἵνα τὴν προστριβεῖσαν ἐντεῦϑεν αὖ- 
τῷ κηλῖδα καλῶς ἀποτρέψήται καὶ καϑαρὸς τῷ μέλλοντι naga- 
P. 108 πεμφϑείη αἰῶνι. ἔδοξε γὰρ αὐτῷ μὴ ἀρκοῦσαν εἶναι τιμωρίαν 
9. ἐχὸν εἰ ἑαυτὸ Α., ixd)y εἰ ἑανυνεὸν W. 18. ὁ πάντα πλὴν τοῦ 

παρόνε. ἐπ. ἄξ. À., ὁ πλὴν τοῦ παρ. τἄλλα πάντων ἐκ. ἄξ. W. 


aetatem opus facere, et quotannis a publicanis et tributorum exactoribus 
vexari, quam fame ad apertam mortem τ siet suam ipsorum salutem 
ultro prodere. "Triremes vero aliae in aliis Ceratini sinus partibus vacuae 
relictae tractu temporis perierunt, Quaedam scilicet in fundum maris de- 
pressae; quaedam disruptae; nonnullae tamen cura aliqua dignatae, quae 
quidem paucae remanserunt in spem fortasse alicuius futuri usus. Quis au- 
tem huius consilii fuerit exitus, et qualia Romanis mala importaverit, ora- 
tionis progressu exponetur. 

Sed cum Gregorium etiam dolore affici oporteret, et immisericor- 
diae poenas luere, auod. Vecco opem imploranti, et omnia concessurum pol- 
licen, si qua sui ratio haberetur, et auxilium negasset, et misero cala- 
mitates augere non dubitasset; immo multis undique floctibus iactato ipse 
8 tergo maiores procellas incussisset et accumulasset, indignam sane eru- 
ditione sua rem agens, qui hoc excepto caetera laudibus dignus erat: cum 
igitur hic quoque affligendus esset, quid a Providentia omnia utiliter admi- 
nistrante fit? Derelinquitur etipse ἃ Deo, ut per eam derelictionem saluti 
,Apsius consulatur, ut erudiatur, ut labem sibi inde aspersam eluat, et purus 
δὰ alteram vitam transeat. Etenim non satis Vecco supplicii esse ratus, 


HISTORIAE BYZANTINAE VI. 4. 177 - 


κατὰ τοῦ Βέχχου τὴν ὑπερόριον δίαεταν καὶ ἀπαγωγὴν τῶν φί- A.C. 
λων καὶ συγγενῶν, ἀλλὰ καὶ λόγοις καὶ γραφαῖς ἔβαλλε πόῤῥω- Ek 
Sev, ταῖς ἐχείνου γραφαῖς καὶ τοῖς δόγμασι xal ἀντιπάλοις προ- — 1328 
βλήμασί τε καὶ δόγμασιν ἀντισυλλογιζόμενος " ἐν ὅσῳ γε μὴν. Andron, 
5 ἐκείνῳ καὶ τοῖς ἐχείνου μαχόμενος οὗτος ἦν, ἐλάνθανε τιτρωσκό- ᾿ 
μενος ὑπ᾽ ἄλλων αὐτὸς κἂν τούτοις καὶ αὐτὸς ἁλισκόμενος, οἷς 
ἄλλων ἐπελαμβάνετο" καθάπερ εἴ τις τοξεύων ἐχϑρὸν καὶ noM-B 
piov ἐλάνθανε χαιριώτερον αὐτὸς τοξευόμενος παρὰ πλευρὰν ἐκ 
τῶν ὑμοφύλων.  (B.) ᾿Ἐπελάβοντο γὰρ αὐτοῦ ὡς βλασφημοῦν»- 
ἰοτός τινες τῶν ἀρχιερέων καὶ τῶν τοῦ κλήρου καὶ παρήνουν ἔστιν 
ἃς μεταϑέντα τῶν λέξεων ἀκίνδυνον εἶναι καὶ λοιδορίας ἐκτός. οὐ 
μὴν ἔδοξε τὰ τῆς παραινέσεως τούτῳ τυγχάνειν ὕγιᾶ καὶ ἀνύπο-- V. 90 
πτα, ἀλλ᾽ ὑποχαϑήμενον ἔχειν καὶ ὑφέρποντα φϑόνον. ταύτῃ 
τοι καὶ ἐνίστατο καὶ παρωξύνετο πρὸς ἀντιλογίας καὶ ἀποδείξεις C 
15 καὶ λόγοις λόγους συνείρων ἐπὶ πολὺ διετέλει ἀποφράττοντάς τε 
τὰ τῶν ἐγκαλούντων ὡς ἐδόχει στόματα καὶ ὑπερείδοντας ὡς ἐνῆν 
αὐτὸν καὶ τὸ στεῤῥὸν τοῖς αὐτοῦ περιποιουμένους λόγοις. ἀλλ᾽ 
οὐχ ἦν ὡς ἔοικεν ἐϑέλοντε καὶ ϑεῷ, τῷ πάντα πρὸς τὸ συμφέ- 
ρον οἰκονομοῦντι, καὶ εἰς τὸ ἑξῆς εὐδρομῆσαι τὸν ἄνδρα. διὰ τοῦ- 
10 ro δίδοται τοῖς μαχομένοις ἰσχὺς καὶ ἀνάπτει τὰ τῆς φιλονεικίας, 
ὥσπερ ἀπὰ σπινϑῆρος εἷς πυρσόν. ἀποῤῥήγνυνται γὰρ αὐτοῦ πρῶ-Ὁ 
Tov μὲν τῶν ἀρχιερέων οὖκ ἐλαχίστη μοῖρα καὶ τῶν τοῦ κλήρου" 
συναποῤῥήγνυνται δὲ καὶ oi τούτῳ μᾶλλον τῶν ἄλλων ἀρχιερέων 
φιλούμενοι, τοὺς περὶ Χειλᾶν τὸν Ἐφέσου φημὶ καὶ “Ζανιὴλ τὸν Kv- 
2. ἔβαλλε--- γραφαῖς add. A. 11. μοεαϑέντα À., μεταειϑέντα Ww. 


quod extorris ab amicis et cognatis avulsus esset: verbis etiam et scri- 
ptis eminus illum feriebat, eiusdem scripta et dogmaticas definitiones con- 
trariis argumentationibus ac definitionibus redarguebat. "Dum vero illum et 
sectatores illius oppugnat, imprudens ab aliis et ipse vulneratus est: et in 
lis captus, quibus alios ys nuum non aliter quam si quis tela in hostes 
coniiciens ipse ἃ suis ex obliquo graviorem plagam praeter opinionem ac- 
ciperet. (11.) Quidam enim e pontificibus et clericis eum reprehenderunt, 
ut blasphemantem: ac monuerunt, ut vocabulis nonnullis mutatis periculum 
et convicium vitaret. Ka admonitio non sincera ease nec suspicione omni 
carere, sed obscuram et furtim subrepentem invidiam celare ei visa est, 
Proinde rem urgebat, et ad contradicendum acuebatur, et probationes pro- 
bationibus ac disputationes disputationibus cumulabat, quibus accusatorum 
ora, ut putabat, obturaret; se ipsum autem pro virili tueretur, ac suis 
dictis robiür adderet. Sed apparet utique Deum, qui ad utilitatem omnia 
dirigit, noluisse viro illi etiam caetera ex sententia succedere. Itaque vi- 
res Adversariorum augentur, certamenque accenditur, ut e parva scintilla 
magnum oriatur incendium. Primum non minima pontificum et clericorum 
pars eum destituit: destituitur et ab iis quos prae caeteris pontificibus dili- 
gebat, Chila Ephesio et Daniele Cyziceno, quibus ob eruditionem iusto 
Nicephorus Gregor. Vol. I. 12 


178 | NICEPHORI GREGORAE 


A. M. ζίκου, olg καὶ μείζονα τοῦ προσήκοντος διὰ τὸν λόγον ἐχαρίζετο 
6791 τὴν τιμὴν καὶ πρώτους τῶν ἄλλων ἱερέας τε καὶ ἀρχιερέας ἀνέ- 
6836 δειξεν" ὃ καὶ μᾶλλον ἐλύπει τὸν πατριάρχην, ὅτι περ οὃς ἤλπι- 
Imp. ἀπάγοπι εν ἄλλων λοιδορούντων καὶ μαχομένων αὐτοὺς ὑπερμαχεῖν καὶ 
Senlor]s, 9. 5 3 / 3 / e 
Ἑ ἀντ᾽ ἀκροπόλεως xol τάφρων αὐτῷ καϑίστασϑαι, τούτους tbgi-6 
σκὲ παρ᾽ ἐλπίδα πολεμίους καὶ τὸ δὴ λεγόμενον ἄνθρακας ἀντὶ 
ϑησαυρῶν. ὥστε καὶ τοῦτο ἐκεῖνο λέγεται καὶ αὐτὸν πεπονθέναι, 
ὁποῖον καὶ ὃ Καῖσαρ πάλαι Ἰούλιος ἐπεπόνϑει κτεινόμενος ὑπὸ 
τῶν περὶ Βροῦτον καὶ Κάσιον. πρὸς μὲν γὰρ τὰ τῶν ἄλλων ξίφη 
 Ἐμέχρι τινὸς ἀντεῖχε καὶ ἀπεμάχετο καϑόσον ἐξῆν" ὁπότε δ᾽ ἀπί- 10 
δοι καὶ Βροῦτον ἐσπασμένον τὸ ξίφος, ὃν ἴσα καὶ γνήσιον παῖδα 
διετέλει φιλῶν, τότε πληγέντα φασὶ τὴν καρδίαν τῷ ἀδοκήτῳ 
τοῦ πράγματος ἄψυχον αὐτίκα πεσεῖν κατὰ γῆς. — (I:) Τὸν αὖ- 
τὸν καὶ οὗτος τρόπον ἀντέλεγε τοῖς ἄλλοις μέχρε τινός" ἐπεὶ δὲ 
καὶ αὐτοὺς δὴ τοὺς πιστοτάτους καὶ φιλουμένους δπλιζομένους 15 
ἔβλεπε κατ᾽ αὐτοῦ xal μηδένα τὸν βοηϑοῦντα, μήτε τὸν βασιλέα, 
P. 109 μήτ᾽ ἄλλον οὐδένα δυνάμενον, συνῆχεν ὀψὲ κρίσιν εἶναι τοῦτο 
τοῦ ϑεοῦ καὶ δίκην ἄνωθεν κυρωϑεῖσαν καὶ καταψηφισϑεῖσαν 
αὐτοῦ. ταύτῃ τοι καὶ χαίρειν εἰπὼν φιλονεικίας καὶ ϑρόνους 
ἀπῆλϑε σχολάσων ἐν τῇ μονῇ τῆς Untpáyyov δεσποίγης καὶ ϑεο-- 20 
μήτορος τῆς τῶν Ὁδηγῶν. ἀλλ᾽ ἐκεῖθεν διὰ βραχέος ἐκλήϑη παρὰ 
τῆς κτητορίσσης τῆς τοῦ ἁγίου ᾿Ανδρέου μονῆς. φιλολόχος γὰρ 
ἦν ἢ γυνὴ καὶ τὰ πολλὰ τῆς γλώττης τοῦ πατριάρχου ἐξεχομένη " 
B διὸ καὶ κατοιχίαν ἔγγιστα τῆς μονῆς δειμαμένη προσηγάγετο τοῦ- 
T. ἐκεῖνο À., ἐκεῖνον W. 8. ἐκεκόνθει add. Α. 17. οὐδένα À., 
μηδένα W. τοῦτο add. A. 


maiores honores detulerat, qui omnium primi sacerdotes et pontifices consti- 
tuti ab eo fuerant: idque patriarcha iniquiore animo tulit, quod quos pro se 
ab aliis lacessito et oppugnato decertaturos, praesidiumque et munimentum si- 
bi firmissimum futuros speraverat, eos ipsos experiretur inimicos, et ut pro- 
verbio dicitur, carbones pro thesauro invenisset. Sic iden; illi accidisse fer- 
tr, Sens olim md rii ; cum a Bruto et το occideretur rr 
contra aliorum enses ali isper restitit repugnavitque ut potuit: cum 
Brutum etiam Miri xiee Blade. vidisset, po germani fih | loco dilexerat, 
tum demum aiunt re inexpectata pun animo statim exanimem humi con- 
cidisse. (III.) Ad eundem modum rius caeteris ad tempus refragabatur. 
Sed cum fidissimos et carissimos infestos sibi esse cerneret, neque adesse. 
defensorem videret, non Imperatorem, non ullum potentem: tandem Dei 
iudicium esse intellexit, et poenam adversum se ἃ numine sancitam ac de- 
cretam. Proinde contentionibus et summis Ecclesiae honoribus valere ius- 
sis secessit in monasterium castissimae Dominae ac Deiparae Hodegorum, 
et a negotiis in otiumse contulit, Sed inde non multo post evocatus est a 
fandatrice monasterii sancti Andreae. Erat enim ea mulier literarum 
studiosa, et ab ore patriarchae pendebat. Itaque domo proxime monaste- 








HISTORIAE BYZANTINAE VI. 4. 179 


gov ἐκεῖσε' ὅπου xol χρόνου βραχέος παραῤῥυέντος τὸν βίον  A.C. 
ἀπήλλαξεν. (4.) "End δ᾽ εἴωθεν ὡς τὰ πολλὰ τὸ ϑεῖον ἀνά- 1255 
λογα τοῖς πεπραγμένοις τὰ τέλη ταῖς πράξεσιν ἀντιμετρεῖν, ἵνα 1398 
δὴ τοῖς περιοῦσι παίδευμά τι xol σωφρονισμὸς τῶν παρελϑόντων deno 
δγίνοιντο τὰ πάϑη, ox εἷς μακρὰν ἡ ἀξία μετῆλϑε δίκη καὶ τοὺς 
περὶ “Χειλᾶν τὸν ᾿Εφέσου καὶ Ζανιὴλ τὸν Κυζίκου, διότι πικρὰνΟ 
ὑφρὺν αὐτοὶ τῷ εὐεργέτῃ ἐπέῤῥεψαν τῇ παρούσῃ τύχῃ πεπιστευ- 
κότες καὶ μὴ ϑέντες ὅλως εἷς νοῦν, ὅτι πλεῖστος περιχορεύει τἀν- 
ϑρώπεια πλάνος τοῖς τε προσδοχωμένοις διδοὺς ἀπροσδόκητον 
10 zépac xal τοῖς ἀπεγνωσμένοις εὐτυχῆ τινα φέρων παλάμην" καὶ 
φιλεῖ γε ὡς τὰ πολλὰ τὰς ἀνιδρύτους ψυχὰς ὑποκλέπτειν ῥᾳδίως 
καὶ παραφέρειν ἐς ἔχφυλα ϑράση καὶ πράξεις ἀτόπους, καϑά- 
περ ὁπότε Καιχίας δλκάδα λαμπρὸς ἀπολαβὼν ἀγκυρῶν ὀρφανὴν D 
οὐ καλῶς ἐφ᾽ ὑγροῖς ταλαντεύει τοῖς κύμασι" καὶ ὡς χρὴ τοῖς V. 91 
15 τοιούτοις προσέχειν τὸν νοῦν ἀσφαλῶς, μὴ πάϑωμεν ἐς τὴν ὕστε- 
ραίαν ὧν δρῶμεν αὐτοὶ μείζω τε καὶ πικρότερα. ἐγείρονται γὰρ 
καὶ κατ᾽ αὐτῶν οἱ τοῦ κλήρου τῶν μητροπόλεων αὐτῶν ἔκκριτοι 
καὶ πιστότατοι καὶ ἐς τὰ μάλιστα ἀγαπώμενοι καὶ διδόασι τῷ τε 
βασιλεῖ καὶ τοῖς ἄλλοις ἀρχιερεῦσι γράμματα, πολλὰ τῶν ἀϑε- E 
90 μίτων αὐτοῖς μαρτυροῦντα καὶ ὅσα καϑαίρεσιν ἦσαν αὐτοῖς ἐγ- 
γυώμενα" ἃ δὴ καὶ σὺν πολλῇ τῇ προϑυμίᾳ 9,16 βασιλεὺς καὶ 
7j τῶν ἀρχιερέων πανήγυρις προσδεξάμενοε γράμμασι μὲν καὶ ψη- 
φίσμασιν ἠγώγοντο τούτους sig τὴν βασιλεύουσαν" τὸν δὲ τῆς ' 
ἐξετάσεως καιρὸν ἡμέραν ἐξ ἡμέρας ὑπερτιϑέμενοε παρεκρούοντο. 
11. mis add. A. 16. ydg] γοῦν A. 92. πανήγ.] ὁμήγυ- 
Q6 
rium extructa eo virum pertraxit: ubi parvo tempore elapso defunctus eat. 
(IV.) Sed ut consuevit Deus plerumque exitu rebus gestis consentaneo fa- 
cta cuiusque remunerari , ut defunctorum cladibus superstites admoniti eru- 
diantur, et ad bonam frugem evadant: paulo post Chilas Kphesius et Da- 
niel Cyzicenus iustas poenas dederunt, quod secundae fortunae flatu elati 
erga virum de se bene meritum acerbe et arroganter se gessissent: nec co- 
itassent, quantus error in rebus humanis ludat, inexpectato exitu expecta- 
onem hominum fallens, et rebus desperatis salutarem opem afferens: quo 
quidem errore leves animi sic decipiuntur, ut facile insolescant et res ab- 
surdas suscipinnt, non aliter quam cum Caecias navem onerariam ancoris 
destitutam violentus adoritur et in fluctibus male libratam exagitat: unde 
vigilandum et solicite cavendum, ne postridie maiora et acerbiora quam fe- 
cerimus perferamus, Nam ex eorum metropolibus clerici selecti et fidissimi 
et carissimi contra eos insurgunt, ac Imperatori et caeteris pontificibus lite- 
ras offerunt, quibus illos multa nefanda et abrogationem sacerdotii certam 
importantia commisisse testabantur. Quas cum Imperator et pontificum colle- 
ium cupide accepissent, libellis decretisque eos in Urbem evocarunt; tum 
deinde coguitione quotidie dilata ipsos eludebant. (V.) Tandem et 





180 NICEPHORI GREGORAE 


A. M. (E.) Εἶτα ἐπειδὴ ἔδει πιεῖν καὶ αὐτοὺς δριμύτερον ὃν κατὰ τοῦ 
6791 πατριάρχου xal εὐεργέτου χρατῆρα συνεσκευάσαντο, τοῦ ϑεοῦ 
6836 τὰ τοιαῦτα δικαίως ἀντιμετροῦντος ἄνωϑεν, εὑρίσχουσι μὲν σεσιω- 
Imp. Andro πῃ μένην παρὰ τοῦ βασιλέως ἀποστροφὴν, ἢ δὴ καὶ πολλῷ πλέον 
Senioris. E οὖ , ε ^. 

Ἑτῆς φανερᾶς ἐπιφέρει τὴν λύπην, ὁμαλῶς πως καὶ λεληϑότως 5 
εἰπεῖν üyot μυελῶν καὶ ὀστῶν διαβαίνουσα κἀκεῖ τὴν ὥραν τῆς 
ψυχῆς ἀπηνῶς ἐπιβοσκομένη καὶ τὸ φιλότιμον ἅπαν μαραένουσα" 
εὑρίσχουσι δὲ παρὰ τῶν ἀδελφῶν καὶ συλλειτουργῶν περιφρόνη- 
σιν δυσμενῆ καὶ πάσης παραμυϑίας ἐξενωμένην" τὸ δὲ μεῖζον, 

P. 110 ἀποχλείονται καὶ τῶν ἐτησίων προσόδων, Gg ai μητροπόλεις αὖ-- 10 
τοῖς ἐγεώργουν. καὶ ἵνα μὴ διατρίβωμεν, οὕτω καϑήμενοι παρὰ 
τὴν βασιλεύουσαν τὸ λοιπὸν τοῦ βίου παρήμειψαν, σφόδρα φλε- 
γμαένουσαν ϑρέψαντες ἐν τοῖς σπλάγχνοις τὴν λύπην, ἕως ἀπη- 
γορεὔύχει μὴ φέρον τὸ σῶμα τὴν ἔκτασιν τῆς ὑπερβολῆς. 

Α. C. 1929 εἰ. ᾿λλ᾽ ἐχεῖσε ἐπάνειμι. διαδέχεται μέντοι τὸν πατριαρχι- 15 
eain κὸν ϑρόνον μοναχός τις “ϑανάσιος ὄνομα, ἐκ παιδὸς τοῖς ἀσκη- 
Βτικοῖς ἐγγυμνασάμενος πόνοις καὶ τὸν ἡσύχιον βίον ἤδη διάγων 
ἐν ὄρεσι τοῖς τοῦ Γάνου. ἦν δὲ ὃ ἀνὴρ ἀδαὴς μὲν τῆς τῶν γραμ- 
μάτων παιδείας καὶ τῶν πολιτικῶν ἠϑῶν, τἄλλα δὲ ἀγαϑὸς καὶ 
ϑαυμάσιος, ὅσα τὸν μοναδικὸν ἀπεργάζεται βίον, ἐγχράτειάν φη- 20 
με xal στάσεις παννύχους " χαμαιεύνης καὶ ἀνιπτόπους καὶ πεζο- 
πορῶν ἀεὶ καὶ τρόπον ἔχων μάλα προσήχοντα τοῖς διαιτωμέγοις 
xa9^ αὑτοὺς ἐν ὄρεσι καὶ σπηλαίοις. καὶ ἦν ἂν διὰ βίου uaxa- 


i. 0»] οὗ W. in mg. 18. Γάνουρ A. 90. ἀπεργάζονται A. 


ipsis acerbius δύσι": quale patriarchae bene merito miscuerant, exhau- 
riendum esset, divina iustitia eas ipsis vices rependente, apud Imperatorem 
tacitam aversionem inveniunt, quae plus doloris affert quam ira aperta, 
sensunque et clanculum ad ipsas usque medullas ut ita dicam penetrans 
omnem depascit animi amoenitatem ; omnem generosum ardorem extinguit. 
Apud,fratres autem et collegas inimicum contemptum et ab omni consola- 
tione alienum animadvertunt : et, quod maius est, annuis reditibus, quos il- 
lis metropoles pendebant, privantur. Denique, ne longum faciamus, ita in 
Urbe sedentes vitae reliquum exegerunt, vehementissimum dolorem intimis 
visceribus alentes, donec nimiam aegritudinem corpus non ferens omnino 
tandem defecit. | 

5. Sed illuc redeo, In patriarchicum solium succedit monachus qui- 
dam, Athanasius nomine, austerae disciplinae exercitationibus a puero as- 
suefactus, tum autem in Gani montibus vitam solitariam agens, homo ru- 
dis ille quidem literarum morumque civilium, sed alioqui bonus et admiran- 
dus, quod attinet ad ea quae monasticam vitam constituunt; continentiam 
dico et vigilias nocturnas : humi cubans, illotis pedibus, ac pedes semper ince- 
dens: moribus denique iis praeditus, qui decent maxime eos qui solitarii in 
montibus et speluncis degunt. Ac per omnem ille aetatem fortunatus dici po- 


HISTORIAE BYZANTINAE VI. 5. 181 


ριστὸς ὃ ἀνὴρ, εἰ καϑ᾽ αὑτὸν del διῆγεν " ἀλλ᾽ ἐχρῆν ὡς ἔοικε 4. C. 
παϑεῖν καχῶς τούς τε ἄλλους τῶν ἀρχιερέων καὶ ὅσοι τοῦ κλή- “τὰ 
ρου ἐλλόγιμοι, καὶ ἀντίσταϑμα τὰ δεινὰ τῆς σφῶν εὑρηκέναι χα- 1398 
κίας, τῆς τε προτέρας ἐχείνης καὶ ἣν κατὰ τοῦ πατριάρχου dy t P. Αβάγο εἰ 
56 δείξαντο Γρηγορίου. πρὸς γὰρ τὸν πατριαρχικὸν ἀναβεβηκὼς V. 92 

ϑρόνον αὐτοῖς πρώτοις εὐθὺς βλοσυρόν τε ἐπέῤῥεψεν ὄμμα καὶ 
ζήλου ϑείου καὶ πικρίας μεστόν" ὡς μὲν ἐντεῦϑεν τοὺς μὲν συνε- 

- τωτέρους ἀπὸ πρώτης ὅ φασι γραμμῆς στοχασαμένους τοῦ μᾶ- 
λοντος τὴν κατ᾽ οἶχον ἑκόντας ἐλέσϑαι κεχρυμμένην διαγωγὴν, 

10 πρὶν ἄκοντας παϑεῖν τι τῶν ἃ μὴ πρὸς βουλήσεως ἦν᾽ τοὺς δ᾽ 
ἀναγχασϑέντας μετὰ βραχὺ τῆς βασιλευούσης ὥσπερ φυγάδας yt- d 
γέσϑαι. (Β.) Τὰ δ᾽ ὕμοια καὶ 7j τῶν ἀρχιερέων πληϑὺς ἐπεπόν- 
ϑέσαν. πλεῖστοι γὰρ ἦσαν καὶ πάντες ἐλλόγιμοι καὶ νομίμων ἐχκκλη- 
σιαστικῶν ἐμπειρότατοι, εἰς τοῦτο τὰ πολλὰ φιλοτιμησαμέγου P. 111 

157oU πατριάρχου Γρηγορίου, οὐκ οἵδ᾽ ónórtpo», εἴτε παρειλη- 
φότος ἄνωθεν, εἴτ᾽ οἴκοϑεν αὐτοῦ φιλοτιμησαμένου διὰ τὸν τοῦ 
βελτίονος πόϑον, ἵνα τε σοφοὶ παιδευταὶ καὶ διδάσκαλοι τοῖς ὑπὸ 
χεῖρα γίνοιντο καὶ ἵνα στεῤῥοὶ προστάται τῆς εὐσεβείας εἶεν καὶ 
ἕν᾿ εἴπω προβλῆτες ἀτίνακτοι πρὸς τὰ τῶν ἐναντίων γλωσσῶν 

30 ὁπότε δεήσειε κύματα. τοὺς μὲν γὰρ ἐντὸς εὑρεϑέντας τῆς Κων- 
σταντινουπόλεως, οἵας δή τινος ἕνεκα χρείας, εἰς τὰς οἰκείας Β 
ἕχαστον μητροπόλεις ἀπέπεμψεν, ἐχεῖ τὸ λεῖπον τοῦ βίου διατε- 
λέσοντας᾽ ὡς μὴ ἐνταῦϑώ φησι καϑήμενοι συῤῥάπτοιέν τι κατ᾽ 


6. βάῤδοις εὐθὺς ἐπέῤῥ. A. "Vid. Notas. 7. ὑποκαϑημένου ζή- 
ΤΑ gnoari Α. Eu Α., λοιπὸν W. Ἴ 


tuisset, si solitarius semper vixisset. Sed male tractari utique tum ponti- 
fices tum clericos insigniores oportebat, et jr iom improbitate sua luere poe- 
mas, tam priore illa, quam ea qua contra Gregorium patriarcham usi fue- 
rant. Nam cum patriarchicum solium conscendisset , statim in eos primos 
trucem coniecit oculum zeli divini et acerbitatis plenum; ut prudentiores ab 
ipso quod aiunt limine quid futurum esset coniectantes vitam deinceps do- 
mi obscuram agere constituerent, priusquam inviti aliquid paterentur, quod 
minime eis placeret: aliis vero paulo post Urbe quasi exulare necesse 
esset. (IL) Eadem et coetui pontificum acciderunt. Plurimi enim erant, 
et omnes eruditione insignes, et Ecclesiasticarum sanctionum peritissi- 
mi, quod patriarcha Gregorius in ea re plurimum elaborasset, haud scio 
utrum traditum antiquitus morem amplexus, an suo ipsius studio ad meliora 

obsequutus, ut populus eruditos moderatores et doctores haberet, 
qoi religionis propugnatores essent fortissimi, et si res postularet, adver- 
sus linguarum infestarum violentiam inconcussi velut obices starent. Nam 
qui Constantinopoli inventi sunt, cuiuscunque rei causa adessent, eos in 
suam quemque metropolin misit, utibi aevi reliquum exigerent: ne, inquiebat, 
hic desidentes sliqud mali contra se invicem et contra me ipsum consuant, 





A. M. 
6791 
δὰ 
6836 


- 


182 ^. NICEPHORI GREGORAE 


ἀλλήλων τε xol αὐτοῦ τῆς εἰρήνης ὀφείλοντες εἶναε διδάσχαλοι" 
τοῖς δ᾽ ἔξωθεν ἰοῦσι προφάσει δῆϑεν κατὰ τοὺς κανόνας τῶν 
ἁγίων καὶ ϑείων συνόδων τοὺς δὶς ἢ ἅπαξ τοῦ ἔτους σύνοδον τῶν 


παρ Αμάσοα, y τροπολιτῶν παρὰ τῷ πατριάρχῃ κελεύοντας γίνεσϑαι, ὡς ἂν 


παρ᾽ ἀλλήλων τά τε τῆς εὐσεβείας ἀνακρίνωνται δόγματα καὶ τὰ δ 


μεταξὺ παρεμπέπτοντα ἐχκλησιαστικὰ ζητήματα διαλύωνται, τὴν 
εἴσοδον ἀπέχλειε τῆς Κωνσταντίνου, εὖ ποιῶν" δίχαιον εἶναι 
λέγων τὴν λαχοῦσαν ποιμαίνειν fxacrov, ὥσπερ τὸν πατριάρ- 
χην τὴν βασιλεύουσαν, xal τῶν ἰδίων προνοεῖσϑαι προβάτων 
παρόντας αὐτοὺς xal μὴ μόνα τὰ ἐκεῖϑεν χέρδη δασμολογοῦν- 10 
τας χρονίζειν παρὰ τὴν βασιλεύουσαν. παρὰ τοσοῦτον οὖν ἔχα- 


Ῥτέροις εἰκότως μέμψαιτό τις, παρόσον τοῦ δέοντος ἔξω καὶ ἄμ-- 
'φῶω πεπτώκασι διὰ τὴν τοῦ ὑπερβάλλοντος ἐχδρομήν.  (I.) 11ολ- 


λὰ δὲ καὶ ἕτερα περιῆν τἀνδρὶ τὰ χρηστὰ xol τοῖς τότ᾽ ἀν-- 
ϑρώποις ὠφέλιμα" ζῆλος κατὰ τῶν ἀδιχούντων οὕτω πάνυ τοι 15 
μέγιστος καὶ περιφανὴς, ὡς μὴ μόνον αὐτούς γε τοὺς ὅσοε 
τῷ βασιλεῖ κατὰ γένος προσήκοντες ἦσαν, ἀλλὰ καὶ αὐτούς 
γε τοὺς αὐτοῦ γε υἱέας δεδιέναε τὴν αὐτοῦ μετ᾽ ἐχπλήξεως παβ- 


Βῥησίαν καὶ τοὺς ἐλέγχους μᾶλλον ἢ τοῦ βασιλέως προστάττον- 


τος. τὸ γὰρ ἄληπτον τοῦ ἀνδρὸς καὶ ἦ πρὸς αὐτὸν τοῦ βασι- 30 
λέως αἰδὼς πολλὴν ἐδίδου τούτοις τὴν συστολὴν καὶ τὸ δέος. 
πρός γε μὴν τοὺς ὅσοι μοναδικὸν ἡροῦντο διάγειν. βίον, μηδὲν μή- 


i. κατ᾽ αὐτοῦ καὶ ἀλλήλων Α. τῆς εἰρήνης -- διδάσκαλοι add, Α. 
2. προφάσει --- διαλύωνται om. ΔΑ. 11. παρὰ τοσοῦτον --- ἐκδρο- 
μὴν om. A. 18. Quae hinc sequuntur, usque ad initium Capitis 
sexti, deerant in libris editis; extant autem in Codice 4. Vid. 
Notas. BOIV. 


quos pacis magistros esse convenit. Qui vero aliunde adveniebant, eo prae- 
textu uod s&acrosanctorum Conciliorum decretis cdutum esset, ut metro- 
gods bis aut semel quotannis apud patriarcham convenirent, de fidei 
logmatis sese invicem consulturi, et quaestiones Ecclesiasicas quae inte- 
rim incidissent disceptaturi, eos Urbis ingressu prohibuit. Recte sane. 
Dicebat enim aequum esse, ut snam quisque Ecclesiam pasceret, sicuti pa- 
triarcha Constantinopolitanam: et ut praesentes ovium suarum curam age- 
rent, non autem emolumentis inde acceptis contenti in Urbe morarentur. 
Possunt autem eatenus utrique merito reprehendi, quod utriqui modum ex- 
eesserunt, (III) Erant et alia multa in illo viro praeclara, et illius aeta- 
tis hominibus utilia: indignatio in eos qui iniuriam facerent adeo magna 
et nis , ut non solum ii omnes, qui genere Imperatorem contingere.it, 
sed et filii quoque Imperatoris liberrimas eius voces reprehensionesque, ma- 
guum peus Principis e exhorrescerent. Nam illius hominis vita 

et Imperatoris erga illum reverentia magnum his angorem et me- 

tum afferebant. lis certe, qui monasticam vitam professi essent , nihil in- 


4 


HISTORIAE BYZANTINAE VI. 5. .. 188 


τε τῶν ὅσα γαστρὶ παρέχει τρυφᾷν παρήνει, μήϑ᾽ ὅσα βαλαν- AC. 

tov ἀπαιτεῖ χρείαν καὶ περίδεῖ φυλακὴν, μήϑ᾽ ὅσα γέμουσαν “τὰ 

ἀσχολίας τράπεζαν ἔχει. εἰ δέ τις ἔχων ἡλίσχετο, ἄχων καὶ σὺν 1998 

αἰσχύνῃ τούτων ἐξίστατο. ἀλλὰ καὶ, τοῖς ὅσοι μοναδικὸν μὲν um E 
δρούμενοι βίον καὶ ἀπέριττον σχῆμα καὶ ἄτυφον τρόπον ἔπειτα πεζῇ Y 

βαδίζειν οὐ μάλα ἠνείχοντο, σφοδρῶς ἐπετίμα καὶ τοῖς οἰκείοις κε- 

χρῆσϑαι ποσὶν ἐνουϑέτει πρὸς τὰς ἐν τῇ πόλει διατριβὰς καὶ ταύ- 

τας οὐχ αὐτονομίᾳ τούτους χρωμένους οὐδὲ βλακείας ἕνεκεν τρυ- 

φῶσιν xal διαῤῥέουσιν ἤϑεσιν ἀγοραῖς ἀκαίρως ἐνδείκνυσθαι, 

10ἵν᾽ ἐκεῖϑεν ἐπανιόντες ϑεάτρου μεστὸν ἐπάγωνται νοῦν, ἀναγκαίας P. 119 
δ᾽ ὠϑούσης χρείας καὶ τοῦ τῆς μονῆς ἐπιστάτου προτρέποντος. V. 93 
καὶ τετήρηται τοῦτο πᾶσιν ἐχεῖϑεν παρ᾽ ὅλον τὸν τῆς πατριαρ- 
χείας χρόνον αὐτοῦ. εἶναε γὰρ τῶν ἀτοπωτάτων ἔφασκε, τὸν 
μὲν πατριάρχην ὑποζυγίῳ μηδενὶ μηδόλως, ἀλλὰ τοῖς οἴχείοις ἐν 

15 ταῖς ὁδοιπορίαις ποσὶ χρώμενον, αὐτοὺς ἐπὶ γάβρων ἵππων ὄχου-- 
μένους ἀσέμνων σχιρτημάτων xol χρότων τὰς ἀγνιὰς ἐμπιπλᾷνΒ 
καὶ τὰς ἀγορὰς καὶ τὰ ϑέατρα. (4...) Τούς γε μὴν ἐν οἰχίσκοις 
δῆϑεν βραχέσι, πρὶν τὸν μοναδικὸν. παιδαγωγηθῆναι τρύπον, 
γῦν μὲν περικλειομένους ἐν ἀσχήσεως ὑποκρίσει, νῦν δὲ τὰς ἐν- 

20 δόξων περινοστοῦντας οἴἰχίας καὶ γυναικαρίων ἀφέλειαν ῥᾷστα ἐξα- 
πατῶντας καὶ χειρουμένους διὰ τοῦ σχήματος καὶ δέρματα μὲν 
προβάτων ἔχοντας, ἔσωθεν δ᾽ ὄντας πλέον, ἢ κατὰ λύχους &ona- C 
γας, ὧν ἔνιοι καὶ ὑποχαϑημένων αἱρέσεων ἔχοντες σπέρμα Qü- 


15. γάβρ.] Sic A. pro γαύρων. BOIV. 


dulgebat eorum omnium, quae aut ventri delicias afferrent, aut marsn- 
piis egerent et solicita custodia, quaeve occupationis vanae plena essent. 
Quod si quem eas res habere compertum esset, iis ille invitus et per igno- 
miniam spoliabatur. Sed et eos qui monasticam vitam et habitum simpli- 
et morem ab inani fastu alienum amplexi nollent pedibus ire, graviter 
corripiebat, monebatque eos ut pedibus uterentur suis, cum essent in Urbe 
commoraturi; id autem non cum libitum esset facerent: caverentque ne 
per socordiam delicati ac luxu diffluentes in publico se intempestive osten- 
tarent, ut reversi inde animum inanibus spectaculis plenum referrent; sed 
Decessitate urgente, et monasterii praefecto hortante fores exirent. Id ve- 
ro ab omnibus deinceps observatum quamdiu is patriarcha fuit. Absur- 
dissimum enim aiebat illud esse, ipsum quidem patriarcham cum iter face- 
ret nullo prorsus iumento sed propriis uti pedibus; illos autem equis fero- 
cibus vectos saltibus immodestis et quadrupedante sonitu vicos, fora, ac 
theatra implere. (IV.) Illos quoque, qui antequam monasticum institutum 
edocti essent, modo angustis cellulis austeriorem vitam mentiti includebant 
se, modo illustrium domos circumibant , et muliercularum simplicitatem fa- 
cile dedipiebant ac sibi per iem habitum mancipabant, ovium pelle indu- 
&, intus autem plus quam lupi rapaces, quorum et nonnulli insidentium ani- 
mo i opinionum semen foventes, in exitii barathrum animas in- 





18& —  NICEPHORI GREGORAE 


Δ. M. στα πρὸς βάραϑρον ἀπωλείας ἁπλουστέρας ὠϑοῦσι ψυχὰς, τού- 
ad τοῦς τοίνυν ἀϑροίζων καὶ ἅμα ὅσοι μαινομένων ακχικά τινα 
6896 ἤϑη ἐπιτηδεύουσι κενῆς τινος δόξης καὶ λημμάτων ἕνεχα, καὶ κα- 
Imp ἀπάγοι, ty ὑποτιϑεὶς ἀσχήσεως, otc μὲν ἰάσιμον ἔχοντας συνενόει τὸν 
D τρόπον, φροντιστηρίοις πολυανϑρώποις ὑπείκειν ἐδίδου ϑελήμα-5 
τος ἄρνησιν παραγγέλλων φυλάττειν ὁπόση δύναμις" οὗς δ᾽ ávía- 
τον ψυχῆς ἑώρα νόσημα κεχτημένους, δυοῖν ἔδρα ϑάτερον. ἢ γὰρ ^ 
εἱρχτῇ παρεδίδου σώζων καὶ ἄκοντας σφᾶξ᾽ ἢ τῆς πόλεως ὕπερο- 
οίους καϑίστα" καὶ οὕτως ἄμικτον παρεσκεύαζεν ἔχειν τὸν βίον 
2 " et à €t a € φὀ 
ἀγοραῖς καὶ πλατείαις, ὅσοι τε καὶ ὅσαι τὸ μοναδικὸν ὑὕπῇεσαν 10 
σχῆμα. πολλοῦ δ᾽ ἄρα ἦν ἄξιον, εἰ τὸν τοιοῦτον ἐκείνου χα- 
Ἑνόνα καὶ τύπον ξυνέβαινε παραμένειν ὁμοίως κἀν τοῖς ἑξῆς δια- 
δόχοις τοῦ ϑρόνου, καϑάπερ δὴ καὶ παρὰ πάντα τὸν χρόνον αὖ- 
τοῦ τῆς ταιτριαρχείας. ἀλλὰ γὰρ εἰ πλείω ἐτέλεε τὸν χρόνον ἐν 
τῇ πατριαρχίᾳ, πλείω λοιπὸν καὶ τὴν εἰς τὸ βέλτιον πῆξιν τὰ τῆς 15 
μοναδικῆς πολιτείας ἔϑη λαβόντα παρέμενον ἄν. ἀλλ᾽ ἐκ μέσου 
τὴν ταχίστην αὐτοῦ γενομένου, πάντα καϑάπερ ὀστράχου μετα- 
Ἐπεσόντος κατὰ τῶν ἱερῶν φροντιστηρίων ἀνέῤῥωγε τὰ τῆς διαβο-- ᾿ 
λικῆς καχίας νοσήματα. [Ε.) .4λλ᾽ ἐκεῖνο μικροῦ με παρέδρα- 
με. πρότερον γὰρ ἐξ ἀρχαιοτέρων τῶν χρόνων παρειληφυῖα μετὰ 30 
τῶν ἄλλων ηὐτύχει xol διδασκάλων ἡ ἐκχλησία " οὗ κατὰ διαφό-- 
ρους ἡμέρας καὶ τόπους τῆς Κωνσταντινουπόλεως ἐδίδασκον, 0 
μὲν τὰ τοῦ προφήτου Zaflió ἄσματα, ὃ δὲ τὰς τοῦ μεγάλου Παύ- 

, P. 118 λου ἐπιστολὰς, ὃ δὲ τοὺς εὐαγγελικοὺς τοῦ σωτῆρος νόμους. καὶ 
cautas facillime propellebant; illos inquam et eos omnes, qui fanaticorum 
instar ritus quosdam Bacchicos inanis gloriolae et lucri gratia profiteban- 
tur, sparsos congregans, et religiosae vitae legibus astringens, quoscun- 
que animadvertebat ingenio esse sanabili, illos monasteriorum frequentissi- 
morum regulae subüciebat, praecipiebatque iis, ut quantum possent volun- 
tatis propriae exuendae votum servarent: quos autem videbat insannbili 
animi morbo laborare, in illos duorum alterum decernebat. Aut enim in car- 
cerem coniiciebat, etiam invitos eos servans; aut longe ab Urbe relegabat ; 
efficiebatque hac ratione, ut vitam foro et plateis procul agerent quotquot 
sive viri sive foeminae monasticum habitum induissent. Fuisset sane illud 
perquam utile, si ea lex eaque formula mansisset sub illius successoribus, 
ut toto illo tempore quo patriarcha ipse extitit. Enimvero si diutius eam 
dignitatem tenuisset, stabilita deinceps in melius monasticae vitae disciplina 
dintius ipsa quoque viguisset. Sed cum ille e medio statim sublatus esset, 
omnes tessera veluti conversa irrupere in religiosas domos diabolicae im- 
probitatis pestes. (V.) Sed me illud paene fugit. Antehac ab antiquis- 
simis usque temporibus tum aliis rebus abundabat Ecclesia, tum doctoribus, 
qu variis diebus variisque in locis Constantinopoleos docebant, hic Davi- 

is prophetae Psalmos, ille Pauli magni Epistolas, alius Evangelica Sal- 
vatoris praecepta: tum singuli quotquot sacerdotali munere fungebantur, 











HISTORIAE BYZANTINAE VI. 8. 185 
xa9^ ἕκαστα πάλιν ὅσοι περὶ ἱερατικὸν ἦσαν ἀξίωμα περικείμε-.- — A. C. 
νοι χατὰ διαδοχὴν ἐκεῖϑεν κατ᾽ οἴκους καὶ πατριὰς εἰπεῖν καὶ oy 


συναυλίας τῶν παροικούντων τὸν ϑεῖον ἐκήρυττον λόγον" xol ἦν 1828 
τοῦτο ϑεῖόν τε χρῆμα τῷ βίῳ καὶ τῆς εὐσεβείας ἐπίγνωσις à33j- P. Απάτοι, 
δϑὴς xal πρὸς τὸ χαλὸν ὁδηγός" ἢ μᾶλλον ὥσπερ ἀρδεία τις ἀπὸ 
μεγάλης καὶ ϑείας πηγῆς τὰς ψυχὰς τῶν ἀχουόντων ἀρδεύουσα 
καὶ ταύτας πρὸς ἀμείνω πλάσιν καὶ σύνϑεσιν μεταπλάττουσα. 
(ς΄.) Τοῦ δὲ χρόνου ῥέοντος φροῦδα τὰ τοιαῦτα πάντα κατέστη, B. s 
πάσης καλῆς συνηϑείας ἀνατραπείσης ἐν τούτοις τοῖς χρόνοις xal 
10 ὥσπερ ἐς ϑαλάσσης καταδύσης πυϑμένας. καὶ τῆς λύμης ἐντεῦ- 
Ot» καὶ πρὸς τὰς ἄλλας διαδοϑείσης ἐκκλησίας, ὥσπερ ἕν γῇ 
ἐρήμῳ καὶ ἀβάτῳ καὶ ἀνύδρῳ, παντὸς ai ψυχαὶ τοῦ τῶν Χρι- V.94 
στιανῶν πορεύονται πληρώματος ἄχρι καὶ ἐς τὴν τήμερον. ὥστε 
καὶ ἐς τοσούτους ἀνεῤῥιπίσϑη τὸ πρᾶγμα κολοφῶνας ἀτοπημά-Ο 
Ἴδτων, ὡς καὶ ὑπὲρ ἑνὸς ὀβόλου ἑκατέρωθεν ὅρκους φρικωδεστά-- 
τους γίνεσθαι, οἵους οὐδ᾽ ἂν κάλαμος γραμματέως γραφῇ παρα-- 
δοῦναι τολμήσειε" τῆς γὰρ ζωτικῆς τοῦ λόγου καὶ τῆς διδασχα- 
λίας ἀχεῖνος σβεσϑείσης, ὁμοῦ πάντα γέγονε χρήματα, τῶν 
πλείστων εἰς ἀλογίαν ἐχπεπτωχότων καὶ οὖκ ὄντος τοῦ οἴχοϑεν 
90 ἐπιγινώσχειν δυναμένου τὰ χρήσιμα καὶ τίσιγνωρίσμασι διέστηκεν 
ἀσεβείας εὐσέβεια. καὶ τίς àv δυνηϑείη καϑ᾽ ἕκαστα τὴν κατὰ Ὁ 
μικρὸν τῆς ἐχκλησίας ἐπὶ τὸ χεῖρον διεξιέναι μεταβολὴν, ἣν διορ-- 
ϑοῦν ὃ πατριάρχης ϑέλων οὐ δεδύνηται; (Ζ.) Ἐμοὶ δὲ ϑαυμά- 
Dv περίεστι, πῶς δέον γενέσθαι τοιαῦτα, ἔπειτ᾽ ἐς τόνδε τὸν 
45 τῆς ἡσυχίας τρόφιμον ἄνδρα συνήλᾳσε τὸν χαιρὸν ἡ τῆς τύχης 


vicissim inde per domos et tribus et curias id est paroecias verbum Dei 
praedicatum ibant. Eratque illud divinum quiddam 1n vita humana; vera 
scilicet religionis cognoscendae ratio, atque ad virtutem via certa; aut po- 
tius quaedam quasi rigatio ex magno caelestique fonte animos audientium 
irrorans, eosdemque in melius fingens et componens. (VI.) Verum proce- 
dente tempore evanuere illa omnia, omni honesto more his temporibus abo- 
lito, et in profundum quasi mare demerso. Dehinc peste in alias Ecclesias 
serpente, in terra veluti deserta, invia, et inaquosa totius Christianae uni- 
versitatis animae ad hodiernum usque diem versantur. ltaque eo insolentiae 
res provecta est, ut oboli unius gratia utrinque iuramenta horribilissima, 
qualia nec scribentis calamus exarare audeat, interponantur. Extincta 
enim rationis doctrinaeque salutifera luce omnia confunduntur , pletisque in 

stuporem prolabentibus, ac nemine existente, qui quae utilia sint, 
et quo discrimine pietas ab impietate dignoscatur, possit ex se jntelligere. 
Ecquis autem particulatim queat versae in peius Ecclesiae mutationem enar- 
Fare, quam nec patriarcha cum vellet emendare potuit? (VII.) Mihi vero 
mirari subit, quod cum haeo fieri oporteret, inconstans fortunae temeritas 
eius rei exitum deduxerit ad illum virum tranquillitatis monasticae alumnum. 





186 . NICEPHOBI GREGOBAE 


A.M. ἀστάϑμητος περιπέτεια. τὸ μὲν γὰρ χρῆναι τὴν ἐκκλησίαν οὕτως 
ἐρημωϑῆναι καὶ τὴν δίκην περιελϑεῖν τοὺς ταύτης ἐνδόξους καὶ 
6886 ξύν γε τούτοις ἅπαντα τοῦ κλήρου τὸν ὀρμαϑὸν, εἴδεσαν οἱ τὰ 
nn πράγματα κρίνειν εἰδότες ὀρϑῶς, ἀφ᾽ oU τὴν μετάνοιαν τῶν 
Εἔκ γε τῆς τῶν “Τατίνων κοινωνίας ἐπανελϑόντων οὔτε προσε-δ 
δέξαντο καὶ τὰ μέγιστα προσηδικήκεσαν, κονδύλους τε lyrelyav- 
τες καὶ τἄλλα τῶν ἀϑεμέτων ἐπ᾿ αὐτοὺς πεπραχότες" ὧν καὶ 
ἡμεῖς ἀνωτέρω μετρίως ἐμνήσθημεν" τὸ δ᾽ ἐν τοῖς τοῦδε πα- 
τριαρχεύοντος χρόνοις, ἐν οἷς 7j τῶν ἐλπίδων βελτίστη τὰς πάν- 
Ετων περιέϑει ψυχὰς, ὡς ἀλήϑεια ix τῆς γῆς ἀνατελεῖ καὶ δι- 10 
καιοσύνη ἐκ τοῦ οὐρανοῦ, πάντα συμπεπτωχκέναι τἀναντιώτατα 
καὶ περιυβρισϑῆναι μὲν ὡς ἀνόνητον τὸν ἡσύχιον βίον, περιυ- 
βρισϑῆναι δὲ τὸν τῆς ἀρετῆς καρπὸν, ὡς ῥᾷστα πρὸς τὸ τῆς κα- 
κίας ἀχρότατον ἀπαλλάττοντα, τοῦτο δὲ ποῦ οὐχ ἂν ἀπορίας 
ἐλαύνοι; τίνας δ᾽ οὐχ ἂν κατασείσειε ψυχὰς, καὶ εἰ σιδήρῳ τὴν 15 
φύσιν ἐοίκασιν ; 

P. 114 ς΄. Ἐν τούτοις μέντοι τοῖς χρόνοις διαβολαί τινες ἀνεφύοντο 
κατὰ Κωνσταντίνου τοῦ Πορφυρογεννήτου, τοῦ αὐταδέλφου τοῦ 
βασιλέως, ὡς iod μὲν βασιλείας" καὶ ὅσοι δὴ τῶν ἐν τέλει καὶ 
ὅσοι τῶν ἄλλως προὐχόντων ἐν τῷ στρατῷ, δεξιώσεσί τε καὶ ἄσπα- 90 
σμοῖς καὶ χρήμασι περιέρχεται πάντας, ἵν᾽ εἶεν αὐτῷ συνεργοὶ 
τοῦ σχοποῦ. ταῦτα δ᾽, ὡς ὃ πολὺς ἔχει λόγος, ὑπῆρχον συχο- 
φαντίαι ψευδεῖς, συντεϑεῖσαι παρ᾽ ὧν ἔργον βάσκανον τοῖς ἄγα- 

Βϑοῖς ὀφϑαλμὸν ἐπιβάλλειν" οὗ δὴ καὶ συμμάχῳ χρησάμενοι τῷ 

17. ἀναφύονται Α. 18. Πορφυρογεννήτου, et sic ubique A. 

ΠορφυρφογενήτουνΥ. — 28. τοῖς ἀγαθοῖς om. A. 94. ὀφθαλμοῖρΑ. 
Oportuisse enim Ecclesiam ita desolari, et illius primores cum toto cleri- 
corum órdine puniri, sapiens quisque intelligit; ex quo nempe illi - 
tentiam eorum qui & communione Latinorum reversi erant non admisissent, 
immo eos maximis iniuriis affecissent, colaphis etiam inflictis, aliisque in 
illos nefarie commissis; quae et nos supra breviter commeamioravimus. At 
huius patriarchae temporibus, in quibus optima haec spes omnium animos 
subibat, orituram de terra veritatem ac de coelo iustitiam, omnia huic spel 
maxime contraria extitisse, ac ut inutilem, in contemptum abiisse vitam 
monasticam, ipsumque adeo virtutis fructum viluisse, utpote qui in summam 
improbitatem facillune degeneraret, id vero quam non admirationem affe- 
rat; quos non animos commoveat, et si natura sua ferrei sint? 

6. His temporibus calumniae quaedam ortae sunt contra Constantinum 
Porphyrogenitum, Imperatoris germanum fratrem, quasi regnum affectaret, 
et omnes quotquot dignitate vel alio titulo in exercitu eminerent, prensa- 
tionibus, salutationibus, et pecuniae largitionibus circumveniret, ut eorum 
opera voti compos redderetur. Hae, ut plerique affirmant, falsae erant 
criminaíiones,, confictae sib iis, quibus oculum malignum in bonos coniicere 
familiare est: qui opportuna occasione et Imperatoris voluntate adiuti (nam 








HISTORIAE BYZANTINAE VI. 6. 187 


καιρῷ xol τῇ γνώμῃ τοῦ βασιλέως ἀγενῆ τινα τρέφοντος ὑποψίαν — A. C. 

πρὸς τὸν “αὐτάδελφων εἰς τοὺς ἐσχάτους κινδύνους ξυνώϑησαν. ad 

τὰ δὲ τῆς ὑποψίας αἴτια τοιαῦτά τινα ἦν. ἠγαπᾶτο παρὰ τοῦ πα- — 1828 

τρὸς καὶ βασιλέως ἐξ ἔτει βρέφους ὁ Πορφυρογέννητος μᾶλλον ἣν fend 
50 ᾿Ανδρόνικος. πολλὰς γὰρ ἐκ φύσεως τὰς αἰτίας τῶν φίλτρων 

παρείχετο τῷ πατρὶ πολλαχόϑεν, ἔκ τε τῶν τῆς ψυχῆς ἀγαθῶν,Ο 

ὁπόσα τοῖς ἄρχειν ὀφείλουσιν ἐπιπρέπει, ἔκ τε τῆς τοῦ ἤϑους 

εὐτραπελίας, ἔκ τε τῆς τῶν ὀφϑαλμῶν ἀστειότητος " ὥστε xal εἶ V. 95 

μὴ τὸ ὑστερογενὲς μέγα πρὸ ποδῶν ἔκειτο κώλυμα, αὐτὸν ἂν 

10 μάλα ἀσμένως τῶν βασιλικῶν σκήπτρων ἐδείχνυ διάδοχον ὃ πα- 
τήρ. ἕν μὲν οὖν τοῦτο καὶ πρῶτον αἴτιον, ὃ συνέχεε τοὺς τῆς 
ἀδελφικῆς ὁμονοίας δεσμοὺς ἅπαξ μεταξὺ συμπεσὸν καὶ ὑποσπεῖ- 
ραν τῇ τοῦ ᾿Ανδρονίχου ψυχῇ γνώμην οὐ μάλα ἀνύποπτον κατὰ Ὁ 
τοῦ ἀδελφοῦ.  (B.) “δεύτερον δὲ πρὸς βουλήσεως ἐγεγόνει τῷ 

15 βασιλεῖ καὶ πατρὶ μίαν ἀγαγέσϑαι τῷ Πορφυρογεννήτῳ γυναῖκα, 
τὸν ἔφηβον παραλλάξαντι, ὁπόσαι τῶν «“ατινίδων εὐγενείᾳ προέ- 
χουσι, τὴν βελτίστην πασῶν, ἵνα τῇ ἐφεξῆς περὶ τούτου μελέτῃ 
πάνυ τοι σύνδρομον εἴη καὶ τοῦτο. ἐβούλετο γὰρ καὶ μελέτην 
εἶχε τοῖς σπλάγχνοις ἐμφωλεύουσαν ἐκ πολλοῦ τὸ περὶ Θεσσαλο-- 

30 νίκην τε καὶ ἸΠακεδονίαν μέρος τῆς ὅλης ἡγεμονίας Ῥωμαίων Ὲ 
ἀποτεμὼν ἰδίαν ἀρχήν τινὰ περιποιήσασϑαι τούτῳ καὶ βασίλειον 
αὐτοχρατορίαν. καὶ εἰ μὴ φϑάσας ὃ ϑάνατος αὐτὸν ἐξ ἀνϑρώ- 
πων πεποίηκε, τάχ᾽ ἂν καὶ ἥλιος εἰς toyov προβάντα τὰ τῆς 
μελέτης ἐγνώριζεν" ἀλλ᾽ οὐχ ὃν καὶ ϑεῷ πρὸς βουλήσεως, ὡς 

95 ἔοικεν, ἐς πέρας ἐχεχωρήκει τὸ πρᾶγμα δυστυχίας μεστόν. τοῦτο 


eius animo degener quaedam suspicio de fratre insederat) in extremum 
discrimen Porphyrogenitum adduxerunt. Suspicionis autem causae huius- 
modi fuere. Patri Imperatori ab infantia Porphyrogenitus carior quam 
Andronicus fuerat. Quippe illi multa a natura inerant, quae paternum amo- 
rem multifariam excitarent; quod et iis animi bonis praeditus esset quae 

rincipem ornabt, et morum urbanitate et oculorum hilaritate excelleret. 
Quare nisi illud valde obstitisset, quod minor natu erat, cupide illum Imperii 
successorem pater designasset. Unaigitur haec et prima causa extitit, quae 
cum semel intercessisset et suspicionum semina adversus fratrem animo Án- 
dronici subiecisset, fraternae concordiae vinculum resolvit. (11.) Accedebat 
altera, Haobuerat in animo pater, Porphyrogenito, cum adolevisset, Latinam 
uxorem nobilissimam et optimam despondere, ut ea re consilium de eo initum 
adiuvaretur. Etenim iampridem id volebat et secum tacite meditabatur, eam 
partem qoae circa Thessalonicam et Macedoniam est a toto Romano Imperio 
recisam buic tradere, ut peculiaris eius principatus et Imperatoria potestas 
esset. Ac nisi mors eum e vivis prius sustulisset, fortasse ea consilia 
δὰ exitum perducta in apertam lucem prodiissent. Sed cum Deus, ut vide- 
tar, eam rem non approbaret, funestus eius exitus fuit, Haec res magis 





188 NICEPHORI GREGORAE 


A. M. δριμυτέραν τὴν τοῦ 24ydpovixov βασιλέως πεποίηχε γνώμην κατὰ 
SM τοῦ ἀδελφοῦ καὶ ὥσπερ ἐκ σπινϑῆρος ἀνέφλεξεν εἷς πυρσὸν τὸ 
6886 τῆς ψυχῆς ὀργιζόμενον. ἐπεὶ δὲ συνέσεως βαϑείας ἐμβρίϑεια τὴν 
ip. ἀδάγοι. oj βασιλέως “Ἀνδρονίκου ψυχὴν περιέϑει καὶ δεινὸς ἦν olxov- 


P. 115 ροῦσαν ἐπὶ πολὺ συγχρύψαι δυσμένειαν καὶ πεπλασμένον ἦϑος ὡς 5 


ἄπλαστον ἐπὶ πλεῖστον προφῆναι, ἐλάνθανεν ὡς εὐμενῆ περὶ τὸν 


Βἀδελφὸν παραμείβων τὸν χρόνον. ([.) Τρίτον, ὃ xal μετὰ 


ϑάνατον τοῦ βασιλέως καὶ πατρὸς συνηγέχϑη, πλοῦτον ἀϑροί- 
ζων πολὺν καὶ ποιχίλον, ὅποῖον κατ᾽ ἐνιαυτὸν ἐγεώργει τοῖς τού- 
του ταμείοις ὁπόσα παρὰ τοῦ πατρὸς καὶ βασιλέως εἰλήφει πλέ- 10 
ϑρα χτημάτων, ἅμα ποιμνίοις παμπόλλοις καὶ βουχολίοις μεγα-- 
λοπρεπῶς ἀνήλισκε τοῦτον καὶ πᾶσιν ἀφειδῶς ἐχορήγει τοῖς προσ- 
ιοῦσι, μεγάλοις τὸ γένος ὁμοῦ καὶ μιχροῖς " καὶ πρός γε κοινω- 


Ονικὸν τὸ ἦϑος καὶ χάριεν προτιϑέμενος ἅπασι μάλα ῥᾳδίως ἕαυ- 


τῷ καϑάπερ ἀδαμαντίνοις εἶχεν ἐξαρτωμένους δεσμοῖς. φιλεῖ 15 
γὰρ ὡς τὰ πολλὰ τὸ τοῦ ἤϑους ὕγρόν τε καὶ μείλιχον, ἐπειδὰν 
ἀφ᾽ ὑψηλοτέρων προφαένηται τῶν προσώπων ῥᾷστα, χειροῦσϑαε 
τὰς γνώμας ἁπάντων" καϑάπερ δὴ καὶ τὰ λαμπρὰ τῶν ἀνϑέων 
ἐν ἔαρος ὥρᾳ, ὅπόσα χλοάζουσαν καὶ οἷον εἰπεῖν μειδιῶσαν τὴν 
βαφὴν τῆς χροιᾶς ὑπογράφει, ῥᾳδίως τῶν παριόντων τὰς ὄψεις 20 


Ὁ ἐφέλκεται. τοιοῦτον μέντοι καὶ τῶν ἐν Ἰνδοῖς σοφιστῶν 7) παραΐί- 


γνεσις ὑφηγεῖται τὸν ἄρχειν βουλόμενον" οὕτω γὰρ ἂν τὰ μάλιστά 
φησι φιληϑείη τοῖς ὕπ᾽ αὐτὸν, ἂν φύσει τρύτων ὑπέρτερος ὧν, 


7. Wolfius non interpungebat; sed coniunctim legebat, τὸν χρόνον 
τρίτον, quod interpretabatur, tertium annum. ΑἹ bic non de anno 
tertio, sed de tertia causa agitur. BOIV. 


etiam Andronici animum exacerbavit contra fratrem, et incendio veluti ex 
scintilla nato ad maiorem iracundiam concitavit. At idem Andronicus Im- 
perator, altissima prudentia et gravi iudicio instructus , cui facillimum erst 
insidentem animo malevolentiam diu celare et simulationem ita plerumque 
componere, ut nulla apud eum esse videretur, odium aliquamdiu dissimu- 
lavit et cum fratre tanquam amicus vixit, (11I.) "Tertiam suspicionis cau- 
sam attulit id quod etiam post patris mortem accidit. Nempe magnas omnis 
generis opes ex iis praediis et pecuaris quae pater ili assignarat cum 
quotannis colligeret, eas liberaliter et maguifice tam parvis quam i 
& quibus adibatur communicabat; praeterea comitate et suavitate 

omnes facile adamantinis sibi vinculis devinciebat. Solet enim dexteri 
et benignitas morum in altiore dignitatis gradu facile omnium animos si 
reddere obnoxios: quemadmodum verno tempore splendidi flores , ii vide- 
licet qui amoeno et velut renidente colorum fuco tincti sunt, praetereun- 
tium oculos in se convertunt. Hoc illud est Indorum sapientum praeceptum, 
buperare volentibus datum ; ita demum a subditis amatum iri quemque ma- 
Xime, si quanto ipse per se sublimior foret, tanto humaniorem se et mode- 


HISTORIAE BYZANTINAE VL 6. 189 


ὁ δ᾽ ἔπειτ᾽ ἐπιειχὴς ἑχών ye εἶναί σφισιν δρᾶται καὶ μέτριος. Α. C. 

(4.) "En? ἀμφοτέρως μὲν οὖν ἐκείνοις τοῖς πρώτοις αἰτίοις ἀδι- — "23 

χοίη ἂν ἐναργῶς, εἴ τις ὁτιοῦν τῷ Πορφυρογεννήτῳ προσάψειεν 1328 

ἔγχχλημα" εἰ μή που τὸν πατέρα λέγοε τις ἂν ἀρχηγὸν τῶν Tor P rosam 
ὅτων, ὃς πλείονα τούτῳ ToU δέοντος ἔνεμε τὴν στοργήν. ἐπὶ δέξ 

γε τῷ τρίτῳ οὐχ ἀμιγὴς καϑάπαξ εἰπεῖν ἀπαλλάττειν κηλῖδος ὃ 

ἄγϑρωπος δύναιτ᾽ ἄν. εἴτε γὰρ ἀπειρίᾳ κατακολουϑήσας τοιαύ- 

ταις ἐδεδώχει φιλοτιμίαις, o! βασιλεῦσι τὰ πλεῖστα προσήκουσιν 

ἄχων μὲν ἴσως, προσετρέψατο δ᾽ οὖν οὗ μικρὰν ἐντεῦϑεν ἑαυτῷ 
1077» κηλῖδα τοῦ πταίσματος" εἴτε ἤδει μὲν xal αὐτὸς ὡς οὐκ ἀνύ- 

ποπτος εἴη τῷ ἀδελφῷ τοσαῦτα φιλοτιμούμενος, ἔπειτ᾽ ἠμέλει τὸν Ἐ' 

χρόνον ἀφροντίστως διακυβεύων, ἐνταῦϑα τῆς αἰτίας τὰ πλεῖστα 

φέροιτ᾽ ἂν εἰκότως αὐτός. ἐχρῆν γὰρ αὐτὸν εἰ μή τι ἄλλο, ἀλλ᾽ 

οὖν τοὺς πάλαι τὰ ὅμοια δεδρακότας ἐνθυμηϑῆναι πρὸς οἷον V.96 
ἰδὥλισϑον τέλος. καὶ Κῦρος γάρ ποτ᾽ ἐχεῖνος, ὃ “Ιαρείου xal: 

Παρυσάτιδος, μείζω τῆς ἑαυτοῦ σατραπείας τὸν ὕγχον ἐπιδει- 

χγύμενος εἷς ὑποψίαν καὶ μῖσος ἀνήγειρε τὸν αὐτάδελφον xal 

βασιλέα τὸν “Ἀρταξέρξην, ἀφ᾽ ὧν πλέον οὐδὲν ἢ δυστυχὲς ἐτρύ- 

γῆσε τέλος. Ἀντώνιος αὖϑις, ὃ τὴν τῆς πλείονος οἰκουμένης P. 116 
9 ἡγεμονίαν «ὐγούστῳ συμμερισάμενος Καίσαρι, τὰς τοῦ Καίσαρος 

ἀποστέρξας ὁμολογίας καὶ μείζω τῆς ἑαυτοῦ φιλοτιμησάμενος δό- 

ἕης, ἀφήρηται μετὰ τῆς οὔσης ἀρχῆς καὶ τὸ ζῇν" καὶ οὗτός γε 

μὴν ὃ Πορφυρογέννητος, εἰ καὶ μηδὲν ἐπίβουλον ἐβουλεύσατο, 

μῆϑ᾽ ὅπλα καϑ᾽ εὕματος συγγενοῦς ἐνεδύσατο, ἀλλ᾽ οὖν καὶ 


22. τὸ] τοῦ A. 


ratorem erga inferiores praeberet. (IV.) Qui ergo ob illas duas priores 
canas aliquam Porphyrogenito culpam attribuat, plane iniurins sit; nisi 
horum caput et fontem fuisse ipsum patrem dicat, qui nimia caritate eum 
complexus fuerit. Quod ad tertiae criminationis causam spectat, non omnis 
lbis expers idem Porphyrogenitus evaserit Sive enim ex imperitia iis , 
ambitionis studiis deditus fuerat, quae mazima ex parte Imperatoribus con- 
veniunt; invitus quidem ille fortasse, non parvam tamen sibi eo peccato 
maculam inussit. Sin et ipse norat, ob tantam magnificentiam non extra 
Süspicionem fore se apud fratrem, et tamen temere ac secure tempns con- 
terebat: maximam culpae partem merito sustinebit, Quippe si nihil aliud, 
lllud saltesg reputare debebat, quem exitum habuissentii qui antiquitus eadem 
commisissent.. Nam et olim Cyrus ille Darii et Parysatidis filius cum maiorem 
quam pro satrapia sua fastum prae se ferret, in suspicionem et odium apud 
Artaxerxem. fratrem incidit: unde nihil praeter infelicem exitum est conae- 
quutu&, Antonius item, qui maximam orbis terrárum cum Augusto 
partitus erat, cum spretis pactis εἰ conventis plus sibi quam par erat ar- 
Tof&sset, una cum principatu etiam vitam amisit. lta etsi hic Porphyro- 
Ccnitus nulla arma, nullas insidias contra fratrem paravit, tamen prioribus 


192 . NICEPHORI GREGORAE 


A. M. βληκε. διετέλεσε μέντοι κρυπτόμενος οὗτος ὃ χάρτης ἐκεῖ ὅλον ἐνιαυ-- 

ad τόν. ἔπειτα μειραχίοις τισὶ νεοττιὰς ἐν ταῖς ὀπαῖς ἐρευνῶσιν ὀρνέ- 

6836 ϑῶὼων τινῶν ἀπροσδοκήτως εὑρίσχεται δεδεμένος ὀστράκοις" εἶτα ἐμ-- 

Imp. Andron. a , “ αν ^ ND , P ὲ “ὦ P 

Senioris, φανίζεται τῷ κληρῳ τῆς τοῦ ϑεοῦ Σοφίας " ἐμφανίζεται τῷ βασιλεῖ. 

ἐχεῖϑεν οἱ τῆς φήμης ἀπολαβόντες κώδωνες πάντων περιηχοῦσι τὰς 5 

ἀκοάς" πρὸς ὄδργὴν ἐκκάονται πάντες “ καὶ τάχ᾽ ἂν διεσπάραξαν 

Ἐῤπιδραμόντες τὸν ἄνϑρωπον, εἰ μὴ φϑάσας ὃ βασιλεὺς ἀνεχαί- 

vice τὴν ὁρμήν. ([Γ.) Τοῦτο πολὺν προσῆψε τὸν μῶμον 243a- 

νασίῳ᾽ καὶ ἅμα τῶν ὑπὲρ αὐτοῦ λαλούντων τὰς γλώσσας συνέ- 
στειλε. τὰ γὰρ ἐπιτίμια ταῦτα ἀπειλῆς χάριν ὡς τὰ πολλὰ τοῖς 10 

ἱερωμένοις ἐπινενόηται, ὥσπερ τις ῥάβδος παιδευτικὴ κατὰ τῶν 

P. 118 μὴ σεμνῶς τοῖς ϑείοις χρωμένων. διὰ γὰρ τοῦτο xal φανερῶς 

μὲν ἐπιτιμῶσι τοῖς ἁμαρτάνουσιν. οἷ κρίνειν εἰδότες ὀρθῶς, ἕν" 

ἐχφοβήσαντες ἀποστήσωσι τῆς καχίας" κατόπιν δ᾽ ὑπὲρ αὐτῶν 
ϑερμὰς ἀναφέρουσι τῷ ϑεῷ τὰς εὐχὰς, μή πως ἔξαίφνης ὃ ϑώ- 15 

»arog κεχωρισμέγους λαβὼν τοῦ ϑεοῦ παραπέμψῃ τῷ διαβόλῳ 

καὶ τοῖς ἀγγέλοις αὐτοῦ. τὸ δὲ νῦν πεπραγμένον ᾿ϑανασίῳ 

Β ἅπαν ἦν τοὐναντίον. διὸ καὶ τοῦ τῶν εὐλαβῶν δόγματος δόξαν 

ἀλλότριον μέμψιν μεγίστην προσῆψε τἀνδρί, ὃ μὲν δὴ βασιλεὺς 
ἀποστείλας “4ϑανασίῳ τὸν χάρτην τὴν αἰτίαν ἠρώτα τοῦ δράματος, 20 

ἡμέρως καὶ φιλανϑρώπως τῆς προπετείας αὐτοῦ καϑαπτόμενος καὶ 

ἅμα προσονειδίζων τὸ τῆς γνώμης μικροφυὲς καὶ ἀφιλάνϑρωπον. 

ὃ δὲ μεταμέλῳ συντήξας τὸ ἦϑος μικροψυχίαν Πτιᾶτο καὶ λύπην. 

στὰ δ᾽ οὕτω γινόμενά φησι καὶ λεγόμενα ἄκυρα κεῖσϑαι τῇ κρίσει 

bus maximi templi. Ibi charta illa per annum íntegrum Jatuit. Deindea 

pueris, qui avium nidos per foramina quaeritabant, reperta est de impro- 

viso conchis inclusa. Statim sanctae Sophiae clero ostenditur ; tur 

Imperatori. 'lum re inde in famae tubas recepta omnium aures circumso- 

Dant: omnes ira incenduntur, ac fortasse irruptione facta hominem discer- 

sissent, nisi huic malo occurrens Imperator eorím impetum repressisset, 

1.) Magnum hoc probrum Athanasio fuit: hoc li eorum quj illi pa- 

΄ | trocinabantur compressit. Nam eiusmodi poenae adterrorem ut plurimum 

excogitatae fuerunt a sacris ministris, quasi virgae quaedam correctrix in 

eos qui divina non satis reverenter tractaturi essent. Ideo scilicet peccan- 

tibus poenam irrogant sapientes iudices, ut eos incusso metu a do 

deterreant. Clanculum autem pro ijlis preces Deo ardentes fundunt, ne 

forte illos a Deo teperetee mors repentina invadat, Diaboloque et eius Án- 

gelis transmittat. Id vero quod tum ab Athanasio fiebat erat prorsus huic 

rationi contrarium. jtaque id, cum alienum visum esset a sapientium in- 

stituto, in maximam reprehensionem virum adduxit. Ac Imperator quidem, 

missa Athanasio charta supra dicta, causam illius facinoris sciscitabatur, 

humane ac benigne eius temeritatem coarguens simulque exprobrans illi 

animum illiberalem et inhumanum. Ille vero, poenitentia mollito ingens 

pusillum animum causabatur ac tristitiam suam, Quaecunque autem sic fie- 





HISTORIAE BYZANTINAE VI. 8. 198 


τῆς ἀληϑείας. διὸ δὴ καὶ συγχώρησιν ἐδίδου τε καὶ ἐζήτει" xal Δ. Ο. ᾿ 
οὕτω καϑάπερ σκηνὴ καὶ δρᾶμα τὸ παρὰ δόξαν πραχϑὲν du- τὰ 
Adero. (4.) Ἦν δέ τις μοναδικὸν περικείμενος σχῆμα, ὄνομα 1398 
Ἰωάννης, παλαε μὲν γυναικὶ συζυγεὶς καὶ παίδων πατὴρ καταστὰς, i. πάγου, 

6 ἔπειτα ϑαγότῳ ταύτην ἀποβαλὼν τὸ μοναδικὸν καὶ αὐτὸς ὗπο-- A, C, 1294 
δὺς τριβώμον, τῷ χρόνῳ τέως προβεβηκὼς, ἀρεταῖς φυσικῶς Cal. Jan. — ^ 
προσῳκειυμένος διὰ τῆς τῶν τρόπων ἁπλότητος, Ἕλληνικῆς παι- 
δείας πάμπαν ἀμέτοχος, ἐκ Σωζοπόλεως εἰς τὴν βασιλεύουσαν 
ἄρτι ἐπιδεδημηχώς. οὗτος γνώμῃ βασιλικῇ καὶ ψήφῳ τῆς ἱερατι- 

10 κῆς συγόδου τὸν. πατριαρχικὸν διαδέχεται ϑρόνον" ἐφ᾽ οὗ καὶ 
τὰ πράγματα ἔδοξε τοῖς τῶν μοναχῶν κακοτρύποις ἐκ ζάλης καὶ 
κλύδωνος εἷς εὐδίαν ἐληλυϑέναι καὶ ἀπὸ χειμῶνος εἷς ἔαρ. οὗτος 
καὶ τῷ τοῦ βασιλέως νἱῷ ἸΠιχαὴλ τὸ βασιλικὸν περιτίϑησι στέφος. 
οὖ η΄, Ἐν τούτῳ τῷ χρόνῳ διαπρεσβεύεται πρὸς βασιλέα πρῶτον p, 119 
15 μὲν ὃ τῆς Ἰταλίας δὴξ ϑυγατέρα ἔχων ἐκ γυναικὸς, ἣν ϑυγατέρα V- 98 
φϑάσας ὃ λόγος ἐδήλωσε Βαλδουίνου τοῦ ἐξωσϑέντος ix Κων- 
σταντινουπόλεως " διαπρεσβεύεται δὲ περὶ κήδους αὐτῆς τε xol 
τοῦ νέου βασιλέως ΠΠιχαήλ. κατὰ τὰ αὐτὰ δὲ κατόπιν διαπρεσβεύε- 
ται καὶ ὃ τῆς περὶ τὴν Κιλικίαν “Αρμενίας ῥὴξ ἀδελφὴν ὑπὲρ τὰ 
90 τρισχαίδεκα ἔχων ἔτη τὴν ἡλικίαν ἀνέουσαν. ἐπεὶ δ᾽ ἡ τοῦ τῆς. 

"IraMag ῥηγὸς παραϑεωρεῖται πρεσβεία διὰ τὰ ὑπὲρ τὸ προσῆκον B 
ζητήματα, ἐκλέγονται λοιπὸν εἷς πρεσβείαν oi κρείττους τῶν τη- 
ψιχαῦτα σοφῶν, ὅ,τε ἹΠὲέτοχίτης Θεόδωρος καὶ ὃ Γλυκὺς Ἰωάν- 


11. τοῖς μικροψύχοις ἐκ £o. A. 


rent, ea dicebat ipso veritatis indicio irrita esse. Veniam itaque et dedit 
et dari sibi petiit. Atque ita quod praeter omnium opinionem factum erat, 
tanquam scena ac fabula evanuit, (IV.) Erat autem quidam habitum mo- 
nasticum gerens, nomine Ioannes, qui olim ducta uxore liberos susceperat, 
eaque amissa cucullum ipse quoque induerat; vir iam aetate provectus, na- 
tura ad virtutem optime compositus ob morunr simplicitatem , Graecarum — 
literarum plane rudis, recens Sozopoli in Urbem profectus. Is decreto 
Imperatoris et sacri collegii suffragiis patriarchalem sedem occupat: sub 
quo monachi male morati res suas e tempestate ac naufragio in tutum por- 
tum pervenisse, et hiemem in ver commutatam putabant, 16 Michaelem 
Andronici filium Imperatorio diademate ornavit. 

8. Hoc tempore legatos ad Imperatorem mittit qaum Italiae Rex, 
qui filiam habebat ex muliere, quam supra diximus filiam fuisse Balduini, 
eius qui Constantinopoli pulsus fuerat: mittit, inquam, legatos acturos de 
filiae suae nuptiis cum iuniore Imperatore Michaéle. Post simili ratione - 
Kex Armeniae, eius quae Ciliciae finitima est, sororem per legatos offert, 
annos natam plus tredecim, Sed cum Regis Italiae legatio, propterea quod 
ea postulabat quae concedi non debebant, repudiata esset: legati deliguntur 
eius aetatis doctissimi viri, Theodorus Metochites et Ioannes Glycys, quo- 

Nicephorus Gregor, Vol. 1. 13 


* uw 


194 . NICEPHORI GREGORAE 


. A. M. vgc* ὃ μὲν Aoyo9érgc ὧν τηνικαῦτα τῶν οἰχειαχῶν" ὁ δὲ Aoyo- 
ΣῈ ϑέτης τοῦ δρόμου" ἐκχλέγονται δ᾽ οὗτοι μὴ μόνον δι᾽ ἣν τῶν 
6836 πραγμάτων ἐτύγχανον ἔχοντες πεῖραν, ἀλλὰ καὶ διὰ τὸ πολλῷ 
D UM τῶν ἄλλων προέχειν συνέσεως ἐμβριϑείᾳ xal σοφίας περιουσίᾳ, 
CÓo τε περὶ τὰ ϑεῖά τε καὶ ἡμέτερα δόγματα καὶ ὕση περὶ τὸν 5 
Ἕλληνα λόγον ἤσχόληται. τοιούτους γὰρ εἶναι ἀνάγχη τοὺς πρὸς 
ὑπερόρια πρεσβεύοντας ἔϑνη, ἵνα πανταχόϑεν οὑτωσὶ τὴν γλῶτ- 
ταν ἔχοντες ὡπλισμένην κἂν ταῖς διαλέξεσιν ἀριστεύωσιν, ὁποῖα 
ποτ᾽ ἂν εἶεν. οὗ δὴ καὶ νεῶν ταχυναυτουσῶν ἐπιβάντες ναυστο-- 
λοῦσιν εἷς Κύπρον τὰ πρῶτα. ἦν γὰρ κἀχεῖϑεν ἰὼν λόγος μικρῷ 10 

D πρότερον περὶ τοιούτου κήδους εἷς βασιλέα. ἐπεὶ δὲ συχνὸν δια-- 
τρέψασι χρόνον ἐνταῦϑα μὴ κατὰ γνώμην αὐτοῖς ἀπηντήχει τὰ 
ix Κύπρου σχέμματα, ἀποβάντες ἐκεῖϑεν κατέπλευσαν ἐς «4]γάς" 
πόλις δὲ αὕτη παράλιος ὑπὲρ τὸν Κιλίκιον αὐλῶνα κειμένη περὶ 
κόλπον τὸν Ἰσσικόν. (Β.) Ὅπόσα μέντοι τούτοις εἴτε χαλεπὰ 15 
εἴτε δᾳστώνης γέμοντα καὶ τρυφῆς συνηντήκει κατά τε τὸν ἔχπλουν 

P. 120 xard τε τὸν πλοῦν κατά τε τοὺς περίπλους καὶ κατάπλους τῶν 
γήσων καὶ τῶν λιμένων καὶ ὅπως ἅπασαν ἐξετέλεσαν τὴν πρε- 
σβείαν, ἢ πάντα διεξιοῦσα καϑέκαστα βίβλος δηλώσει τοῖς βουλο--: 

. μένοις κάλλιστα καὶ σαφέστατα, ἣν ἡ μεγίστη γλῶσσα ϑατέρου 20 
τῶν πρεσβέων, Ἰωάννου φημὶ τοῦ Γλυχέος, διέξεισι γενναιότατα 
καὶ ὡς ἂν πᾶς τις ϑαυμάσειεν ἐλλόγιμος ἄνθρωπος. ἐμοὶ δ᾽ οὔ 
πρὸς ἀνάγχης ὃν τοῖς καϑέχαστα ἐνδιατρίβειν, πραγμάτων πολ- 

Βλῶν καὶ ποικίλων ἱστορίαν προϑεμένῳ διεξιέναι, πρὸς τὰ ἑξῆς 


14. αὕτη Α., αὐτὴ W. — 21. Τλυκέως A. 


rum alter Logotheta rei privatae, alter Logotheta cursus publici tunc erat, non 
eo tantum quia rerum usum habebant, sed etiam quia prudentia doctrinaeque 
copia longe aliis praestabant, nec solum in sacris ac nostris disciplinis, sed 
etin Graecis, id est profanis, literis versatissimi erant. 'Tales enim eos 
esse opus est, qui legati ad. exteras nationes proficiscuntur, ut linguam ex 
omni parte instructam habentes in quovis disputationum genere palmam obti- 
neant. Expeditis igitur navibus conscensis primum ad Cyprum applicant. 
Nam paulo ante inde etiam de tali affinitate cum Imperatore actum erat. 
Ubi cum diu commorati non ea invenirent Cypri consilia, quibus delecta- 
rentur, inde digressi Aegas appellant, quae maritima urbs est ultra Cili- 
ciam vallem, ad Issicum sinum sita. (IL.) Quae autem his sive aspera sive 
facilia et iucunda acciderint, cum abirent, cum navigarent, cum insulas 
circumirent et portus intrarent, et ut totam legationem confecerint, alte- 
rius legati Ioannis Glyceos facundissimi viri liber, in quo omnia et ai 

enarrantur, pulcherrime et evidentissime volenti cuique declarabit, prse- 
claro sane stylo scriptus e£ eruditorum hominum quorumlibet admiratione 
dignus. Mihi vero non propositum est singulis immorari, qui multarum et 
variarum rerum historiam scribere institui. Quare ad alia pergendum. Ae- 


4 


HISTORIAE BYZANTINAE VI. 8. 195 


τρεπτέον τῆς ὑποϑέσεως. ἄραντες οὖν ἔξ Miydiv ὁδοιπορίαις καὶ Δ. C. 
σταϑμοῖς ἡμερησίοις ὁσοισδηποτοῦν ἥκουσιν ὅπῃ τὴν δίαιταν py 
ὁ Q5 ἐποιεῖτο. ἔνϑα δὴ πολλὰς διατετριφόσιν ἡμέρας πάντα 1398 
διηνυχέναι σφίσι καλῶς ἐξεγένετο, ὅσα τε πρὸς βασιλέως ἦν "er unici 
6 τεταλμένα αὐτοῖς καὶ ὅσα διανοίαις ἰδίαις οἴκοϑεν ξυνῆκαν αὐτοί. V. 99 
καὶ ἵνα τὰ πολλὰ παραδράμωμεν, ἸΠαρίαν ἐκεῖθεν ἀνειληφότες 
τὴν τοῦ ῥηγὸς ἀδελφὴν ἐπανήχουσι νύμφην τῷ βασιλεῖ xou-C 
ζοντες. — (T.) "Enel δὲ τοῦ Πορφυρογενννήτου xal τοῦ Στρατη- 
γοπούλου κρατηϑέντων, ὡς εἴρηται, ἀνδρῶν τὰ πολέμια μάλα 
10 χρατίστων καὶ μάχαις μεγάλαις καὶ στρατηγικαῖς ἐμπειρίαις ῥᾷστα 
τοὺς Τούρχους ἀνασοβούντων xal ἀποτρεπομέγων àx τῶν Ῥωμαΐῖ- 
χῶν δρίων (ταῦτα δ᾽ ἦν τὰ πρὸς ἕω τότε τοῦ ἸΠαιάνδρου χωρία), 
κατὰ πολλὴν ἤδη τοῦ χωλύσοντος ἐρημίαν τά τε ἐπέκεινα τοῦ 
Moaiávópov ληΐζονται πάντα, διαβαίνουσι δ᾽ ἔτι καὶ αὐτὸν ἤδη τὸν D 
15 ἸΠαίανδρον εἷς πλῆϑος ἀριϑμὸν ὑπερβαῖνον οἱ πολέμιοι" ὃ δὴ καὶ 
πρὸς ἀνάγκας ἄγει τὸν βασιλέα τοὺς λειπομένους ἀρίστους Ῥωμαίων 
ἐπισκεψάμενον ἐχλέξασϑαί τε καὶ πέμψαι τὸν βοηϑήσοντα ταῖς πα- 
ρὰ τὴν olay κινδυνευούσαις Ῥωμαίων χώραις καὶ πόλεσιν, ἦν δὲ 
τότε στρατηγικὸς ἀνὴρ καὶ δεινὸς τὰ πολέμια MEC ὃ Φιλανϑρω-- 
Φοπηνὸς, πιγχέρνης ἀξίωμα ὦν, ἐν ταῖς ἀκμαῖς ἤδη τῆς νεότητος 
ἀνθῶν καὶ καιρὸν περιμένων ἐπιδείξασθαι τὴν περὶ αὐτὸν φιλοτι-Ὦ 
μέαν τῆς φύσεως. τούτῳ ὅπόσα ἐχρῆν ὃ βασιλεὺς στρατεύματα 
δοὺς ἐχπέμπει πρὸς ἕω. συνεκπέμπει δ᾽ ἐπὶ τούτῳ καὶ «Πιβαδά- 
ριον τὸν πρωτοβεστιαρίτην, ἄνδρα γηραιὸν καὶ στρατηγικὸν καὶ 
95 βαϑεῖαν αὔλαχα, φάναι, διὰ φρενὸς καρπούμενον, ἵν᾽ οὗτος 
gis digressi per itinera et mansiones diurnas nescio quot ad eum locum 
pervenerunt, in quo Rex domicilium habebat: ubi dies complures commo- 
rati ex sententia omnia confecerunt, quae ab Imperatore in mandatis acce- 
pe et quae ipsi suopte ingenio excogitarant. Ac ne sim verbosior, 
aria Regis sorore accepta redeunt, eamque oils sponsam adducunt. 
am) Caeterum Porpbyrogenito et Strategopulo in vincula coniectis, ut 
ictum est, viris bellicosissimis, qui magnis praeliis et Imperatoriis artibus 
"Turcos abigebant, et Romanis finibus facile arcebant ( fines autem Romani 
eo tempore erant loca orientalia Maeandro adiacentia), impune jam et 
nullo prohibente omnia ultra fluvium hostes populabantur, et ipsum fluvium 
cum multitudine innumerabili transgrediebantur. Qua necessitate com- 
pulsus Imperator, ex reliquis optimatibus Romanis delectu habito, mittere 
aliquem ad periclitantes Asiae provincias et urbes tuendas instituit. Erat 
autem tum vir imperandi arte et rei militaris scientia instructus, Alexius 
Philanthropenus, dignitate pincerna, in ipso iuventutis flore constitutus, qui 
occasionem ostentandae praeclarae indolis suae expectabat. Hunc Impera- 
tor, datis quee opus erat legionibus, in Orientem ablegat: unaque cum 
eo mittit Libadarium protovestiaritem , virum provectae aetatis, gna- 
rum imperandi et profundo mentis sinu velut fertilis sulci ubere fruen- 





196 NICEPHORI GREGORAE 


A. Μ, μὲν διέπῃ τὰς περὶ τὴν Ἰωνίαν πόλεις, ὃ δὲ πιγχέρνης τὰς ἐπέ 
“Δ κεινὰ πάσας. ἔδοξε τοίνυν iy ὀλίγῳ τῷ χρόνῳ μέγας γενέσθαι 
6886 χατὰ τὰς μάχας τῶν Τούρχων 0 Φιλανθρωπηνὸς, καϑάπερ ὕλης 
Imp. AMO τυχοῦσα φλὸξ ἰσχυρά. ἦν γὰρ καὶ φιλοδωρότατος ὃ ἀνὴρ καὶ 
Ἐ ἄλλως κοινωνικὸν τὸ ἦϑος τοῖς ὑπ᾽ αὐτὸν παρεχόμενος" ὃ δὴδ 
κράτιστον ἐφόδιον τοῖς στρατηγοῦσιν εἷς νίχας-καὶ τρόπαια. ὅϑεν 
καὶ ἔῤῥει εὐθὺ τοῦ σχοποῦ τὰ πάντα τῆς τύχης αὐτῷ" καὶ ἦν 
οὐδὲν ὃ μὴ κατὰ βούλησιν ἀπαντῶν ἦν" ὥστε καὶ διωκόμενοι 
μὲν ἐχεῖϑεν παρὰ τῶν Σχυϑῶν οἱ Τοῦρκοι, ἀνατρεπόμενοι δ᾽ 
P. 191 ἐντεῦϑεν παρὰ τοῦ πιγχέρνη», τὴν κουφοτέραν ἐξ ἀνάγκης οἱ 10 
πλείους τῶν δμορούντων ἐβάδιζον καὶ ἅμα γυναιξί τε καὶ τέκνοις 
ηὐτομόλουν πρὸς τὸν πιγκέρνην, οὐ τοσοῦτον δεδιότες τοὺς κατὰ 
γώτων χειμένους ἐχϑροὺς, ὅσον οἷά τισιν ἴὔγξιν ἑλκόμενοι ταῖς 
τοῦ πιγκέρνη δεξιώσεσι καὶ φιλοδωρίαις" ὡς ἐν βραχεῖ μεγάλην 
κἀκ τούτων γενέσθαι μοῖραν τῷ τούτου στρατῷ. (4,.) ᾿4λλ᾽ 15 
ἐπειδὴ ἔδει ἀνακεκρᾶσϑαι τοῖς λυπηροῖς τὰ ἥδέα καὶ τρίτον πί- 

B 2ov ἥκιστά φασιν ᾿“Ξλλήνων παῖδες ἐν Ζιὸς εἶναι κακῶν ἀμιγῆ, 
ἱλαρὰ μὲν καὶ τούτῳ δείκνυσιν 7) τύχη τὰ πρόϑυρα καὶ πλήρη 
χαρᾶς" μεστὸν δ᾽ ὅλον τὸν olxov καχῶν ἀἄναῤῥήγνυσι xar" αὖ- 
τοῦ. δρῶντι γὰρ τῷ “Πιβαδαρίῳ τὴν τύχην ἐξ οὐρίας ἑπομένην 30 
τοῖς τοῦ πιγκέρνη πράγμασι δειλίας καὶ ὑποψίας ὑποτρέχουσε 
λογισμοί, ἐδεδίεε γὰρ, μὴ φρονήσας ὑπὲρ τὸ μέτριον ὃ πιγκέρ- 
νῆς χἄπειτα τῷ καιρῷ καὶ τῇ τύχῃ συμμάχῳ χρησάμενος ἐς ἄπο-- 

Οστασίαν καὶ τυραννίδα χωρήσῃ, καὶ κινδυνεύσῃ πρῶτος αὐτὸς ἀν-- 


9. ἀνατραπ. Α. 10. Πιγκέρνη A. et sic ubique, Πιγκέρνου W. 
18. νῶτον A. 


tem, ut hic lonicas urbes gubernaret; pincerna vero ulteriores ommes. 
Exiguo igitur tempore Philanthropenus in bellis 'Tureicis magnus evasit, 
materiam nacta virtute eius, veluti fomitem flamma vehemente. Erat 
enim et liberalissimus et humanissimus erga inferiores, quod praeclarum 
ducibus viaticum est ad victorias et triumphos. Proinde ex animi sen- 
tentia omnia ili succedebant, neque quicquam eum frustrabatur. Cum 
ὲ autem 'Turci ilinc ἃ Scythis fupgarentur, hinc a pincerna everterentur, 
necessario plerique finitimorum leniorem ingressi viam cum uxoribus. et li- 
beris δὰ  pincernam confugiebant, non tam hostem tergis inbaerentem me- 
tuentes, quam pincernae benignitste et munificentia quasi quibusdam ille- 
cebris tracti ac delinid; ut et horum magnus numerus ad illius exercitum 
accederet. (IV.) Sed cum tristia laetis admiscenda essent, ac tertium do- 
lium Graeci nullis malis mistum in Jovis aula esse negent, laetum quidem 
vestibulum et amoenitatis plenum huic fortuna ostendit, sed domum totam 
refertam malis in eum dit. Nam cum ei Libadarius omnia prospere 
succedere videret, timere et suspicari aliquid coepit. Verebatur enim , ne 
prosperis fortunae flaibus pincerna elatus defectionem et tyranmidem spe- 





HISTORIAE BYZANTINAE VI. 8. 197 


τιστράτηγος ὦν. τὸ δ᾽ αὐτὸ xal πολλοὶ τῶν ἐν τέλει ὑπεψιϑύρι- — A. C. 
ζον" καὶ ἦν τοῦτο βασκανία τις, ὡς εἰπεῖν, ἐν σπαργάνοις ἔτε “Ὁ 
χειμένη καὶ γάλαξιν, 3 ὥσπερ ἄνϑραξ ἐν σποδιᾷ τὸ ζώπυρον 1338 
κρύπτων. ἀλλ᾽ οὐκ ἐλελήϑει τῦῦτο τοὺς Koirac, ot πάντα. Andron. 
570a» αὐτοὶ τῷ πιγκέρνῃ, ἀφ᾽ οὗ σὺν γυναιξὶ καὶ τέκνοις ἄραντες V. 100 
ἐκ τῆς Κρήτης ηὐτομόλησαν πρὸς αὐτόν. τιμῆς τε γὰρ ἀπέλαυον 
πάνυ πολλῆς παρ᾽ αὐτοῦ καὶ τῶν πάνυ πλησιαζόντων ἦσαν οἱ 
πρῶτοι, οὗ μόνον αὐτῷ παρασπίζοντες, ἀλλ᾽ ὥσπερ καὶ na-D 
ραδυναστεύοντες. ἃ δὴ πάντα πρὸς ἀλάστορα γνώμην αὐτοὺς 
10 ἐξοχεῖλαε παρέπεισαν" xol οὐκ ἤϑελον ἔτι μένειν ἐν τῷ καϑεστῶ-- 
τι, ἀλλ᾽ ὑπέρτερα πολλῷ τῆς ἑαυτῶν ἀξίας καὶ τύχης ἐφρόνησαν. 
στάδιον γὰρ, ὡς εἰπεῖν, καϑορᾶται καὶ βάσανος ἀκριβὴς ταῖς 
ἀνθρωπίναις ψυχαῖς, ὁπόσα xarà χρόνον εὐτυχήματα φύεταε. 
παρὰ τοσοῦτον ἐς ὕβρεως ὄγκον ὑψοῦντα τοὺς ἄφρονας, παρύ- 
15σον τοῖς εὖ φρονοῦσι βεβηκυίας γνώμης βεβηκότα φέρει vov-E 
γῶντα πολλαχόϑεν τὸν ἔπαινον. ἐπεί γε μὴν ἠχηκόεισαν καὶ αὖ-- 
τοὶ τὰ περὶ τοῦ πιγχέρνη ψιϑυριζόμενα, φόρτον εἰσάγουσι λογι-- 
σμῶν χαλεπῶν ἐς τὴν καρδίαν τἀνδρὸς, οὐχ ὡς ἦν τὰ τοῦ πρά- 
γματὸς ἀπαγγέλλοντες, ἀλλ᾽ οἷον ἐκ μυίας δημιουργοῦντες ἐλέ- 
4όφαντα, καὶ ἐπὶ τούτοις πείϑειν ἐπιχειροῦσι τάχιστα πρὸς &no- 
στασίαν χωρῆσαι, πρὶν παϑεῖν ἃ πρὸ βραχέος οἵ δυστυχεῖς πε-Ε 
πόνϑασιν ἄνδρες ἐκεῖνοι, τοὺς περὶ τὸν Στρατηγόπουλον λέγω 
καὶ τὸν Πορφυρογέννητον. (Ε.) Ταῦτα πρὸς ταραχὴν ἐξιστῶσι 


9. πάντα add, A. 


ctaret, et primus ipse velut aemulus potestatis plecteretur. Idem multi 
etiam e proceribus susurrabant. Sed invidia haec erat in cunis adhuc iacens, 
latensque, ut ita dicam, et quasi quidam fomes sub cineribus ignem celans. 
Neque vero id latebat, Cretenses, qui apud pincernam primum gratiae et 
suctoritatis locum obtinebant, ex quo cum uxoribus et liberis ad eum e 
Creta se contulerant. Nám in magno honore apud illum erant , et princi- 
patum inter intimos habebant: nec in acie tantum illius latera claudebant, sed 
et in potestatis quandam communionem veniebant. Quae res animos illorum 
depravarunt, et ut sorte sua non contenti maiora suo captu suaque condi- . 
tione concupiscerent, impulerunt. Etenim prosperis quandoque successi- 
bus, veluti palaestra quadam certoque examine, hominuni animos explora- 
ri cernimus; quibus si sint minime sani tantum insolentiae cumulum addunt 
e res, quantam et quam stabilem iisdem si sani sint constantiae et 
gravitatis laudem undecunque afferunt. Nam cum et ipsi ea quae de pin- 
cerna murmutabantur accepissent, magnum onus curarum molestissimarum 
eins viri animo iniiciunt, rem non ita uti erat renuncjando, sed quasi ele- 
pbantum e musca faciendo, conanturque ei persuadere, ut primo quoque 
tempore deficiat , pres eadem patiatur, quae paulo ante miseri illi 
Strategopulus et Porphyrogenitus experti fuissent. (V.) His ille commo- 





198 NICEPHORI GREGORAE 


A. M. τὸν ἄνδρα καὶ ὥσπερ sic μεταίχμιον φέρουσι λογισμῶν ἀμφιβό- 
Mp0 A0», ἑκατέρωθεν ἄλλα ἐπ᾽ ἄλλοις συχνὰ ἐπαντλούντων τὰ τοῦ 
6836 τοιοῦδε κλύδωνος κύματα. καὶ πρὶν διὰ ϑατέρου βουλεύματος 
-€— πηέναε αὐτὸν, ϑάτερον ἀντεπήει καὶ σύγχυσίς vig ἅμα κατὰ τὸ 
P. 122 συνεχὲς καὶ χυχεὼν ἠγείρετο λογισμῶν ἀνομοίων. οἷς γάρ ἐστεδ 
συνειδέναι σφαλεῖσί σφισιν αὐτοῖς ἐφ᾽ ὅτῳ δήποτε πράγματι, ἣν 
ἐπίωσιν ὅσα εἰχὸς τῶν δεινῶν, προειδόσιν ἔπεισι καὶ πάλαε κα- 
ραδοκήσασιν, ἐξότου δὴ καὶ σφαλῆναι ξυνεπεπτώκει" οἷς εἰ μή- 
τι ἄλλο, τὸ γοῦν προμαϑεῖν λάϑρα πως ὑφαιρεῖται τοῦ πάϑαυς 
τὴν ἀκμήν. ὅσοις δὲ τοὐναντίον ἀπροσδοκήτως ἔπεισι τὰ χείρω, 10 
μὴ συνειδόσιν ἑαυτοῖς μηδὲν τῶν ὅσα πρόξενα σφῶν καϑεστᾶσιν, 

Β ἐπιεικῶς ἐχπλήσσειν εἴωθε καὶ σφῶν αὐτῶν ἐξίστασθαι. ἀλλὰ 
μετὰ πολλὰς τῶν λογισμῶν τὰς παλαίστρας νικῶσιν οὗ τὰ τῆς 
ἀποστασίας ὑποτιϑέμενοι. καὶ σιωπὴν ἐπὶ τοῦ στρατοῦ τῆς τῶν 
βασιλικῶν ὀνομάτων εὐφημίας ὃ πιγκέρνης προστάττει τὰ πρῶτα. 15 
διὸ xal ῥοπῆς οὐ μικρᾶς οἱ Κρῆτες δραξάμενοι καὶ βίαν ἐπάγου-- 
σιν, ἤδη διεγείροντες τὴν ταχίστην καὶ τοῖς τῆς βασιλείας συμβό-- 
λοις χρήσασϑαι καὶ στηρίξαι τῶν ἑπομένων τὰς γνώμας, ,,Tà γὰρ 

Οτοιαῦτα τῶν βουλευμάτων κατ᾽ lyvoc," φασὶν, ,,ἑπομένην ἔχειν 
χρεὼν καὶ τὴν πρᾶξιν" xol οὐδὲν οὕτω τῶν πάντων ἕτερον ὀξύτη- 20 
τα γνώμης ὁμοῦ xal χειρὸς ἀπαιτεῖ καὶ φλέγουσαν ὥσπερ σπου- 
δήν. εἰ δ᾽ ὑπερτίϑεσθαι βούλει τὸν χρόνον, τάς τε ψυχὰς τῶν 
στρατιωτῶν μετεώρους ποιεῖς καὶ ἀμφιβόλους καὶ ὥσπερ ἐπὶ Ev- 
QoU ταλαντεύεις τὰς γνώμας αὐτῶν, τὴν τοῦ μέλλοντος ἀδηλέαν 


19. φησὶν A. 


vetur, in medio veluti conflictu incertarum deliberationum consütutus, et 
istius quasi procellae alternis fluctibus oppressus. Itaque unum consilium 
ingresso alterum statim subit ; ac in eius animo diversarum cogitationum con- 
fusa quaedam pugna tumultuosusque aestus excitatur. Nam qui delictorum 
quacunque in re sibi conscii sunt, iis si, ut par est, aliquid imminet mali, 
praesciis imminet et expectantibus ex eo tempore quo aequo quibus 
si non aliud, ipsa tamen praescientia calamitatem nonnihil levat. Contra, 
; quos mala praeter expectationem opprimunt nullius peccati sibi conscios, quo 
pati illa meruerint; hos non mirum est obstupescere et extra sese quodam- 
modo rapi. Tandem post longos cogitationum conflictus defectionis auctores 
vincunt. Ácinitio quidem pincerna edicit, ne in exercitu nomini Imperatoris 
de more acclametur. Quamobrem Cretenses non parvo inde momento ad- 
iu& vim illi inferunt, et quamprimum Imperatoriis insignibus uti iubent ad 
confirmandos suorum animos, ,Consilia huiusmodi," inquiunt, »ipsa res se- 
qui statim debet: neque quicquam est omnium, quod parem ingenii et manus 
iienpetadinsm et adeo ardens studium flagitet. Sin tempus terere vis, mi- 
tum animos suspensos atque ambiguos facis, in ipso rerum discrimine flu- 
ctuantes, et incerti eventus expectatione trepidos, Neque ipse potes 


HISTORIAE BYZANTINAE VI. 8. 199 


πολλὰ δεδιότων, xal αὐτὸς, ἀλλ᾽ οὐδ᾽ αὐτὸς ἂν φϑάγοις προδε- — A. C. 
δομένος ὧν ὑπὸ τῶν τοιούτων." ὃ δ᾽ ἀχούων ἡμέλει, οὖκ old? “τὰ 
ὁπότερον, εἴτε τὸν Oyxov τοῦ πράγματος δειλιῶν, εἴτ᾽ ἄλλο 1398 
διανοούμενος τέως ἀπόῤῥητον, οἶμαι περιμένων χειρώσασϑαι τὸν P Andro P^ 
δ6.2ιβαδάριον πρότερον. — (g'.) Τούτων οὕτως ἐχόντων ἀπαγγελίαι Ὁ 
φοιτῶσιν ὑξεῖαε παρά τε τὸν “«Πιβαδάριον παρά τε τὸν βασιλέα, 
σύγχυσιν καὶ μερισμὸν διακηρύττουσαε τῶν τε πραγμάτων καὶ 
τῆς βασιλείας αὐτῆς. τὸν μὲν οὖν βασιλέα τὸ τῆς ἀκοῆς algo - R 
διον σφοδρῶς ἐϑορύβησε, καὶ οἷον εἰπεῖν λύπης πυϑμένες ὅλους V. 101 
10 ἐξεῤῥόφησαν τούτου τοὺς λογισμούς. ὅμως τῇ πρὸς ϑεὸν εὖσε-- 
Bea τοῦ συνειδότος ϑαῤῥῶν καὶ τῷ μηδεμίαν αἰτίαν τῇ τοιᾷδε 
παρασχηζέναι ὑποϑέσει ἔμεινε xarà χώραν, μήτε πρὸς ὅπλα βλέ- 
vrac καὶ βέλη, μήτε πρὸς στρατευμάτων συμμαχούσας φάλαγ- 
γας" ἀλλ᾽ ὅλας εἷς τὴν ὑπέραγνον ϑεομήτορα τὰς ἐλπίδας ἄναρ- 
15 τήσας καὶ τὸν σωτῆρα Χριστὸν, εἰδὼς ὡς οὐκ ἔστιν οὐδὲν ὃ μὴ 
τῆς ἐχείνου χειρὸς ἐξῆπται, ἀλλὰ πάντα προνοίας ἐκεῖϑεν ἀπόῤ-Ἐ 
Qro. βόσκουσι Aóye«, ὅπερ ἂν βούλοιτο τέλος ἐκεῖνος ἑκάστοις 
τῶν πραγμάτων ἐπάγειν. τὴν δὴ τοιαύτην αὐτοῦ συντριβὴν τῆς 
ψυχῆς ἐπιβλέψας ὃ κύριος ἔσφηλε τὰ τοῦ πιγκέρνη σκέμματα, 
90 χαϑάπερ φορτίδος νεὼς τοὺς ἰϑύνοντας ἀφελόμενος οἴακας " καὶ 
ἀντὶ τοῦ “Ιιβαδαρίῳ ἐπιϑέσϑαι κατὰ τὴν πρώτην ἔφοδον ἀπαρα-- 
σχεύῳ tri τυγχάνοντι, ὃ δὲ Θεοδώρῳ τῷ τοῦ βασιλέως ἐπέϑετο 
ἀδελφῷ ἐκεῖ που περὶ τὴν “Ἰυδίαν xal αὐτῷ διατρίβοντι τότε. P. 123 
ἀνύποπτος γὰρ ἦν οὗτος τῷ βασιλεῖ καὶ πολλῆς ἐχείνου τῆς εὖ- 
1. καὶ αὐτός] αὐτῶν W. in mg., À. punctum habet δεδιότων. 


12. παρασχεῖν Α. 18. συμμάχους A. 16. ἀπόῤῥνυτοι W. 
18, ἐπάγειν corr. Boiv. pro ἐπάγων. 90. καθάπερ — οἴακας add. A. 


aim pi quin ab jis statim prodendus sis." Haec ille audiens negligebat, 
scio reine. dne territus, an aliquid secreti animo meditatus, id 
credo expectans ut Libadarium inprimis subigeret. (VI.) Hoc rerum statu ce- 
leres nuncii ad Libadarium et Imperatorem perferuntur, confusionem et dis- 
sipationem rerum atque adeo ipsius Imperii nunciantes. Quibus Imperator 
ex improviso auditis ita perturbatus est, ut totam eius prudentiam profun- 
dus quidam moeror penitus absorberet. 'l'amen fretus conscientia suae er- 
ga Deum pietatis, et quia sciebat nullam se huic rei causam praebuisse, 
quietus mansit: non arma, non tela, non auxiliarium exercituum legiones 
quaerere constituit, sed omnem spem in sanctissima Dei getto et ser- 
vatore Christo collocavit, nihil non ab eius potentia pendere sciens: sed 
occultis illius providentiae rationibus gubernari, et ad eum finem tendere 
omnia, quem ille praescripsisset. Hanc eius animi contritionem intuitus Do- 
minus pincernae consilia subvertit, veluti ademptis onerariae navi 
Daculis, Atque bic cum Libadarium adhuc imparatum prico impetu ag- 
gredi debuisset, 'l'heodorum Imperatoris fratrem invasit, qui et ipse tum 
illis fero locis in Lydia versabatur. Is enim non suspectus Imperatori libe- 





200 NICEPHORI GREGORAE 


* 


- A.M, μενείας ἀπέλανε καὶ διὰ τοῦτο διέτριβεν ὅπῃ xol ὅπως ἐβούλετο. 
eg ἀφ᾽ οὗ γὰρ εἶδε χκατασχεϑέντα τὸν ἀδελφὸν, συνῆκεν ὡς καλὸν τὸ 
6836 μετριώτερον φέρειν τὴν τύχην" καὶ ῥίψας τὰ ὀφειλόμενα τῆς ἀξίας 

πηρ.Απάτου, σύμβολα ἰδιωτικοῖς καὶ αὐτὸς ἐχρῆτο ἐνδύμασι. - διὸ καὶ πολλὴν 

Senioris. μ᾿ 4 4 M ) - 3 

ἐκαρποῦτο xal καϑαρὰν τὴν τοῦ βασιλέως εὐμένειαν. τοῦτον οὖν ὅ 

Βὲἐπελϑὼν κατέσχεν ὅ πιγκέρνης, ὡς μὴ βασιλείας ὄνομα τούτῳ πε- 
ρικειμένῳ προστρέχωσί τινες κἀντεῦϑεν σύστημα γένηται στρατο- 
πέδου καὶ γένηταί οἱ τουτὶ τῆς προϑέσεως οὐκ ἐλάχιστον κώλυμα. 
(Z-) AA? ἐλελήϑει σκιὰν ἀντ᾽ ἀληϑείας κρατῶν. ὃ γὰρ πρωτο-- 
βεστιαρίτης «Τιβαδάριος τὴν περὶ τὰ πάρεργα ταῦτα τοῦ πιγκέρ-- 10 
γη ἀσχολίαν καιρὸν ἴδιον ἡγησάμενος πεμφϑέντα παρὰ τῆς ἄνω- 

C3» δεξιᾶς ἐν οὕτω βιαίᾳ καὶ ὀξέως ἀνταγωνιξζομένῃ πραγμάτων 
δοπῇ πάντα κινεῖ χρήματα καὶ πάντα τὴν ταχίστην συναγείρει 
στράτὸν ἔκ τε τῆς παραλίου τῆς Ἰωνίας ἔκ τε τῆς μεσσγαίου καὶ, 
συνελόντι φάναι, πανταχόϑεν. τὸν ἴδιον γὰρ ἐξαργυρισάμενος 15 
πλοῦτον, καὶ ὅσοι περὶ αὐτὸν πλουτοῦντες ἐτύγχανον, καὶ πρός 
γε ἔτι ἐκ τῆς Φιλαδελφείας πλεῖστα βασιλικὰ μεταστειλάμενος 
χοήματα ἄφϑονα πάντα προὐτίϑει χορηγῶν τῷ στρατῷ, μείζους 
ἔτι προστιϑεὶς καὶ τὰς ἐπαγγελίας καὶ ἡδίους ποιῶν ταῖς ἐλπίσιν 

D αὐτούς" ὡς πρὶν ἢ δέκα ἐξήκειν ἡμέρας, μετὰ βαρείας ἐλϑόντα 20 
δυνάμεως κατὰ μέσην τὴν “υδῶν χώραν πήξασθαι τὸ στρατόπε- 
δὸν κἀχεῖ βρίϑουσιν ὅπλοις τὴν ἔφοδον ἐκδέχεσθαι τοῦ πιγκέρνη. 
δδ᾽ ἀνυσιμώτατον ἔδοξε τῇ τοῦ “ΠΙιβαδαρίου σπουδῇ καὶ τὸ πᾶν 


12. ἀξίως W. 13. ἀγείρει ΑΓ 19. ἰδίους A. 


raliasime ab illo tractabatur, et ubi libitum erat ad arbitrium suum vivebat. 
Ex quo enim fratrem comprehensum esse cognorat, moderatius esse viven- 
dum intelligebat: abiectisque dignitatis sáae debitis insignibus, privati 
habitu utebatur. €uibus de causis multum et sincere ab Imperatore dili- 
gebatur. Hunc igitur pincerna invadit et comprehendit, ne ad illum Im- 
peratorio nomine ornatum aliqui accurrerent, conflatoque inde exercitu, 
rei ἃ se inceptae non minimum obstarent. (VII.) Sed haud animadvertit, 
se umbram omisso captare corpore. Nam protovestiarites Libadarius, pin- 
cernae in supervacaneis istis occupationem sibi peropportunam ratus, et 
divinitus oblatam occasionem in tam violento et subito adversarum rerum 
motu amplexus, omnem pecuniam contrahit, omnes copias summa festina- 
Gone tum e maritimis Ioniae locis, tum ex mediterraneis, denique unde- 
cunque in unum conducit. Suis enim opibus eorumque quos secum habe- 
bat divitum in argentum redactis, atque etiam pecuniae dis eralorias ma- 
gna vi e Philadelphia arcessita, exercitui abunde omnia suppeditabat, 
maiora etiam pollicens et spe alacriores reddens, Quo factum ut prius- 
quam decem exirent dies, cum magnis copiis in media Lydia castrameta- 
retur, et ibi pincernae impetum validis viribus exciperet. Iam ad perfi- 
Cienda ea quae Libadsrius cupiebat efficacissimum illud visum est, quod et 





HISTORIAE BYZANTINAE VL &  — 201 


ἐν βραχεῖ κατεπράξατο" εἰδὼς γὰρ ὡς μάλιστα πάντων oí Kor- Α. C. 
τες παρασπίζουσι τῷ πιγκέρνῃ καὶ τῶν ἐγγυτάτω τούτῳ κυχλούν-- 
των εἰσὶ, λάϑρα πέμψας χρήματά τε δώσειν αὐτὸς ὑπισχνεῖται 1398 
πάμπολλα καὶ λαμπρὰς τὰς τιμὰς προξενῆσαι παρὰ τοῦ βασιλέως epe Ἀπέτου. 
δαὐτοῖς, ἢν τὸν πιγκέρνην ἀπολαβόντες δέσμιον παραδῶσιν a0-E 
τῷ συῤῥηγνυμένων ἤδη τῶν στρατοπέδων. οἵ δὴ καὶ πάλαι δυσ- 
χεραένοντες πρὸς τὴν ἐς τὰ παρόντα σχέμματα βραδυτῆτα καὶ 
μέλλησιν τοῦ πιγκέρνη καὶ ἄλλως τὴν τῶν πραγμάτων τύχην ἄν-- 
τιστρατιυομένην δρῶντες αὐτῷ κλίνουσι πρὸς τὰς ὑποσχέσεις καὶ 
Ἰοτὸ πᾶν αὐτοὶ κατασχευάζουσιν ἔπειτα δρᾶμα μεταξὺ τοῦ πολέ- 
μου. καὶ οὕτως αὗτός τε παραδίδοται δέσμιος καὶ τὸ πᾶν ἐν βρα-Ἐ 
xti καταλύεται τούτου στρατόπεδον.  (H.) Ἐπεὶ δὲ τῷ πρωτο--Α. C. 1296 
βεστιαρίτῃ «Διβαδαρίῳ κατὰ γνώμην ἀπηντήχει τὰ πράγματα καὶ 
πέρας εἶχε τούτῳ χρηστὸν, ὃ δὲ οὗ μετριάζουσαν ἔῤῥιψε τὴν 
15 ὀφρὺν πρὸς τὸν ἡττηϑέντα, οὐδ᾽ ἠδέσϑη τὴν τύχην τἀνδρὸς, 
οὐδ᾽ ἀνθρωπίνως προσηνέχϑη τοῖς πράγμασιν" ἀλλ᾽ ἐν νῷ λα- V. 102 
βὼν τὸ τοῦ βασιλέως πρὸς τὰς χολάσεις ἀκίνητον καὶ δείσας μὴ Ῥ. 194 
φιλανθρωπίας 0 δέσμιος τύχῃ ἀπελϑὼν μετὰ τρίτην ἀπὸ τῆς κα- 
τασχέσεως ἡμέραν ἀφαιρεῖται τῶν ὀφθαλμῶν αὐτοῦ τὰς αὐγάς. 
490οὕτω πιχρὸς καὶ λιϑίνην αὐχῶν τὴν καρδίαν ἐφάνη περὶ τὸν δυσ- 
᾿τυχήσαντα ἄνθρωπον. φιλεῖ γὰρ ἐς ἀπόνοιαν ῥᾷστα χωρεῖν τὸ 
ἀνθρώπινον, ὅπότε μὴ λόγον ἡνίοχον ἔχοι ἐμμελῶς ἀναστέλλοντα 
τὴν τῆς τύχης ἀστάϑμητον περιπέτειαν. τὰ γὰρ ἐν πολέμῳ καὶ Β 
μάχῃ γινόμενα, ὅποῖά ποτ᾽ ἂν 7, συγγνώμην ἔχει τῷ πεπραχό- 
2571, περιστατουμένου τότε τοῦ λογισμοῦ καὶ τῆς χειρὸς οἷονεὶ με- 


totum negotium cito confecit. Nam cum sciret Cretenses maxime pincer- 
nam in acie tueri, ac circa illum proximos conglobari, clam cum illis egit, 
maximamque pecuniam daturum et apud Imperatorem illustres dignitates 
eis impetraturum se promisit, si postquam exercitus confligere coepissent, 
pincernam vinctum sibi traderent. Qui cum iam pridem illius cunctationem 
et moras in praesenti instituto moleste ferrent, et alioqui fortunam eius co- 
natibus adversari viderent, pollicitationes admittunt, et inter pugnandum to- 
tam fabulam peragunt. Sic et ipse vinctus traditur, et brevi totus eius exer- 
citus disaipatur. (VIII.) Protovestiarites autem Libadarius, cum negotium 
sententia confecisset et ud felicem exitum perduxisset, non mediocri fastu 
victo insultavit, nec fortunam viri reveritus, nec humaniter successibus 
suis usus. Sed Imperatoris clementia considerata, qui ad decernenda sup- 
plicia difficillme moveretur, et metuens ne captivus veniam impetraret, : 
tertia postquam eum ceperat die visum illi ademit. Adeo acerbus et saxeus 
in hominem calamitosum fuit. Solet enim humana mens facillime de statu 
dimoveri, nisi rationis ductu regatur, quae inconstantem fortunae temerita- 
tem certo moderamine coerceat. Nam in pugna quidem et acie quicquid 
egeris, excusationem habet, cum circumstantium negotiorum mole ratio op- 


202 ..  NICEPHORI GREGORAE 


A.M. ϑυούσης xal λόγον oix ἐχούσης χειραγωγὸν xal πρύτανιν τῶν 
579: πραττομένων. τῆς δ᾽ ἀκμῆς τῶν δεινῶν παυσαμένης καὶ καιρὸν 
6836 ἤδη τῆς προαιρέσεως εἴληφυίας μετὰ στάϑμης τινὸς καὶ χρίσεως 
irri τὰς τῶν πράξεων ἀρχὰς παρέχεσϑαι τῇ χειρὶ, μοχϑηρίαν γνώ-. 
pue κατηγορεῖ τοῦ πράξαντος, εἴ τε μὴ κατὰ τὸ προσῆχον γί- 5 
ιτο. 

C  $' Karà τοῦτον μέντοι τὸν γρόνον συνέβη γενέσϑαι σεισμὸν 
τῶν πάνυ μεγίστων, ὕφ᾽ οὗ πολλαὶ μὲν τῶν μεγάλων οἰχιῶν, 
πολλοὶ δὲ τῶν μεγάλων νεῶν οἱ μὲν ἐπεπτώχεισαν, οἱ δὲ διεῤῥά- 
γῆσαν. ἐπεπτώκει δὲ καὶ ὃν πρὸ τοῦ νεὼ τῶν ἁγίων ἀποστόλων 10 
ἐπὶ κίονος ἔστησε τοῦ ἀρχιστρατήγου Τιχαὴλ ἀνδριάντα Mya] 
βασιλεὺς ὃ Παλαιολόγος, ὅπότε τῆς Κωνσταντινουπόλεως ἐγχρα- 
τὴς ἐγεγόνει" ὃν αὖϑις Ἀνδρόνικος βασιλεὺς, ὃ ἐχείνου παῖς, ὡς 

Ὁ εἶχε σχήματος, ἐπεσχεύασέ τε καὶ ἀνεστήλωσε.  (B.) Κατὰ δὲ 
τὸ ἐπιὸν ϑέρος ἧκεν ἐκ Τραπεζοῦντος εἷς Κωνσταντινούπολεν 15 
Εὐδοχία 7j τοῦ βασιλέως ἀδελφὴ, ϑανόντος ἐκεῖ τοῦ ἀνδρὸς αὖ-- 
τῆς Ἰωάννου τοῦ “αζοῦ" ἧκε δὲ μετὰ τοῦ δευτέρου ταύτης παι- 

. δός. τὸν γὰρ πρῶτον ““λέξιον ἐκεῖ καταλείπει, τὴν πατρικὴν πε- 
ριέπειν ἀρχήν. ταύτην δὴ τὴν Εὐδοκχίαν πέμψας 0 Κράλης Σερ- 
βίας ἐζήτει γυναῖκα λαβεῖν, ἵν᾽ αἰωνιζούσας ποιήσῃ πρὸς Ῥω-- 90 

Ἐμαίους σπονδάς. ἰσχυρὸς γὰρ ἦν καὶ οὐ διέλιπε τὰ Ρωμαίων ἀεὶ 
συγχέων πράγματα καὶ πόλεις καὶ χώρας τὰς μὲν αἱρῶν, τὰς δὲ 
ληϊζόμενος. τοῦτο πολλαπλῇ μεριζομένην τῷ βασιλεῖ τὴν ἀπο- 
ρέων ἤνεγκε" πρῶτον μὲν, ὅτι περὶ πλείονος τὴν τοῦ Kodày φι- 


4. παρελέσθαι W. 


primitur, cum manus velut ebriae sunt, nec mens adest, quae eas regat et 
rebus gerendis praesit. Verum cum pericula ipsa iam propulsata sunt, cum 
libera voluntas tempus ad consultandum habet, re perpensa, certo animi 
iudicio manum armare eique ius omne permittere, id vero animum vitiosum 
arguit, si quid secus quam oportet committatur. 

9. Sub hoc tempusterrae motus maximus fuit, quo multae magnae aedes, 
multa etiam et magna templa partim corruerunt, partim dehiscentibus muris 
labefacta sunt. Corruit et Michaélis Archangeli statua, quam Michal Pa- 
laeologus ante aedem S. Apostolorum, cum Constantinopolin recepisset, co- 
lumnae imposuerat. Eandem autem deinde filius elus Andronicus Imperator 
eodem habitu refecit et erexit. (II.) Insequuta aestate Eudocia Imperatoris 
soror 'Trapezunte in Urbem venit, marito eius Ioanne Lazo mortuo. . Venit 
autem cum filio suo iuniore. Nam prüunogenitum Alexium ad paternum impe- 
rium adiinistrandum domi reliquerat. Kudociae nuptias Crales Serviae per 
legatos ambiebat, ut perpetuum foedus cum Romanis sanciret. Erat enim 
potens, neque unquam Romanam rem turbare desistebat, pere occupando 
urbes, partim agros populando. Ea res in magnam dubitationem Impera- 
torem adduxit, primum quod Cralis amicitiam magni faciebat: deinde quod 





HISTORIAE BYZANTINAE VL. 9. 908 


λίαν ἐτίϑετο" δεύτερον, ὅτι xal τὴν ἐχείνου συνάφειαν ánorgó- ΑΔ. C. 
παιον ἡγεῖτο 7| τοῦ βασιλέως ἀδελφὴ Εὐδοκία καὶ οὐδ᾽ ἄκροις 1282 
ὠσὶν ἀκούειν ἠνείχετο τῶν λεγόντων" τρίτον, ὅτι καὶ τέταρτον 1398 
ἦν ὅπερ ἥτει συνοικέσιον. τῇ γὰρ πρώτῃ, ϑυγατρὶ τοῦ τῆς Bà b. Anton. 

5 xíac ἄρχοντος οὔσῃ, χρόνους τινὰς συνοιχήσας εἶτα αὐτὴν μὲν P. 125 
ἀπέπεμψεν εἷς τὴν ϑρεψαμένην" ἠγάγετο δὲ τὴν γυναικαδέλφην 
τοῦ αὐταδέλφου τὸ μοναχικὸν αὐτὴν περιδύσας πρότερον σχῆμα. 
εἶτῳ τῆς τῶν Τριβαλλῶν ἐκκλησίας ἀνϑισταμένης ἐπιπολὺ πρὸς B 
τὸ παράνομον, ἐχπέμπει καὶ ταύτην μετὰ πολὺν τὸν χρόνον. 

10 ἄγεται δὲ τὴν ἀδελφὴν τοῦ τῆς Βουλγαρίας ἄρχοντος Σφενδο-- 
σϑλάβου, σύζυγον τρίτην αὐτήν. ἐπαιδοποίησε δὲ μετ᾽ οὐδεμιᾶς V. 103 
τῶν τριῶν. ἤδη δὲ καὶ ταύτην ἀποστέρξας εὐγενεστέραν ἐζήτει 
συγγένειαν. ([Γ.) Ἐπεὶ δ᾽ ἡ μὲν Ἑὐδοχία τὴν ἐκείνου συνοίκη-- 
σιν ὅλαις προϑέσεσι τῆς ψυχῆς ἀπηρνεῖτο, ὃ δ᾽ ἐκεῖϑεν ἐμβρι-Ὁ 

15 ϑῶς ἐπέχειτο ζητῶν ov μικρὰς προστιϑεὶς καὶ τὰς ἀπειλὰς, ἀναγ- 
κασϑεὶς ὃ βασιλεὺς μηνύει τῷ Κράλῃ περὶ τῆς ἑαυτοῦ ϑυγατρὸς 
Σιμωνίδος, πέμπτον τῆς ἡλικίας ἀγούσης ἔτος, ἵν᾽ ὑπ᾽ ἐχείνῳ 
λαβόντι τρέφοιτο, μέχρις ἂν ἐς τὸν νομιζόμενον ἔλϑῃ τοῦ γάμου 
χρόνον χἄπειτα εἴη σύζυγος αὐτῷ τοῦ λοιποῦ. ἔαρος οὖν ἐπιστάν-- 

Z0 roc ἄπεισιν ὃ βασιλεὺς μετὰ τῆς δεσποίνης ὁμοῦ καὶ τῆς ϑυγα- 
τρὸς ἐς Θεσσαλονίχην ἐπαγόμενος καὶ τὸν Πορφυρογέννητον 0£-D 
σμιον, δέει τοῦ μὴ διαδρᾶναι συνεργίαις μητρικαῖς. οὐ γὰρ διέ- 
λιπὲν 7j μήτηρ Θεοδώρα 7j δέσποινα διηνεκῶς ὑπὲρ τοῦ παιδὸς 
ἀσχάλλουσα καὶ ζητοῦσα τὴν λύσιν αὐτοῦ. (4.) "Hxe δ᾽ ἐκεῖ- 


17. ὑπ Α., ἐπ᾿ W. 


soror Eudocia illius coniugium abominabatur, et ne primoribus quidem au- 
ribus vocem eorum qui de illo loquerentur admittebat: tertio, quod quar- 
tum esset illud quod peteret coniugium. Nam cum prima uxore, Blachiae 
Principis filia, per annos aliquot vixerat; deinde ea in patriam remissa, 
sororem uxoris fratris sui, monastico prius habitu detracto, duxerat uxo- 
rem. Cum autem Triballorum Ecclesia illegitimis illis nuptiis diutius ad-- 
versaretur , longo post tempore et illam ablegaverat, et Bulgariae Principis 
Sphendosthlavi sive Wenceslavi sororem sibi junxerat, uxorem tertiam. At- 
que ex nulla harum trium uxorum liberos susceperat. Sed cum et huius 
amor refrixisset, illustriorem afünitatem quaerebat. (IIL) Enimvero cum 
Eudocia matrimonium illud toto animo aversaretur, ille vero petitionem vehe- 
menter urgeret non parvis minis additis : coactus Imperator illi de Simonide 
filia sua significat, quintum jam annum agente, ut ab illo domi accepta. 

; donec ad nubilem aetatem perveniret, ac deinde coniux esset. 
Appetente igitur vere, Imperator cum Imperatrice et cum filia 'Thessalo- 
nicam proficiscitur, in vinculis etiam Porphyrogenitum adducens, veritua 
ne matris opera elaberetur, Nam mater "l'haodora Imperatrix non desine- 
bat quotidie ob filium quiritari et liberationem eius flagitare. (IV.) Eo- 


204 NICEPHORI GREGORAE 


A. A. ϑὲν xal ὃ Κράλης φέρων ὁμήρους τοὺς xarà γένος προὔχοντας 
d υἱέας τῶν Τριβαλλῶν, φέρων δ᾽ ὁμοῦ καὶ τὴν ἀδελφὴν τοῦ 
6836 Σρφενδοσϑλάβου πρὸς πίστωσιν τῶν σπονδῶν. T, δὴ καὶ μιχρὸν 
gr irse ὃς τὴν Κωνσταντινούπολιν κομιζομένῃ μίγνυται aapxi- 
Senioris, ὕστερον πρὸς τὴν » κομιζομένῃ μίγνυται σαρ 

Εχῶς ἹΠιχαὴλ ὃ Κουτρούλης, ὃς τοῦ βασιλέως γενόμενος ἐπὶ ἀδελ- 5 
φῇ γαμβρὸς νῦν διετέλει χηρείαν ἄγων ϑανούσης ἐχείνης. μίγνυ- 
ται μὲν οὖν τῇ ῥηϑείσῃ λάϑρα τὸ πρῶτον, ἔπειτα καὶ σύζυγον 
ἄγεται νόμιμον ἐς τοὐμφανές. καὶ ἵνα τὰν μέσῳ συντέμω, στεῤ- 
ῥὰς xal μάλα βεβαίας ὃ Κράλης τὰς σπονδὰς ποιησάμενος καὶ 
οἷαε κατὰ γνώμην ἦσαν τοῦ βασιλέως, ἐπάνεισι τὴν Σιμωνίδα 10 
λαβὼν βρέφος οὖσαν τεσσαρακᾳντούτης τυγχάνων αὐτὸς καὶ τοῦ 
βασιλέως καὶ πενθεροῦ xa9^ ἡλικίαν προήχων πέντε ἔτεσιν &y- 
γιστα. ' 

.P.196 — /, Karà δὲ τὸ ἐπιὸν ἔτος ὃς τὴν βασιλεύουσαν ἐπανήκοντι 
τῷ βασιλεῖ πέμπουσί τινες τῶν ὑπὲρ τὸν Ἴστρον ἸΠασσαγετῶν λα- 15 
ϑραίαν πρεσβείαν '" “λανοὺς ἣ κοινὴ τούτους καλεῖ διάλεχτος" 
οἱ δὴ καὶ Χριστιανοὶ τυγχάνοντες ἄνωθεν ἔπειτα τῇ βιαίᾳ χειρὶ 
τῶν Σχυϑῶν ὑπαχϑέντες σώμασι μὲν ἐδούλευσαν ἄκοντες, τὴν 
δὲ γνώμην αὐτονομίας ἀεὶ κατεβίβρωσχεν ἔφεσις καὶ τῶν ἀσεβῶν 
ἀλλοτρίωσις. πέμπουσιν οὖν χῶρον ἀρχοῦντα ζητοῦντες εἰς oixg- 20 

Boi ὑπὲρ τὰς δέχα χιλιάδας αὐτῶν βουλομένων ἐλϑεῖν πανοιχὶ, 
εἴ ye βουλομένῳ εἴη καὶ βασιλεῖ, καὶ ἅμα συμμαχήσειν ὑπισχνού- 
μενοι κατὰ τῶν Τούρχων ὅλαις χερσὶ, κραταιωϑέντων ἤδη καὶ κα- 
τατρεχόντων ἀδεῶς καὶ πορϑούντων ὅλην τὴν τῶν Ρωμαίων ““σέαν. 


4. σαρκικῶς À., σωματικῶς W. 


dem et Crales venit, obsides adducens secum principum 'Friballorum filios, 
item Sphendosthlavi sororem ad pacem confirmandam. Cum qua non multo 
post quam in urbem perducta erat, furtim consuevit Michael Cutrules, qui 
uxorem duxerat sororem Imperatoris, eaque mortua viduus tunc erat. 

ea inquam iste consuevit principio clam, deinde eandem palam uxorem do- 
xit. Et ut rem in pauca conferam, Crales foedere sancito et probe ita ut 
Imperator volebat firmato demum discedit, secumque Simonidem infantu- 
lam abducit, ipse quadragenarius, et socero quinque circiter annos natu 
maior. 

10. Sequente anno aliqui Massagetae ex iis qui ultra Istrum habitant 
(Alani vulgo dicuntur) clandestinam legationem ad Imperatorem cum in 
Urbem rediretmittunt : qui cum iam inde antiquitus Christiani essent, post- 
e& ἃ Scythis per vim subacti, corporibus inviti serviebant: anüumis vero 
desiderio libertatis tabescebant, et impios abominabantur. Petunt igitur 
locum sufficientem ad habitandum amplius decem millibus hominum , qui si 
Imperatori placuisset cum omni familia migraturi essent ; unaque strenuam 
operam se confra Turcos velle navare promittunt, qui auctis viribus to- 
tam Romanorum Asiam impune incursabant ac populabentgr. Ea legatio 





HISTORIAE BYZANTINAE VI. 10. 205 


τῷ μὲν οὖν βασιλεῖ παρὰ τοσοῦτον ἐφάνη τὰ τῆς πρεσβείας καϑ' — A. C. 
ἡδονὴν, παρύσον ἂν εἰ ϑεόϑεν ἐτύγχανε κατιοῦσα καὶ τὰ κατὰ pex 
πάσης 4dolac μνηστευομένη τρόπαια. μετὰ γὰρ τὴν τοῦ Φιλαν- 1398 

᾿ ϑρῶπηνοῦ συμβᾶσαν ἐκείνην σύγχυσιν πάντας ἔλεγεν. ὑποπτεύειν Imp Androt, 
δ Ῥωμαίους xal μηδένα νομίζειν ὀρϑὴν πρὸς αὐτὸν διασώζειν ὕπό- V. 104 
ληψιν" διὸ καὶ συμμαχίας ὑπερορίους ὠνειροπόλει νυκτὸς xai C 
ἡμέρας, ὡς μὴ ὥφελεν. ἀποδοκιμαζομένων γὰρ ἁπάντων Ῥω- 
μαίων, τὰ Ῥωμαίων ἐνόσησε πράγματα καὶ πρὸς ἐσχατιὰς κω- 
τηνέχϑη χινδύνων, ὡς ἔμπροσϑεν δηλωϑήσεται. (Β.) Τῆς uó- 

10 0c πρεσβείας οὕτως ἀσμένως δεχϑείσης ἥχουσιν οἱ IMaccayézas 
τέκνοις ἅμα καὶ γυναιξὶ χιλιάδες ὑπὲρ τὰς δέκα. ἐπεὶ δὲ ἔδει χρή-Ὁ 
ματα καὶ ἵππους καὶ ὅπλα τούτοις διδόναι, τὰ μὲν ἐκ τοῦ βασι-- 
λικοῦ πρυτανείου ἐδίδοντο, τὰ δ᾽ ἐκ τῶν στρατιωτικῶν, τὰ δ᾽ 
ἐκ τῶν κοινῶν καὶ ἰδιωτικῶν. ἐντεῦϑεν συχνοὶ καὶ ἄλλος ἐπ᾽ ἄλ-- 

153g ἐξήεσαν oi τὰς χώρας ἀργυρολογοῦντες" ηὖξον oi φορολόγοε 
τὰ τέλη πᾶν ὅπλον καὶ πᾶς ἵππὸς ἠϑροίζετο * ἠρευνῶντο κῶμαι, 
πόλεις, οἰκίαι τῶν μεγιστάνων, οἴχέαι τῶν ἐν στρατείαις κατει- 
λεγμένων, ἀσκητήρια, δῆμοι, ϑέατρα, ἀἄγοραὶ, καὶ πάντες ἐδί-Ε 
δουν ἵππους καὶ χρήματα,, ἄχοντές τε xal ὀλοφυρόμενοι, οὐκ εὖ- 

90 χὰς καὶ λόγους εὐφήμους, ἀλλὰ δάκρυα καὶ ἀρὰς παραπομποὺς 
ἐφοδίους τῷ νέῳ στρατῷ συνεχπέμποντες. ἐπεὶ δὲ καὶ ἐς ᾿Ασίαν 
διαβαίνουσιν ἐξ Εὐρώπης ἅμα τῷ βασιλεῖ ἸΠιχαὴλ, αὐτοὶ μὲν P. 127 
στρατοπεδεύουσι περὶ ἸΠαγνησίαν" οἱ. δὲ Τοῦρχοι τὰ πρῶτα περὶ 
τὰ ὄρη καὶ τὰς λόχμας ἀναχωροῦσι, τοῦτο δὴ τὸ σύνηθές σφισι 

9δ ποιοῦντες, ἵν᾽ ἐκεῖϑεν αὐτοὶ ταῖς δυσχωρέαις φρουρούμενοι τὰ 


tam grata Imperatori fait , si divinitus missa totius Asiae debellandae 
spem afferret. Nam post il um Philanthropeni tumultum omnes sibi Roma- 
nos suspectos esse dicebat, ut nullum recte erga se affectum esse existima- 
ret. Quapropter externa foedera noctu atque interdiw somniabat: quod 
utinam non fecisset, Nam cum Romani omnes improbarentur, Romana res 
laborare coepit, et in extremum discrimen est adducta, ut post explicabi- 
tur. (IL) Caeterum legatione tam cupide accepta Massagetae amplius de- 
cies mille cum uxoribus et liberis adveniunt. Cum autem eis et pecunia e£ 
equi et arma danda essent, ea partim ex Imperatorio fisco dabantur , par- 
tm e militaribus, partim e publi is privatisque pecuniis. Hinc multi et 
post alios alii aigna: qui tributa e provinciis colligerent , eaque 
publicani augebant: omnia arma, omnes equi cogebantur: perquirebantur 
pi urbes, aedes procerum , aedes militum , monasteria, populi, theatra, 
ora: et omnes dabant equos et pecunias inviti et lamentantes, non votis et 
bonis ominibus, sed lacrymis et diris novum exercitum p uentes. Ex Eu- 
ropa in Asiam cum Michaele Imperatore transgressi circa Maguesiam castra 
posuerunt. T'urci vero initio, ut solent, in montes et saltus se receperunt, ut 
inde praesidiis locorum tuti copias horum quantae et quales essent specu- 





6836 
Imp.Andron. 


Senioris. 


206 NICEPHORI GREGORAE 


τούτων δρῶσι στρατεύματα ὅπόσα τε καὶ ola τυγχάνοιεν xol εἶ 
κατὰ στρατηγικὴν ἐμπειρίαν στρατοπεδεύοιεν. ἴσασι γὰρ ὡς πολλὰ 
τῶν οὐχ ὄντων 7j φήμη κομίζει ταῖς ἀκοαῖς ὑπὲρ τὸ προσῆχον τὰ 
πράγματα αὔξουσα" ὅϑεν περιϊόντες ἐσχόπουν, εἴτε χατὰ τὴν 


Β φήμην ἀνεπιχείρητα εἴη τὰ πρὸς αὐτοὺς, eite χρὴ δόλοις 5 


καὶ λόχοις αὐτοὺς Περσικοῖς περιελϑεῖν καὶ κατατροπώσασϑαι. 
(Γ.) Ἐπεὶ δὲ ἴδοιεν τούτους ἀτάκτως ἐπὶ λείαν παρεξιόντας ov- 
χνὰ, καὶ γὰρ ἐληΐζοντο τὰ Ρωμαίων αὐτοὶ μεῖζον ἢ xav? ἐχϑρὸν 
προφανῆ, παρακχατίασι τῶν ὀρῶν οἱ μαχιμώτατοι μετὰ τῆς συν- 
ἤϑους σφῶν ἐς τὰ πολέμια τάξεως μικρὸν μὲν πρῶτον ἔπειτα 10 


Οπλεῖον " xal ἀεὶ μείζονι καὶ ϑαῤῥαλεωτέρᾳ χρώμενοι τῇ δρμῇ τῆς 


ἐφόδου δῆλοι ἦσαν τὰ τοῦ βασιλέως κυκλώσοντες στρατόπεδα. 
ἀλλ᾽ οὐκ ἐνέμειναν οὐδὲ τὴν πρώτην ἔφοδον τῶν βαρβάρων oi 
ἡμέτεροι, ἀλλ᾽ ἄραντες ἐκεῖϑεν ἐπὶ πόδα ἀνεχώρουν χαταμιχρὸν, 
κατόπιν τῶν βαρβάρων ἰόντων κἀκ τῶν ἔγγιστα πάραστρατοπε- 15 
δευόντων. οὐ γὰρ ὡς εἶχον πλήϑους ἑώρων τοὺς βαρβάρους οἱ 
ἡμέτεροι" ἀλλὰ ταὐτὸν ἐπεπόνϑεσαν ὑπὸ δειλίας, οἷον oi με- 


ε A 
D ϑύοντες ὑπὸ οἴνου, οἱ οὐ τὰ ὄντα xarà φύσιν δρῶσιν, ἀλλ᾽ 


&y9^ ἑτέρων ἕτερα οἵονται βλέπειν ὑπὸ τῆς περὶ τὸν ἐγκέφαλον 
πλείστης ὑγρότητος χυματουμένης τῆς ὄψεως καὶ οἱονεὶ κολυμβώ- 20 
σης ἐς τὰ φαινόμενα πλημμελῶς. τὰ γὰρ ἀδικίαν ἔχοντα προπο-- 
ρευομένην καὶ ϑράσος στρατόπεδα συγγενῆ φϑορὰν αὐτόϑεν xol 
κατάλυσιν ἐπιφέρονται" καὶ πρὶν τοὺς πολεμίους ἐπεισπεσεῖν, 


E αὐτοὶ πρότερον ὑπὸ δειλίας ἀνατρέπονται σφῶν αὐτῶν αὐτοὶ γι- 


γόμενοι πολέμιοι, τῆς δίχης ἄνωϑεν κατὰ τὸ προσῆκον διδού- 925 
19. κυκλώσαντες W. 


Jarentur, scirentque an illi militarem in castris disciplinam observarent. No- 
rant enim, famam multa quae haud essent nunciare, et in rebus dis 
modum excedere. Itaque circumspiciebant, verumne esset quod ferebatur, 
non posse illos invadi : an vero dolis et insidiis Persicis circumveniendi et in 
fugam coniiciendi essent. (IIL) Cum autem eos vidissent nullo ordine prae- 
datum crebro exire, (Romanos enim agros magis populabantur, quam si 
aperti essent hostes) bellicosissimi 'Turcorum consueto ordine et disciplina 
militari de montibus descendunt, initio paululam, deinde longius, ac sub- 
inde maiore et confidentiore cum impetu: nec obscurum erat, eos castra Im- 
peratoris circumdaturos, Verum nostri ne prima quidem hostium aggres- 
sione tolerata paulatim pedem referendo discesserunt, barbaris pone sequen- 
tibus, et castra in proximo constituentibus. Nostri euim quam molti essent 
barbari non videbant: sed idem illis ex metu accidebat quod ebriis qui non 
ea quae re ipsa sunt vident, sed pro aliis alia videre se putant, quis hu- 
more plurimo circa cerebrum collecto visus eorum turbidus existit, et ad 
res obiectas temere velut submersus fluctuat. Exercitus enim quos iniuria 
et audacia antecedit, ruinam sibi ipsis protinus et interitum asciscunt: et 
priusquam hostis irruat, ipsi sua timiditate evertuntur, ipsimet sibi hostes sunt, 


HISTORIAE BYZANTINAE VI. 11. 207 


σης τῶν πραττομένων và τέλη. οὐ γὰρ ἦν εἰχὸς κατορϑῶσαί τιτοὺς Α. C. 
ἀρὰς καὶ δάχρυα λαβόντας ἐφόδια πρὸς τὴν ἔξοδον. ὃ μὲν δὴ Ba- — "3 
σιλεὺς τοὺς ἸΠασσαγέτας φυγῇ χρησαμένσυς ἰδὼν καὶ μὴ δυνάμενος 1398 
μετ᾽ ὀλίγων ἀντιστρατεύεσθαι τοῖς βαρβάροις φέρων ἐμβέβληκεν mp Λπάτου, 
B5 ἑαυτὸν ἐς ἀσφαλέστατον φρούριον τὴν Ἰῃ]αγνησίαν τῆς συμφορᾶς 
τὸ τέλος ἀποσχοπῶν. οἱ δὲ ἸΠασσαγέται χατήεσαν ἄχρι τοῦ EA-F 
λησπόντου πάντω ληϊζόμενοι τὰ Χριστιανῶν κἀκεῖϑεν ἐς Εὐρώπην V. 105 
διαπεραιοῦνται" ὥσπερ ἂν εἰ διὰ μόνον τουτὶ προσεκλήϑησαν ἐκ 
Σχυϑῶν, ἵνα τοῦ δέοντος πρωϊαέτερον τοὺς Τούρκους ἄχρι ϑαλάτ- 
1ῦ0της δδηγήσαιεν. οὗ γὰρ πολλαὶ μεταξὺ παρεληλύϑεσαν ἡμέραι καὶ 
ὃ μὲν βασιλεὺς ἐς Βυζάντιον ἐπανῆκεν, oi δὲ βάρβαροι κατήεσαν 
μικροῦ πάντα διαλαχόντες τὰ μέχρε καὶ ἐς τὴν “Πεσβίαν παράλιον. 
x. Συνέβη δ᾽ iv τούτῳ τῷ χρόνῳ κινηϑῆναι xal μάχην P. 138 
μεταξὺ Γεννουιτῶν καὶ Βενετιχῶν καὶ πλείστας μὲν ἀπολέσαι ναῦς 
15xal χρήματα τοὺς Βενετικοὺς νικωμένους ἄλλοτε ἄλλοϑι παρ 
ἐχείνων" ὀψὲ δ᾽ ἑβδομήχοντα παρασκευάσαντας ναῦς ἐλϑεῖν κατὰ 
τουτωνὶ τῶν Γεννουιτῶν, οἵ τὴν οἴκησιν ἀντιπέραν ποιοῦνται τῆς 
Ἰωνσταντινουπόλεως, καὶ αὐτῶν μὲν μηδένα καταλαβεῖν" προ- 
μαϑόντας γὰρ ἐχείνους γυναῖχας μὲν καὶ παῖδας xal χρήματα 
20 τῆς βασιλευούσης ἐντὸς ἀσφαλίσασθαι" αὐτοὺς δ᾽ ἐς τὰς αὐτῶνΒ 
τριήρεις ἐμβάντας φυγεῖν τοὺς διώχοντας, ἀποπλεύσαντας ἐς τὸν 
Εὔξεινον" ὡς ἐντεῦϑεν μὴ καταλαβοῦσί σφισιν ἐκείνους ἐνταῦϑα 
ἀναγκασϑῆναι κάειν τάς τε οἰχίας ἐχείνων καὶ τὰς παρατυχούσας 
κενὰς ὁλχάδας" oU μόνον δὲ, ἀλλὰ σύν γε αὐταῖς καὶ τὰς Ῥω- 
divina vindicta eum exitum decernente, quem facta illorum meruerunt. Ne- 
que enim probabile erat, rem bene gesturos esse eos, qui lacrymas et exe- 
crationes pro viatico secum abstulissent. Caeterum 1» tor Massage- 
tas fugisse cernens, quod cum paucis resistere barbaris non poterat, in 
munitissimum castellum Magnesiam, calamitatis exitum praestolaturus, sese 
coniecit. At Massagetae usque ad Hellespontum Christianorum agros po- 
pulantes descenderunt, pd inde in Europam traiiciunt, non esliter quam 
δὶ ea de causa duntaxat e Scythia arcessiti essent, ut Turcis maturius quam 
oporteret viam ad mare monstrarent. Nec enim multi dies intercesserunt, 
cum et Imperator Byzantium rediit, et barbari ingruentes omnia fere ad 
oram mr Lesbi inter se partiti occuparunt. 
11. Hoc tempore bellum etiam inter Genuenses et Venetos exarsit: in 
quo Veneti multis navibus et pecuniis amissis aljas alibi victi. 'Tandem 
septuaginta navibus instructis eos Genuenses qui e regione Constantinopo- 
lis habitant adorti sunt; sed neminem eorum ceperunt. Nam illi praeco- 
quito illorum adventu uxores, liberos, et opes suas intus Urbem concluse- 


runt: ipsi vero suis triremibus conscensis in Euxinum pontum delati hostem 
ersequentem fugerunt. Itaque Veneti, cum eos capere non possent, eo 


deinde redacti sunt, ut domos illorum et vacuas onerarias quae occurre- 
bant incenderent, unaque cum eis Romanorum omnes aedes extra moenia; 


208 NICEPHORI GREGORAE | 


A M. μαίων ἐκτὸς τείχους οἴχίας &nácac, ἀμυνόμενοι δεξαμένους γυ- 

(s vaixac xol παῖδας xal χρήματα τῶν ἐχϑρῶν ἐν τῷ ἀσφαλεῖ" ἀφ᾽ 

6886 ὧν δρμηϑέντας Ῥωμαίους τῶν τῆς βασιλευούσης ἐντὸς κατοι- 

lmp.Andron.  , - » « , V o : 
. xovvroy» Βενετιχῶν ἔστιν οὖς διασπαράξαε καὶ τὰ αὐτῶν ληΐ- 

Οσασϑαι πάντα χρήματα. (Β.) Δι᾿ ἃ δὴ καὶ ἐς τοὐπιὸν ϑέρος 5 
ὀκτωχαίδεχα τριήρεις αὖϑις ὁπλίσαντες οἱ Βενετικοὶ ἧκον τὴν γε- 
γομέγην ζημίαν ἀπαιτοῦντες παρὰ τοῦ βασιλέως. μηδὲ γὰρ εἶναί 
φησι πρὸς τῆς νενομισμένης φιλίας τῷ προπεπονϑέναε μεγάλα 
ἀμυνομένους μέτρια τέλος καὶ τὴν ἐσχάτην ὑποστῆναι ζημίαν" 

Ὁ προκατάρξαι γὰρ τῆς παρασπονδήσεως Ρωμαίους, ταῖς τῶν ἄν- 10 
τιπάλων γυναϊξὶ καὶ παισὶ μετὰ τῶν χρημάτων ἐν τῇ τῆς μάχης 
ἀχμῇ πᾶσαν καὶ παντοίαν περιποιησαμένους ἀσφάλειαν. τοῦ δὲ 
βασιλέως μήτε λόγον εὔλογον ἔχειν τὴν ἀπαίτησιν ἀποχρινομένου, 
μήτε ἁρμόττουσαν τύχῃ βασιλικῇ τὴν ἐπιτίμησιν κατὰ τῆς av- 
τῶν ἀναιδοῦς ἐπενεγκεῖν ἔχοντος τόλμης τῷ μὴ κεχτῆσϑαι τριή- 15 
ouc ἀντιστρατευομένας (προαπολώλεσαν γὰρ, ὡς εἰρήκειμεν), 

"Eic τοσοῦτον ἐξηνέχϑησαν ϑράσους τῷ μάλα περιφρονεῖν τῶν Ῥω- 
μαίων τὸ ἄνανδρον καὶ τοσαύτην προὐξένησαν τῇ Ῥωμαίων ἦγε- 
μονίᾳ τὴν αἰσχύνην, ἐς ὅσον αἰσχυνοίμην ἂν αὐτὸς ἀφηγούμενος. 
ὅποὺ γὰρ κατηναγχασμένα τῶν ἀτυχημάτων ἔπεισι τὰ αἴτια, λύ- 90 
παις μὲν καὶ οὕτως ἔξεστι τὴν ψυχὴν κατατρύχειν" μετρίαις δ᾽ 

P. 199 οὖν ὅμως, ἐχεῖ τοῦ συνειδότος οὐδένα μαστιγοφόρον μετάμελον 
ἔχοντος, ἀλλὰ ϑείαν τινὰ κρίσιν ἀποῤῥήτους τοὺς λόγους κρύ- 

Υ͂. 106 πτουσαν ἡγουμένου τὸ πρᾶγμα. ἐνταῦϑα δ᾽ ἐξεπίτηδες καὶ οἷον 
εἰπεῖν μετὰ τέχνης dg ἀνδραπόδων μοῖραν ἑκόντες ἔῤῥιψαν Ῥω- 25 


13. ἄλογον A. 


ulti eos, quod hostiam uxores, liberos et opes in tuto collocassent. Unde 
factum, ut Romani adversus Venetos in Urbe habitantes concitati nonnul- 
los discerperent, eorumque res diriperent. (IL.) Qua de causa € 
aestate cum octodecim armatis triremibus Veneti advenerunt, damnum datum 
pensari ab Imperatore postulantes. Neque enim illud amicitiae ius esse, ut 
magnam iniuriam moderate ulti tandem extremo supplicio afficerentar. Ro- 
manos priores rupisse foedus: quod in ipso belli discrimine hostium uxoribus, 
liberis, pecuniis tutum asylum aperuissent. Sed cum Imperator postulationem 
illam aequam esse negaret, neque etiam pro maiestate Imperatoria impudentem 
illorum audaciam castigage auderet, quod triremes quas opponeret non habe- 
bat (nam quas habuerat, eae ut diximus perierant); eo confidentiae vene- 
runt, cum infirnas Romanorum vires omnino contemnerent, ut id dedecus Ro- 
mano Imperio impresserint, quod me vel referre pudeat. Nam cum alicui 
invito et coacto malorum causae existunt, dolere quidem fas est, sed mo- 
derate quoniam illic conscientia nullo poenitentiae verbere flagellatur, sed 
divinum illud iudicium credit, cuius idcirco rationes occultae et arcanae 
eint. Hic autem Romani de industria et data quodammodo opera ultro di- 








HISTORIAE BYZANTINAE VI. 11. 209 


paio: τὸ τῆς Ῥωμαίων ἡγεμονίας ἀξίωμα, τὰς οἰκείας τριήρεις Α. C, 
τῆς ϑαλάττης γυμνώσαντες ἐλπίδος ἕνεχα κέρδους, ὃ μάλα βρα- 
χύτατον ὃν μάλα μακράν τε καὶ πολυτάλαντον ἐγεώργησε τὴν ζη- 1398 
μέαν καὶ ταύτην πολλῷ μακρότερον ἔχουσαν τὸ τῆς αἰσχύνης ἊΡ Andron, 
δ ἔγκλημα. οὐδὲ γὰρ ἦν ἂν οὔτε “(ατίνους οὕτω κατὰ Ῥωμαίων B d 
ϑρασύνεσθαι, οὔτε ψάμμον ϑαλάσσης ϑεάσασϑαε Τούρχους 
ποτὲ, τῆς ναυτικῆς τῶν Ρωμαίων δυνάμεως ϑαλαττοχρατούσης 
ὡς πρότερον᾽ οὐδ᾽ ἐς τοῦτ᾽ ἀνάγχης συνελαϑῆναι Ῥωμαίους, ὥστε 
μὴ μόνον ὁπόσα τῶν ἐϑνῶν ὁμοροῦντα  πεφύχασιν, ἀλλὰ xal 
100c« ὡς ποῤῥωτάτω τὴν δίαιταν ἐχληρώσαντο, οἷά τινα λίϑον 
φοβεῖσϑαι Ταντάλειον ἀπὸ λεπτοῦ τινος μίτου μετεωριζόμενον c 
' ἐπὶ χεφαλῆς, καὶ πᾶσιν ἀναγχάζεσϑαι φόρον εἰσφέρειν ἐτήσιον, 
καϑάπερ “Ἰυσάνδρῳ καὶ ΖΔερκυλλίδᾳ καὶ τοῖς àx “Ἰαχεδαίμονος 
ἁρμοσταῖς δασμὸν τὸν ἐτήσιον ᾿4ϑηναῖοι πάλαι καὶ Βοιωτοὶ δυσ- 
1δτυχήσαντες. ([..) .4λλ᾽ ἐκεῖσε ἐπάνειμι. παρελθόντες μέντοι 
ἐς τὸ Κέρας ἐπὶ τῶν τριήρων ὁπλοφοροῦντες οἱ Βενετικοὶ τῇ 
πρὸς ἄρκτον προσέσχον παραλίᾳ ἀντικρὺ τῶν βασιλικῶν οἴκων * 
κἀχεῖϑεν πέμψαντες ἀπήτουν τὰ χρήματα, ὅπόσοις τοὺς ἔνδον D 
τῆς βασιλευούσης οἰχοῦντας Βενετικοὺς οὐδένα ἀδικήσαντας ἔζη-- 
Φ0 μίωσαν " πλείω λαβεῖν παρ᾽ ἀχόντων Ῥωμαίων ἀπειλοῦντες, εἶ 
μὴ αὐτοί γε ἑκόντες ἀποδοῖεν ὅπόσα χρεών. ἐπεὶ δ᾽ ἀποφάσκοντα 
τὴν ἀπόδοσιν τὸν βασιλέα ἐγνώχεσαν, αὐτόϑεν κατειρωνεύεσϑαε 
τὴν Ῥωμαίων ἤρξαντο δύναμιν" καὶ ὑφῆψαν εὐθὺς τάς τε üvri- 
πέρας οἰκίας ἁπάσας κενὰς οὔσας τῶν ἐνοικούντων" φϑάσαντες E 


10. ὡς add. A. 


guitatem Imperii infra servilem conditionem abiecerunt, triremibus e mari 
sublatis ob spem lucri; quod cum perexiguum fuisset, diuturna et maxima 
detrimenta peperit, cum ignominia multo maiore coniuncta. Neque enim 
vel Latinis Romanos ita audacter despicere, vel Turcis arenam maris intueri 
aliquando licuisset, si Romana classis at olim mare tenuisset: neque un- 
quam in id discrimen res adductae fuissent, ut Romanis non tantum finiti- 
mae gentes sed etiam remotissimae , instar 'Tantalei cuiusdam saxi exiguo 
filo supra caput suspensi, formidandae essent, et omnibus annua tributa 
pendere cogerentur, quemadmodum Lysandro et Dercyllidae et Laconicis 
praefectis, quos Harmostas vocant, olim Athenienses et Boeoti clade ac- 
cepta persolverunt. (IiI.) Sed illuc redeo. "Veneti cum triremibus armati 
in sinum Ceratinum pregressi ad septentrionale littus appulerunt e regione 

tii: et inde legatis missis res repetebant, quascunque Venetis Urbem 
incolentibus Byzantini nulla ab ipsis iniuria affecti ademissent: se plura 
invitis Romanis erepturos minitantes, nisi sponte quod aequum esset red- 
derent. Sed cum Imperatorem nolle res restituere intellexissent, illico Ro- 
manam potentiam per ludibrium contemnere coeperunt, et omnes aedes e 
regione Urbis sitas incenderunt vacuas habitatoribus. Nam ii adventu il- 


Nicephorus Gregor. Vol. I. 14 


210 NICEPH. GREG. HIST. BYZ. VI. 11. 


A. M. γὰρ ἐξῴχισαν ἐκεῖνοι σφᾶς αὐτοὺς ἐκεῖθεν" xal ἔτει ὅπόσα περὶ 
6791 ác ἅλως ἀσταχύων δράγματα ἦσαν" τὸ δὲ ὥσπερ παιδιὰ καὶ 
6836 χλεύη τις ἦν ἐκείνων κατὰ τοῦ βασιλέως. ξυμπέπτωχε γὰρ καὶ 
À C λεπτάς τινας αὔρας üm' ἄρκτου πνεούσας τῇ τε φλογὶ διδόναι 
ad ῥοπὴν καὶ πλείστου καπνοῦ τὰ βασίλεια ἐμπιπλᾷν. τῇ δ᾽ ὕστε- 5 
ix p Andros, 04e ἐχεῖϑεν ἄραντας ἔργον ἦν τὰς ὀθενδήποτε πρὸς τὴν βασι- 
Senioris. λεύουσαν εἰσπλεούσας ὑλχάδας χειροῦσϑαι καὶ τὰς ἐν τῇ Προπον-- 
P ci) νήσους ληΐζεσθαι παραπλέοντας καὶ οὐχ ὅπως ὅσα dy χρή- 
μάσιν ἦν συναϑροίζειν, ἀλλὰ xal τοὺς ἄνδρας ἐπὶ κεφαλῆς με- 
,“τεωρίζοντας ἀπὸ τῆς κεραίας μαστίζειν πρὸ τῶν τῆς βασιλευού-- 10 
σης τειχῶν " ἵν᾽ δρῶντες οἱ κατὰ γένος ἑκάστῳ προσήκοντες πολλὰ 
καταβάλλωσι χρήματα πρὸς ἐξώνησιν " καὶ οὕτω πλείω τῶν ζη- 
τουμένων οἱ Βενετικοὶ συλλεξάμενοι χρήματα ἀνεχώρησαν οἴχαδε. 
.P. 180 (4.) Ὃ δὲ πατριάρχης Ἰωάννης ὁρῶν περιφρονούμενον ἑαυτὸν 
ἀμαϑίας τε καὶ ἁπλότητος ἕνεκα xad ἀνακεκαλυμμένως παρὰ ἄρ-- 15 
χιερέων ἔστιν ὧν λοιδορούμενον τῇ λύπῃ καὶ τῇ μικροψυχίᾳ νικᾶ-- 
ται xal δίδωσι φέρων τῷ βασιλεῖ τοῦ ϑρόνου παραίτησιν ἔγγρα- 
A. C. 1904 go», ἐπεὶ μὴ βούλοιτο ἐχδικεῖν. ὃ δὲ ἀπελϑὼν ἡσύχασε μέχρι 
aere τινὸς παρὰ τὴν μονὴν τῆς ὑπεράγνον ϑεομήτορος, τῆς Παμμα-- 
Mauritio καρίστου. ἔπειτ᾽ ἀπήει παρὰ τὴν ϑρεψαμένην, τὸ τῆς Σωζο-- 90 
Dav. πόλεως λέγω πολίχνιον " ἔνϑα καὶ τὸ λεῖπον ἐν ἡσυχίᾳ τοῦ βίου 
παρήμειψεν. 
1. ἕτι add, Δ, 21. λεῖπον Α.; λοιπὸν W. 
lorum non expectato migrarant. Item manipulos frumenti, quotquot in 
areis erant , igne consumpserunt: quod non aliud fuit nisi ludibrium quod- 
dam et subsannatio Imperatoris. Sic enim accidit, ut tenui aura a Septen- 
trione aspirante flamma ventilaretur, et multo fumo regia compleretur. Po- 
stridie digressi in eo fuerunt occupati, ut onerarias in Urbem euntes in- 
terciperent, et e Propontidis insulis praedas adnavigando agerent: nec cu- 
znulandis opibus contenti viros etiam ex antennis capite deorsum verso sus- 
pensos ante Urbis muros flagellarent, ut cuiusque cognati spectantes illud 
captivos magno pretio redimerent. Ita Veneti maiore pecunia quam postula- 
rant conquisita domum redierunt. (IV.) Ioannes autem patriarcha cum se ob 
inscitiam et simplicitatem contemni cerneret, et manifestis conviciis a qui- 
busdam pontificibus incessi, moerore et animi pusilli aegritudine victus 
scriptam offert Imperatori ane suae abdicationem, quandoquidem opem 
sibiferre nollet, Digreasus aliquamdiu in sanctissimae Dei genitricis Pamma- 
caristae monasterio solitariam vitam n Deinde in patriam Sozopolin 
oppidulum sese contulit, ibique aevi reliquum in solitudine exegit. 








NIKHOÓOPOY TOY I'PHI'OP.A 


POMAIKHZ IZTOPIAX 
A40ro0z Z. 


NICEPHORI GREGORAE 
BYZANTINAE HISTORIAE 
LIBER SEPTIMUS. 





KEGOAAAIA. 


Περὶ τῆς ἀπωλείας τῶν κατὰ τὴν ᾿Ασίαν Ῥωμαϊκῶν πραγμάτων. 
“Ὅπως διεμε  ὐαντὸ τὴν ᾿Ασίαν οἱ Τοῦρχοι. Δευτέρα ἀνάβασις ἄϑανα. 
σίου. Περὶ τοῦ Σικελικοῦ πολέμου τῶν ib ᾿Ιταλίας ΛΜατίνων. Περὶ 
τῆς πρὸς τὸν βασιλέα πρεσβείας τῶν Κατελάνων, ὧν ἦρχε 'Ῥοντξέριος. 
Περὶ τῶν δεινῶν, ὧν Κατελάνοι Ῥωμαίοις προὐξένησαν. Περὶ τὴς ἀνα- 
ξεύξεως τῶν Κατελάνων ἐκ Φιλαδελφείας. Περὶ τοῦ φόνον ἱῬοντξερίου 
τοῦ Καίσαρος, τοῦ τῶν Kartlavov ἀρχηγοῦ. Περὶ τῆς τῶν Χατελα-- 
vov» ἀποστασίας. Περὶ τῆς εἰς τοὺς Κατελάνους διαβάσεως συμμαγχίαρ 
τῶν Τούρκων ἐξ ᾿Ασίας εἰς τὴν Εὐρώπην. Περὶ τοῦ ἐν τοῖς Angoig πο- 
λέμον τοῦ βασιλέως Μιχαὴλ μετὰ τῶν Κατελάνων. Περὶ τῆς xav ἀϊ- 
λήλων μάχης τῶν στρατηγῶν τῶν Κατελάνων. Περὶ τῆς βασιλίδος Ec- 
ρήνης καὶ τῶν πρὸς βασιλέα σκανδάλων. "Abk ἀκοῆς διήγημα. Περὶ 
τῶν Κατελάνων αὖϑις. Περὶ διαιρέσεως τῶν Κατελάνων καὶ τῶν 
Τούρκων. Περὶ τῶν Κατελάνων μόνων. Περὶ τοῦ ἐν Βοιωτίᾳ πολέ- 
μου τῶν Κατελάνων. Περὶ τῆς εἰς δύο μέρη τῶν Τούρκων ἀπ ἀλλή- 
λων διαιρέσεως. 4ιάβασις ἐκ Μακεδονίας εἰς Θράκην τοῦ Μιχαὴλ με- 
τὰ τρισχιλίων Τούρκων. Πόλεμος τοῦ βασιλέως Μιχαὴλ καὶ to» Tovo- 
xov περὶ Χερσόνησον. ᾿Αϑανασίου κατάβασις ἐκ τοῦ πατριαρχικοῦ 9o0- 
vov. Περὶ τοῦ πατριάρχον Νίφωνος. Περὶ τῶν τὴν Θράκην ληϊξόν- 
των Τούρκων. Πόλεμος Ῥωμαίων καὶ Τούρκων ἐν Θρῴάκῃ καὶ ἧττα 
τῶν Τούρκων. Ἑτοιμασία τειχομαχίας xard τῶν Τούρκων. Βττα 
παντελὴς τῶν Τούρχων καὶ ἅλωσις. Νίφωνος κατάβασις ἐκ τοῦ πα- 
τριαρχικοῦ Qoóvov. Περὶ τοῦ πατριάρχου Ἰωάννου τοῦ Γλυκέος. Περὶ 
τοῦ μεγάλον λογοθέτου τοῦ Μετοχίτον. Θάνατος τῆς βασιλίδος Eloy- 
vns. Περὶ τῆς τοῦ sonos διακρίσεως xal γνώμης. Περὶ τοῦ ἄς 
κοῦ ἀνδριάντος τοῦ ἐπὶ τοῦ κίονος τοῦ ἔμπροσθεν τοῦ ναοῦ τῆς αγίαβ 
Σοφίας. Καταμέτρησις τοῦ ἀνδριάντος καὶ τοῦ ἵππον avrov. Περὶ 
τοῦ χρησμοῦ τοῦ εὑρεθέντος ἐν τῷ κατὰ τὴν ᾿Δδριανούπολιν παλατίφ. 





212 NICEPHORI GREGORAE 


ARGUMENTUM BOIVINI. 


Provinciae 4sianae α Turcis occupantur. Earum partitio. Nomina 
Satraparum. Athanasius imminentem Dei iram praenunciat. Terrae 
motus. Imperator Athanasium prae caeteris patriarchatu dignum iudicat. 
Restituendum censet. — Plurimi refragantur. Quidam obtemperant.. 4tha- 
nasius Constantinopólitanae ccclesiae iterum prácficitur. Patriarcha. 4le- 
sandrinus fabellam Imperatori narrat εἰ Athanasium notat (Cap. 1). 
Haliae rex Siciliae regem imparatum terra marique oppugnat. — Variis 
cladibus afficit per biennium. Rogerius Catalanus; maris εἰ insularum 
terror. Quas copias secum habuerit. 4 Siciliae rege arcessitur. — Eius 
adventu urbes redeunt ad dominum legitimum. — Italiae rex cas armis rc- 
petit. Re male gesta discedit. Bellum reparat. Fincitur, Pacem pe- 
tit et affinitatem (2). Rogeriani milites, rebus Siciliae tranquillis, incerti 

se vertant. Byzantium eunt αὖ /ndronico acciti; Catalani mille; 
Aimugavari totidem. Honores Rogerio delati; item Ber ario Enten- 
eae. Catalani inm. Asiam missi; hospites εἴ socios vexant. — Philadelphiam 
obsessam liberant. Episcopi Theolepti virtus. — 4siae recuperandae occa- 
sio cur omissa. Romani et Alani domum revertuntur. Catalani stipen- 
diis fraudati Romanas urbes hostili more pervadunt. Eorum crudelitas. 
Imperator ut haco tulerit. Rogerius ex. Asia in Thraciam redit. Iunio- 
rem Imperatorem adit. Stipendia persolvi postulat. Obtruncatur (3). 
Milites ni, occiso Rogerio , cum Catalanis debellatum putant. Ῥτο- 
eidentiae divinae decretis non resistendum. Malorum consiliorum malus 
exitus, Romanarum cladium causae.  Catalani Ualliupolin, caesis oppi- 
danis, muniunt. Terra εἰ mari bellum apparant. Mari vincuntur & 
Genuensibus. Berengarius, navarchus captus; deinde redemptus. Cata- 
lanorum consternatio. Omnia ipsis infesta. — Tolerandae obsidioni se ac- 
cingunt, "Turcos auxilio arcessunt.  Praedas agunt. — Michael Imperator 
ἐπ eos movet. "Turcopulos εἰ Massagetas secum ducit. luxta 4pros ca- 
strametatur. Esercilum instruit. ΑΔ Massagetis εἰ Turcopulis deseritur. 
Turbatam aciem G conatur restituere. — In hostes temere invectus vix 
evadit. Equitis fidelis virtus. — Andronicus filium obiurgat, ut vitae pro- 
digum. Romanorum fuga et clades. Turcopulorum ad Catalanos trans- 
itio. Catalanorum duces inter se dissident. — Berengarius occiditur. — Xi- 
menes Bysantium se recipit. Ornatur Magni Ducis titulo, εἰ affinitate 
Imperatoris. in Scythiam. transituri α "Turcopulis ct Cata- 
lanis profgantur (4). ' Imperatriz, privignum ezosa, liberos suos cona- 
dur ei czaequare. — Mos succedendi Latinos principes receptus. 
Z"Indronici uxores duae: liberi sez. 4 icus uroris petitioni refraga- 
tur. Haec virum fastidiis ulciscitur. — Unde dissidium. — Irene Thes- 
salonicam secedit. Maritum traducit. Mulierum impudentia. — 4ndro- 
fici lenitas. lreme filio suo Theodoro usorem erit. Conditione ab 
"Athenarum duce repudiata ad Spinulam itur. tini nobiles Impera- 
forum Bysantinorum affinitatem vix. dignantur. lrenes genus. — Mar- 
chionum dignitas. Digressio de dignitatum titulis. Marchionum Longo- 
bardorum provincia. "Theodorus co mittitur. Multas opes secum trans- 
fert. loannes, alter ]renes. filius, Nicephori Ckumni filiam uxorem acci- 
pit. Sine liberis decedit.  Irenes profusa liberalitas erga Cralem gene- 
vum. Spes delusae. Cralis wzor cur sterilis. Crales, Irene. urgente, 
successorem. aibi designat, primo Demetrium ; deinde Theodorum Mar- 
chionem, sroris suae fratres.  Neuter in Triballia assuescit (5). Cata- 
lani Thraciam vastant. Locum quaerumt, in quo consistant.  Quantae 
eorum copiae fuerint. In Macedonia apud Cassandriam hibernant. Ur- 
δίδω: Macedonicis imminent: in primis Thessalonicae. Zndronicus Chri- 
. 6topolitanas angustias sunit. . Milites conscribi curat, qui urbes i hie 
dant. Hostes commeatu destituti reditum in Thraciam parant. — udi 


4 


HISTORIAE BYZANTINAE VII. 218 


praeclusum sibi iter. In magno metu versantur. Thessaliam petunt, 
luxta Olympum castrametantur. — gros finitimos populantur. osi et 
quot Turci fuerint in exercitu Catalanorum. — Quos duces habuerint. Ut 
ín itinere "Thessalico praedam partiti discesserint a. Catalanis (6). Ca- 
talani Turcis dimissis in Thessaliam. irrumpunt. | Principum Sebastocra- 
torum haeres ultimus morti vicinus. — Eius uxor. — Liberi ex ea nulli, 
Thessali Catalanos sibi conciliare amicitia statuunt. Catalani 'Thessa- 
lorum peouniam et societatem incertae spei praeferunt. Superatis Ther- 
wmopylis iuxta Cephissum castra ponunt. — Cephissi. cursus. — Athenarum 
princeps Catalanis transitum negat.  Kosdem contemnit. | Catalanorum 
vires.  Callidum strategema. | Atheniensis exercitus numerosus in. limum 
impingit. Internecione deletur. Catalani Thebas εἰ Jfthenas capiunt. 
In iis locis considunt (T). Turci relictis Catalanis suos duces sequuntur. 
Melecus recipit se ad. Cralem. | Chalel in Macedonia subsistit. Pacem 
offert Romanis. Pacis conditiones. Magnus stratopedarcha Turcos ad 
Hellespontum perducit. Romani fidem violant. Turci castellum occu- 
t. Auxilia arcessunt. Regionem vastant. Michaécl Imperator ad cos 
debellandos evocatur. Militum rusticanorum temeritas. Homanorum so- 
cordia. Barbari sibi et rebus suis optime consulunt. Vexillum Impera- 
torium adoriuntur. Imperator a. militibus destituitur. — Flebilis et invitus 
discedit. Duces resistunt. — 4b hostibus capiuntur. Imperii insignia di- 
repta et ludibrio habita (8). Athanasii patriarchae altera seceesio. — Se- 
cessionis causa. — Nipho in eius locum succedit, vir illiteratus. Eius studia 
et malae artes. Uno hoc laudandus, quod [rseniatas ad. communionem 
admiserit,  frseniatarum petitiones. Quinam ex his schisma renovave- 
vint (9). Turci Thraciam vastant. Imperator mercenarios milites pere- 
e accire statuit. —Fisci inopia.  Petitum a Crale auzilium. — Philes 
alacologus "Turcicum sibi bellum deposcit. Eius elogium. “ὃ Androni- 
ceo ob innocentiam vitae laudatus postulata impetrat. — Militum animos 
sibi mancipat. Hostium consiliis per ezploratores cognitis legiones edu- 
cit. Apud Xerogypsum fluvium castra ponit. Turcorum adventus.  Pu- 
gnae apparatus. | Ut aciem inclinatam  Philes restituerit. Barbarorum 
strages. Romani instant fugientibus. In Chersoneso castrametantur. Im- 
peratoriae triremes Hellespontum obstruunt. 4uzilia Romanis a Crale 
εἰ a. Latinis missa.  Turcici praesidi. oppugnatio. Latinorum fnachinae. 
Barbari mocturnis eruptionibus frustra tentatis spem salutis abiiciunt. 
Se et sua omnia Latinis dedunt. Multi per noctem α Romanis intercept 
et trucidati. De caeteris inm actum sit a Latinis (10). Niphoni ob 
sacrilegia expulso loannes Glycys laicus ín patriarchatum succedit. — Hu- 
iue elogium. Cur habitum monasticum son induerit. Gregoras suvenis. 
Bloquentiae studiosus.  Glyceos auditor assiduus. Theodori Metochitae 
auctoritas, Filia loanni Panhypersebasto aupta, Laus Metochitae. — 4ni- 
mi et corporis dotes. Summa eruditio. Dicendi genus. Ut litterarum 
studium cum rei publicae administratione coniunzerit (11). Irenes Im- 
peratricis obitus. Sepultura. De eius pecuniis quid actum sit. S. So- 
phiae templum ruinam minatur. Duabus pyramidibus exstructis fulcitur. 
Andronicus mavult vetera aedificia instaurare, quam nova exstruere. Eius 
modestia laudatur. Templa ab eo restituta. — Eiusdem. opera. alia pu- 
blica. De oolumna, statua et cruce in vestibulo templi S. Sophiae ere- 
ctis. Crus deiecta reponitur. Caetera longo tempore labefacta renovan- 
fur. Statuae. dimensio. — Item. crucis et. globi (12).  ^ndronioo suntors 
wror datur krene lemama. Michael Imperator Thessalonicam — abit. 
Abeundi cawsa. lbidem moritwr. Oraculum de eius morte. De rebus 
Thessalicis repetuntur ea, quae iam dicta fuerant. Joannis Duoae sino 
liberis. defuncti provinciae ct urbes distractae. Quaedam Romano lmpeo- 
vio adiectae.  Cacteris poenae a Synodo frustra. indictae (13). 








214 NICEPHORI GREGORAE 


A. M. I τοῦτον τὸν χρόνον ἐκ τῆς ἕω và μέγιστα τῶν κακῶν ἀνε- 
Vg ῥάγη πελάγη, καϑάπερ μυρίων πνευμάτων ἐξαίφνης ὁμοῦ ovj- 
6886 ῥαγέντων καὶ πάντ᾽ ἄνω xol κάτω ἐλαυνόντων καὶ συγκυχώντων. 
Ip. Andro dne] γὰρ ἔρημα στρατευμάτων τὰ πρὸς ἕω τῆς Ρωμαίων ἥγεμο- 
V. 107 γίας ἐλείπετο, συνασπισμὸν ol τῶν Τούρκων σατράπαι ποιή-5 
σαντες πάντα κατέδραμον ἄχρι ϑαλάττης ἁπάσης καὶ πρὸς 
Οαὐταῖς ἤδη Toig ἀχταῖς μετοικήσαντες' καὶ ot μὲν πλεῖστοι 
τῶν τε ἀνδρῶν ὁμοῦ καὶ γυναικῶν καὶ νηπίων, καὶ ὅσα ἐν 
κτήνεσι καὶ ὅσα ἐν χρήμασιν ἦσαν, ὑπὸ τὴν τῶν πολεμίων 
ἄρτι αἰχμὴν ἐγεγόνεισαν. ὅσοι δ᾽ ἔλαϑον διαδράντες, oi μὲν ἐς1ῦ 
τὰς ἔγγιστα πόλεις κατέφυγον, οἱ δὲ καὶ ἐς Θράχην ἄσκευοι xol 
γυμνοὶ τῶν προσόντων διέβησαν. ἐς δὲ ξυμφωνίαν ἤδη ἐληλυϑύ- 
τες οἱ Τοῦρχοι χλήρῳ διέλαχον πᾶσαν, ὁπόση τῆς τῶν Ρωμαίων 
Ὁ ἡγεμονίας ἐτύγχανε γῆ κατὰ τὴν ᾿Ασίαν. κατέσχον οὗν, ὃ μὲν 
Καρμανὸς "Αλισούριος τὰ πλείω τῆς μεσογείου Φρυγίας καὶ ἔτι 
τὰ μέχρι Φιλαδελφείας καὶ τῶν ἔγγιστα πάντων ἀπὸ τῆς περὶ 
ἸΜαίανδρον τὸν ποταμὸν "Ἀντιοχείας " τὰ δ᾽ ἐκεῖϑεν μέχρε Σμύρ- 
P. 191 νης καὶ τῶν ἐντὸς παραλίων τῆς Ἰωνίας ἕτερος, ὄνομα Zagyargc. 
τὰ γὰρ περὶ Ἰ]αγνησίαν καὶ Πριήνην καὶ Ἔφεσον φϑάσας ὑφεί- 
Acro σατράπης ἕτερος, ὄνομα Zacóv: τὰ δ᾽ ἀπὸ «Δυδίας καὶ 
«Αἱολίδος ἄχρι Ἰϊυσίας τῆς πρὸς τῷ Ἑλλησπόντῳ ὅ,τε Καλάμης 
λεγόμενος καὶ ὃ παῖς αὐτοῦ Καρασῆς᾽ τὰ δὲ περὶ τὸν Ὄλυμπον 
B xal ὅσα τῆς Βιϑυνίας ἑξῆς ἕτερος, ὄνομα “ἀτμᾶν᾽ τὼ δ᾽ ἀπὸ τοῦ 


8. συνελαυνόντων À. 16. Φιλαδελφείας A., Φιλαδελφίας W. 


1. Sub hoc tempus ex Oriente maximi calamitatum fluctas exundarunt, 
perinde ac si infiniti ventorum turbines repente confligerent et omnia sur- 
Sum deorsum agerent ac permiscerent. Nam cum Imperii Romani orienta- 
les tractus militaribus copiis destituti essent, 'l'urcorum satrapae socias 
viribus omnia usque ad mare universum incursare, et in ipsis iam littori- 
bus colonias constituere coeperunt. Et maxima quidem pars virorum si- 
mul et mulierum, item infantes, iumenta, pecuniae, in hostium potesta- 
tem concessere. Qui vero clam evaserant, eorum alii in proximas urbes 
confugerunt, alii inopes et suis rebus spoliati in 'l'hraciam traiecerunt. Αἱ 
Turci iam inita concordia omnes quae in Asia erant Romanae ditionis pro- 
vincias sorte distribuerunt. Carmano Alisurio maior Phrygiae mediter- 
raneae pars obvenit: item quaecunque ad Philadelphiam et ad proxima 
quaeque loca pertinent ab Antiochia usque urbe, quae δὰ Maeandrum flu- 
vium sita est. Quicquid inde est Smyrnam usque et ad eam quae interiacet 
maritimam Ioniae oram, Sarchani cuidam obtigit. Nam Magnesiam, Prie- 
gen, et Ephesum alius, nomine Sasan, iam interceperat. Α Lydia et Aec- 
lis usque ad Mysiam Hellesponto adiacentem Calames et filius eius Carases 
obtnebant. Quae circa Olympum sunt, et omnem inde Bithyniam Atman. 











HISTORIAE BYZANTINAE VII. 1. 215 


ποταμοῦ Σαγγαρίου μέχρι Παφλαγονίας μεμερισμένως ἐς τοὺς Α. C. 
Vuovolov διέβησαν παῖδας.  (B.) Τὸ μέντοι ἑξῆς ἔτος φασὶ pt 
διαμηνύσασϑαι λάϑρα τῷ βασιλεῖ τὸν πρὸ τοῦ Ἰωάννου πατριαρ-ὀ — 1928 
j ὶ πα ί ᾿Ιϑανάσιον ϑείαν προβλέπειν ὃρ. Ὁ. Αϑάτοι, 
χεύσαντα καὶ παραιτησάμενον γάσιον pof. 0Q- genioris. 
5γὴν κατὰ τῶν Ῥωμαίων παρακελεύσασϑαί vs αὐτὸν ὁλονύχτοις 
δεήσεσι χρήσασθαι πρὸς ϑεὸν ἄχρι καὶ ἐς τρίτην ἡμέραν" τῇ 
δ᾽ ὑστεραίᾳ γενομένου σεισμοῦ τοῦτον εἶναι, φάνωι τὸν βασιλέω, 
τὴν προειρημένην «ϑανασίῳ ϑεομηνίαν " ἰσχυρίζεσθϑαί τε λοιπὸν, O 
ὡς οὐχ ἕτερος ἄξιος μᾶλλον αὐτοῦ πρὸς τὸν πατριαρχικὸν ἀγνελη- 
(ολυϑέναι ϑρόνον" μηδὲ γὰρ ἂν βλέπειν τὰ ἔμπροσϑεν ἄνευ ϑειο- 
τέρας ἐλλάμψεως " πεπεῖσϑαί τε τοὺς πολεμίους ὡς ποῤῥωτάτω 
γενέσϑαι τῶν ὅρων τῆς τῶν Ρωμαίων ἡγεμονίας ἅμα τῷ τοῦτον 
ἐς τὸν πατριαρχικὸν ἀναβῆναι ϑρόνον καὶ γενέσϑαι, οἷον εἰπεῖν, 
ἔαρ μετὰ χειμῶνα καὶ γαλήνην μετὰ κλύδωνα καὶ ῥᾷστα nAarvv- V. 108 
ι95ϑῆναι τῆς τῶν Ῥωμαίων ἡγεμονίας τὰ σχοινίσματα. (Γ.) Τοῦ-Ὦ 
το μικροῦ πάντας ἀρχιερέας καὶ ἱερέας, καὶ ὅσοι ἀσκητηρίων 
ἔτυχον προεδρεύοντες, καὶ ὅσοι τοῦ χλήρου, καὶ οὐ πολλοῦ δέω 
λέγειν, ὅσοι τῶν ἀγορανομούντων καὶ δημόσια δή τινα ἐγκεχει- 
ρισμένων ἦσαν πράγματα, ἀναμνησϑέντας τῆς πάλαι πνευματικῆς 
βαρύτητος τοῦ ἀνδρὸς οὗ μικρῶς διετάραξεν * ὥστε καὶ δημηγο-- 
ροῦντι τῷ βασιλεῖ περὶ τοῦ σεισμοῦ καὶ τῆς “ϑανασίου προῤῥή-Ἑ 
σεως πιστεύειν οὐχ εἶχον, ἄλλ᾽ ὑπεψιϑύριζον, ὡς ποθῶν ἐκεῖ-- 
voy ἐνδοξότερον καϑιστᾷν πλάττει καὶ χαρίζεταε ψευδῆ ταυτηνὶ 


1. μεμερισμένοιξς À. 17. πολλοῦ Α., πολλῷ W. 18. δη 
σια Α.. δημοσίᾳ W. 19. πνευματικῆς add, A. M 


À flumine Sangario ad Paphlagoniam Amurii liberi inter'se partitl sunt. 
(IL) Sequente anno dicunt Athanasium, qui patriarchatum ante Ioannem 
tenuerat et abdicaverat, Imperatori clam nunciasse, praevidere se impen- 
dentem Romanis divinam indignationem: hortatumque esse , ut tribus per- 
petuis noctibus Deum deprecaretur. Cum autem postridie terrae motus 
factus esset, dixisse Imperatorem , eam esse praedictam a&b Athanasio nu- 
minis indignationem: ac post affirmasse, neminem patriarchico solio di- 
gnorem esse. Neque enim nisi divinitus illustratum futura praevisufum 
fuisse: persuasumque habere, cum primum is in patriarchalem sedem re- 
situtus foret, hostes quam longissime ab Imperii Romani finibus recessu- 
ros, futurumque ut ver hiemi, serenitas tempestati succederet, et Roma- 
Dae ditionis limites facile propagarentur. (111.) Ea res fere omnes ponti- 
Üces et sacerdotes, omnes monasteriorum praepositos, clericos omnes, etuni- 
versos paene dixerim aedilitiorum munerum aliorumque negotiorum publi- 
corum administratores, viri severitatem recordatos, haud mediocriter 
turbavit. Itaque Imperatori de terrae motu et vaticinatione Athanasii con- 
donanti fidem habere non poterant: sed submurmurabant , quod illius ma- 
&nficandi studio ea confingeret, et falsam illi auctoritatem concilaret, ut 


216 NICEPHORI GREGORAE 


A. M. τὴν δόξαν αὐτῷ, ἵν᾽ εὐπαράδεκτος xal ὁ τούτου πρὸς ἐχεῖνον δο- 
κοΐη πόϑος. δεξιώσεσι δ᾽ οὖν ὅμως καὶ λόγοις πειϑοῦς ὁ βασι- 
6886 λεὺς ἔστιν οὗς τῶν τε ἀρχιερέων καὶ μοναζόντων περιελϑὼν ἰδίους 
ἔαρ πάγου, ἑαυτοῦ ἐπεποιήχει βουλήματι" μεϑ᾽ ὧν πεζῇ καὶ βάδην ἄπει- 
Εσι παρὰ τὴν τοῦ “41ϑανασίου καταγωγὴν τὴν περὶ τὸν Ἐξηρόλοφον᾽ 9 
καὶ ὁμιλήσας αὐτῷ τὰ εἰκότα περὶ τοῦ ϑρόνου ἔπεισε καὶ τὰ πα- 
τριαρχικὰ περιϑέσϑαι σύμβολα. μηδὲ γὰρ δεῖσϑαι φάναι χειρο- 
ϑεσίας ἑτέρας, καὶ ὅσοι περὶ αὐτὴν κρότοι καὶ ϑρίαμβοι, πάλαι 
ταύτην εἰληφότα βεβαίως, εἰ καὶ λύπης ἕνεκα μεταξὺ ταύτην ἔδο- 
ξεν ἀποϑέσϑαι. τούτων οὕτω γενομένων ἄνεισιν ἑβδομαῖος ἐς τὸν 1τὉ 
P. 188 πατριαρχικὸν “4“ϑανάσιος ϑρόνον. (4,..) Ἔτυχε δὲ τηνικαῦτα 
ἐπιδημῶν τῇ βασιλευούση καὶ τῆς κατ᾽ “ἴγυπτον ᾿4λεξανδρείας 
ó πατριάρχης, σεμνὸς ἀνὴρ καὶ συνέσει λογισμῶν τὰ ἤϑη χο- 
σμῶν᾽ ὡς ἐντεῦϑεν πολλὴν τὴν αἰδῶ καὶ εὐμένειαν πρὸς τοῦ βα- 
σιλέως πορίζεσθαι. οὗτος δρῶν τὴν τοῦ βασιλέως περὶ τὸν πα- 15 
τριάρχην “4ϑανάσιον φλεγμαίνουσαν σχέσιν καὶ ἀκούων ἀεὶ διὰ 
ϑαύματος μεγάλων ἐπαίνων τὸ ἐχείγου τιϑέμενον ὄνομα καὶ ἴσον 
Β τῷ ϑειοτάτῳ τὴν ἀρετὴν Χρυσοστόμῳ προϑέσεσιν ὅλαις τῆς γνὼ- 
μῆς τοῦτον ἀποφαινόμενον, μάλα τοι χαριέντως τῆς τοῦ βασιλέως 
χκαϑήψατο γλώττης καὶ, οἷον εἰπεῖν, τῆς ἐν οὐ καιρῷ φιλοτι- ὃ 
μίας οὕτωσί πως εἰπών" ,,ἦν τις ἀνὴρ τὴν τέχνην σκυτεὺς γαλῆν 
ἔχων τὸ χρῶμα λευκὴν, 3] τῶν κατ᾽ οἶχον μυῶν καϑ᾽ ἡμέραν ἐϑή- 
ρευεν ἕνα. αὕτη λαϑοῦσά ποτε κατὰ μέσην κρημνίζεται τὴν λε- 


8. Pro verbis καὶ ὅσοι — ϑρόνον Α. habet, ἐκ πολλοῦ κεχτημένον. 
καὶ οὕτως εἰς τὸν πατριαρχικὸν ᾿Αϑανάσιος αὖϑις ἀναβαίνει ϑύ- 
vor. 11. Totam hanc sectionem om. A. "Vid. Notas. 


eui desiderii probabilem habere causam videretur. Sed tamen blandimen- 
tis et verbis ad persuadendum accommodatis Imperator quosdam e ponti- 
ficibus et monachis circumventos in suas partes pellexit, cum quibus pedes 
δὰ Athanasii cellam circa Xerolophum abiit; et apud illum quae dicenda 
erant de patriarchatu locutus persuasit, ut illius dignitatis insignia recipe- 
ret. Peque enim alia manuum impositione, plausuve et triumphis ad eam 
pertinentibus, opus esse, cum ea illi iampridem abunde contigisset, quamvis 
interim eam ex moerore repudiasset. His ita gestis septimo die Athanasius 
in patriarchicum solium redit. (IV.) 'Tum autem forte in Urbe versabatar 
Aegyptiacae Alexandriae patriarcha, vir gravis, cuius mores solertia ipsa 
ingenii ornabat: quas ob res eum Imperator plurimum reverebatur et dili 
gebat. Is cum inflammotum Imperatoris studium erga Athanasium videret, 
audiretque eum illius nomen magnis laudibus ad miraculum usque extollea- 
tem, adeo ut eumtoto animi affectu divo Chrysostomo aequipararet, festive 
admodum magniloquentiam et intempestivum eius studium taxavit his fere 
verbis: ,, Erat," inquit, ,,sutor quidam, qui felem albam habebat, unum 
quotidie murem domi capere solitam: quae aliquando per imprudentiam in 














HISTORIAE BYZANTINAE VII. 9. 217 


χάγην, dy 7 τὸ τὰ σκύτη μελαῖνον 6 σκυτεὺς ἐκεῖνος εἶχεν ὑγρὸν, — A.C, 
xul μόλις ἐχεῖϑεν ἄνεισι μέλαν ἔχουσα χρῶμα. ἔδοξεν οὖν τοῖς 1252 
μυσὶν, ἐκείνην ἴσως μηχέτι κρεωφαγεῖν ἐθελήσειν elc μοναδικὸν 1398 
ἑαυτὴν μεταμείψασαν σχῆμα. ὅϑεν καὶ ἀδεῶς ἑαυτοὺς ἐς τὸ ἔδος πῃ: urhe 
δἐφήπλωσαν ῥινηλατοῦντες ἄνω καὶ κάτω olg τραφήσονται" ἀλλ᾽ C Ι 
ἐχείνη πρὸς τοσοῦτον ἄγρας παρελϑοῦσα ϑέατρον πάντας μὲν 
ὑμοῦ σαγηνεύειν οὐκ εἶχε xal μάλα ἐθέλουσα" δύο δ᾽ οὖν ὅμως 
συλλαβοῦσα κατεϑοινήσατο. οἱ δ᾽ ἕτεροι πάντες ὥχοντο φεύγον--Ὁ 
τίς τε καὶ ἅμα ϑαυμάζοντες, ὅπως ἀπηνεστέρα γέγονεν, ἀφ᾽ οὗ 
100 μοναδικὸν περιέϑετο σχῆμα. δέδοικα τοίνυν͵,᾽ φησὶ, ,,μὴ 
χαὶ ᾿Αϑανάσιος οὗτος ἤδη τῶν προῤῥήσεων γέρας πατριαρχικὸν 
εληφὼς ϑρόνον ἀποχρύψῃ τὴν προτέραν ἐκείνην σκληρότητα τῇ 
τῆς ὑστέρας ὑπερβολῇ διὰ τὴν ἐντεῦϑεν οἴησιν. 
β΄. Κατὰ μώντοι γε τούτους τοὺς χρόνους συνέπεσε πολεμεῖν V. 109 
15ἀλλήλοις ἄμφω τοὺς ῥῆγας, Κάρουλόν τε τὸν τῆς Ἰταλίας καὶ Θευ- E. 
δέριχον τὸν τῆς Σικελίας. νῆσος δ᾽ ἡ Σικελία μεγάλη καὶ πολυ- 
ἄνϑρωπος, μιλίοις οὐ πλέον ἀπέχουσα τῆς ἠπείρου τριάκοντα, 
εἴ τις ἐϑέλοι μετρεῖν τὸ ἀπὸ Σκυλλαίου τοῦ παραλίου τῆς Ἰταλίας 
ἄχρου μέχρε Μεσήνης τῆς πόλεως, παραλίου καὶ ταύτης οὔσης 
Ὁ Σιχελίας τῆς νήσου. ὃ μὲν οὖν Κάρουλος ποθῶν ix πολλοῦ τὴν P. 183 
Σικελίαν ὑποχείριον ϑέσϑαι καὶ διὰ μελέτης ποιούμενος τοῦτο 
μαχρὰς λάϑρα ἐναυπήγησε ναῦς καὶ τἄλλα παρεσκεύαζεν, ὡς 
14, κατὰ δὴ τοῦτον τὸν γρόνον πολεμεῖν ἀλλήλοις ἄμφω ξυνεκε- 
«τώκχει τοὺς ῥῆγας Α. 15. τῆς ante Ἰταλίας οἱ Σικελίας om. A. 


17. σταδίους ἀπέχουσα τῆς ἠπείρου GÀ A. Vid.Notas. — 21. τοῦτο 
μακρᾶς, λάθρα ἐναυπηγεῖτο " καὶ τ᾽ ἄλλα A. "Vid. Notas. 


medium vas incidit, in quo sutor ille atramentum habebat , tingendis coriis 
destinatum, unde et vix eluctata tota nigraevasit. Ac mures quidem opina- 
tur eam, monastico habitu sumpto mutatam, non commissuram esse dein- 
ceps, ut carnibus vesceretur. Itaque metu posito per pavimentum dispersi 
odorari οἱ vestigare coeperunt ea quibus alerentur. Illa vero cum prodiis- 
set, et tantam praedam oculis suis obversari vidisset, omnes simul compre- 
hendere admodum cupiens haudquaquam poterat; attamen duobus compre- 
hensis epulata est. Reliqui omnes fuga salutem quaesiverunt, admirantes, 
quo pacto sumpto monastico habitu crudelior evasisset, "Vereor igitur," 
inquit, ,,ne et Athanasius hic, praedictionum praemium sedem patriarchi- 
cam iam nunc consequutus, priorem illam asperitatem posteriore multo ma- . 
lore deleat , sumpta inde superbia elatus. ἢ 
. 3. His temporibus Carolus Italiae et ''heodoricus Siciliae Rex bellum 
iMer se gesserunt, Est autem Sicilia magna et populosa insula, milliaribus 
wn amplius triginta ἃ continente distans: si quis fretum, quod inter 
&cyllaeum Italiae promontorium et Messanam Siciliae maritimam nrbem in- 
terfluit, inetiatur. Carolus igitar, qui iampridem Siciliae-potiri- cupiebat, 
οἱ id consilium animo agitabat, clam naves ἔξει aedificat: caeteraque ad 











218 NICEPHORI GREGORAE 


A. M. ἐνῆν, ὅσα πρός τε ναυμαχίαν xol πεζομαχίαν αὐτάρκη. ὀψὲ δὲ 
ΠῚ τῆς ἔχϑρας ἐς προῦπτον ἀναῤῥαγείσης φοβερὸς ὃ Κάρουλος τὰ 
6836 πρῶτα ἐδόκει τῷ Θευδερέχῳ ἀπαρασχεύῳ τυγχάνοντι xal πολὺς 
ἴα. ando ιὐτῷ ἐνέκειτο συχνὰ διαπεραιούμενος ἐς τὴν νῆσον ἐχ τῆς ἠπεί- 
Βθου , ὅσον τε πεζὸν καὶ ὅσον εἰς ἱππέας ἐξεταζόμενον ἦν, καὶ χα- 5 
κῶς τὰ ἐκείνου ποιῶν ἐπὶ δυσὶ τοῖς ἐνιαυτοῖς, χειμῶνος μὲν οἴκαδε 
ἐπανήχων, ἔαρος δ᾽ ἀεὶ λαμπροτέρας τὰς ἐκστρατείας ποιού- 
μενος. (.) Ἐξυνέπεσε δὲ τηνικαῦτα “Τατῖνόν τινα, ᾿Ροντζίριον 
ὄνομα, στρατόπεδον ἀϑροίσαντω ἔκ τε Ἰβηρίας τῆς χάτω xu 
Σ᾿ αλατίας τῆς ἐπέχεινα xal δυτιχωτέρας τῶν ᾿λπεων βαάναυσόντὉ 
τε καὶ μάχαις ἀεὶ διαποντίοις καὶ ἠπειρωτικαῖς χαῖρον τριήρεις 
Co? μείους τεττάρων ἀπὸ τούτων πληρῶσαι" δι᾽ ὧν δὴ καὶ τὸν 
πειρατικὸν ἀδεῶς μετήει βίον, δεινότατος ἐν τούτῳ τῶν πώποτε 
γενόμενος. οὗ μόνον γὰρ ταῖς ἀπ᾿ ἄρχτου καὶ νότου κατιούσαις 
καὶ ἀνιούσαις φορτίσι ναυσὶν ἐπετίϑετο" ἀλλὰ παραπλέων xai 
περιπλέων καχῶς καὶ αὐτὰς ἤδη μεγάλας τῶν νήσων ἐτίϑει καὶ 
φοβερὸς ἐδόχει τῇ κάτω θαλάττῃ. ἐπεὶ τοίνυν ἀπεχέκλειστο ἤδη 
πανταχόϑεν 5 Σικελία τῷ τε ναυτικῷ καὶ πεζῷ τοῦ Καρούλου 
| Ῥστρατῷ καὶ εἰς τοῦϑ᾽ ἧκεν ἀνάγκης Θευδέριχος, ὡς ὑπερορίων 
δεῖσϑαι συμμαχιῶν, μετακαλεῖται τὸν εἰρημένον “Ροντζέριον, na-30 
θαγγείλας αὐτῷ καὶ ἑτέρους ὅϑεν δήποτε μεταπέμψασϑαι χρα- 
τίστους, ὧς ἐς χιλίους ἱππέας, ἵν᾽ ἐξ ἀντιπάλου γενναίως τε xti 
εὐρώστως διαμάχοιντο πρὸς τὸν ἀντιχαϑήμενον τοῦ Kagovkov 
Ἑστρατόν. ἐπεὶ δὲ ἧκεν ἐχεῖνος ἄγων χιλίους μὲν, ὅσον τὸ ἀπὸ 
11. διαποντίοις À., διαποντίαις W. 


ter mille equites, ut aequatia viribus.strenue et fortiter dimicent adversus 
Caroli exercitum suo oppositum, Cum autem ille advenisset, et mille pedi- 





HISTORIAE BYZANTINAE VII. 3. 219 


τοῦ ναυτικοῦ πεζοὺς, χιλίους δ᾽ ὅσους ἐς ἱππέας κατέταξεν, εὖ- Δ. C. 
ϑὺς ὁπόσας Σικελικὰς πόλεις ὃ Κάρουλος εἶλέ τε καὶ δεδούλωτο, “τὰ 
πᾶσαι καϑάπερ ὀστράκου μεταπεσόντος ἐς Θευδέριχον ἐπανῆκον, 1398 
οὐχ εἰωϑυῖαε ἀλλοτρίῳ ζυγῷ προσταλαιπωρεῖσϑαι. (Γ.) Ταῦτα nb Ancron. 
ϑἀκούσας ὃ Κάρουλος λίαν ἠχϑέσϑη καὶ μαινομένῳ ἦν, ὡς εἰπεῖν, 
παραπλήσιος, ὅτι χρονίους ἐλπίδας ἐς πέρας ἐληλυϑυίας ἤδη καὶ 
μονογουχὶ τῶν κόλπων ἐντὸς ὅλους ἀποφορτιζομένας καρποὺς Ἐ' 
ἐξαίφνης, ὡς εἰπεῖν, ἐν αὐτοῖς τοῖς λιμέσιν ἀνατραπείσας τε- 
ϑέχται. ὅϑεν ἔαρος τελευτῶντος ἧκε μετὰ βαρείας δυνάμεως. 
Ἰοἀλλὰ χραταιοτέρῳ ἤδη συμμίξας τῷ Θευδερίχῳ κατά τε πλῆϑος V. 110 
χαὶ ἀντίπαλον δύναμιν οὐχ ὡς ἤϑελεν ἀπήλλαξε. τούτου μὲν οὖν 
ἐς τοῦτο τελευτήσαντος τοῦ ἐνιαυτοῦ ἅμα ἦρι πᾶσαν, ὡς εἰπεῖν, 
τὴν Ἰταλίαν διαβιβάζει ἐς Σικελίαν ὃ Κάρουλος, ἵνα τελευταία 
δὴ χρίσις αὕτη καὶ πέρας τῶν μακρῶν κατασταίη πολέμων. ἀλλὰ P. 184 
ἰδπολλῷ πλείους αὖϑις ἀποβαλὼν ἡττημένος ἐπ᾽ οἴχου ἀναχωρεῖ, 
πανήγυριν, ὡς εἰπεῖν, ἐπαγύμενος ϑλίψεων. ταῦτ᾽ ἄρα καὶ 
ἐς τὸ ἄπορον πανταχόϑεν τῇ γνώμῃ συνελαϑεὶς περὶ σπονδῶν 
πρὸς Θευδέριχον ἤδη διαπρεσβεύεται καὶ τέχνων γαμικὰ συναλ- 
λώματα. 
9 γ΄. Ἐπεὶ δ᾽ οὕτω ταῦτα ἀλλήλοις ξυνέβησαν καὶ τὰ ὅπλα ϑέμε-Β 
γοι ἀστασίαστον ἦγον εἰρήνην οἱ ῥῆγες, σκοπεῖσϑαι τοῖς τοῦ Θευ-- 
δερίχου συμμάχοις enge, ὕποι ποτὲ ἄρα τραπόμενοι τὴν κερδαί- 
γοῦσαν εὕρωσιν. οὐ γὰρ ἦσαν αὐτοῖς οἰκίαι καὶ κτήσεις ἑστῶσαι, 
tyu τὴν ἐπάνοδον αὐτῶν ἐπισπεύδωσιν" ἀλλ᾽ ἄλλοϑεν ἄλλος xod 


7. ὕλας W. 40. ξυνέθεσαν A. 


les, quibns classis constabat, ac totidem, quos inter equites retulerat, secum 
sdduxisset, statim omnes Siculae urbes, quascunque Carolus captas subege- 
Γαΐ, tessera veluti conversa, ad "Theodoricum redierunt, alienum iugum to- 
lerare haud assuetae. ([11.) Id Carolus cum audiisset aegerrime tulit, ut 
quodam quasi furore percitus videretur, quod diuturnas spes suas ad exi- 
tum iam perductas, et omni laborum fructu tantum non cumulatas, in ipso 
portu cerneret effusas. Jgitur exeunte vere cum magnis copiis adventat, 
Sed cum "Theodorico iam et numero et viribus firmiore congressus aliter 
quam volebat discessit. Eo anno sic exacto sub veris initium totam Ita- 

ut ita dicam, Carolus in Siciliam traducit: ut ultima haec disceptatio 
tiet, quae diuturnis bellis finem imponeret. Sed denuolonge pluribus amis- 
δὲ victus domum redit, malorum gravissimorum numerosum veluti agmen 
"cum trahens. Rebus ergo ex omni parte desperatis legatos ad Theodo- 
ricum de pace οἱ affinitate inter liberos iungenda mittit. 

9. Quae cum utrinque placuissent , armisque positis reges pacem con- 
€rdem agitarent: Catalanis, 'l'heodorici sociis, deliberandum esse visum 
tit, quo conversi rebus suis consulerent. Neque enim aedes illis aut certae 
Potessiones erant, quae eos reditum suum urgere cogerent: sed alius aliun- 


220 NICEPHORI GREGORAE 


A M. πολλοὶ πολλαχόϑεν ἄσκευοι xai γυμνῆτες κέρδους ἕνεκα ληστρι- 
o κοῦ συνδραμόντες πλανῆτα xol διαπόντιον ἔβοσχον βίον. ἔδοξεν 
6886 οὖν τῷ τούτων ἄρχοντι “Ῥοντζερίῳ διαπρεσβευσαμένῳ πρὸς βα- 
Imo. Αὐάγου. τ d "νδρόνικον συμμαχήσειν ἐλϑόντα οὗ κατὰ τῶν Τούρχων, 
Ο εἴ ye βουλομένῳ αὐτῷ εἴη. καὶ μέντοε καὶ σφόδρα ἀσμένου τὴν 
πρεσβείαν προσδεξαμένου τοῦ βασιλέως, ἄρας ἐκεῖνος ἦχεν à 
Σικελίας ἐς δισχιλίους ἐπαγόμενος ἄνδρας" ὧν τοὺς μὲν χιλίους 
ὠνόμαζε Κατελάνους ὡς éx τοιούτων τὰ πλεῖστα τὸ γένος χατά- 
qovrac* τοὺς δ᾽ ἑτέρους χιλίους Μμογαβάρους. οὕτω γὰρ ἢ 
D “Ζατίνων φωνὴ τοὺς πεζοὺς ἐν πολέμοις καλεῖ, καὶ διὰ τοῦτο xai 10 
τούτους ἐν μοίρᾳ ταττομένους τοιαύτῃ τούτῳ καὶ οὗτος χέχληκε 
τῷ ὀνόματι. (Β.) Τοῦτον μὲν δὴ ἐλθόντα γαμβρὸν εὐϑὲς 6 
βασιλεὺς ἐπὶ τῇ ἀδελφιδῇ ποιεῖται Ἰαρία, τῇ τοῦ 24od» ϑιγα- 
xol, καὶ ἐς τὸ τοῦ μεγάλου δουκὸς ἀνάγει ἀξίωμα. ἐπεὶ δὲ μετὰ 
μικρὸν ἧκε καὶ ἕτερος Κατελάνος, ὄνομα Πιριγκέριος Τέντζας, ὁ 
Ἐπροσκαλεσαμένου τοῦ “Ῥοντζερίου, αὐτῷ μὲν δὴ “Ῥονεζερίῳ τὺ 
τοῦ Καίσαρος ὃ βασιλεὺς περιτίϑησιν ἀξίωμα " τῷ δὲ Πιριγχε: 
olo Τέντζα τὸ τοῦ μεγάλου δουκός. ἢ μέντοι τῶν χρημάτων dc- 
πάνη, ὅπόση περὶ τὰ ἐχείνων ἐνδύματα καὶ τὰς δωρεὰς καὶ τὰ 
P. 185 ἐπέτεια δεδαπάνηται σιτηρέσια, ἐς τοσοῦτον ἀνῆλϑεν πλεονεξίας, 2 
ὥστ᾽ ἐν βραχεῖ τὸ βασιλικὸν ἐξεκένωσε ταμιεῖον. ἐπεὶ δ᾽ οὕτω 
ταῦτα, καὶ ἔδεε διαβάντας ἐς τὴν ᾿Ἰσίαν πολεμεῖν τοῖς ἐχϑροῖς, 
V. 111 τί χρὴ καὶ λέγειν ὁπόσα εἰργάσαντο παριόντες δεινὰ κατὰ τῶν ἐν 
14. ἀναίρει Αὐαὁ 15. ὄνομα add. Α. — 16. προσκαλεσαμένον A. 


προκαλ. W. — 22. διαβάντας Α., διαβάντες W. 48. καὶ add.A. 
ὁπόσα] ὅσα À. 


de et multi multis e locis vacui et expediti propter latrocinii emolumenta 
confluxerant, incertis sedibus in mari oberrantes. Eorum igitur duda Re- 
gerio placuit ad Imperatorem Andronicum legatos mittere, qui sipnifice- 
rent, venturum se ei auxilio contra Turcos, si ita vellet. Quae conditio cum 
valde Imperatori placuisset, e Sicilia Byzantium proficiscitur, duo hominum 
milia secum ducens: quorum mille Catalanos nominabat, quod plerique 4b 
illa gente oriundi essent: alteros mille Almugavaros; sic enim Latinus ser- 
mo pedites ad bellum euntes vocat. Idcirco ille hos quoque in eum militiae 
ordinem ascriptos eo etiam nomine appellavit. (II.) Statim igitur cum ve- 
nisset, Imperator eum sibi per affinitatem iungit, Maria sororis suse εἰ 
Asanis filia nuptum illi data, eundemque Magni Ducis dignitate ornat. Sed 
cum panlo post alius etiam Catalanus Berengarius Entenca ἃ Rogerio ar- 
cessitus advenisset, ipsi quidem Rogerio Caesaris titulum , Berengario au- 
fem Magni Ducis dignitatem Imperator decernit. Impensae vero, quae 
cunque in eorum vestimenta et donativa et annua stipendia factae sus, 
&deo omnem modum excessere, ut brevi tempore fiscum exhauserint. His 
ita provisis cum in Asiam traiiciendum esset, et cum hoste 

quid dicam quantas in transitu clades Romanis, qui in oppidula Ásiae ma 

















HISTORIAE BYZANTINAE VII. 3. 221 


τοῖς περὶ τὴν 2dola» καταφυγόντων πολιχνίοις Ῥωμαίων; à»- Α. Ὁ. 
ὁράσι μὲν γὰρ καὶ γυναιξὶν οὐδὲν ἄμεινον, ἢ ὡς ἀνδραπόδοις “τὰ 
ἐχρήσαντο" τοῖς δ᾽ ὑπάρχουσιν ἅπασιν ὡς οἰχείοις ἀδεῶς κατε- — 1828 
χρήσαντο καὶ ἀπέλαυον ὥσπερ εἰχὸς πολλῶν τῶν ἐνοδίων ἀρῶ gr tinis 
5ix μέσης ψυχῆς xal μετὰ πάνυ πολλῶν τῶν δαχρύων ταύτας xa- B | 
ταχεύντων τῶν ταλαιπώρων ἐκείνων, oUc ἠδίχουν. xol ταῦτα 
μὲν δὴ τὸν πρῶτον ἐπράχϑη ἐνιαυτόν. ([Γ.) Τοῦ δ᾽ ἐπιόντος 
ἔαρος ἀπήεσαν ἐξελάσοντες τοὺς πολιορχοῦντας τὴν Φιλαδέλφειαν 
πολεμίους. διπλοῖς γὰρ ἐπολεμοῦντο δεινοῖς oí τὴν Φιλαδέλφειαν 
Ἰϑχατοιχοῦντες᾽ ἔξωθεν μὲν τοῖς χρονίως ἤδη περιχαϑημένοις 
ἐχϑροῖς" ἔσωϑεν δὲ πολλῷ χείρονι πολεμίῳ, τῇ τῶν ἀναγχαίωνο 
ἐνδείᾳ καὶ τῷ λιμῷ. καὶ τοῦτο μὲν τοὔργον κάλλιστά τε καὶ ἀν- 
δρικώτατα κατεπράξαντο τῆς ἄνωθεν δεξιᾶς συνεργούσης διὰ τὸ 
τῆς ἀρετῆς μέγεϑος τοῦ τῆς πόλεως ἱερῶς προεδρεύοντος ϑείου 
δ ἀνδρὸς Θεολήπτου. ἰδόντες γὰρ οἱ πολέμιοι τὴν τῶν “ατίνων 
εὕταχτον κίνησιν καὶ τὴν τῶν ὕπλων λαμπρότητα καὶ τὸ ἄτρεπτον 
τῆς ὁρμῆς συσχεϑέντες τοῖς φόβοις ᾧχοντο φεύγοντες " οὐ μόνον 
τῆς πόλεως ὡς ποῤῥωτάτω σφᾶς αὐτοὺς ἀπάγοντες, ἀλλὰ μικροῦ Ὁ 
καὶ τῶν πάλαι Ῥωμαϊκῶν ὁρίων αὐτῶν. τοσοῦτος γὰρ xal τοιοῦτος 
30 ἐχεῖνος ἐτύγχανεν ὃ στρατὸς, καὶ οὕτως ἄριστα συγκεκροτημένος ἔκ 
τετῶν ὅπλων ἔκ τε τῆς κατὰ πόλεμον ἐμπειρίας ἔχ τε τοῦ πλήϑους 
(συνεστράτευον γὰρ ἐκεῖ τοῖς “Ιατίνοις οὗ μόνον οἱ τῶν Ρωμαίων 
ἐπίλεκτοι, ἀλλὰ καὶ τὸ ix τῶν ““λανῶν ὁπόσον ἐτύγχανε στράτευ-- 
μα) τοσαύτην γοῦν ἐποέει διὰ ταῦτα τοῖς πολεμίοις τὴν ἔκπληξιν, E 


8. Φιλαδελφίαν À. 19. ἹΡωμαϊκῶν Α.,) Ῥωμαίων W. 29. συνε- 
στρατεύοντο Α. 


riüma confugerant, importarint? Viris enim et mulieribus pro mancipiis 
abusi sunt; eorum vero rem familiarem omnem pro sua consumpserunt: et 
(ut fieri solet) in itinere multas execrationes ex imo pectore profectas, et 
lacrymas multas collegerunt, quas miseri illi iniuria ab his affecti profupde- 
bant. Et haec quidem primo anno acta sunt. (1II.) Insequuto autem vere Phi- 
ladelphiam iveruntad expellendos hostes, qui eam urbem obsidebant. Nempe 
cives Philadelphienses geminis malis oppugnabantur: foris hostilibus co- 
pis, quae iamdudum circumsedebant ; intus hoste multo graviore, penuria 
Terum necessariarum et fame. Ac id quidem munus pulcherrime et fortissi- 
we administrarunt, dextera ipsa Dei superne adiuvante, propter insignem 
nrtutem "Fheolepti, divini viri, qui illi urbi praeerat in sacris. Nam cum 
Turd Latinorum disciplinam militarem armorumque splendorem et vio- 

i impetum vidissent, metu perterriti non m procul ab urbe, 
std paene ultra veteres Roinanorum fines fuga se abripuerunt, Tantus enim 
οἱ talis erat ille exercitus, ita et armis et rei militaris usu et militum nu- 
Dero instructus (una enim cum Latinis militabant non modo Romani lectis- 
"i, sed et omnis Alanorum exercitus), ut haud abs re conspectu illius 


222 NICEPHORI GREGORAE 


A. M. ὥστε πολλοί τινες ἔφασαν τότε, ὥς, εἶ μὴ τούτους διὰ δειλίαν 
"aa τινὰ πρόσω ἰέναι κεκώλυκε τὰ τοῦ βασιλέως προστάγματα, οὐδὲν 
6836 ἂν ἦν τὸ κωλύον ὅλας ἐν βραχεῖ τῶν Ῥωμαίων» ὅδπόσαι πόλεις xal 


Imp. μάγοι. ρα, ὑπῆρχον καϑαρὰς πολεμίων παραδοῦναι τῷ βασιλεῖ. ἀλλὰ 


ταῦτα μὲν ἦσαν φϑεγγόμενοι πρὸς μόνα τὰ παρόντα βλέποντες 5 
ἄνθρωποι καὶ μηδὲν τῶν παρόντων ὑπέρτερον ξυνιέναι δυνάμενοι. 
Ε χρίσις γὰρ ὡς ἀληϑῶς ἦν ταῦτα ϑεοῦ πάλαι κυρωϑεῖσα, πρὸς 
ἐσχατιὰς καταβῆναι δυστυχημάτων τὰ Ρωμαίων πράγματα. καὶ 
διὰ τοῦτο λόγοις ἀποῤῥήτοις τῆς προνοίας τῶν μὲν ὠφελούντων 
πλεῖστα ἐδόκουν τὰ ἐμποδὼν, τῶν δὲ βλαπτόντων πολύχους ἢ ovr-10 
δρομή. ἀλλὰ τοῦτο μὲν τοὔργον ἅμα ἦρι τελευτῶντι ῥαδίως κατε- 
πράξαντο. (4.) Ἐπεὶ δὲ πρόσω ἰέναι ἄπορόν σφισιν ἦν παραπομ- 
ποὺς οὐχ ἔχουσιν, οὗ τὸ σχοτεινὸν καὶ ἀτριβὲς τῆς ὁδοῦ διαλευχα- 
P. 136 νοῦσι καὶ εὔοδον ϑήσονται τούτοις (οὐ γὰρ ἄνευ πλείστων γνεχρῶν 
ἑώρων γενησομέγην τὴν ὑπερόριον ἐχστρατείαν βουληϑ ciae ἐχείνοις t5 
ἄνευ παραπομπῶν ἀπιέναι), τόδ᾽ ἀμαϑῶς οὑτωσὶ μεγάλους ἀναῤῥί- 
zt&y κινδύνους πρὸς τοῦ Ῥογτζερίου οὐχ ἦν, πολλοὺς ἀνατλώντος 
πολέμους καὶ πολλὴν ἐντεῦϑεν ξυνειλοχότος τὴν πεῖραν * ἀναστοῖ 
ψαντες διελύϑησαν χατὰ γένος, Ρωμαῖοι μὲν οἴκαδε ἀπιόντες "4λα- 
vol τε ὁμοίως" “ατῖνοι δὲ τῷ Ῥοντζερίῳ ἑπόμενοι Καίσαρι πε. 9. 
Βριΐεσαν τὰς ἐναπολελειμμένας τοῖς ἀϑλίοις. Ῥωμαίοις πόλεις xoi 
κάκιστα διετίϑεσαν τὴν πολεμίαν δρμὴν ἐπὶ τοὺς καλέσαντας τρῖ 
ψαντες" πρόφασιν λέγοντες, ὅτι τὴν παρὰ τοῦ βασιλιχοῦ πρυ- 
τανείου ταχϑεῖσαν ἐπέτειον δαπάνην οὐκ ἐχομίζοντο, xol εἶναι 


-  ,»ὕο 


hostes percellerentur, multique dicerent, nisi eos Imperator aliquo metu dt- 
territus longius progredi vetuisset, nihil fuisse prohibiturum, quo minus 
brevi omnes Romanas et urbes et provincias hostibus vacuas ac purgatzs 
Imperatori tradidissent. Sed ea loquebantur homines, qui praesentia tar 
tum considerabant, neque quicquam altius animo complecti poterant. Divk 
num enim revera iudicium illud erat, iampridem confirmatum, ut Romanes 
imperium extremis calamitatibus affligeretur. Quapropter arcanis Prov 
dentiae rationibus plurimae res utilia consilia impedire, multae autem δὲ 
adiuvanda ea quae noxia essent concurrere videbantur. Bed istam quidem 
expeditionem sub finem veris facile confecerunt. (IV.) Cum autem lonpus 
progredi non possent, prone quod nullos babebant ductores, qui vai 
gnotas et minime tritas indicarent, et planum iter ipsis facerent, ( viée- 
bant enim expeditionem illam:longinquam, nemine viam monstrante, sine 
multis caedibus confici haud posse, neque vero is erat Rogerius , qui mu- 
tis bellis magna prudentia parta magnum discrimen sic temere adiret ) à 
versi ac dissipati abierunt; ac Romani quidem domum reversi sunt, ites- 
que Alani: Latini vero cum Rogerio Caesare urbes quae miseris Romans 
reliquae erant pervagati pessime habuerunt, hostili impetu in eos, ἃ qu- 
bus arcessiti fuerant, converso, causam aíferentes, quod constitutum a 
Imperatore annuum stipendium non accepissent, ac proinde necessario 4 





HISTORIAE BYZANTINAE VII. 8. 228 


ἀνάγκην, πρὶν ἐπινεμηϑῆναι σφᾶς τὸν λιμὸν, ἐπεινεμηϑῆναι σφᾶς Α. C. 
τοὺς χαλέσαντας μὲν, μὴ πληροῦντας δὲ τὰ ὑπεσχημένα. ἦν e 
οὖν ἰδεῖν οὐ μόνον τὰς οὐσίας ἄρδην τῶν ταλαιπώρων ágnalo- 1898 
ίνας Ῥωμαίων, κόρας ve xol γυναῖκας ὑβριζομένας, πρεσβύτας vemp- Andron. 
μένας Ῥωμαίων, κόρας γυναῖκας ὑβριζομένας, πρεσβύτας τὲ s. ioris, 
δχαὶ ἱερέας ἀγομένους δεσμίους καὶ τάς τε ἄλλας ὑπομένοντας vi- V. 112 
μωρίας, ὁπόσας ἢ τῶν “Ἰατίνων δυσμενεστάτη χεὶρ ἀεὶ καινο-- 
τέρας ἐφεύρισκε κατὰ τῶν ἀϑλίων" ἀλλὰ καὶ συχνὰ γυμνὸν δρῶν- 
τας τὸν πέλεκυν κατὰ τοῦ τραχήλου, ὡς αὐτίκα τεϑνηξομένους, 
εἰ μὴ ϑησαυροὺς ὁμολογοῖεν χρημάτων. καὶ οἱ μὲν ἐκτιϑέμενοι 
Unávra ὑπέρου γυμνότεροι ἀπηλλάττοντο" οἱ δὲ μὴ ἔχοντες, ὅτου Ὁ 
ἐξωνήσονταε ἑαυτοὺς, τῶν ἀχρωτηρίων τοῦ σώματος ἄλλοι ἄλλα 
ἀφαιρούμενοι ϑέαμα ἐλεεινὸν παρὰ τὰς ὁδοὺς ἐξετίϑεντο, εἴ τις 
ἄρτου τεμάχιον ἢ ὀβολὸν παράσχοι ζητοῦντες" ὡς ἐπ᾽ οὐδενί τινε 
τῶν πάντων ἑτέρῳ τῶν ἀφορμῶν τοῦ ζῇν καταλειπομένων, ἢ 
[δ ἐπὶ τῇ γλώττῃ καὶ ταῖς τῶν δακρύων πηγαῖς. (E) Ταῦτα πυν- 
ϑαγομένῳ τῷ βασιλεῖ οὔϑ᾽ ὅλως ἀνεχτὰ εἶναι ἐδόχει τήν τε Ῥω- E 
μαίων γῆν πολλῷ πλέον ἢ κατὰ πολεμίους λυμαινόμενα καὶ ἅμα 
ϑεὸν παροξύνοντα χατὰ τῶν ἐξ ἀλλοδαπῆς προσκαλεσαμένων 
αὐτούς" οὔτ᾽ ἄλλως εὔπορον ἦν τῆς ἀδιχίας τίσασϑαι αὐτοὺς, 
80 ἐνδείας μαχρᾶς τὰ βασιλικὰ καταγελώσης στρατόπεδα. ἐν στενῷ 
τοίνυν ὄντος αὐτοῦ καὶ μηχανῆς δεομένου τινὸς βοηϑούσης διαβαί- 
va πρὸς Θράχην ὃ Καῖσαρ Ῥοντζέριος τὸν “Τατινικὸν ἐπαγόμε- 
γος πάντα στρατόν. οὗ γὰρ -ἐλέλειπτο ἔτι τοῖς ἐν ““σίᾳ Ῥωμαί- 


1. τὸν λιμὸν --- σφᾶς add. A. δ. τε add. Α. 


tequam fame consumerentur, eorum opes consumerent qui se arcessissent, et 
be &c conventis non stetissent. ltaque cernere erat bona miserorum 
omanorum omnia diripi, virginibus et matronis contumeliose illudi, senes 
et sacerdotes vinctos abduci, et supplicia cum alia pati, quae nova quo- 
üdie in miseros Latinorum immanitas excogitabat : tum imminentem cervi- 
cibus securim , ut iamiam morituros, videre, nisi abditam pecuniam osten- 
dissent. Qui omnia proferebant, pistillo nudiores abibant: qui nihil quo 
se redimerent habebant, extremitatibus corporum mutilati miserabile in viis 
qeacuna iacebant, aliquem scilicet quaerentes, qui frustum panis aut 
lum porrigeret; ut quibus nibil ad sustentandam vitam subsidii, prae- 
ter vocem et lacrymarum rivos, reliquum esset. (V.) Quae cum Impera- 
tor rescivisset, haudquaquam ferenda ei visa sunt; quoniam haec Romanas 
provincias longe atrocius quam belli mala effligebant, et simul Deum etiam 
Ad iram concitabant contra eos, qui peregre illos arcessissent. Neque ta- 
Ben eorum iniurias ulcisci promptum erat, eo quod ob magnam egesta- 
ítem ludibrio erant lmperatoriae legiones.  Angusts igitur rebus, cum 
opus esset aliquo strategemate, cuius praesems auxilium foret, traiicit 
Rogerius Caesar, et omnem Latinum exercitum secum in "Thraciam ad- 
duit. Nibil enim Asiaticis Romanis erat reliquum vel pecuniae, vel γό- 





224. | NICEPHORI GREGORAE 


A. M. οἷς οὔτε χρήματα, οὔϑ᾽ ὅσα τρέφει δημίων γαστέρας. ἔδοξε 
Ὁ μέντοι τοὺς μὲν ἄλλους ἐς τὸ τῆς Καλλιουπόλεως καταλιπόντα 
6836 φρούριον αὐτὸν ἀπολεξάμενον διαχοσίους παρὰ τὸν βασιλέα ἐλη- 
ΕἸ. Andro] p 9 yg, Μιχαὴλ ἐν Ὀρεστιάδι διάγοντα τότε τῇ Θρᾳκικῇ μετὰ 
τοῦ στρατοῦ, ἀπαιτήσοντά τε τὴν ἀποτεταγμένην αὐτοῖς ἐτησίανϑ 
P. 137 πρόσοδον καὶ ἀπειλὰς εἰ δέοι προσϑήσοντα. οὗ γενομένου χαὶ 
ἐς πυρσὸν ἀναφϑέντος, ὃν καὶ πρότερον ὥδινε ϑυμὸν ὃ βασιλεὺς 
κατ᾽ αὐτοῦ, ξιφήρεις αὐτὸν περιστάντες συχνοὶ τῶν στρατιω- 
τῶν αὐτοῦ παρὰ rà βασίλεια καταχόπτουσι καὶ ἅμα αὐτῷ τινὰς 
τῶν περὶ αὐτόν. οἱ γὰρ πλείους ἔλαϑον διαδράντες τὸν χίνδυνον᾽ 1 
οὗ δὴ καὶ δρόμῳ συντονωτέρῳ χρησάμενοι ἔφϑασαν ἀπαγγᾶλον- 
τες τὰ πραχϑέντα καὶ τοῖς ἐν Καλλιουπόλει “Ἕατίνοις. 
p  ὅδ΄. Τοῖς μὲν οὖν στρατιώταις ἔδοξε τοῦτο πεποιηχόσι ϑραῦ- 
V. 118 σαί τε τῶν “1ατίνων τὸ φρόνημα xol τὸν τῆς τόλμης ὄγκον ic τὸ 
μετριώτερον ἀπαλλάξαντας σφᾶς ὅσα καὶ δούλους ὑπείχειν Ῥω- 5 
μαίοις αὑταῖς χερσὶ καὶ αὐταῖς γνώμαις παρασκευάσαι καὶ δυοῖν 
ϑάτερον ὁμονοήσαντας ἐλέσϑαι, ἢ δουλεύειν Ρωμαέοις ἑκόντας, 
ἢ τὴν ἀγαγοῦσωαν ἄκοντας ἐπανιένα. — (B.) ᾿Αλλὰ τὸ ταῦτα λο- 
Ογίξεσϑαι διανοίας ἐστὶ χαμερποῦς καὶ ἣν αἱ χεῖρες τῆς φύσεως ἐς 
ὕλης ἀχλυώδους ἀπολαβοῦσαι πυϑμένας κατήνεγκαν, ὡς μηδ᾽ ὃ 
ἐννοεῖν ἔχειν, ὅτι λόγοι προνοίας τὰ πραττόμενα περιτρέχουσιν 
ἑκάστου τέλους ἔχοντες ἐνέχυρα προκαταβληϑείσας αἰτίας, ὃς 
ἡμεῖς μὲν ἑκόντες ἐπιλανθανόμεϑα, τὸ ἐχεῖϑεν ἀηδὲς ὑπὸ φιλαῦ- 


11. συντονωτέρῳ À., συντόνῳ W. ἔφϑησαν A. 15. ἀκαῖ- 
λάξαντας À., ἀπαλλάξοντας W. 


yum aliarum, quibus carnificum ventres alerentur. Ac visum illi est, cac- 
teris in praesidio Calliupoleos relictis, cum ducentis militibus delectis M- 
chaéclem Imperatorem , qui tum Orestiade in Thracia cum exercitu commo- 
rabatur, convenire, ut et constituta omnia stipendia postularet; et, si esset 
opus, minas adderet. «Quo facto inflammata iracundia, quam imperato 
contra istum iam antea animo conceperat, plures milites strictis ensibus 
circumdatum iuxta regiam interficiunt, unaque aliquot eius comites, Nam 
maior eorum pars clandestina fuga periculum evaserunt; iique contentiore 
cursu Latinis Calliupoli agentibus quid actum esset nunciarunt. 

Á. Ac Romani quidem milites hoc facinore perpetrato putarunt se Le 
tinorum animos contudisse , et ab insolenti fastu ad meliorem frugem revo- 
catos eo adduxisse, ut et voluntatibus posthac et corporibus ultro tanquum 
mancipia obnoxii essent Romanis, ac ut duorum alterum uno consenau eli- 

rent, vel illis sponte servire, vel qua venissent, inviti pedem referre. 
IL) Verum huiusmodi cogitationes animum humi repentem et crassioris ma- 
teriae limo ab ipsa natura infixum sapiunt; qui intelligere non possit, quas 
dam esse Providentiae rationes, quae ad omnes humanas actiones pertineaxt, 
et quibus rerum exitus certos causae ipsae praeviae spondeant: Dos 
eas quidem ultro oblivisci, et molestiam quae inde existit prae philautia de- 











HISTORIAE BYZANTINAE VII. 4. 225 


τίας ἐκκλίνοντες " ἢ δὲ δίκη τῷ γραμματείῳ ἑαντῆς ἐγχαράξασα — A. C. 
ϑέρους καὶ ἅλωνος εἰπεῖν περιμένει καιρὸν, ἵν᾽ ἐπάξια τῶν σπερ- pow 
μάτων ἀποδῷ τοῖς πράξασι τὰ γεώργια. ἦ γὰρ ἂν ἐξ αὐτῶν ἐδι- 1328 
δάσχετο τῶν πραγμάτων ἄνθρωπος, ὡς ὅσα μὴ συναιρομένην ἔχε. Ἀπάτου, 
δτὴν ἄνωϑεν δεξιὰν, τούτοις καὶ γῆ καὶ ϑάλασσα μάχεται καὶ ἀὴρ,Ὁ 
ὥσπερ τινὶ δραπέτῃ ϑεοῦ καὶ τῆς δίκης ἀλάστορι δραστηρίως ἐπι-- 
τιϑέμενα " καὶ διδασχόμενος ὅστις ποτὲ εἴη, ἑαυτῷ ἂν παρήνει μὴ P. 138 
ἀντιπαλαμᾶσϑαι πρὸς τὴν ἄνωϑεν κυρωϑεῖσαν ψῆφον, ὁποία ποτ 
ἂν ἢ, μηδὲ βίαιον πῤάττειν μηδὲν, ἀλλὰ μένοντα κατὰ χώραν ἧσυ-- 
10 y διαπεττεύειν τὸν χρόνον καὶ στέργειν μᾶλλον τὴν σύνδρομον τοῦ 
φέροντος ἀγωγὴν, καὶ el μὴ κατὰ γνώμην φέροιτο, ἢ τὴν ἀντίδρο-- 
μον. πολλῷ γὰρ δήπου βέλτιον ἀπραχτοῦντα τῷ φέροντι συμφέρε-- 
σϑαι, ἢ πράττοντά τι καϑάπερ ὕλην χορηγεῖν τῇ χαϑ᾽ ἑαυτοῦ φορᾷ 
τοῦ καιροῦ. ὅμοιον yàp ἂν εἴη τουτὶ, ὥσπερ ἂν εἴ τις πυρὸς Β 
15 ὁρμὴν δεδιὼς ἔτι τὰ κύχλῳ περιϑέουσαν τῆς οἰχίας, 00^ ἀντὶ τοῦ 
πάσῃ χρῆσϑαι μηχανῇ ἢ τῆς πρόσω συστέλλειν δρμῆς ἢ παύειν 
τελέως, φρυγάνων ἐπετίϑει φακέλλους καὶ ἔλαιον ἐνέχει πολύ" ἢ 
ὥσπερ ἄν εἴ τις ἀπαρχτίου σφοδροῦ καταῤῥέοντος ἄνωθεν καὶ 
δεινὰ πρὸς τὸ χάταντες ἐπαντλοῦντος ἄλλα ἐπ᾽ ἄλλοις τὰ κύμα- V. 114 
τα, ὅδ᾽ ἀκατίῳ τινὶ πρὸς ἀνάῤῥουν ἐθελοντὴς ἐπεχείρει ποιεῖ- 
σϑαι τὸν πλοῦν. εἶναι γὰρ τουτὶ τῶν οὐ πάνυ τοι μειδιῶσαν αὶ 
ὑμοῦ καὶ φιλάνϑρωπον τὴν ὄψιν παρεχομένων τοῖς βουλομένοις, 


8. τοῖς πράξ. ἀποδῷ τὰ γεώργ. À. j γὰρ À., καὶ γὰρ W. 
14, d om εἴη add. A. 417, ἐνέχεε A., PRA Ww. 21. τουτὶ A., 
tavi] W. 


4 


εἴπατε: vindictam vero easdem suis pugillaribus inscriptas custodire, ac 
messis trituraeque tempus quodammodo expectare, ut quemadmodum quis- 
que sementem fecerit, ita et suo tempore metat. Alioqui sane ipso eventa 
homo doceri queat, iis quae divinitus non prosperentur, et terram et mare et 
aerem adversari, tanquam fugitivum Dei, et violatorem iustitiae fortiter ulci- 
&entia, Idem ubi sese cognorit, ipse sibi praecipere queat, non refragan- 
dum esse latae divinitus sententiae, qualis ea cunque fuerit; neque violen- 
ter quicquam agendum, sed sua sorte acquiescenti fallendum tempus , ac 
vim necessitatis adiutandam potius quam impediendam, licet aliter agat .nos 
qu vellemus. Longe enim melius esse potentiorem vim sequi nihil agen- 
o, et eodem cum ipsa impetu abripi, quam agendo aliquid materiam ve- 
hti praebere iniqui temporis violentiae: quod perinde fuerit, ac esi quis 
flammae impetum reformidans adhuc circum aedes vagantis non quidvis mo- 
iatur, quo eam longius progredi vetet, aut etiam prorsus restinguat, sed 
sarmentorum fasciculos congerat, et multum olei affundat: aut ei quis ve- 
hementi Borea desuper ingruente et immanes fluctus per pronum ex aliis 
Alios volvente tamen navicula exigua adversis fluctibus ultro navigare inci- 
piat. Ea enim esse eiusmodi, ut aspectum minime laetum iucundumve prae- 


Nicephorus Gregor. Vol. I. 








226 NICEPHORI GREGORAE 


A.M. ἀλλὰ τούτων fv ónóca πολέμιον ἀνατείνει χεῖρα xáx ToU σύνεγγες 

67): μαχρὸν ἐπιφέρει τὸν ὄλεθρον. (Γ.) Ἰαρτύρια δέ μοι τῶν λὲ- 

. 6896 γομένων, εἶ μή τι πλέον ἔχοιμεν ἐν τῷ νῦν εἶναι μεμνῆσϑαι, ἀλλ' 

ἴθ. ἀπύκο, ὗν τά γε ἐν τούτοις τοῖς χρόνοις συμβάντα. οὐδενὸς γὰρ ἐλλεί- 

D yao: Ῥωμαίοις ὧν ἔδει δρᾷν πρὸς κατόρϑωσιν πάντα inju τὰ-" 
ψαντιώτατα. oi μὲν γὰρ Ῥωμαίων στρατηγοὶ δι᾿ ἃ μὴ ϑέμις ἐν 
ὑποψίᾳ γινόμενοι, οἱ μὲν ἐν δεσμοῖς ἐγίγνοντο, οἱ δὲ πύῤῥω τῆς 

᾿ βασιλικῆς ἵσταντο εὐμενείας. ὅϑεν ἀλλοφύλου συμμαχίας ἐλϑούσης 

πρῶτα μὲν τῆς τῶν ἸΠασσαγετῶν, ἔπειτα τῆς τῶν “τένων, no- 
Ἐλαπλασίονα συνεπεπτώχει Ῥωμαίοις γενέσϑαι τὸν ὄλεθρον ἐξ ot-V 
τῶν, ἢ τῶν ἐκ τοῦ προφανοῦς ἐχϑρῶν. ὧν ὡς ἐκ πολλῶν μὲ 
τρια καὶ ἡμεῖς ἔφϑημεν εἰρηκότες, ἃ δὴ σαφοῦς ἂν εἴη ϑεομη- 
ψίας δείγματα, εἴ τις ὀρθῶς καὶ πάϑους ἐκτὸς ἐϑέλοι σκοπεῖν, 
καὶ παιδεία μετρία οὗ μετρίων πλημμελημάτων. τούτων ἐναρ- 
γέστερον δεῖγμα καὶ ὃ τοῦ Ῥοντζερίου Καίσαρος ἐγέγόνει" ϑάνα- 1 
τος. τὸν γὰρ ἐκ τῆς προσχλήσεως μετάμελον ϑεραπεύειν Ῥω- 
Ἑ μαῖοι βουλόμενοι τὸν τούτου κατεπράξαντο ϑάνατον, ἀπαλλι- 
γὴν εἶναι τοῦτον πονηρῶν πραγμάτων νομίσαντες. ὃ δ᾽ ἀρχη- 
γὸς παρὰ πᾶσαν ἐλπίδα μειζόνων ἐγεγόνεε καὶ μάλα χειρόνων 
πραγμάτων, ὡς προϊόντες ἐροῦμεν" οὕτω τῆς ϑείας οὐ συμμα- Ὁ 
χούσης προνοίας τοῖς τῶν ἀνθρώπων βουλεύμασί τε καὶ πράγμα- 
σι πονηρὸν αὐτοῖς ἀπαντᾷ τὸ τέλος καὶ σφόδρα τοι ἐναντιώτατον. 

P. 139 οὔτεγὰρ βουληφόρος ὃ βουληφόρος, ov ἀνδρεῖος ὃ ἀνδρεῖος " ἀλλὰ 

4. οὐδενὸς À., οὐδενὶ W. — 7. ὑποψίαις Α. 14. παιδεία με 
τρία Boiv, pro παιδείαν μετρίαν. "Vid. Notas. 











beant: immo ex earum rerum numero esse, quae maxime infeetae sunt, εἰ 
ultimum exitium statum afferunt, (lIIL) Haec ita se habere, si nulla als 

" $n praesenti exempla suppetant, ea certe quae his temporibus acciderunt, 
abunde comprobent. Nam cum Romani nihil quod ad rem bene gerendam 
pertineret omisissent, adversationes maximas fortunae experti sunt. Romaao- 
rum enim duces cum iniustis de causis in suspicionem venissent, alii in vis- 
culis erant, alii ab Imperatoris benevolentia longe summovebantur, Unde 
cum externa venissent auxilia, primum Massagetarum, deinde Latinorum, 
ab ijs longe maior quam ἃ manifestis hostibus pernicies Romanis exorta 
est, Àc nosiam pauca e multis protulimus, quae εἰ quis recte et sine af- 

, fectu expendat, manifestam Dei iracundiam arguunt, licet mediocres coa- 
tineant non mediocrium delictorum castigationem. At eiusdem rei docu- 
mentum evidentius est ipsa caedes Rogerii Caesaris. Nimirum Romani, 
quos illius arcessiti poenitebat, suae aegritudini mederi cupientes eius ho- 
minis caedem deregerunt, et molestis negotiis defunctum iri se hoc pacte 
speraverunt. illud ipsum facinus, ut progressu orationis dicemus, lon- 
ge maiorum et graviorum malorum causa extitit. Ita quoties divina Pro- 
videntia consiliis et actionibus humanis non suffragatur, malus et plane in- 
felix exitus iis succedit, Nam nec prudentibus consiliis valet vir pradens, 





HISTORIAE BYZANTINAE VII. 4. 221 


τά τε σοφὰ βουλεύματα πρὸς ἄσοφον τελευτῶσε πέρας xal τὰ A. C. 
γενναῖα καὶ ἀνδρικώτατα πράγματα ἄνανδρόν τε καὶ μάλα αἷ- p 
σχρὰν τὴν ἧτταν καρποῦνται. ἀλλ᾽ ἐπανιτέον ὅϑεν εἷς ταῦτα 1398 
ἐξέβημεν. (4...) Πυϑόμενοι γὰρ οἵ κατὰ τὴν Καλλμούπολιν "fo, op Andron, 
δτῖνοι τὸν τοῦ Καίσαρος φόνον πρῶτον μὲν πάντας τε ὁπόσοι Ῥω- 
μαίων ἐς Καλλιούπολιν ᾧκουν κατέσφαξαν ἡβηδόν " καὶ τὰ τείχη 
λαμπρῶς ὀχυρώσαντες κράτιστον εἶχον δρμητήριόν τε καὶ φρούριον.Β 
εἰς διττὰς δὲ μοίρας ἔπειτα διαμερισάμενοι τὰ οἰκεῖα στρατεύματα 
τῶν μὲν τὰς ἑαυτῶν ἐπλήρωσαν τριήρεις, ὀχτὼ τὰς πάσας οὔσας,Ἠ  * 
10xal ναύαρχον ταύταις ἐπέστησαν τὸν Πιριγκέριον Τέντζαν, tva κα- 
τὰ τὸν Ελλησποντίαν ναυλοχοῦσι πορϑμὸν ai τῶν Ῥωμαίων δλ- 
χάδες ἀνιοῦσαε καὶ κατιοῦσαι ἁλίσκωνται. οἱ δ᾽ ἕτεροι τὴν ἑαυτῶν 
πανοπλέαν ἀναλαβόντες ἐπὶ λείαν καὶ ὄλεθρον τῆς ἄλλης ἐξήεσανο 
Θράκης καὶ κακῶς αὐτὴν διετίϑουν νύχτωρ καὶ μεϑ᾽ ἡμέραν ἐπι- 
ἰδπορευόμενοι. ἀλλὰ τῷ μὲν Πιριγκερίῳ Τέντζᾳ μετὰ τοῦ vavri- 
χοῦ παντὸς oU μαχρῶν ἐδέησε τῶν καιρῶν τῇ προνοίᾳ εὐκαιρίαν 
ἐπιτηδεῦσαι Juydzov. ἀγαγομέναις γὰρ ἐκ Γεννούας μετὰ βραχὺ 
τριήρεσι δέκα ἕξ λαμπρῶς ὡπλισμέναις διὰ τὰς τῶν πειρατῶν ἀχοὰς 
ἀγνοίᾳ συνεισπεσόντες αὐτοὶ, οἷ μὲν αὐτῶν ἔργον ἐγένοντο ϑαλάτ- 
φοτης, οἱ δὲ ξίφους " ὃ δὲ ναύαρχος Πιριγκέριος ζωγρεῖται σὺν ἅμα 
συχνοῖς τῶν ἀμφ᾽ αὑτῷ καὶ τοῖς ὁμοφύλοις πιπράσκεται. (Ε.) 4A1-D 
λὰ γὰρ οὕτω γυμνωθϑέντες ἐξαίφνης οὗ Κατελάνοι ϑαλάττης τε 
ἅμα καὶ μεγάλης μοίρας στρατοῦ ἐπὶ συχνὰς τὰς ἡμέρας ἔμειναν 
xarà χώραν ὑπεπτηχότες τὸ τοῦ μέλλοντος ἄδηλον" ἀτολμότεροί 
10. Πιριγκέριον et sic ubique Α., Πιριγγέριον . 12. τὴν add. A. 
14. μεθ᾽ ἡμέραν Α., μεθημέραν W. 


δες fortitudine vir fortis. Immo et provida consilia in finem improvisum 
incurrunt, et facta generosa ac fortissima ad ignavum et turpem casum 
devolvuntur. Sed "ὦ institutum redeundum est. (IV.) Latini itaque, qui 
Celliupoli erant, audita caede Caesaris primum omnes Romanos cuiuscun- 
que aetatis in. ea urbe habitantes iugularunt, et moenibus egregie munitis 
tutissimum in iis receptum ac praesidium habuerunt. Deinde suis militibus 
in duas partes divisis una parte triremes suas, quae omnino octo erant, com- 
pleverunt, eisque navarchum Berengarium Entencam praefecerunt, ut ex in- 
&idiis naves Romanorum onerarias, seu ascendentes, seu descendentes, in Hel- 
lesponti angustiis exceptarent: altera armis omnibus sumptis praedatum in 
Thraciae reliquae perniciem exiverunt, eamque noctu atque interdiu incursan- 
do vastare coeperunt. Ac Berengarius Entenca cum omni sua classe providen- 
tia numinis exiguo tempore summum discrimen adiit, Nam cum imprudentes 
in sexdecim naves, quae tum ex urbe Genua adveniebant, metu piratarum 
egregie armatas incidissent, partim demersi, partim caesi sunt. Navar- 
chus vero Berengarius cum multis suorum captus suis popularibus venditur. 
(V.) Verum Catalani adeo subito et classe et magna parte suorum amissa 
complures dies immoti manserunt, incertum eventum metuentes, imminuta 


998 NICEPHORI GREGORAE 


A. BL. τε ἐγένοντο καὶ μάλα ταῖς γνώμαις περιδεεῖς. ὑπέτρεχε γὰρ ai- 
67931 τῶν τὰς διανοίας καὶ οὐ μετρίως ἐσπάραττε τό,τε τῶν Mac- 
6836 σαγετῶν δέος, ὅτι κατὰ τὴν ᾿Ασίαν αὐτοῖς συστρατεύοντες ἔξεπο- 
Imp, Αὐἀτοπιλεμώϑησάν τε κατ᾽ αὐτῶν ἐπὶ μικραῖς τισε ταῖς αἰτίαις xal συ- 
V. 115 χνοὺς αὐτῶν πεφονεύκασε" τούς τε αὖ τῶν Θρᾳχῶν στρατιώτας 
E ἀλλὰ καὶ αὐτοὺς o), μικρῶς ἐδεδίεσαν. τάς τε γὰρ χώρας αὐτῶν 
χϑὲς καὶ πρώην συχνὰ παρεξιόντες ἐδήουν καὶ τὰς οἴκίας ἀδεῶς 
ἐνεπίμπρασαν" καὶ οὐδεμίαν οὐδέσι φιλανϑρωπίως κατέλιπον 
. πρόφασιν, ὥστε βουληϑεῖσι σπείσασϑαι τῷ βασιλεῖ κείσεσϑαί 
Ἐσφισι τὸ πρᾶγμα κινδύνων ἐχτός. καὶ τό γε τῶν φόβων ἔσχατόν 
σφισιν ὑπῆρχεν, ὅτε καὶ τὸν βασιλέα lay ὄντα ἐπίδοξον 
ἤχουον ἥχειν ἐπ᾽ αὐτοὺς σὺν πολλῷ τῷ ὑτρατῷ. ὅϑεν βαϑεῖαν 
περὶ τὸ φρούριον τάφρον ἐλάσαντες καὶ χάρακα κύχλῳ βαλλόμε: 
γοι πρὸς πολιορκίαν παρεσχευάζοντο, πολλὰ πρότερον ἐκ τῆς. 
λείας ἐνθέμενοι τὰ χορτάσματα. ἐπεὶ δ᾽ ὅ,τε χρόνος ἐτρίβετο 
xal ἡ προσδοχωμένη τοῦ βασιλέως ἔφοδος οὗ παρῆν, ἐπ᾽ ἄλλα; 
P. 140 ἐτρέποντο σχεμμάτων ὁδούς. ἀλλὰ γὰρ οὕτω τοῖς Κατελάνοις 
τῶν πραγμάτων συνελαϑέντων οὐκ ἦν ἐπ᾽ ἀλλοδαπῆς διάγειν 
φόβων ἐκτός" ἀλλ᾽ ὑποψίαι χινδύνων πολύτροποι πανταχῦϑεν 
ἔϑραυον σφᾶς. ὅϑεν εἷς ἀνάγκας τοιαύτας ἐληλυϑότες ἐπινοοῦσι 
πρᾶγμα κακομήχανον καὶ πολὺν κατὰ τῶν Ῥωμαίων ὠδῖνον τὸν 
ὄλεθρον. xol δὴ διαπρεσβεύονται περὶ συμμαχίας πρὸς vot; 
ἀντιπέρας οἰκοῦντας τῶν Τούρκων καὶ λαμβάνουσι τότε μὲν πεν- 
Βτακχοσίους ὁπλίτας τρισχίλιοε ὄντες αὐτοί" μετ᾽ οὐ πολὺ δὲ καὶ 











4. σμικραῖς A, — 8. ἐνεπίμπρ. À., ἐνεπίπρ. ὟΥ.. 


audacia et animis valde trepidis. Kos quippe incesserat ac non rsediocr- 
ter turbabat Massagetarum metus, quorum in Asia secum militantium inimi- 
citias parvis de causis susceperant, occisis etiam eorum quamplurimis. Quis 
et 'Thracios milites haud parum timebant, quorum agros et aedes paul 
ante crebris incursionibus vastaverant, ac domos audacter incenderant. Nec 
ullam sibi veniae a quoquam impetrandae spem reliquerant; ut nec si veF- 
lent pacem cum Imperatore facere, citra periculum eam facturos se spere- 
rent. lllud autem terrorem eis maximum incutiebat, quod Imperator Mi- 
chaél mox adventurus et eos magnis cum copiis oppugnaturus ferebatur. 
Igitur profunda fossa circum castellum ducta, eaque vallo undique munita, 
ad tolerandam obsidionem se accingebant, commeatu ex p sibi ante 
proviso et in oppidum intromisso. Sed cum tempus tereretur , et expecta- 
tus Imperatoris adventus differretur, ad alia consilia se convertunt. ἴῃ eas 
enim angustias redacti, ut. externo in solo nusquam securi vivere possent, 
sed undique vario periculorum terrore urgerentur, in eam inquam necessi- 
tatem adducti funestam et ultimum Romanis exitium allaturam fraudes ex- 
cogitant. 'Turcos in adverso littore habitantes missis legatis socios sibi 
asciscunt , et cum ipsiter mille essent, quingentos ab illis accipiunt. Nec 








HISTORIAE BYZANTINAE VII. 4. 229 


ἑτέρους οὐκ ὀλίγους αὐτομόλους ἰόντας" σὺν οἷς ἐξιόντες συχνὰ Α. C. 
τὴν ὕμορον χώραν ἐδήουν καὶ πάσας ἀγέλας συνήϑροιζον ἵμπὼν “Ὁ 
τε καὶ βοῶν xal ποιμνίων ἅμα τοῖς ἔχουσιν. ἐπεὶ δ᾽ ἐπισιλέον 1398 
φέρειν οὐκ ἦν οὔτε Ῥωμαίοις, οὔτε τοῖς βασιλεῦσι Ῥωμαίων, πο- 
ϑλέμου συγχρότησις οἴχονομεῖται παρ᾽ ἀμφοτέρων. (ς΄.) Τῶν 
οὖν Κατελάγων ἅμα τοῖς Τούρκοις δυοῖν μεταξὺ πολιχνίων τὰς 
διατριβὰς τηνικαῦτα ποιουμένων, Κυψέλλων καὶ πρων φημὶ, € 
ὑγαλαβὼν ὃ βασιλεὺς ἹΠιχαὴλ τὰς Θρακιχάς τε καὶ ἸΪακεδονικὰς 
δινάμεις καὶ ξύν γε αὐταῖς τάς τε ἸΠασσαγετῶν καὶ ὅσαι τῶν 
10 Τουρχοπούλων φάλαγγες ἦσαν, κατεστρατοπέδευσε πρὸς τὸ περὶ 
τοὺς πρους πεδίον. χίλιοι δ᾽ ἦσαν ot Τουρκόπουλοι οὗτοι, oi 
τῷ Σουλτὰν ᾿4ζατίνῃ πρὸς Ρωμαίους, ὡς εἰρήκειμεν, ἠκολούς- 
ϑησαν μὲν αὐτομολήσαντι, ἀπαχϑέντι δ᾽ ἐχεῖϑεν μετὰ τῶν Ἐὖ- 
ρωπαέων Σχυϑῶν, ὡς δεδήλωται, οὔτε συναπήχϑησαν καὶ τὴν Ὁ 
Ιδ' Ῥωμαίων ἀσπασάμενοι συνδιαίτησιν καὶ τὸ ἱερὸν μετὰ τῆς εὖσε- 
βείας ἕλοντο βάπτισμα " καὶ ἧσαν τοῦ λοιποῦ τῇ Ῥωμαίων ἐξε-- 
ταζόμενοι καὶ αὐτοὶ στρατιᾷ. ἐπεί γε μὴν οὐ πάνυ πολλῶν πα- 
θελϑουσῶν ἡμερῶν ἧκόν τινες τῶν σχοπῶν ἀπαγγέλλοντες ἥκειν. 
τοὺς πολεμίους, ἀναστὰς ὃ βασιλεὺς τόν τε στρατὸν ὁπλίζεσθαι 
?0xal τοὺς στρατηγοὺς καὶ ἡγεμόνας παρατάττεσθαι καὶ παρατάτ- 
τεῖν ἐκέλευε πρὸς τὸν πόλεμον τούς τε λοχαγοὺς καὶ τὰς φάλαγ-Ὲ 
γας, τοὺς μέντοι πολεμίους τριπλῆν πεποιηκότας ἰδόντες τὴν τά-- 
&v τριπλῆν καὶ αὐτοὶ πρὸς ὁμοίαν ἀντιπαράταξιν τὴν ἑαυτῶν πε- 
ποιήχεσαν. καὶ τὸ μὲν εὐώνυμον κέρας οὗ ΤἸουρχόπουλοι μετὰ 


7. τηνιχαῦτα add. Α. 18. ἐκεῖϑεν Α.. ἐκείνῳ W. — 20. τοὺς 
σερατ. --- παρατάττεσθαι καὶ add. Α. 


longo post multi etiam transfugae se ad illos conferunt: cam quibus egressi 
finitimos agros infestabant, atque omnes equorum et boum et ovium 
Una cum earum rerum possessoribus colligebant. Quae cum nec Romani 
nec Romanorum Imperatores ferre diutius possent, bellum utrinque appa- 
rari coeptum est. (VI.) Catalanis igitur et Turcis intet duo oppidula, ὧγ. 
pea et Apros, per illud tempus commorantibus, Imperator Michaél cum 
iis et Macedonicis copiis, nec non Massagetarum et 'T'urcopulorum 
phalangibus, in ea planitie quae est circa Apros castrametatur. Erant 
autem illi 'Turcopuli mille, qui Sultanum Azatinem, cum is ad Romanos, 
üt ante diximus, transiisset, sequuti erant: sed cum illo ab Europaeis 
Scythis, ut et supra dictum est, abducto non abierant, verum Romanorum 
consuetudinem una cum religione et sacro baptismate amplexi fuerant, at- 
que ex eo inter Romanos milites numerabantur. Cum haud multi dies ela- 
psi fuissent, et aliqui e speculatoribus adventum hostium nunciarent , sur- 
&itImperator; exercitum in armis esse iubet; ducibus ac tribunis edicit, : 
rati sint ipsi, ac praeterea cohortium ductores cohortesque instruant. Qvi 
cm hostilem aciem tripartito distributam viderent, suam ipsi quoque, ut 
aequalis pugna jesset, üripartito diviserunt. Ac Turcopulos quidem cum 








230 NICEPHORI GREGORAE 


A. M. τῶν Ἰϊασσαγετῶν ἐκληρώσαντο' τὸ δεξιὸν δ᾽ οἱ τῶν Ἰακεδονι- 
o κῶν τε καὶ Θρᾳκικῶν ἱππέων ἐπίλεκτοι " τὸ δὲ μέσον οἱ πλεῖστοι 
6836 καὶ λοιποὶ μετὰ τοῦ πεζοῦ. ὃ δὲ βασιλεὺς περιϊὼν τὰς τάξεις 
pr eri l"ine9dovye πρὸς δρμὴν ἀνδρικήν. (Ζ.) Ἅμα δ᾽ ἡλίῳ xai οἱ 
Ε πολέμιοι προσελάσαντες μετωπηδὸν ἔστησαν ἑαυτοὺς, ἔχοντες uivb 
V. 116 ἐφ᾽ ἑχάτερα τῶν κεράτων τοὺς Τούρκους" τὰς δὲ τῶν Κατελά- 
vov ὅπλιτικὰς φάλαγγας μέσας διὰ τὸ βάρος. οἱ μὲν δὴ IMacca- 
γέται καὶ πάλαε ἀποστασίαν ὠδίνοντες διὰ τὸ μὴ πάνυ τοῖς Ῥω- 
μαίων ἀρέσκεσϑαι ἤϑεσιν, ἤδη δὲ καὶ λαϑραίας προσχλήσεις d 
Ρ. 141 ξάμενοι παρὰ τῶν Εὐρωπαίων Σκυϑῶν, ἐξαίφνης ἐπὶ τοῦ πολέ 1 
μου τὸν δόλον ἐξέφηναν. ἄρτι γὰρ τῆς συμβολῆς τῶν στρατευ- 
μάτων ἑκατέρωθεν σημανϑείσης εὐθὺς ἐνέκλιναν οὗτοι καὶ παρὰ 
μέρος ἔστησαν, μήτε Ῥωμαίοις βοηϑοῦντες, μήτε τοῖς πολεμίοις 
μαχόμενοι. τὸ δ᾽ αὐτὸ καὶ οἱ Τουρκόπουλοι πεποιήκεσαν, εἴτε 
συγκείμενον ὃν ἀμφοτέροις τὸ πονηρὸν τουτὶ δρᾶμα, εἴτε τοῦ και- 15 
ροῦ σχεδιάσαντος οὕτωσί πως. ὃ δὴ καὶ τὰ ἔσχατα ἔσφηλε τοὺς 
Β'Ῥωμαίους ἐν ἀχμῇ τοῦ πολέμου καὶ ὅλον τῆς τύχης τὸν χλῆρον 
ἐνεχείρισε φέρον ἀπόνως τοῖς πολεμίοις. ἀπροσδόχητον γὰρ οἵ- 
τωσὶ τὸ τοσοῦτον δεινὸν ἐπελϑὸν τῷ στρατῷ τοσαύτην ταῖς τού- 
των ψυχαῖς ἐνέσπειρε τὴν δειλίαν καὶ τοσοῦτον ἐπήνεγκε ϑύρυβονθ 
καὶ τῶν τάξεων σύγχυσιν, ὅσην ἂν ἐπενέγχῃ καὶ βαρὺς ἐπιβρίσας 
ἀπαρχτίας κατὰ φορτίδος ἐπὶ μεγάλου πλεούσης πελάγους καὶ 
τούς τε κάλως καὶ τὰ ἱστία συντρίψας τελευταῖον καταδῦναι xci 
C αὐτὴν ἐς βυϑοὺς καὶ πυϑμένας βιάσηται. — (H.) 'O μέντοι βασι- 


Massagetis in sinistro, Macedonicos et 'T'hracios delectos equites in dextro 
cornu collocarunt: reliquos autem, eosque plurimos, cum. peditatu in me- 
dio constituerunt. Imperator vero circum ordines obequitans suos ad for- 
titer pugnandum cohortabatur. (VIL) Orto sole hostes in occursum pro- 
gressi ex adverso consistunt , 'Turcis in utroque cornu collocatis, Catalanis 
medium ob armorum gravitatem obtinentibus. Ibi Massagetae, qui iam olim 
defectionem parturiebant, quod Romanorum moribus haud delectarentur, 
et iam occulte ab Europaeis Scythis invitarentur, dolum cum iam in pro- 
cinctu starent aperuerunt. Nam cum signum pugnae utrinque datum esset, 
statim ii inclinati seorsum constiterunt, nec Komanos adiuvantes, nec ad- 
versus hostem pugnantes, Idem et 'T'urcopuli fecerunt, sive inter utrosque 
de ea fraude convenisset, sive occasio ipsa derepente id consilii sugget- 
sisset. Id quod Romanis in ipso discrimine maximum damnum attulit, εἰ 
integram hostibus victoriam nullo labore peperit. Siquidem tanta clades, 
raeter omnem expectationem exercitui illata , tantum terrorem animis mt- 
itum incussit, tantum apud eos tumultum potus ordinibus excitavit, 
quantum Aquilo cum onerariam in medio pelago navigantem violentus 
ritur, eandemque confractis rudentibus et velis in imum tandem fundum et 
gurgitem maris demergit. (VIIL) Imperator autem, cum aciem subito tur- 








HISTORIAE BYZANTINAE VIL 4. 291 


λεὺς οὕτωσὶ ταραττομένας τὰς τάξεις ἐξαίφνης ἰδὼν καὶ πρὸς qv- — A. C. 
γὴν τὸ πλεῖστον ὁρώσας σπουδῇ περιϑέων ἡγεμόνας καὶ στρατη-- τὰ 
Ü γοὺς χαὶ λοχαγοὺς ἐπεβοᾶτο σὺν δάχρυσιν ἐξ ὀνόματος, στῆναι 1398 
^" 4 - ^ c , € Imp. Ándron. 
παραχαλῶν xal μὴ προῖχα τοῖς πολεμίοις ουτωσὶ προδιδόναι 'Ῥω-- senioris. 
δμαίων τὴν τύχην. oi δὲ μιχρὰ τῶν λεγομένων φροντίζοντες ᾧχον- 
To φεύγοντες ἀμεταστρεπτί, ἀλλὰ γὰρ ἐς τοσαύτην κεχωρηχότα D 
τὴν ἀπόγνωσιν τὰ πράγματα βλέπων ὁ βασιλεὺς καὶ τοῦ πεζοῦ τὸ 
πλεῖστον ἀφειδῶς ὑπὸ τῶν πολεμίων κατακοπτόμενόν τε καὶ συμ- 
πατούμενον, ἔγνω καιρὸν ἔχειν ὑπὲρ τῶν ὑπηχόων ἀφειδεῖν éav- 
10τοῦ χαὶ κίνδυνον ἀναδέχεσθαι προφανῇ, κατήγορον ἐσόμενον τῆς 
τῶν στρατευμάτων ἀγνωμοσύνης. καὶ μὲν δὴ καὶ εἰς τοὺς ἀμφ᾽ 
αὑτὸν συστραφεὶς (λίαν δ᾽ ἦσαν οὗτοι βραχεῖς) ,,νγῦν ἄνδρες," E 
ἔφη, καιρὸς, ὅτε βελτίων ὃ ϑάνατος γίνεται τῆς ζωῆς, τὸ δὲ 
Lj» τοῦ ϑανεῖν πιχρότερον.7 ταῦτα εἰπὼν καὶ τὴν ϑείαν ἐπικα-- 
15λεσάμενος συμμαχίαν ἅμα αὐτοῖς ἐμιβάλλει χατὰ τῶν πολεμίων 
xai φονεύει μὲν ἔστιν οὖς τῶν προβόλων, διαῤῥήγνυσι δὲ τὴν φά-- 
λαγγα, ϑόρυβον δ᾽ οὐ μικρὸν ἐμποιεῖ τῷ στρατοπέδῳ τῶν πολε-- 
μίων. πολλοῖς γε μὴν καὶ αὐτὸς περιπαρεὶς ἅμα τῷ ἵππῳ τοῖς 
βέλεσιν, αὐτὸς μὲν ἄτρωτος ἔμεινε" τοῦ δ᾽ ἵππου πεσόντος αὖ- 
ϑυτὸς ἐκινδύγευσε κυχλωθῆναι παρὰ τῶν πολεμίων. καὶ τάχ᾽ ἄν ἐς Ἑ 
τοσοῦτο κακοῦ τὸ πρᾶγμα προὐχώρει, εἰ μή τις τῶν ἅμα αὐτῷ 
τὴν βασιλέως ζωὴν τῆς ἑαυτοῦ ἀλλαττόμενος ὑπ᾽ εὐνοίας αὐτῷ 
μὲν βασιλεῖ τὸν ἑαυτοῦ δίδωσιν ἵππον, δι᾽ οὗ καὶ σέσωσται δια- 
δρὰς τὸν ἐπικρεμασϑέντα κίνδυνον" ὃ δ᾽ ἀποβὰς συμπατεῖται 


8. κοπτόμενον Α. 9. ὑπὲρ τῶν om. A. 


bari vidisset, et maximam partem fugam spectare, celeriter circumvectus 
duces, tribunos, centuriones nominatim cum lacrymis inclamat, hortaturque 
ut stent, nec ita facile hostibus fortunas Romanorum prodant. At illi pa- ' 
rum eius verba curabant; immo effuse fugiebant. Quamobrem Imperator 
in tanta rerum desperatione, cum partem peditum maximam caedi ab hostibus 
et crudeliter conculcari videret, tempus adesse statuit, quo pro subditis 
slute sua neglecta manifestum pe ioxlii adiret, eoque argumento perfi- 
diam militum refellere. Igitur ille ad suos conversus, qui auci erant, 
»nünc," inquit, ,,viri, tempus illud est, quo mors vita potior habeatur et 
vita morte acerbior." Quae cum dixisset, et divinam opem implorasaet, 
cum illis impetum in hostem facit, et pro atores quidem aliquot occi- 
dit, ac ph perrupta non parvam hostili exercitui trepidationem inu- 
cit. Sed multis ipse quoque simul cum equo telis undique obrutus, nec 
tamen vulneratus, equo collapso parum abfuit, quin ab hostibus circumda- 
retur. Ac fortasse eo infelicitas illius pugnae processisset, nisi quidam e 
comitibus benevolo affectu impulsus sua ipsius morte Imperatori vitam rede- 
misset, et suum equum illi dedisset ; quo conscenso incolumis quidem ille eva- 
sit, et impendens periculum effugit: is vero quiex equo desiluerat, ab ho- 


292 NICEPHORI GREGORAE 


^A. M. παρὰ τῶν πολεμίων xol ἀπαλλάττει τοῦ lov. (Θ.) Ὁ μὲν οὖν 
err βασιλεὺς ἄπεισιν ἐκεῖθεν ἐς ΖΔιδυμότειχον " μαχρὰν δὲ παρὰ τοῦ 
6886 πατρὸς xal βασιλέως ἀκούει τὴν μέμψιν ,- ὅτι βασιλεὺς ὧγ otx ᾷ 
ἴωρ. Andro ci πράττει τῆς βασιλείας ἀφειδῶν τῆς οἰκείας ζωῆς οὑτωσὶ xai 
P. 142 τὸν τῶν Ῥωμαίων κίνδυνον διακυβεύων ἐπὶ τοῦ σώματος οἷον 3 
αὐτομάτου. oi δὲ πολέμιοι τοὐντεῦϑεν ἐς δίωξιν τῶν φευγόντων 
τραπόμενοι οὗς μὲν ἔκτεινον, ovg δὲ ζωγροῦντες εἶχον " ἕως γε 
γνομένης ἑσπέρας ἀπεῖπον τὴν δίωξιν. ἅμα δ᾽ ἡμέρᾳ σχυλεύσαν- 
V. 117 τες τοὺς νεκροὺς καὶ τὰ λάφυρα διελόμενοι ἀδεῶς τὰς ἐπὶ Opirr 
Βκχώμας ἐπόρϑουν καὶ ἔκαον ἐπιτρέχοντες. οὗ πολλαὶ μεταξὺ διῆλ-10 
Sov ἡμέραι καὶ πρὸς Κατελάνους αὐτομολοῦσιν οἵ ῥηϑέντες Τουρ- 
κόπουλοι καὶ ἀσμένως δεχϑέντες τοῖς τοῦ Χαλὴλ ὡς ὁμοφύλοις 
, συγκατελέγησαν Τούρχοις. Χαλὴλ δ᾽ 0 τῶν Τούρχων ἀρχηγὺ; 
ὠνομάζετο. (1) Μετ᾿ οὐ πολὺ δ᾽ ἐχπολεμωθῆναι συνέβη τὸν 
τε Φαρέντζαν Τζυμῆν καὶ τὸν Πιριγκέριον Τέντζαν κατὰ 'βιχα- δ 
Cgóprov τοῦ ἑαυτῶν ἡγεμόνος, ἀνάξιον εἶναι λέγοντας, τῶν εὖ 
γεγονότων ὄντας αὐτοὺς ἄρχεσθαι παρ᾽ ἀνδρὸς δυσγενοῦς καὶ 
βαγαύσου τὴν τύχην. καὶ ἵνα τὰν μέσῳ συντέμω, ὅπλοις ἐπιτρέ 
πουσι τὴν τῆς ἔριδος τύχην. ἀλλ᾽ ὃ μὲν Πιριγκέριος Τέντζας πί- 
πτει παρὰ τὴν μάχην εὐθύς" ὃ δὲ Φαρέντζας Ἰζυμῆς καταφεύ- 9 
yt πρὸς βασιλέα χἀνδρόνικον" καὶ οὕτω παρ᾽ ἐλπίδα λαμπρᾶς 
τυγχάνει τῆς ὑποδοχῆς, ὥστε καὶ ἐς τὸ τοῦ μεγάλου δουκὸς áva- 
Ὀγεται ἀξίωμα καὶ Θεοδώρᾳ τῇ τοῦ βασιλέως ἀδελφιδῇ χηρευούση 
συζεύγνυται. (144.) Ἐπεί γε μὴν οἱ ἸΜασσαγέται λαϑραίας 
15. Φάρεντα Τέύην À. 18. τ᾽ dy À. 20. Φαρέντας A. 


stibus conculcatus occubuit. (TX.) Inde Imperator Didymotichum prof 
ciscitur, et prolixe ἃ patre obiurgatur, quod Imperator non pro lmperii 
dignitate se gesserit, sed fortunam Romanorum in eius salute positam pe- 
yiculosae aleae velut sua sponte commiserit. Mostes vero exinde ad perse- 
uendos eos qui fugerant conversi alios occiderunt, alios vivos coeperunt: 
onec superventu noctis revocati a persequendo destiterunt. Mane cada- 
veribus spoliatis, divisisque manubiis, 'Thracios pagos impune incursando 
vastabant etincendebant. Non multis ex eo diebus clapsis 'Turcopuli illi 
n diximus, ad Catalanos deficiunt, cupideque accepti in Chalelis turmam 
id nomen erat Turcorum duci) referuntur, et cum 'lurcis popularibus 
" suis conscribuntur. (X.) Non ita multo post accidit, ot Ferrandus Xime- 
nes et Berengarius Entenca. cum Rocaforta duce suo graviter dissiderent: 
indignum esse dicentes, se claris ortos natalibus homini ignobili et sordidae 
fortunae parere. Ne autem longum faciam, litis disceptationem armis per- 

mittunt, Ac Berengarius quidem Entenca statim in pugna cadit. AcF'er- 

randus Ximenes ad Imperatorem Andronicum fugit: a quo praeter spem ife 
splendide exceptus est, ut ei Magni Ducistitulus decerneretur, et uxor daretur 

ora, Imperatoris ex sorore neptis, quae tum vidua erat. (XI.) Cae 

terum cum Massagetae, clandestinis pactionibus ad Scythas praemissis, 











HISTORIAE BYZANTINAE VII. 5. 2338 


ἔφϑησαν πέμψαντες ἐς τοὺς Σχύϑας συνϑήκας πανοικὶ πρὸς αὖ- — A. C. 
τοὺς αὐτομολήσειν ἐπαγγελλόμενοι, ἀναλαβοῦσιν ἤδη γυναῖκας ἅμα — 24 
8 χαὶ παῖδας καὶ μέλλουσι διαβαίνειν τὸν «Αἷμον τὸ 0goc, ὃ δὴ με- 1828 
ϑύριον νῦν ἔστι Ῥωμαίοις τε καὶ Βουλγάροις, ἀϑρόοι σφίσιν gr icri 
5 TovoxónovAo: σὺν Κατελάνων συχνοῖς ἐπεισπίπτουσιν αὐτοῦ zovE 
παρὰ τὰς ὑπωρείας καὶ πλὴν ὀλίγων ἅπαντας ἡβηδὸν συναπέσφα-- 
fav. τοῖς γὰρ ἸΠασσαγέταις αὐτοὶ συστρατεύοντες ἐκ πολλοῦ καὶ 
πολλῶν πολλάκις χεχοινωνηκότες ἀλλήλοις κερδῶν καὶ λαφύρων 
xui φιλονεικεῶν ἐν, τοῖς μερισμοῖς οὐχ ὀλίγων καὶ ἀεὶ τὴν ἥττονα 
τὺ μοῖραν λαγχάνοντες, ἅτε μὴ δυνάμενοι πρὸς ἰσχυροτέρους ἀσϑε- 
γίστεροι μάχεσϑαι, διεπέττευον οὕτω τὸν χρόνον ὑπ᾽ ὀδόντα ϑα-Ε 
λαμευομένην τρέφοντες τὴν ὀργήν. ἣν δὴ καὶ ἐπὶ καιροῦ νῦν εὖ-- 
τυχῶς ἐς προῦπτον ἐξέῤῥηξαν. καὶ ταῦτα μὲν οὕτως. 
&. Ἡ δὲ τοῦ βασιλέως σύζυγος ᾿Ανδρογίχου Εἰρήνη φύσει P. 143 
ηιλότιμος οὖσα ἠβούλετο κατὰ διαδοχὴν παῖδας καὶ ἀπογόνους 
αὐτῆς ἐς ἀπείρους ἡλίους κληροῦσϑαι τὴν τῶν Ρωμαίων ἀρχὴν V. 118 
καὶ τὸ βασίλειον τουτὶ χράτος καὶ ἀϑάνατον διασώζεσθαι τὴν 
μνήμην αὐτῆς ἐν τοῖς τῶν ἀπογόνων ὀνόμασι. τὸ δὲ καινότερον, 
ὅτι οὐ μοναρχίας τρόπῳ κατὰ τὴν ἐπικρατήσασαν Ῥωμαίοις ἀρ-- 
ϑη)χῆϑεν συνήϑειαν, ἀλλὰ τρόπον adarivixóv διανειμαμένους τὰς Β 
Ῥωμαίων πόλεις καὶ χώρας ἄρχειν κατὰ μέρη τῶν υἱέων ἕχαστον, 
ὡς οἰχείου χλήρου καὶ χτήματος τοῦ λαχόντος, ἐκ πατρῶν μὲν / 
ἐς αὐτοὺς xarà τὸν ἐπιχρατήσαντα νόμον ταῖς περιουσίαιφ, xoi 


7. αὐτοὶ add. Α. 


velle se ad eos una cum omnibus familiis transfugere significassent , iam- 

que uxoribus et liberis ad se revocatis per Haemum trausituri forent ( qui 

qudem mons Romanos ἃ Bulgaris hodie disterminat ), in eos Turcopuli 

írequertes et conferti cum Catalanis quamplurimis circa radices nfontis im- 

petum faciunt, et paucis exceptis omnes promiscue occidunt. Nam cum 

longo tempore commilitones Massagetarum fuissent, in lucri et praedae par- 

tem cum iis saepe venerant; et altercationibus non paucis in partitione 

manubiarum exortis, minorem portionem semper acceperant. Quod autem 

infirmiores essent, et adversus fortiores pugnare non auderent, tempus ve- 

luti fefellerant, et iram animoinsidentem tacite aluerant, quae tandem oppor- 

tuna occasione oblata in apertum erupit. Et hsec quidem in hunc modum 

gesta sunt. ) ; : 
5. At Irene Imperatoris Andronici uxor, ambitioso ingenio mulier, suos 

liberos εἰ nepotes Imperii Romani successionem ac summam potestatem te- 

nere per multas aetates, et immortalem sui memoriam in posterorum no- 

Rinibus perianere cupiebat : et, quoe insolentius erat, non more monarchi- 

c, qui iam inde antiquitus apud Romanos vigeret, sed eo qui apud Lati- 

nos receptus esset, Romanas proviucias ita dividi volebat, ut fil omnes, in 

cà quisque sorte ac ditione quae sibi obtigisset plenum dominium haberent, 

1b ipso quidem patre ad illos devolutum , ut iuris est in bonis ac possessio- 





234 NICEPHORI GREGORAE 


A. M. xr50:0t τῶν βαναύσων ἀνθρώπων xori(vrog* παραπεμπομένου 
6791 δ᾽ ἔπειϑ᾽ ὁμοίως ἐς τοὺς ἐφεξῆς παῖδας xal διαδόχους. Δατί- 
6836 wv γὰρ οὖσα γέννημα καὶ παρ᾽ ἐκείνων εἰληφυῖα τουτὶ τὸ νεώτε- 
-— Androl-Qoy ἔϑος Ῥωμαίοις ἐπάγειν ἐβούλετο. ἐνῆγε δ᾽ ἐς τοῦτο τὰ ud- 
C Àiora γνώμη ζηλότυπος, ἣν ὡς μητρυιὰ περὶ τὸν προγονὸν ἔτρε-5 
ge, τὸν βασιλέα φημὶ Πιχαὴλ, ὃν ἐκ τῆς προτέρας συζύγου 
τῆς ἐξ Οὔγγρων ὃ βασιλεὺς γεγέννηχεν. ἔφϑημεν γὰρ εἰρηχότες,͵ 
ὡς ἐξ ἐκείνης μὲν γεγέννηκε παῖδας δύο, τόν τε βασιλέα Μιχαὴλ 
καὶ Κωνσταντῖνον τὸν δεσπότην" ἐκ δὲ τῆς Εἰρήνης ταυτησὶ τῆς 
Ὁ ἐκ “γγιβάρδων ϑυγατέρα μὲν μίαν τὴν Σιμωνίδα, περὶ ἧς iu-10 
προσϑεν εἰρήκειμεν, ὅπως ἐπέμφϑη σύζυγος τῷ Κράλῃ Σερβίας" 
υἱοὺς δὲ τρεῖς, Ἰωάννην, Θεόδωρον καὶ Ζ]΄ημήτριον " οὗς δὴ πάν- 
τας βασιλέας ἐβούλετο καϑιστᾷν δευτέρους μὲν μετὰ τὸν προγο- 
νὸν Πιχαὴλ κατὰ τὸ τῆς τιμῆς ἀξίωμα" δευτέρους δὲ καὶ κατὰ 
τὴν διανομὴν τῆς Ῥωμαϊκῆς ἡγεμονίας " αὐτονόμους δὲ xal atro-15 
P. 144 χράτορας ἑκάστους καὶ μηδένα μηδενὶ ὑπακούοντας. (B.) Ὁρῶσα 
τοίνυν τὸν βασιλέα καὶ σύζυγον στοργὴν αὐτῇ χαριζόμενον πλείονα 
ἢ κατὰ σύζυγον ἐνόμισεν ἕξειν χαταπειϑῇ καὶ πρὸς τὰ περὶ τῶν 
παίδων βουλεύματα. ὅϑεν οὐ διέλιπε λάϑρα νύχτωρ καὶ μεϑ' 
ἡμέραν αὐτὸν ἐνοχλοῦσα δυοῖν ϑάτερον καταπράξασϑαι" 5 v2 
βασιλέα ἹΜιχαὴλ ἀποχειροτονῆσαι τῆς βασιλικῆς ἀρχῆς καὶ ταύτην 
διαμερίσασϑαι τοῖς υἱέσιν αὐτῆς" ἢ τό γε δεύτερον, κοινωνοὺς καὶ 
B συμμεριστὰς αὐτῷ καὶ αὐτοὺς καταστῆσαι τοῦ κράτους. τοῦ δὲ βα- 
4. τὰ om. A. 5. πρόγονον W. 8. δύολ., δύω W. 19. ad" 
ἡμέρ. A. μεθημέραν W. ' 


nibus hominum plebeiorum; ab illis autem deinceps ad eorum liberos e 
euccessores simili modo transmittendum. Nam cum Latina stirpe orta esset, 
novum etiam hunc morem, ab illis acceptum, ad Romanos transferre in- 
stituebat. Maxime autem ad eum conatum impellebatur zelotypia quadam, 
quam ut noverca animo conceperat adversus privignum Michazlem Princ- 
pem, quem Imperator ex priore coniuge, ab Hungaris oriunda, suscepe- 
rat. Nam prima uxor, ut supra diximus, duos filios marito pe 
Micha&lem Imperatorem et Constantinum Despotam : Irene vero haec Los- 
gobardica filiam unam Simonidem quam ante diximus Crali Serviae nuptun 
esse missam : filios vero tres, Ioannem, 'Theodorum, Demetrium: quos illa 
omnes designare Imperatores studebat: qui secundum quidem locum a pri- 
vigno Michaele tum dignitate , tum ipsa Romani Imperii partitione obtiae- 
rent; sed sui tamen iuris essent, et summam potestatem haberent, ita vt 
nemo alteri pareret. (IL) Cum igitur se affectu plus quam coniugah diligi 
& coniuge eodemque Imperatore cerneret, eum credidit futurum aibi obee- 
quentem ad ea, quae liberorum suorum causa decrevisset. Itaque ei clan 
noctu atque interdia perpetuo instabat, alterutrum ut faceret, sive Michaeli 
ebrogaret Imperium, idque inter suos filios divideret: sive hos illi partic 
pes et consortes Imperii redderet. Respondente antem Imperatore , neías 











HISTORIAE BYZANTINAE VII. 6. 285 


σιλέως ἀδύνατον εἶναι λέγοντος παραλύειν τὰ διὰ πολλῶν ἤδη τῶν ^. C. 
χρόνων κυρωϑέντα τε καὶ βεβαιωθέντα βασιλικὰ νόμιμα, 7) δὲ ἃ 
πρὸς ὀργὴν ἐξήπτετο καὶ διάφορα καὶ ποικίλα ἐδείκνυ πρὸς τὸν 1898 
σύζυγον καὶ βασιλέα τὰ σχήματα" νῦν μὲν λυπουμένη καὶ áno-. Senioris. 
δλεγομένη τὸ ζῇν, εἰ μὴ τοὺς υἱέας ὄψεται ζῶσα βασιλικοῖς xo- 
σμηϑέντας συμβύλοις" νῦν δὲ ἀχκιζομένη καὶ ϑρυπτομένη καὶ 
οἷον ἀπεμπολῶσα τῷ συζύγῳ τὴν ὥραν καὶ ὥνιον συγχαταϑέσεως C 
τοῦ περὶ τῶν υἱέων βουλεύματος ποιουμένη. ταῦτα πολλάκις γι-- 
γύμενα καὶ μηδενὸς ἑτέρου τῶν πάντων γινώσχοντος φέρειν οὐχ 
(07v elg τέλος τῷ βασιλεῖ, διὸ καὶ τὰ τῆς φλεγμαινούσης ἐκείνης 
στοργῆς ἤδη κατὰ μικρὸν ἐμαραένετο, καὶ ἀντεισήγετο μάχη 
διάπερος μὲν, λανθάνουσα δ᾽ ἔτι τοὺς πλείστους. τέλος δὲ καὶ 
αὐτὴν ἀπέστερξε τὴν τοῦ λέχους αὐτῆς κοινωνίαν. ([Γ.) 'H uéy- 
τοι σύζυγος Εἰρήνη παραδόξως οὕτω τὴν ταχίστην ἔρημος τῶν Ὁ 
ιδἐλπίδων καταστᾶσα πολέμιον ἔϑρεψεν iv τοῖς στήϑεσι λογισμὸν 
χατ᾽ αὐτοῦ. xal ἀμύνεσθαι ϑέλουσα μὲν, οὐχ ἔχουσα δ᾽ ὅπως 
ἄλλως, ᾧχετο ἀπιοῦσα πρὸς Θεσσαλονίκην o9 μάλα τοῦ βασι- 
λέως ἐϑέλοντος. ἐδεδίει γὰρ αὐτὸς, μὴ κατάφωρα τοῖς πλείστοις 
τὰ κατ᾽ oixov γένωνται πταίσματα. ἡ δὲ διὰ τοῦτο μᾶλλον al- 
δ) σχύνειν ἐϑέλουσα τὸν βασιλέα καὶ σύζυγον ἄπήει ϑριαμβεύουσα 
χοιγὰ καὶ λαϑραῖα τοῦ συζύγου ἐγχλήματα, τοῦτο μόνον φυλα- V. 119 
ξαμένη, τὸ πρὸς δήμους καὶ πλήϑη προφέρειν αὐτά, πρὸς δέ 
γε τὸ πρὸς οὖς ἑκάστῃ τε καὶ ἑκάστῳ οἷς ἐθάῤῥει τὰ μάλιστα πε- 


4. λυπουμένη καὶ ἀπολεγομένη εὐ infra ἀκκιζομένη καὶ ϑρυπτομένη 
εἰ ἀπεμπολῶσα Α., λυπουμένης καὶ ἀπολεγομένηᾳ οἱ ἀκκιζομένης 
καὶ ϑρυπτομένης εἰ ἀπεμπολούσης W. 


eme violari iura Imperii, quae multis iam saeculis stabilita et confirmata 
escent , illa ira inflammabatur, et habitu gestuque apud maritum varia et 
multiplex erat; nunc moerens, seque vitae pertaesam dicens, nisi filios viva 
Imperateriis insignibas ornatos videret: nunc fastidiosa et superbe delica- 
ta, ac formae usuram marito quasi nundinans, venalemque ea lege copiam 
su faciens, ut sua de filiis consilia eius consensu approbarentur. Quae 
em» saepe nemine alio conscio fierent, ab Imperatore perpetuo ferri non 
poterant. Itaque ardor ille amoris iam paulatim languescebat; et acris con- 
tentio, sed plerisque ignota, succedebat. 'Tandem etiam eiusdem thori 
coMuetudinem perosus est. (Ill) At Irene uxor praeter expectationem 
tm cito spe sua frustrata hostili in maritum odio exarsit. (Cum itaque 
ulisci illum cuperet, et aliter non posset, ''hessalonicam abiit, Impera- 
tore non admodum volenté: quippe qui vereretur, ne mala domestica vulgo 
innotescerent. Illa autem eo magis cupiens Imperatorem pudore afficere 
cepit eius peccata sibi cum illo communia eaque occulta diffamare, id 
solum cavens, ne in publico et pro concione illa proferret; ad aurem vero 
tt viris et mulieribus, quibus maxime fidebat, eadem occinere gestiens abs- 








236 NICEPHORI GREGORAE 


A. M. ριᾷδειν, πρὸς τοῦτο δὲ xol μάλα ἀφειδῶς εἶχεν 7j πολλὴν σχη- 
uos ματιζομένη σεμνότητα. ὑβριοπαϑοῦσα γὰρ καὶ μαινομένη xai 
6886 χατεπαιρομένη τῆς ἐκείνου πραότητος καὶ μήτε ϑεὸν φοβουμένη, 
Imp.Andron. , » 5» , 5 lx , , 
Senior, ///* ἀνθρώπους αἰδουμένη, πολλὰ τῆς φύσεως ἔξεφαυλισεν 
Ε ἀπόῤῥητα τοῦ συζύγου τε xal ἑαυτῆς 7] πάντολμός τε xol ἀναι- 5 
δὴς, ἃ κἂν ἠρυϑρίασε λέγουσα xal ἣ τῶν ἑταιρίδων ἀσελγεστά- 
v5. καὶ νῦν μὲν ἄλλον κατ᾽ ἄλλο μέρος τῶν μοναζόντων ἀπο- 
λαμβάνουσα κατηγόρει τοῦ ἀνδρὸς, ὅπόσα ἐβούλετο" viv δὲ 
πρὸς τὰς εἰσιούσας τῶν εὐγενῶν ταῦτά τε καὶ πλείω τούτων ἶξ- 
ἤγγελλε" νῦν δὲ πρὸς τὸν Κράλην Σερβίας τὸν ἐπὶ ϑυγατρὶ γαμ- Ὁ 
βρὸν ἔγραφεν, ὅσα οὐδὲ λέγειν χρεὼν, πανταχόϑεν ἑαυτῇ μὲν 
P. 145 περιποιουμένη τιμὴν καὶ σωφροσύνην, τῷ δὲ συζύγῳ πᾶσαν 
ffpm μηχανωμένη. οὐδὲν γὰρ οὕτως εὐρίπιστον ὡς γνώμη γυ- 
yuixóc , οὐδέ γε προχειρότερον εἰς τὸ πιϑανὰς συνθεῖναι διαβο- 
λὰς καὶ συκοφαντίας xal τὰ οἰχεῖα κακὰ περιτρέψαε τοῖς ἀνεγχλή- 15 
τοις. ἂν μισῆται, μισεῖν ὑποχρίνεται" ἂν ἐρᾷ, ἐρᾶσϑαί φησιν" ἄν 
κλέπτῃ, κλέπτεσθαι λέγει. xol ζητεῖσϑαι μὲν φάσχει, βδελύττεσϑαι 
δὲ διὰ σωφροσύνην " καὶ ἐπὶ τούτοις ἐγκαλλωπίζεσϑαί τε καὶ 9ov- 
Βπτεσϑαι οὐχ αἰδεῖται, οὐδὲ δυσωπεῖται τὸν ἔλεγχον, ἀλλ᾽ εὐδιά- 
βολα τὰ τοιαῦτα εἰδυῖα καὶ ἥδιστα ἀκοαῖς ἀκολάστοις κώδωνος ὃ 
ὀξυτέραν προτείνει γλῶτταν " καὶ ἐπιορχοῦσα παῤῥησιάζεται χαὶ 
μέγνυσι γῆν οὐρανῷ. ἂν δὲ καὶ γένει καὶ ἐξουσία προέχῃ, ἃ τοὺς 
ἐλέγχους τῶν ἐγχλημάτων πόῤῥωθεν ὅπως ποτὲ ἀποκροίονται, 
τότ᾽ εὐμενοῦς δεῖ ϑεοῦ καὶ ϑαλάσσης μεγάλης, ἀποπλῦναι τὰς 
δ. πάντολμός À., παντάτολμός W. 18. τε add. A. 


que ulla verecundia, cum alioqui magnam gravitatem simularet. Indigni- 
bunda videlicet, furens, lenitati illius insultans, ac neque Deum timens, ne- 
que homines reverita , multa coniugis et suae ipsius naturae arcana audax 
atque impudens mulier retegebat, quae vel impudicissimum scortum sine ru- 
bore haud diceret. Nunc apud monachos, alium alibi secum privatim a*- 
sumens, maritum prout libebat criminabatur. Nunc apud nobiles matrones, 
& quibus adibatur, eadem et plura recensebat. Nunc ad Cralem Serviae, 
generum suum, ea scribebat, quae vel dicere nefas est, honorem sibi unde- 
cunque et udicitiae laudem asserendo , maritum vero omnibus contameliis 
afficiendo. Nihil enim concitatius est muliebri animo, nibil aeque promptus 
ad probabiles eriminationes calumniasque confingendas et sua mala in inson- 
tes conferenda. Cum odio est mulier, simulat se odissec« cum amat, amer 
dicit: cum furatur, se compilari queritur. Ac expeti quidem se profitetur, sed 
ea esse modestia ut amatorem execretur: et huiusmodi rebus gloriari et supet- 
bire non dubitat, nihil verita ne coarguatur. Immo cum talia crimina facile 
fingi et iucunda petulantium hominum auribus esse norit, tintinnabulo se- 
nantiorem linguam exerit, audacterque peierat, coelumque terrae miscet. 
Quod si nobilitate et potentia eminet , quae res indicium omne longe sab- 
movent, quo peocata convinci possint , tum propitio Deo est opus, et m3- 











HISTORIAE BYZANTINAE VIL 5. 237 


ὕβρεις τε xul συχοφαντίας τὸν ἄϑλιον, xa9^ οὗ τὴν γλῶσσαν ἢ Α. C. 

πονηρὰ κεχένηχεν. (4..) Ὁ δὲ βασιλεὺς πρᾶός τε ὧν καὶ ἄλλως € 

δειλιῶν τήν τε γλῶσσαν αὐτῆς καὶ τό γε μεῖζον, μὴ τὸν ἑαυτῆς 1358 

ἐχπολεμώσῃ γαμβρὸν κατὰ τῶν Ῥωμαίων, λέγω δὴ τὸν Κράλην' Senioris. 
5 Σερβίας, παντοῖος ἦν ϑεραπεύων αὐτὴν xal πληρῶν τὰ περὶ τῶνο 

χοιγῶν καὶ ἰδίων πραγμάτων ἐχείνης ζητήματα xal πλέον ἢ óc- 

σποίνῃ χαριζόμενος αὐτῇ τὰ τῆς ἐξουσίας δίκαια, ἵνα λανθάνῃ Ὁ 

τοὺς πλείστους τὰ μεταξὺ σχάνδαλα. ἡ δ᾽ ἀπογνοῦσα τὴν ἀπὸ 

τοῦ βασιλέως εἰς τοὺς υἱέας βοήϑειαν, ὅποίαν ὡς εἰρήκειμεν 
ἰθαὕτη παρὰ τὸ δέον ἐζήτει, μόνη λοιπὸν ἐπεχείρει μηδενὸς ἀμε-- 

λοῦσα τῶν ὅσα πρὸς δύναμιν ἦσαν αὐτῇ. ἀχούσασα τοίνυν, “ὧς 

ὁ τῶν “ϑηνῶν δοὺξ ϑυγατέρα τρέφει παρϑέγον, διαπρεσβεύε- 

ται πρὸς αὑτὸν ἐγγυωμένη ἐκείνῳ γαμβρὸν ἐπὶ τῇ ϑυγατρὶ Θεό-Ὲ 

δωρον τὸν υἱὸν αὐτῆς τὰν δεύτερον ἐπὶ συμφωνίαις, ἵν᾽ ἢ μὲν 
ἰδένϑεν, ὃ δ᾽ ἐχεῖϑεν τῷ ἄρχοντι Πελασγῶν τε καὶ Θετταλῶν 

ἐγείρωσι πόλεμον καὶ μὴ πρότερον παύσασθαι, πρὶν αὐτὸν μὲν 

ἐχ μέσου ποιήσωνται, τὴν δ᾽ ἀρχὴν τὴν αὐτοῦ Θεοδώρῳ τῷ 

ταύτης υἱῷ περιποιήσωνται, ἵν᾽ εἴη κλῆρος ἀρχῆς ἴδιος αὐτῷ 

xal διηνεκής. ἀλλὰ τῶν ἐλπίδων ψευσϑεῖσα πλείστοις ἅμα χρή-- 
ὥ μασι πρὸς τὴν ἑαυτῆς ἐχπέμπει πατρίδα “Τογγιβαρδίαν συζευχϑη- F 

σόμενον ϑυγατρί τινος ὄνομα Σπινούλα τῶν οὗ πάνυ μεγάλων 

ἐπὶ γέγους περιφανείᾳ καὶ δόξῃ τυγχάνοντος. οὗ γὰρ ὡς τὰ 

πολλὰ περισπούδαστόν ἔστε “ατίνων τοῖς εὖ γεγονόσι κηδεύειν, 

μὴ ὅτε Ῥωμαίοις ἁπλῶς, ἀλλ᾽ οὐδ᾽ αὐτοῖς βασιλεῦσιν" ἄλλως 

15. Gerr. καὶ Πεῖ. Α. 16. ἂν τὸν μὲν A. 69, ἐπὶ add. A. 


gno mari ad eluendas contumelias et calumnias ei misero, contra quem im- 
proba linguam suam exacuit, (1V.) At Imperator, miti vir ingenio, alio- 
qui cum linguam ipsius, tum vero illud in primis metuens, ne generum suum 
Berviae Cralem ad bellum Romanis inferendum concitaret, omnibus modis 
illam placabat, et postulata eius tam publicis quam privatia de rebus exe- 
quebatur: plus denique ei potestatis impertiebat, quam dominae conveni- 
Te, ut. offensae quae intercesserant laterent. llla vero, cum ea quae pro 
filis praeter aequitatem ab Imperatore petierat desperasset, sola deinceps 
Tem aggredi coepit, nihil quicquam omittens , quod in ipsius potestate si- 
tum esset. Cum igitur audivisset Ducem Athenarum habere filiam virginem, 
e legatos petit, ut ea filio suo "Theodoro despondeatur, iis conditioni- 
us, αἱ Pelasgorum et Thessalorum Principi bellum utrinque inferatur, 
hinc quidem a se, inde autem ab ipso Duce, nec prius arma deponantur, 
quam is de medio soblatus fuerit, eiusque ditionem Theodorus filius acce- 
MS proprium nempe et perpetuum eum principatum habiturus. Sed spe 
Iusrata eundem cum pecunia maxima in patriam suam Longobardiam mit- 
ut, ut filiam Spinulae cuiusdam, nec generis splendore nec dignitate multum 
eminentis, uxorem duceret. Latini enim nobiles non modo cum Romania 
quibuslibet, sed et cum ipsis Romanorum Imperatoribus iungere aífinitates 





298 NICEPHORI GREGORAE 


A.M. τε οὐδ᾽ αὐτὴ τῶν ἐπὶ δόξῃ λαμπρῶν ἦν. οὗ yàg ἂν ὃς τὰ Ῥω- 
ai μαίων οὕτω ῥᾳδίως ἐστέλλετο χήδη. μαρχεσίου γὰρ ἀπόγονος 
6836 ἦν αὕτη ἡ δὲ τοῦ μαρκεσίου τάξις οὐ τῶν ἐπισήμων ἐστὶ παρὰ 
ik Ν᾿ Ἴατίνοις" ἀλλ᾽ ὅπερ ἐν τοῖς Ῥωμαίων στρατεύμασιν ὃ τὴν fa- 
P. 146 cuu» κατέχων σημαίαν, τοῦτο παρὰ “ατίνοις μαρχέσιος.ὅ 
V. 120 (E.) Ἵνα δὲ πλατύτερον τῷ λόγῳ χρησώμεθα διὰ τὴν τῶν 
λεγομένων ἐνάργειαν " ὅτε ὑπὸ Ῥωμαίοις ξυνέῤῥει τὰ πράγματα 
καὶ τὸ τῆς Ῥώμης κράτος καὶ αὐτῶν, ὡς εἰπεῖν, ἔψανεν οὐρανῶν, 
Β ἐπειδὴ καὶ ὕπατοι τούτων καὶ αὐτοχράτορες, οἱ μὲν "Ἀφρικὴν 
καὶ “ιβύην, oi δὲ Γαλατίαν καὶ Ἰβηρίαν καὶ Κελτικὴν ὑπηγά- 10 
γοντο, ot δὲ τὰ πλείω τῆς τε “σίας καὶ Εὐρώπης, τά τε μέχρι 
Τανάϊδος δηλαδὴ καὶ ὅσα μέχρι Γαδείρων" τότε τοίνυν δου- 
λείας φερόμενοι νύμῳ συνέῤῥεον ἄλλοϑεν ἄλλοι συχνὰ πρὸς τὴν 
ἄρξασαν "Ῥώμην, ὅσοι στρατηγοὶ κατὰ τόπους καὶ ὅσοι σατράπαι 
καὶ βασιλεῖς ἐϑνῶν καὶ ἡγεμόνες τόπων καὶ πόλεων" οἱ μὲν, ἴσα! 
Ογγωστοὶ τοῖς τε Καίσαρσι καὶ “ὐγούστοις καϑίσταιντο" oi δὲ ὦ 
- ἕνα στάσιν τινὰ xal κλῆρον ἐν τῇ περὶ τοὺς Καίσαρας ovyxir- 
τῳ καὶ τάξει λαγχάνωσιν. 09 μόνον δὲ, ἀλλὰ καὶ τῶν ἄλλως 
ἐνδύξων καὶ ἐλλογίμων προσίασιν, ἵνα τῷ τῆς Ῥώμης δήμῳ αἱ- 
δοῦς ἕνεκα xal τιμῆς καὶ αὐτοὶ πολιτογραφῶνται xai ὀνόματος 9 
ἀξιῶνται τῶν ἐπισήμων τῆς Ῥώμης ὥσπερ καὶ ὃ ἐκ τῆς Πα- | 
λαιστίνης "Efpatog Ἰώσηπος καὶ Πτολεμαῖος ὃ κράτιστα πάντων 
D τὰς ἀστρονομικὰς συγγραψάμενος ὑποϑέσεις. 0 μὲν γὰρ Φλαούϊος 
ἐκεῖϑεν ἐπωνόμασται, ὃ Ἰώσηπος" ὃ δὲ Κλαύδιος, ὃ Πτολεμαῖος. 
10. οἱ Α., ὁ W. 19. προσίασιν À., προΐασιν W. 93. dia- 
oviog À., Βλαύιορ W. 


proe negligunt. Neque vero ipsa ex illustrium numero erat: nec εἰ 
uisset, Romano Principi tam facile innupsisset. Erat enim e Marchionun 
familia oriunda. Marchionis autem dignitas non insignis est apud Latinos. 
Sed quod est apud Romanos is qui vexillum Imperatorium gestat, id ipsum 
est apud Latinos Marchio. (V.) Ut autem dilucidiora fiant ea quae dic- 
mus, pluribus est agendum. Cum summa rerum ad Romanos devoluta es 
Bet, potentia Urbis ipsos prope coelos attingebat. Eorum enim Conmle 
et Dictatores, alii Africam et Libyam, alii Galliam et Iberiam et Celticam, 
alii plerasque Ásiae et Europae provincias subegerunt usque ad 'T'anaim et 
Gades. Ac tum servitutis Tots astricti alii aliunde Romam ad dominam 
urbem in dies confluebant, duces, satrapae, reges, principes nationum et 
rectores provinciarum: alii ut Caesaribus et Augustis innotescerent, 

ut dignitatis gradum et locum aliquem in Caesareo senatu sortirentur. Ac 
cedebant et alii viri clari et spectati, ut reverentiae et honoris causs in 
civitatem ascriberentur, et illustri aliquo nomine Romano ornarentur: quem- 
&edmodum Iosephus Hebraeus ex Palaestina oriundus, et Ptolemaeus, qui 
de rebus astronomicis omnium optime scripsit. lllinc quippe uterque cc- 
&nomen accepit, Flavii quidem losephus, Ptolemaeus vero Claudii, Tus 


HISTORIAE BYZANTINAE VII. 6. 2389 


τύτε δὴ οὖν xal τῶν πανταχόϑεν συῤῥεόντων ἡγεμόνων Παρϑι- — A. C. 
χῶν τε xal Περσιχῶν καὶ τῶν ἄλλων ἄλλοι ἄλλας κεκλήρωνταε ““ἢ 
πρύτερον κλήσεις. ὃ δὲ Ῥωσικὸς τήν τε στάσιν xal τὸ ἀξίωμα 1398 
4) t. , 5 van , , Imp. Andron. 
τοῦ ἐπὶ τῆς τραπέζης παρὰ τοῦ μεγάλου χεκλήρωται Kovaravrí- S oris. 
δγου" ὃ δὲ Πελοποννησιακὸς τὸ τοῦ πρίγχιπος" 0 δὲ τῆς “4ττι- 
χῆς τε καὶ τῶν ᾿ϑηνῶν ἀρχηγὸς τὸ τοῦ μεγάλου δουχός " ὃ δὲ 
τῆς Βοιωτίας xal τῶν Θηβῶν τὸ τοῦ μεγάλου πριμμικηρέου" ὃ 
δὲ τῆς μεγάλης νήσου Σιχελίας τὸ τοῦ ῥηγός " καὶ ἄλλοι ἄλλα. 
τί γὰρ δεῖ καϑ' ἕχαστα διεξιέναι, ὧν τὴν μνήμην ὃ χρύνος συνέ- 
l0yuct, καὶ τὰ μὲν τελέως ἐχώλυψε xal λήϑης ποταμοῖς ἀφῆκε 
συμφέρεσϑαι, τὰ δ᾽ ἀτέζμαρτα συγχεχώρηχε περὶ τὸν βίον πλα- 
γᾶσϑαι; οὗ γὰρ ὥσπερ νῦν παρ᾽ ἡμῖν, οὕτω καὶ τότε ἐγένοντο F 
ταῦτα, παρ᾽ οἷς ἐγένοντο" ἀλλ᾽ ὥσπερ ἐς διαδοχὰς συνεχωρή- 
ϑησαν παραπέμπεσθαι τοῖς τῶν ἐπαρχιῶν ἑκάστων ἄρχουσι τὰ 
Drüv πρώτως εἰληφότων ἕκαστα ἀξιώματα. xal μὲν δὴ ἔστιν ἃ τῶν 
τοιούτων παραφϑοράν Two τῷ μαχρῷ χράνῳ παϑόντα ἀμυδρῶς 
πως ὑπεμφαίνουσι τὴν ἀλήϑειαν. τὸν γάρ τοι τῆς Βοιωτίας xol 
τῶν Θηβῶν ἀρχηγὸν ἀντὶ μεγάλου πριμμικηρίου μέγαν κύριον 
ὀνομάζουσι νῦν εἷς τοῦτο παρενεχϑέγτες ἐκ τοῦ παραφϑεῖραι τὴν 
90 πρώτην συλλαβήν. ὁμοίως δὲ καὶ τὸν τῆς ᾿Αττικῆς καὶ τῶν 2495- P. 147 
γῶν ἀρχηγὸν ἀντὶ μεγάλου δουχὸς δοῦχα καλοῦσι τῶν LOwvüw. 
(ς.) Καὶ ἕν’ ἐπανέλϑωμεν, ὅϑεν εἰς τοῦτο ἐξέβημεν" ἐν ἐχεί- 
γοις τοῖς χρόνοις καὶ ὃ τῆς ἐπαρχίας ταύτης ἀρχηγὸς τὸν τοῦ 
μαρχεσίου εἰλήφει κλῆρον, μικρόν τινα καὶ τῇ ἐπαρχίᾳ ἐκείνῃ 


1. καὶ τὸ τῶν A. 19, παραφθεῖραι À., παρενεχϑῆναι W. ὶ 


igitur confluentibus undecunque principibus Parthicis, Persicis et caeterig 
omnibus, alii alias appellationes primitus sortiti sunt. vp m autem Con- 
stantini temporibus Rossicus locum et dignitatem dapiferi: Peloponnesi re- 
Cor, Principis: Atticae et Athenarum, Magni Ducis: Boeotiae et 'T'heba- 
rum, Magni Primicerii : magnae vero insulae Siciliae, Regis: alii denique 
alios titolos obtinuerunt. Quorsum enim ea singula recensere attinet, quo- 
run memoriam tempus obruit, sque alia penitus abscondit et oblivionis 
fluctibus demerait, alia incerta et obscura temere apud homines iactari per- 
misit? Neque enim apud quos illa olim fuerunt, ita tunc se habebant, ut 
&pud nos hodie se habent. Sed quasi successionis iure receptum est, ut 
&d singularum provinciarum praefectos eae dignitates transmitterentur ab iis 
qui primi illas accepissent. Et nunc TR aliqua ex iis longo tempore 
corrupta veram originem subobscure indicant. Nam Boeotise 'l'hebarum- 
que princi pro magno Primicerio μέγαν κύριον nunc appellant, in er- 
rorem prolapsi, eo quod primam syllabam corruperunt. Atticae item et 
Athenarum rectorem pro Magno Duce nunc Ducem Athenarum vocant. 
(VL) Ut autem ad propositum revertamur; iisdem illis temporibus etiam 
provinciae eius quam diximus princeps Marchionis dignitatem obtinuit, 








Imp. Andron. 


240 NICEPHORI GREGORAE 


ἀνάλογον». κεῖταε δ᾽ ἡ χώρα αὕτη μεταξύ που τῶν ᾿“ἄλπεων xei 
a ^ / ? , « c 2 34 

τῆς κάτω Ἰβηρίας" ἣν ὁ μαρχέσιος ἐκληρώσατο, χρέος ἀΐδιον 

ἔχων, εἴ τις ἐκ τοῦ ἔϑνους ἀνίσταιτο βασιλεὺς, τὴν τοῦ ση- 


Senioris, μαιοφόρου τάξιν ἀποπληροῦν πρὸς ἐκεῖνον αὐτός " ἀλλ᾽ ἐχεῖσε 


Β ἐπάνειμι. Θεόδωρον μὲν γὰρ τὸν ἑαυτῆς δεύτερον υἱὸν ἡ βασιλὶς 5 


V. 121 Εἰρήνη οὕτως ἐκεῖσε παρέπεμψεν, ἵνα. μὴ παρὰ Ῥωμαίοις ὧν 


δοῦλος αὐτός τε καὶ 7) τοῦ σπέρματος αὐτοῦ διαδοχὴ γένητω τοῦ 
προγονοῦ βασιλέως. ἕλετο γὰρ κοινωνὸν τῆς “Ἰατίνων τοῦτον 
μᾶλλον καταστῆσαι ϑρησχείας καὶ ἀτιμότερον εἶναι πόῤῥω διά- 
γοντα, ἢ παρὰ Ῥωμαίοις ἔνδοξυν ὄντα δουλεύειν τῷ μισουμένῳ τὴ 
αὐτῇ προγονῷ καὶ ἅμα παῖδας παισὶ καὶ ἀπογόνους ἀπογόνοις. 
συνεξέπεμψε δ᾽ ἐκείνῳ xol σωροὺς χρημάτων Ῥωμαϊκῶν. καὶ 
οὕτω δὴ τὴν φλεγμαίνουσαν ἔφεσιν ἑαυτῆς ἐναντιουμένη τῷ συ- 
ζύγῳ καὶ βασιλεῖ ἐπὶ τοῦ ἑνός γε τῶν υἱέων ἐπέραινε Θεοδώρου 
Ὡτοῦ μαρχεσίουι (Z.) Τὸν μέντοι πρῶτον υἱὸν αὐτῆς Ἰωάννην α 
πάνυ τοι πλεῖστα ἐσπούδασε πρότερον εἰς ὑπερόριον χῆδος ἐχπέμ- 
ψαι καὶ αὐτὸν, καὶ πλεῖστα ἀνηλώκει χρήματα ϑέλουσα τοῦτον ἀρ- 
xovra καταστῆσαι τῶν «Αἰτωλῶν τε καὶ ᾿ἀχαρνάνων, καὶ ὅση τῆς 
Ἠπείρου περίχωρος" ἀλλ᾽ οὐδαμῇ ἔσχεν εὔοδον ϑεῖναι τὸ βου- 
λευμα. ἕτερα δ᾽ αὖϑις βουλευομένης αὐτῆς περὶ τοῦ υἱοῦ φϑί- 9 
Ἐσας ὃ βασιλεὺς ἐμποδὼν ἐγένετο τῆς ὁρμῆς, πατὴρ εἶναι λέγων 
καὶ αὐτὸς καὶ οὐχ ἧττον τῆς μητρὸς κηδόμενος τοῦ υἱέως " προῦ- 
τιϑεμένου δὲ καὶ τοῦ “μείζονα δύνασϑαι τῆς μητρὸς τὸν πατέρα, 
τὸ κωλύον οὐδὲν τὴν τοῦ πατρὸς τελεσϑῆναι βούλησιν ἐπὶ τῷ 


4, ἀποχληροῦν W. 19. οὐδαμῶς Àc 


exiguam sane, et illi ipsi provinciae parem. Sita autem est ea regio intra 
Alpes et inferiorem Iberiam. Ea inquam Marchioni obtigit, perpetuo ma- 
nere attributo, ut si quis ex ea gente Imperator existeret, iste apud eum 
vexillarii officio fungeretur. Sed illuc redeo. "Theodorum filium suum a- 
terum Irene Imperatrix sic illuc misit, ne ipse et eius posteri, si maneret 
. apud Romanos, privigno Imperatori servirent. Maluit enim eum ad Lati- 
norum religionem communionemque transire, et peregre minore dignitate 
esse, quam inter Romanos illustrem inviso privigno servire, atque eius li- 
beros illius liberis, et nepotes nepotibus. Una vero etiam acervos Roms- 
nae pecuniae misit, Atque ita inflammatam suam cupiditatem marito Impe 

tori adversata in uno saltem filio Theodoro Marchione explevit. {ὙΠῸ} pim- 
vero primogenitum Ioannem et ipsum prius impensissime studuerat ad e1- 
ternum cgniugium ablegare, et maximos sumptus fecerat, ut eum Aetolorum 
et Acarnanum et Epiri totius circumiacentis principem constitueret. Bed 
nullo modo deliberata exequi potuerat. Cum autem eidem filio aliter consule- 
re vellet, Imperator cenatus antevertit ac inhibuit, se quoque parentes esse 
dictitans, nec minus quam matri filium sibi curae esse: eo autem acceder», 
quod paterna auctoritas maior foret quam materna; ac proinde nihil obstare, 








HISTORIAE BYZANTINAE VII. 5. 241 


παιδὶ μᾶλλον ἢ τῆς μητρός. ἦν δὲ τηνιχαῦτα μεσάζων τοῖς πρώ- A. C. 
γμᾳσι σοφὸς ἀνὴρ καὶ πολλὴν τὴν ἐμπειρίαν καὶ σύνεσιν πλου- ὃ 5 
τῶν ἐς τὰ κοινὰ xal διὰ τοῦτο μάλα τοι πλείστης ἀπολαύων τῆς 1898. 
τοῦ κρατοῦντος εὐμενείας τε καὶ ῥοπῆς καὶ πολλοῖς τισι βρίϑων ep. Απότου. 
δτοῖς χρήμασι διὰ ταῦτα, Νικηφόρος ὃ ἐπὶ τοῦ Κανικλείου. οὗ-Ἐ 
voc ϑωπευτιχοῖς τισι λόγοις καὶ πράγμασιν ὑπελϑὼν τὴν τοῦ βα- 
σιλέως πραότητα alr& xal λαμβάνει γαμβρὸν ἐπὶ τῇ ϑυγατρὶ τὸν 
ῥηϑέντα τοῦ βασιλέως υἱὸν Ἰωάννην, δεινοπαϑούσης μὲν καὶ οὐ- 
δαμῆ ἐϑελούσης τῆς μητρὸς καὶ δεσποίνης" ἔλαβε δ᾽ οὖν. ἀλλ᾽ 
10 οὐχ ἐπὶ πολὺ τοῦ κήδους ἀπώνατο οὔϑ᾽ ὃ λαβὼν, οὔϑ᾽ ὃ λη- 
φϑείς. πρὶν γὰρ ὅλα ἐξήκειν τέσσαρα ἔτη, ἄπαις τὸν βίον ὃ Ῥ. 148 
Ἰωάννης ἀπήλλαξεν ἐν Θεσσαλονίκῃ ἐπὶ μητρὶ καὶ πενθερῷ καὶ 
συζύγῳ. (H.) Ἐπεὶ δὲ καὶ τὰς ἐπὶ τούτῳ τῆς μητρὸς ἐλπίδας ὃ 
χρόνος οἷά τις Χάρυβδις ἀφελόμενος χκατεβάπτισεν, αἱ Κραλαί- 
1δ νης τῆς ϑυγατρὸς καὶ 4ημητρίου τοῦ παιδὸς κατελείφρϑησαν μό- 
γαι. τοσαῦτα τοίνυν ἐξεχένωσε Ρωμαϊκὰ χρήματα πρὸς τὸν 
Κράλην 7 πενθερά τε καὶ δέσποινα, τὰ μὲν ἐκεῖσε πέμπουσα, 
τὰ δ᾽ αὐτὸν iy Θεσσαλονέκῃ μεταπεμπομένη καὶ ἐπιφορτίζουσα,Β 
ὅσα καὶ τριήρεις ἑκατὸν ἐξήρτυσαν ἂν καὶ διηνεχὲς τοῖς Ῥωμαίοις 
90 ἐγίγνοντ᾽ ἂν ὄφελος. καὶ τί δεῖ καταλέγειν τὰς καινὰς ἐπινοίας 
αὐτῆς, ὅπόσας μήπω πρὶν γεγονυίας ἢ πόῤῥω τοῦ καιροῦ φιλο-- 
τιμουμέγη γνώμη τῆς σεμνοτάτης ταύτης δεσποίγης ἐνεωτέρισε; 
ϑέλουσα γὰρ τὴν ϑυγατέρα βασιλικοῖς παρασήμοις κοσμῆσαε, 


6. τοῦ add. A. 417. ἐχεῖσο Α., ἐκεῖ W, 438. ταύτης ante βα- 
σιλικοῖς add. W., om. Α. ᾿ ͵ ὶ 


quo minus patris voluntas potius quam matris de filio rata haberetur. Pri- 
marius eo tempore imperii administer erat vir sapiens, multa expe- 
rientia et acri judicio ad publica negotia tractanda instructus; quam ob 
causam magna apud Principem gratia et auctoritate pollebat, et ob id 
quoque opum vi maxima abundabat. Erat is Nicephorus, Cauiclei praefe- 
ctus. Hic blandis sermonibus atque obsequiis lenitate Imperatoris callide 
conciliata petit et accipit generum eum quem diximus Imperatoris filium 
Ioannem, indignante quidem et refragante Imperatrice, eius matre; sed ta- 
men accipit. Verum affinitatis illius non diuturnum fructum tulit nec is 
qui generum acceperat, nec is qui datus fuerat. Nam priusquam integri 
anni quatuor elaberentur, Ioannes matre, socero, uxore superstitibus, Thes- 
salonicae sine liberis decessit. (VIII) Cum autem etiam hanc Imperatricis 
s dm in eo filio positam tempus sustulisset, ac velut Charybdis quaedam 

orpsisset, nihil quo se consolaretur reliquum erat, praeter filiam Cra- 
laenam, et Demetrium filium. "Tantam igitur Romanae pecuniae copiam 
Crali genero partim misit, partim "Thessalonicam arcessito dedit, quanta 
vel centum triremes in perpetuum Romanorum praesidium instrui potuls- 
sent. Et quorsum attinet nova commenta et prius inaudita, quae intempe- 
sva mulieris ambitio excogitavit, commemorare? Nam cum suam filiam 

Nicephorus Gregor. — Vol. 1. 





242 NICEPHORI GREGORAE 


A. M. ἵνα μηδ᾽ ἐκείνη μηδενὸς ἐλαττοῖτο, ὁπόσα Ῥωμαίων ϑεσμοὶ τὰς 
ὉΤῈ βασιλίδας ἥρηνται πάλαι κοσμεῖν, μὴ δυναμένη δ᾽ ἄλλως τὸ 
6886 χαταϑύμιον ἐχπερᾶναι, φέρουσα καλύπτραν ἐπέϑηκε πρότερον τῇ 
doce ""xeqaMj τοῦ γαμβροῦ λίϑοις xal μαργάροις πολυτελέσι κεχοσμη- 
μένην, ὅπόσοις καὶ οἵοις μιχροῦ καὶ «ἢ τοῦ ἀνδρὸς αὐτῆς .4ν-5 
δρονίκου τοῦ βασιλέως ἐκεκόσμητο. ἔπειτ᾽ ἐχεῖϑεν ἀρξαμένη 
κατ᾽ ἔτος ἑτέραν προσετίϑει κρείττω τῆς προτέρας ἀεί, τάς τε 
Ὁπολυτελείας τῶν ἐνδυμάτων καὶ τὰς λαμπρότητας, ὧν ἐχαρίζετο 
συχνοτέρων αὐτῷ τε xal τῇ ϑυγατρὶ αὐτῆς τῇ Κραλαίνῃ, τίς 
ἂν ἀριϑμοίη; τίς δ᾽ ἂν ἐξετάζοι τῶν βασιλικῶν κειμηλίων τὸν 10 
V. 192 ἀριϑμὸν, ὁπόσα αὐτὴ τοὺς Ῥωμαίους ἀποστεροῦσα τῷ Κράλῃ 
᾿Σερβίας ἐδίδου, κατατρυφῶσα μὲν τῆς τοῦ βασιλέως καὶ συζύ- 
yov πραότητος, τὴν δ᾽ ἑαυτῆς ἀδεῶς ἀποπιμπλῶσα ἔφεσιν; 
Εἔφεσις γὰρ ἣν αὐτῇ τῶν βασιλικῶν ταμιείων τοὺς ϑησαυροὺς ἐς 
τοὺς κόλπους τῶν ἑαυτῆς ἐκκενῶσαι τέχνων καὶ μάλιστα τῆς Κρα-- 15 
λαένης καὶ ϑυγατρός. ἤλπιζε γὰρ καὶ παῖδας ὄψεσϑαι γεννηϑέν- 
τας τῷ Κράλῃ παρὰ τῆς ϑυγατρός. καὶ διὰ τοῦτο προαρπάζουσα 
τὸν καιρόν σφισι τὸν Ῥωμαϊκὸν ἐϑησαύριζε πλοῦτον, ἵνα καιροῦ 
καλοῦντος ὀψὲ τοῦ χρόνου τῆς τῶν Ῥωμαίων ἀσϑενείας ἐκεῖϑεν 
* αὖτοὶ καταδράπιωσι καὶ ἣν ἑχόντων Ῥωμαίων οὐκ ἐχληρώσαντο 80 
Ἑ βασιλείαν, ταύτην ἀχόντων ἀφέλωνται. (Θ.) ᾿Αλλὰ γὰρ ἔλα- 
ϑὲν ἀνθρωπίνας μὲν ἐπινοίας καϑ' ἑαυτὴν ἀεὶ στρέψασα, ϑεὸν 
δ᾽ ἐπὶ λογισμοὺς οὐκ ἀναβιβασαμένη τὸ σύνολον, ὅτε τῆς ἐχεί- 


7. κατ᾽ Frog À., κατέτος Ὗ. 16. Pro verbis ἤλπιζε --- ϑυγατρύς 
A. habet ἤλπιζε καὶ καῖδας ὄψεσθαι ἐξ αὐτῆς. 


Imperatoris insignibus ornare vellet, at ne quid ei deesset earum rerum, 
quibus Imperatrices decorari Romanorum institutis iam pridem placuit, nec 
aliter voti compos fieri posset: primum calyptram capiti Cralis imposuit, 
pretiosis lapidibus et margaritis tot et talibus distinctam, ut eam ferme ae- 
quaret, quam eius vir Andronicus Imperator gestabat. Atqve inde auspi- 
cata priore deinceps pretiosiorem quotannis illi misit, Immensa vero pre- 
tia splendoremque vestium, quas et genero et filiae suae Cralaenae saepis- 
sime donabat, quis enumeret? Quis singula domus Imperatoriae ornamenta 
percenseat, quae Romanis erepta in Cralem Servium, Imperatoris coniugis 
sui lenitati illudens, et suam ipsius cupidinem explens, conferebat? cupido 
autem eius haec erat, fisci Imperatorii thesauros in liberorum soorum, prae- 
sertim Cralaenae filiae, sinum exhaurire. Quippe ex hac suscepturum 
liberos Cralem, eosque visuram se sperabat. Atque idcirco praefestinans prae- 
currensque legitimum tempus thesauros illis reponebat, quibus adiuti et o 

portuna tandem occasione invitati Romanarum virium imbecillitatem oppri- 
merent, et imperium, quod volentibus Romanis non sortiti essent, iisdem 
invitis eriperent. (TX.) Verum non animadvertit, se humana semper con- 
εἶ animo agitssso; nunquam vero animum induxiase, ut Deum cogitaret, 





HISTORIAE BYZANTINAE VIL 5&. 3948 


yov τὰ πάντα χειρὸς ἐξήρτηται" καὶ πολέμιον τοῦτον πᾶς τις &Ü- — A. C. 
θοίσκει, ὅστις ἄνϑρωπος ὧν πέρα τῶν ἀνθρῳπίνων μέτρων φρο- 1983 
vet καὶ οὐκ εἰς ϑεὸν ἀναφέρει τῶν ἐνεργουμένων τε καὶ βουλευο- 1398 
μένων τὴν διεξαγωγὴν καὶ τελείωσιν. ἰδοὺ γὰρ καὶ 7j βασιλὶς ad np. Andron, 
515 Εἰρήνη μεγάλαις ἑαυτὴν ἀναρτήσασα ταῖς περὶ τοὺς παῖδας ' 

ἐλπίσιν αὐτὴ μὲν ἀνθρωπίνως ἐχρῆτο τοῖς πράγμασιν ἄνευ 9to0 
καὶ τὰ τῶν Ῥωμαίων, ὡς εἰρήκειμεν, ἀμφοτέραις ἐξήντλει χρή- P. 149 
ματα πρὸς τοὺς τῶν Ῥωμαίων ἐχϑρούς" τὰ δὲ πράγματα οὐ 
προὐχώρει κατὰ τὰς ἐλπέδας αὐτῆς, ἀλλὰ ματαίαν τὴν ἐχείνης 

10 διάνοιαν ἤλεγχον, σφάλλοντος ὡς ἔοικεν ἄνωθεν τοῦ τῆς δίχης. 
χρίματος. τῇ μὲν γὰρ ϑυγατρὶ ὀχταετεῖ πλέον ἢ τετταρακοντού- 
της 0 Κράλης μιγεὶς βλαβῆναι τὴν ταύτης πέπραχε μήτραν, ὡς 
μηδὲ γονὴν ἐξ ἐχείγης ἔτι δύνασϑαι γίγνεσϑαι. (1.) ΚἀντεῦϑενΒ 
καὶ τῶν τοιούτων ἐλπίδων ἐκπεπτωχυῖα 7 βασιλὶς ἑτέραις αὖϑις 

156 ἐπιχειρεῖ xol οὐκ ἠρεμεῖ" καὶ πείϑεει τὸν Κράλην πολλοῖς καὶ 
ἀναριϑμήτοις ὑπερεχομένη τοῖς δώροις, ἀπαγορευϑέντος ἤδη τοῦ 
παῖδα γενέσθαι οἱ ἐκ τῆς Κραλαένης, ἐλϑεῖν κατὰ δεύτερον πλοῦν 
τὴν διαδοχὴν τῆς τῶν Τριβαλλῶν ἀρχῆς εἰς ἕνα τινὰ τῶν ἀδελφῶν 
τῆς Κραλαίνης. Ζημήτριος δ᾽ ἦσαν οὗτοι καὶ Θεόδωρος ὃ μαρ-- 

80 χέσιος" ὃ μὲν οὔπω τότε τὸν ἔφηβον παραλλάττων'" ὃ δὲ καὶ 
παίδων ἤδη τυγχάνων πατὴρ περὶ χώραν τῆς «“αμπαρδίας, ἔνϑα 
παρὰ τῆς μητρὸς, ὡς εἰρήκειμεν, ἐξεπέμφϑη τοῦ γένους λείψα- 
voy. xol πρῶτον μὲν τὸν nutri πολλαῖς ταῖς τῶν χρημάτων 
τρυφαῖς καὶ βλαχείαις πρὸς τὸν Κράλην συνεχπέμπει, διάδοχον 


16. ὑπερχομένη cod. Vat., ὑπερεχομένη W. 


ex cuius manu pendent omnia; quem inimicum quivis experitur, qui cum 
homo sit humano captu altiora affectat, suorumque consiliorum et actionum 
exitum et successum ad Deum non refert. Ecce enim haec Imperatrix lrene, 
magna spe in liberis suis collocata, humana prudentia sine Deo res admini- 
strabat, et Romanas opes, ut diximus, in Romanorum hostes erogatas utra- 
que manu eífundebat. Res autem non ex illius sententia succedebant : sed 
irritos illius conatus exitus ipse arguebat, divino ut videtur iudicio eius 
cogitationes fallente. Crales enim quadragenario maior cum puella octo 
annos nata congressus matricem ciui lui ut foetum nullum posthac edere 
posset. (X.) Igitur Imperatrix etiam bac spe frustrata ad aliam se conver- 
tit: et quietis impatiens multis atque innumerabilibus donis Crali persua- 
det, quoniam spes nulla iam supersit suscipiendae prolis ex Cralaena, ut 
ssitem alterum e Cralaenae fratribus Triballici principatus heredem insti- 
tuat. Hi Demetrius erant et 'Theodorus Marchio: quorum alter nondum 
ex ephebis excesserat; alter in Longobardia iam etiam liberos susceperat, 
a matre, sicut diximus, ut generis reliquiae extarent, missus fuerat. 

de. imum Demetrium cum magnis opibus conspicuum luxu et moljitie ad 
mittit, ut, quemadmodum dictum est, successor principatus desi- 


A. M. 
6791 


& 
6836 


244 NICEPHORI GREGORAE 


χειροτονηϑησόμενον, ὡς εἰρήκειμεν, τῆς ἀρχῆς" ὃς δὴ καὶ ἄσμενος 
μὲν ὑπεδέχϑη παρὰ τοῦ Κράλη᾽ τὸ δὲ τοῦ τόπου σκληρὸν καὶ 
ἀπαραμύϑητον ὅλαις δρμαῖς ἀνεσόβει καὶ ἀπετρέπετο τὴν ἐχεῖ 


Imp. Ἀπάγοπ. διαμονὴν καὶ μακροτέραν αὐτοῦ ἐνδιαίτησιν. ὅϑεν μετ᾽ οὐ πολὺ 


Senioris. 


D 


τὸν Δημήτριον οὕτως ἐκεῖϑεν ἡ μήτηρ ἐπανήκοντα δεξαμένη καὶ δ 
τῶν ἐντεῦϑεν ἤδη ψευσϑεῖσα ἐλπίδων τὸν ἕτερον ἐκ τῆς «αμπαρ- 
δίας υἱὸν μεταπέμπεται Θεόδωρον τὸν μαρχέσιον κεχαρμέψον ἐπε- 
φερόμενον πώγωνα " καὶ τὸν ὅμοιον τρόπον ἐχπέμπει xal τοῦτον 
διάδοχον ἐσόμενον τῆς τοῦ Κράλη Σερβίας ἀρχῆς. ἄσμενος οὖν 


Ἑκαὶ τοῦτον ὃ Κράλης ὑποδέχεται. τὸ δὲ τοῦ τόπου σχληρόν τεΊ0 


P. 150 
V. 123 


xal ἄηϑες οὐδὲ τοῦτον ἀφῆχε μονιμωτέραν xti. ποιήσασϑαι τὴν 
διατριβήν. ἂλλ᾽ ἐπανελϑὼν καὶ οὗτος καὶ ἀσπασάμενος τὴν μη- 
τέρα, πάσας παρ᾽ ἐλπίδα ὁπόσας ἐπὶ τούτοις ἔτρεφεν ἐλπέδας ἀπο- 
βεβληκυῖαν, ᾧχετο ἀπιὼν ἐς ““αμπαρδίαν αὖϑις παρὰ τὴν ού- 
ζυγον. 15 
ς΄. Καὶ ταῦτα μὲν ἐν τοῖσδε τοῖς χρόνοις τοῦτον ἔσχε τὸν 
τρόπον. τὰ δ᾽ ἐφεξῆς εἰρήσονται ἐν τοῖς ἐφεξῆς. ἐπὶ δὲ τοὺς 
Κατελάνους αὖϑις τρεπτέον τὸν λόγον. οὗτοι γὰρ μετὰ τὸν ytvó- 
μενον περὶ τοὺς “πρους πόλεμον ἐπαρϑέντες τῇ τε νίκῃ καὶ τῇ 
τῶν Τουρχοπούλων συμμαχίᾳ, oi ὡς εἰρήκειμεν Ρωμαίους ἀφέν- 20 
τες ηὐτομόλησαν πρὸς αὐτοὺς, συχναῖς χρησάμενοι ταῖς ἐχδρο-- 
μαῖς καὶ ἐφόδοις ἐφ᾽ ὅλοις ἔτεσι δυσὶ πᾶσαν ἔρημον καὶ ἀτριβῆ 


, , / / / £ Ὁ » 
Β πεποιήχεσαν τὴν τε παράλιον καὶ μεσόγειον χώραν, 072005 τε ἄχρι 


ἹΜαρωνείας τε καὶ Ροδόπης καὶ ἄχρι Βιζύης διήχει. ἔπειτα ἀπο-- 
γνόντες ἐντεῦϑεν τῶν χρειωδῶν ἔγνωσαν ἐπὶ τὰ πρόσω πορεύεσϑαι 95 


94, Βυζύης A. 


aretur. Eum autem Crales libenter excepit. Sed dura et immansueta 
corum asperitas, totis quasi viribus ipsum abigens atque avertens, ma- 
nere illic et commorari diutius vetuit. Recepto itaque Demetrio, qui illinc 
non longo post redierat, mater oblatam inde spem irritam ac delusam videns 
alterum e Longobardia filium Theodorum Marchionem arcessit (is rasam 
barbam ferebat ue modo et illun, ut Crali Serviae in principatom 
succederet, ablegavit. Porro hunc etiam Crales benigne excepit. Sed nec 
istum locorum asperitas, et insolentia longius morari ibidem permisit. 
Enimvero ipse quoque reversus salutata matre, quae praeter spem omoi 
spe destituta erat, in Longobardiam ad uxorem suam rursus se contulit. 
6. Atque haec jis temporibus ad hunc modum se habuerunt. Quae vero 
consequuta sunt, deinceps exponentur. Nunc ad Catalanos redeundum. 
Hi enim Aprinum praelium et victoria et "l'urcopulorum ( qui ἃ Roma- 
nis, ut diximus, ad ipsos defecerant ) societate elati crebris excursionibus 
et impressionibus per integrum biennium omnia et maritima et mediterra- 
nea loca usque ad neam, Rhodopen et Bizyam vasta ac deserta reddi- 
derunt, Deinde cum spes nulla superesset percipiendi inde res necessarias, 


HISTORIAE BYZANTINAE VII. 6. 245 


τὼ ἐν ποσὶ ληϊζόμενοι, μέχρις ἂν ἀποχρῶσαν xal μόνιμον εὕρωσιν A. C. 
οἴκησιν. καὶ δὴ διαβάντες τὴν πρὸς ϑάλασσαν ὀρεινὴν τῆς Podó- p 
πῆς ἤεσαν ἀδεῶς λαφύρων συχνῶν ἑαυτοὺς ἐμπιπλῶντες. ἦσαν δ᾽ 1398 
ὁμοῦ χιλεάδες, τὸ μὲν τῶν Τούρκων πλῆϑος ὑπὲρ τὰς δύο τὸ τε P indt. 
δπεζὸν καὶ τὸ τῶν ἱππέων " τὸ δὲ τῶν Κατελάγων ὑπὲρ τὰς πέντε, C 
ὅσον τὲ ἐν ἱππεῦσι xal ὅσον πεζόν. (Β.) Τοῦ τε μετοπώρου 
μεσοῦντος, ὅτε δὴ μάλιστα καὶ ἀρκτοῦρος ἄρχεταε ἐπιτέλλειν, τὰ 
ἐπιτήδεια τῆς τοῦ χειμῶνος τροφῆς παρασκευάζειν βουλόμενοε 
εἰσβάλλουσιν εἷς τὰς τῆς IMoxtdovíag κώμας ' κἀχεῖ τὰ πλεῖστα 
1οχαταστρεψάμενοι καὶ πολλῆς ἑαυτοὺς τῆς ἐκ τῶν λαφύρων ἐμπλή- 
σαντες ὠφελείας στρατοπεδεύουσι περὶ τὴν Κασανδρείαν. πόλις Ὁ 
δὲ αὕτη πάλαι μὲν οὖσα περιφανὴς, νῦν δὲ καὶ τῶν οἰκητόρων 
ἔρημος. ὃ γε μὴν περὶ αὐτὴν χῶρος ἐπιτήδειος ὧν ἐς στρατοπε- 
δείαν καὶ χειμερίαν καταγωγὴν ὑποδέχεται, ὡς εἰρήκειμεν, καὶ τὸν 
15 τῶν Κατελάνων πλανήτην στρατόν. ἄχρα γάρ ἔστι προμήκης εἰς 
ϑάλασσαν, κόλποις οὐ μικροῖς ἑκατέρωθεν περιειλημμένη, δι᾿ ὧν 
ἐν ταῖς χειμεριναῖς ὥραις τὸ τῆς χιόνος ἀποσεέεται ὑπερβάλλον. À. C. 1907 
ἔαρος δ᾽ ἀρχομένου ἄραντες ἐχκεῖϑεν ἐπεχείρουν ταῖς ἐν IMaxedovla Vecnpe: 
πόλεσιν, iy αἷς τὸ τῶν ἐλπίδων χεφάλαιον 7j Θεσσαλογίκη ἐτύγχα-Ἐ 
90vev. ᾧοντο γὰρ, ὡς εἰ ταύτης γένοιντο πρότερον ἐγκρατεῖς μεγά-- 
λης τε καὶ πολλῷ τῷ πλούτῳ βριϑούσης καὶ μάλιστα νῦν ὅτε καὶ Ῥ. 151 
᾿ τὰς βασιλίδας ἤχουον εἶναι ἐντὸς, Εἰρήνην φημὶ καὶ ἸΠαρέαν, 
μηδὲν εἶναι ἑξῆς τὸ χωλύον πάσης ἐχεῖϑεν ὡς ὁρμητηρίου τῆς ἄλλης 


8. τοῦ add. A. 411. ζασάνδρι À. 16. περιειλημμένη Α.) πε- 


ρἰειλημένη W. 
ulterius pro obvia praedando statuerunt, donec idoneam et 


stabilem sedem invenissent, taque montanis Rhodopes quae ad mare ver- 
m superatis, spolia sibi crebra accumwlantes, »mpune progrediuntur. 

rant autem Turcorum quidem tam peditum quam equitum plus quam duo 
millia: Catalanorum vero in omni tum equitatu tum peditatu millia plus 
quinque. (11.} Autumno iam medio, in ipso Arcturi primo exortu, commea- 
tum sibi in hibernum tempus paraturi in Macedonicos pagos impetum fa- 
ciunt. Ibi, post omnia fere devastata, uberrimo sibi fructu ex praeda 
coacervato, apud Cassandriam castrametantur: quae urbs olim illustris, 
nunc habitatoribus vacua est. Verum ager ei circumiectus ad habenda sta- 
tiva et ad hibernandum aptus »b errabundo Catalanorum exercitu, ut dixi- 
mus, occupatur. Est enim promontorium longe in mare prominens , sinibus 
utrinque non parvis comprehensum, per quos nivis redundans copia hiber- 
nis mensibus effluit. Ineunte vere illinc digressi Macedonicas urbes ado- 
riuntur; inter quas summa spei erat Thessalonica. Putabant enim, si hac 
primum potirentur, quae et ampla esset et magnis opibus abundaret, eo 
praesertim tempore, cum Imperatrices Irene et Maria intus esse dicerentur, 
nihil deiade obstiturum , quin huius urbis opportunitate usi totius Macedo- 





246 — . , NICEPHORI GREGORAE 


A. M. JMaxtdovlac δεσπότας γενέσϑαι.. (D.) 24137. ἔφϑη τὴν τούτων 
“Δ προεχτεμὼν ὃ βασιλεὺς ἐπίνοιαν. πέμψας γὰρ πρῶτον μὲν τὸ περὶ 
6886 τὴν Χριστούπολιν μακρὸν ἔχτισε τεῖχος ἀπὸ ϑαλάσσης μέχρι τῆς 
yr mig τοῦ παρακειμένου ὄρους ἀκρωνυχίας" ὡς ἄβατον εἶναε τὸ χωρίον 
Βκχαϑάπαξ μὴ βουλομένῳ τῷ βασιλεῖ τοῖς τ᾽ ἐκ ἸΪακχεδονίας ἐς 5 
Θράκην ἐϑέλουσι διαβαίνειν, τοῖς τ᾽ ἀπὸ Θράκης ἐς Maxedovla. 
V. 194 ἔπειτα ἐπεὶ ἔγνω τὴν τῶν Κατελάνων αἰχμὴν ἐπίδοξον οὖσαν 6p- 
«μήσειν ἕαρος ἀρχομένου κατά τε ἸΪακεδονίας καὶ τῶν ἐν Maxe- 
δονίᾳ πόλεων, στρατηγοὺς ἀπολέξας ὁπόσοι τὰ πολέμια ἦσαν οὐκ 
ἀδαεῖς πέμπει στρατολογήσοντας ἐκ Ἰακεδονέας, οὗ ἔσονται 10 
Οἱκανοὶ φύλακες τῶν ἐν ἸΠακεδονίᾳ πόλεων, εἰ βούλοιντο oi πολέ- 
μιοι περικαϑίσαντες ταύτας πολιορκεῖν, ἄφϑονά τε τὰ πρὸς τρο- 
φὴν ἐπιτήδεια ἐκ τῶν προαστείων ἐν ταύταις ξυναϑροίσοντας χαὶ 
“πάντα τἄλλα εὖ διαϑήσοντας, ἵνα μὴ τῷ τῆς πολιορκίας καιρῷ 
μείζονα τῆς ἔξωϑεν εὕρωσιν οἵ φύλακες τὴν ἔνδοϑεν πολιορκίαν x15 
τοῦ λιμοῦ. — (4.) “ἀλλὰ γὰρ ἦρος ἤδη ἐνστάντος ἄραντες οἱ πο- 
λέμιοι ἐκ τῆς Κασανδρείας, οἱ μὲν. ἄγχιστά που τῶν τῆς Θεσσα- 
DAovíxgc προαστείων ηὐλίσαντο" οἱ δ᾽ ἐπὶ λείαν ἐξίασιν. ἐπεὶ δὲ 
τήν τε χώραν εὗρον ἅπασαν τῶν τε οἰκητόρων ἔρημον, καὶ ὅσα 
ἐνῆν αὐτοῖς ποίμνια καὶ βουκόλια, καὶ αὖ τὰς πόλεις πολλοῖς τοῖς 20 
ὅπλοις ὠχυρωμένας, ἔγνωσαν αὖϑις ἐπὶ Θράχην ἐπανιέναι " μηδὲ 
γὰρ εἶναί σφισι τῶν ἐνδεχομένων ἐχεῖ καϑημένους τρίβειν τὸν 
χρόνον καὶ σφᾶς αὐτοὺς φϑειρομένους εἰχῆ συγχωρεῖν. μηδὲ γὰρ 
Εὄντων αὐτοῖς τῶν ἐπιτηδείων τοσαύτην τε ἵππον ἄγουσι, τοσού- 


21. Θράκην À., Θράκης W. 


niae dominatum oceuparent. (IIL) Sed illorum instituto Imperator ante- 
wertit, eamque ipsis spem praecidit. In primis enim longum murum spud 
Chri lin ἃ mari usque ad vicini montis cacumen extrui curat, ut, nisi 
$pse vellet, prorsus impervius foret hic locus iis qui vel e 'Thracia in Ma- 
cedoniam, vel e Macedonia in 'T'hraciam iter habituri essent. Deinde com 
pss vere Catalanorum in Macedoniam et Macedonicas urbes impressionem 
uram expectari didicisset, ducibus quotquot rei militaris nen imperiti es- 
sent delectis et in Macedoniam missis mandat, ut milites ex ea provincia con- 
ecribant defendendis urbibus pares, si hostibus liberet eas circumsessas op- 
ugnare; item ut rerum ad victum necessariarum uberem copiam e subur- 
locis in eas comportent, caeteraque omnia provideant, ne obsidionis 
tempore urbjum custodes graviorem externo hoste famem intus prementem 
experiantur. (IV.) Caeterum hostes vere iam facto, relicta Cassandria, 
pertim proxime "Thessalonicae suburbia diversati sunt: partim praedatum 
exiverunt. Bed cum totam provinciam cultoribus vacuam, nullos greges, nulla 
armenta superesse,urbes vero multis armis firnatas conspexissent; in ''hra- 
ciam redire statuerunt: neque enim sibi licitum esse illic desidendo tempus 
terere, ac se ipsos pereuntes frustra prodere. Nam si commeatu desti- 


HISTORIAE BYZANTINAE VII. 6. 247 


τους δὲ αἰχμαλώτους, οὐχ ἥττοσιν ἢ ὀχτακισχιλέοις οὖσι δὴ xol Α. C. 
αὐτοῖς, κίνδυνον εἶναι προφανῆ φϑαρέντας οἴχεσϑαε τῷ λιμῷ. “τὰ 
ἀλλ᾽ οὕπω τὰ δόξαντα γέγονεν ἔχπυστα τῷ πλήϑει τοῦ στρατοπέ- 1898 
δου, καὶ πυνϑάνονται παρά του τῶν αἰχμαλώτων, ὡς ἀπόρευτος "P. bndren. 
δἔσται αὐτοῖς ἢ πρὸς Θράκην ὁδὸς, τοῦ πρὸ βραχέος ἀνεγερϑέντος 
περὶ τὴν Χριστούπολιν μαχροῦ τείχους ἀποκλείοντος τὸ παράπαν 
αὐτούς. (E.) Τοῦτο παρὰ πᾶσαν ἀχκουσϑὲν προσδοχίαν ἐξέπληξε Ὁ 
καὶ πρὸς ἀμὴχανίαν ἤλασε λογισμῶν" xol οὐκ εἶχον ὅ,τε καὶ 
γένοιντο τῷ τε λιμῷ πιεζόμενοε καὶ ἅμα δεδιότες μὴ τὰ τοῖς ἐν 
10 Maztdovía Ῥωμαίοις ὁμοροῦντα ἔϑνη τὴν αὐτῶν ἕχαστα ἔφοδον 
ὑποπτείοντα παροξύνωσιν ἀλλήλους, Ἰλλυριοί τε δηλαδὴ καὶ Τρι- 
βαλλοὶ καὶ ᾿Ακαρνᾶνες καὶ Θετταλοὶ, καὶ συνασπισμὸν ποιησάμε- 
vor κυχλώσοντωι τούτους καὶ πώντας ἄρδην οὐχ ἔχοντας ὅποι 
φυγόντες τὴν σώζουσαν εὕρωσι διαφϑείρωσιν. ὅϑεν ἔδοξε τούτοις P. 152 
15 ὡς ἐν ἀνάγκης καιρῷ μανικώτερον ἢ τολμηρότερον ἅψασϑαι τῶν 
πραγμάτων. ἔδοξε γὰρ μηδὲν μελλήσασιν ὁμόσε τοῖς πρόσω χω- 
ρεῖν τὴν ταχίστην καὶ ἢ τὴν τῶν Θετταλῶν χώραν ἄφϑονα φέρου- 
σαν τὰ πρὸς τὸ ζῇν ἐπιτήδεια ἕξειν αἰχμάλωτον, ἢ τῶν ἐπέκεινα 
μέαν, ὁπόσαι ἐφεξῆς εἶσιν ἄχρι Πελοποννήσου, καὶ οὕτως ἐπὶ 
ἐο μιᾶς τινος χώρας τὴν οἴκησιν ἱδρυσάμενοι τῆς μακρᾶς ἀπαλλάξειν 
γε πλάνης" ἢ τό γε δεύτερον, σπεισαμένους τινὶ τῶν παραϑαλατ--Β 
τίων ἐϑνῶν ἀχώλυτον εἰληφέναι τὸν ἐπὶ τὰ οἰκεῖα ἀπόπλουν. 
ἄραντες οὖν ἐκεῖθεν τριταῖοι ἀφίκοντο ἐς τὰ πρὸ τῆς Θετταλίας 


5. προβραχέως À. 138. ὅπη À. 18. τὸ add. A. 


tuerentur, qui tot equos, tot captivos secum ducerent, cum ipsi octo milli- 
bus haud pauciores essent, exitium haud dubium a fame imminere. Sed pri- 
consilium illud multitudini militum innotuisset, e captivo quodam au- 
diunt, viam sibi in Thraciam non patere, longo illo muro, quirecens ad Chri- 
stopolin extructus esset, eos prorsus inde excludente. .) Ea res praeter 
omnem expectationem audita illos perculit, et consilii prorsus inopes reddi- 
dit: eoque redegit, ut quo se verterept nescirent, cum et fame premeren- 
tur et timerent, ne popoli Romanis Macedoniam incolentibus finitimi, Illyrii, 
"Tribalii, Acarnanes et Thessali, singuli irruptiones eorum veriti et se invi- 
cem cohortati, omnes vires coniungerent, atque istos circumventos funditus 
delerent, nullum scilicet locum habituros, in quem jncolumes fuga evade- - 
rent, Quare ut in necessitatis articulo consilium furori quam audaciae si- 
milius coeperunt: ut omni mora sublata primo quoqüe tempore ultra pro- 
gressi vel Thessaliam subiugarent, cuius ager omnia ad victum necessaria 
affatim suppeditaret, vel ulteriorem aliquam provinciam ex iis quae inde 
usque ad Peloponnesum forent, ac certa tandem aliqua sede fixo sibi domi- 
cilio diuturnos errores finirent: aut, si hoc non smccessisset, cum aliqua 
maritima gente factis induciis liberum in sua reditom haberent. Relicta igi- 
tur "Thessalonica, tertio die ad 'Thessalicos montes pervenerunt , Olympum, 


248 NICEPHORI GREGORAE 


A. M. ὕρη" Ὄλυμπος ταῦτα xol Ὄσσα καὶ Πήλειον' ὧν ἄγχιστά mov 
is στρατοπεδεύσαντες ἐπόρϑουν τὴν χώραν καὶ σφᾶς αὐτοὺς ἐνεπίμ--. 
6836 πλων ἀφϑόνων τῶν ὅσα πρὸς τὸ ζῇν ἐπιτήδεια ἦν. ἀλλ᾽ ἐχεῖνο με-- 
ἱπιρι᾿μάτου., x ood μὲ παρέδραμεν. ἀναληπτέον οὖν, ἵνα xa9^ εἱρμὸν ὃ λόγος. 
Οδδεύῃ. (ς΄.) Συνεστράτευον τοῖς “(ατίνοις, ὡς ἔφαμεν, καὶ Τοῦρχοε 5 
τρισχίλιοι" ὧν τοὺς μὲν ἑκατὸν χαὶ χιλίους ἔφαμεν εἶναι τοὺς ἔνα-- 
πολειφϑέντας ἅμα τῷ ἹΠελὴκ μετὰ τὴν τοῦ Σουλτὰν ᾿“ζατίνη πρὸς 
τοὺς Σχύϑας φυγὴν τῷ τὲ ϑείῳ βαπτίσματι τελεσϑέντας καὶ συγ- 
᾿καταλεγέντας μὲν τοῖς Ρωμαίων στρατεύμασι καὶ ταῖς τῶν παίδων 
διαδοχαῖς αὐξηϑέντας, ὕστερον δ᾽ ἀποστατήσαντας μὲν Ῥω- 10 
V. 195 μαίων, προσρυέντας δὲ τῷ τῶν Κατελάνων στρατῷ, ὁπότε συῤ-- 

Ὁ ῥήγνυσθαι κατ᾽ ἀλλήλων ἔμελλον τὰ στρατεύματα κατὰ τὰς ntl... 
τὴν πόλιν noo πεδιάδας " τοὺς δὲ πλείους εἶναι τοὺς ἅμα τῷ “ 
“Χαλὴλ ἐξ ᾿Ασίας διαπεραιωϑέντας ἐς μισϑοφορικὴν συμμαχίαν 
τῶν Κατελάνων. τῶν οὖν Κατελάνων τὴν ἐπὶ Θετταλίαν, ὡς ἔφα-- 15 
μεν, δδευόντων, ἤρξαντο κατ᾽ αὐτῶν στασιάζειν oi Τοῦρκοι τὴν 
σφῶν συνδιαίτησιν ὑποπτεύοντες καὶ οὐ μάλα τοι σφόδρα üxlv- 

Ἐ δυνον ἐσομένην οἵόμενοι. συστάντες οὖν oí τῶν Τουρχικῶν στρα-- 
τευμάτων ἡγεμονεύοντες, ὅὃ,τε IMelox καὶ ὁ Χαλὴλ, τῷ τῶν 
Κατελάνων ἀρχηγῷ λόγους περὶ τῆς ἅμα εἰρήνῃ διαλύσεως κεκι-- 20 
γήχασιν. οὗ δὴ προϑύμως τὴν αἴτησιν δεξαμέγρου (οὐδὲ γὰρ 
αὐτοῖς ἤδη Ῥωμαίων ἀπαλλαγεῖσι χρειώδης ἐτύγχανεν 7 τῶν Τούρ-- 
κων ἔκδημος συστρατεία) ἄσμενοι διελέλυντο τούς τε αἰχμαλώ- 


5. ἔφαμεν À., ἔφημεν W. 138. ἤάπρους W. in mg., “ἥπρων Doiv. 
in textu, sed * AxQD codd. recte. "Vid. Cantacuz. Vol. I. p. 186, 4. 
189, 4 et 7. ed, Bonn. 42. οὐδ᾽ ante αὐτοῖς add. W., om, A. 


Ossam, et Pelium, iuxta quos castris positis et agro vastato, quae'ad sustentan- 
dam vitam necessaria essent, abunde paraverunt. Sedillud paene me praeteri- 
erat, quod, ut historiae series continua sit, explicandum est. (vi) In La- 
tinorum exercitu, ut dictum est, etiam Turcorum tria millia fuerunt: quorum 
mille et centum eos fuisse diximus, qui cum Meleco post Azatinis ad Scythas 
fugam remansissent, eosdemque sacro baptismate initiatos et in Romanas le- 
giones relatos, nova deinde sobole auctos , demum a Romanis defecisse, et 
δὲ Catalanorum signs transiisse, cum ambo exercitus in campis Apro urbi 
circumiectia conflicturi essent; maiorem vero partem ex Asia cum Chalele 
traiecisse, ἃ Catalanis in auxilium evocatos et mercede conductos. Cum 
igitur Catalani in Thessaliam, quemadmodum dixi, proficiscerentur , Turci 
adversus eos tumultuari coeperunt, quod familiaritatem illorum suspectam 
haberent, nec sibi tutam prorsus futuram arbitrarentur. "Turcorum igitur 
duces Melecus et Chalel cum Catalanorum duce congressi verba fecerunt 
de pacata discessione. Qui cum postulatis illorum haud cunctanter annuis- ' 
set (neque enim ipsis jam Romanorum metu liberatis 'T'urcorum auxilia ne- 
cessaria erant) cupide discesserunt, postquam et captivos et omnem quam 


HISTORIAE BYZANTINAE VIL 7. 249 


τους καὶ ὅσα ἐπεφέροντο λάφυρα διανειμάμενοι xarà τὸ ἀνάλογον Δ. C. 


ἑχατέροις τοῖς μέρεσιν. ἀλλὰ τὰ περὶ τῶν Τούρκων πλειόνων δεό-- pn 
μένα λόγων ἐροῦμεν ἐν τοῖς ἑξῆς. 1398 
Imp. Andron. 


ζ΄. Oi δὲ Κατελάνοι τῶν Τούρχων ἤδη ἀπαλλαγέντες καϑ᾽ Sepioris, 
δἑαυτοὺς ἦσαν παραχειμάζοντες πρὸ τῶν ὁρῶν τοῦ τε Ὀλύμπου P. 158 
καὶ τῆς Ὄσσης, ὡς ἔφαμεν. ἔαρος δ᾽ ἐπιστάντος ἄραντες ἐχεῖϑεν 
διαβαίνουσι τάς τε τῶν ὀρῶν κορυφὰς καὶ τὰ ἐν τούτοις Τέμπη" 
καὶ πρὶν ἐπιστῆναι τὸ ϑέρος, ἐσβάλλουσιν ἐς τὰ Θετταλικὰ 
πεδία. ἔνϑα δὴ χώραν εὑρόντες ἀγαϑήν ve καὶ πίονα ὅλον ἐκεῖ 
10 διατετρίφασι τὸν ἐνιαυτὸν τήν τε χώραν δηοῦντες καὶ διαφϑ εἰ- 
| ροντες ὅσα μὴ ἐντὸς ἦσαν τειχῶν μηδενὸς ἀντιταττομέγου. εἶχε Β 
^ fáo ἀσϑενῶς τηνικαῦτα τὰ περὶ Θετταλίαν πράγματα, τοῦ διέ- 
" ποντος ἐχεῖ τὴν ἀρχὴν νέου τε ὄντος τὴν ἡλικίαν καὶ ἀπείρως ἔχον-- 
τος ἐς πραγμάτων μεγάλων διοίκησιν καὶ ἄλλως νόσῳ δαπανωμέ- 
1δνου μαχρᾷ καὶ ὅσον οὐδέπω τεϑνήξεσθϑαι μέλλοντος καὶ ἅμα αὐτῷ 
“καταλύσειν τὴν μέχρις αὐτοῦ διαδοχὴν τῆς τῶν προγόνων καὶ 
σεβαστοχρατόρων ἀρχῆς. γυναῖχα μὲν γὰρ οὗτος ἠγάγετο ἑαυτῷ 
πρὸ βραχέος Εἰρήνην, τὴν νόϑην τοῦ βασιλέως “Ἀνδρονίκου 9v- C 
γατέρα" παῖδα δὲ μετ᾽ αὐτῆς οὐ γεγέννηκεν, ὃς ἂν αὐτῷ τῆς 
90 ἀρχῆς καταστῇ διάδοχος. καὶ διὰ ταῦτα πλημμελῶς τὸ ἐπὶ τοῦ 
᾿ παρόντος τὰ ἐκεῖσε ἐφέροντο πράγματα. πλείονα δὲ καὶ τὴν εἷς 
τὸ ἔπειτα ὥδινον ταραχήν τε καὶ στάσιν ἕνεκα τῆς ἀρχῆς, ἀδηλίας 
ἔτι χεχαλυμμένου βυϑοῖς τοῦ ταύτην διαδεξομέγου. xol μὲν δὴ 
τοῦ τε ἡγεμόνος τῆς χώρας ἐσχάτῃ νόσῳ πιεζομένου καὶ τῶν πο- Ὁ 


6. ἔφαμεν Α., ἔφημεν ' 40. κατασταίη Α. 


secum ferebant praedam pro rata utrinque inter se partiti sunt. Sed de 
rebus ''urcorum, quae fusiori narratione egent, infra dicturi sumus. 


7. Catalani autem, Turcis iam digressis, soli ad montes Olympum et 
Ossam, ut diximus, hibernabant. Verno autem tempore motis inde castris 
montium cacumina et interiecta 'Tempe pertranseunt, ac ante aestatem in 
'hessalicam planitiem irrumpunt. Ubi cum solum bonum et pingue inve- 
nissent, totum annum exegerunt, agris urendis et omnibus iis, quae extra 
moenia erant vastandis, resistente nemine. 'Tunc enim res 'Thessalorum 
infirmae erant ob immaturam Principis aetatem , nullo magnarum rerum ge- 
rendarum usu instructi, ac praeterea diuturno morbo conflictati et iamiam 
morituri, secum autem principatum a maioribus suis Sebastocratoribus per- 
petua successione ad se usque transmissum extincturi. Uxorem hic paulo 
ante duxerat Irenen, notham Imperatoris Andronici filiam: atque ex ea 
nullam prolem susceperat, cui relinqueret principatum. Ob haec rerum 
status in ea provincia tunc temporis perturbatus maiores in posterum tur- 
bhs ac dissensiones parturire videbatur, quod in obscuro adhuc foret, quis 
principatum illum esset excepturus, Proinde cum Princeps extremo morbo 


250 . . NICEPHORI GREGORAE 


A. M, λεμίων δίχην φλογὸς ἐπιόντων xal νεμομένων τὴν χώραν ἔδοξε 
«ὁ τῇ τῶν προεχόντων ἐκεῖ κατὰ γένος βουλῇ, χρήμασι περιελϑεῖν 
6886 τοὺς πολεμίους καὶ δωρεῶν ἁβοοτέρων ὥὦνιον ἐσχηκέναι τὴν γνώ- 
rri τῶν ἡγεμόνων, πρὶν ταῦτα αὐτοὺς ἀφελεῖν πολεμέᾳ χειρὶ, 
δώσειν τε ὑποσχέσϑαι πομποὺς τοὺς ἀπάξοντας ἐπί τὲ ““χαΐαν 5 
V. 196 καὶ Βοιωτίαν, χώραν ἁβράν τε καὶ εὔκαρπον καὶ πολλὰς χεχτημέ- 
Ενην τὰς χάριτας καὶ ἅμα πρὸς οἴκησιν ἐπιτηδειοτάτην πασῶν εἰ 
δὲ καὶ συμμαχίας δέοιντο, καὶ τοῦτο δὲ μάλα προϑύμως τελεῖν 
καὶ φίλους εἶναί σφισι διὰ fiov. — (B.) Τοῦτο καὶ τοῖς “λατίνοις 
ἀρεστόν τε ἔδοξε καὶ μάλα δήπου κατὰ γνώμην. ἔφασαν γὰρ, ὡς 10 
P. 154 εἰ πολέμῳ xal μάχῃ τὰ τῆς ἐχβάσεως ἐπιτρέψαιμεν, 5j τε χώρα 
φϑαρήσεται τά τε πράγματα συντριβήσονται xàx πολλῶν ἐς στε- 
νὸν χομιδῇ συνελαϑήσονται, ὑπὲρ ὧν ἡμῖν ἡ πᾶσα σπουδή. ἔπειτα 
καὶ τὰ τῆς νίκης οἷ προχωρήσει, τῶν πάντων ἐστὶν οὐδεὶς ὃς ἐξε- 
πίσταται πλὴν ἢ ϑεός. ἡμῖν δ᾽ ἔστιν ὡς ἐπίπαν ἀμφισβητήσιμα 15 
ταῦτα καὶ οὐδαμῇ πω σαφῆ. εἰ γὰρ αἱ πλείους ξυντυχίαε τοῖς 
ἀνθρώποις ἐπίσης εἰσὶν ἐλπιζόμεναι, οὐδὲν ἧττον καὶ σφίσι τὸ 
᾿ Βπεριγενέσϑαι συμβάλλεται ἥπερ ἡμῖν. οὔτε γὰρ ἡμῖν ἔστι πιστόν 
τι ἐχέγγυον ἐς τὸ μέλλον περὶ τῆς νίκης, οὔτ᾽ αὐτοῖς ἀπλανὴς εἴ 
τις περὶ ταύτης δόξα πρόσεστιν. αἵ τε γὰρ δυσχωρίαι τῶν ὀρῶν, 90 
οἷς ἢ φύσις πολλαχόϑεν τὴν χώραν ὠχύρωσεν, ἀσφάλειάν τε καὶ 
ϑάρσος τοῖς ἔχουσι δίδωσι" τά τε φρούρια ἐφ᾽ ὑψηλῶν ἱδρυμένα 
d 2; 3 , € & e € 
τῶν τόπων ἀμήχανον ἡμῖν παρέξει τὴν πολιορχίαν. ὥστε ὑποτέ. 
σρως ἕξει τὸ πρᾶγμα, οὐκ εὔοδα τὰ τῆς ἀποβάσεως ἡμῖν ἀπαντᾷ 
laboraret, et hostes flammae instar provinciam pervagarentur atque absu- 
merent, habita deliberatione ii qui genere eminebant censuerunt , pecuniis 
illiciendum hostem, et ducum voluntates largioribus donis redimendas, prius- 
quam illa ab iis iure belli raperentur; ductoresque promittendos, qui eos 
iu Achaiam et Boeotiam, regionem cultam et frugiferam et amoenitatis ple- 
nam, et omnium maxime commodam ad habitandum, perducerent. Quod 
si auxiliis esset opus, ea quoque alacriter danda, et per omnem aetatem 
emicos illorum futuros se profitendum. (11.) Id et Latinis ipsis placuit; 
immo optatissimum fuit. ,Etenim," aiebant, ,,si belli eventum et armo- 
rum fortunam experiamur, vastabitur provincia, opes atterentur, et ex 
copia ad summam inopiam recident, pro quibus omnis a nobis labor suscipi- 
tur. Deinde penes quem victoria futura sit, praeter Deum nemo omnium 
prospicit: sed haec prorsus ambigua et adhuc minime explorata, Nam 
quamvis plerique eventus ab hominibus ex aequo sperentur, nihilo tamen 
minor ilis vincendi quam nobis spes proposita est. Ac neque nos futurae 
' victoriae pignus ullum certum habemus; nec si qua illis eiusmodi fiducia 
est, ea falli non potest. Quippe et montium iuga aspera, quibus natura 
regionem undique muniit, habitatores tutos et eudaces praestant ; οἱ castella 


in altis sita montibus obsidendi facultatem omnem nobis adimunt. Quare 
utcunque res ceciderit, non facile hac via nobis succedet, in alieno ac pe- 


HISTORIAE BYZANTINAE VII. 7. 251 


οὕτως ἐπὶ ξένης πλανωμένοις xal ἀλλοτρίας xal τοσοῦτον τῆς oi- A. C. 
κείας ἀπῳχισμένοις. τῶν οὖν ἀτοπωτάτων ἂν εἴη, παρὸν ἐμπλῆ- 1282 
σαε τοσούτων χρημάτων τὰς δεξιὰς ἄνευ πόνων καὶ Gua συμμάχων 1898 
καὶ φίλων εὐπορῆσαι τοιούτων, ἔπειτα παραδραμόντας ὑπὲρ dà j- e. Ἀπάκοι, 
5 λων ἐλπίδων μεγάλους ἀναδέχεσϑαι κινδύνους. — (L-) Οὕτω μὲν 
οὖν ἐκεῖνοι συνιδόντες καὶ οὕτω διασχεψάμενοι σπονδὰς καὶ ξυμ-- 
βάσεις ἐπὶ τοῖς εἰρημένοις τίϑενταε πρὸς τοὺς Θετξαλούς “ xal 
ἅμα ἦρι τά τε χρήματα καὶ τοὺς πομποὺς παρ᾽ αὐτῶν εἰληφότες Ὁ 
ὑπερβάλλουσι τὰ μετὰ Θετταλίαν ὄρη" καὶ διαβάντες τὰς Θερ- 
10 μοπύλας στρατοπεδεύουσι περί τε «“οκρίδα καὶ ποταμὸν τὸν 
Κηφισσόν" ὃς μέγιστος ὧν ῥήγνυται μὲν ἐξ ὄρους τοῦ Παρνασ- 
σοῦ, κάτεισι δὲ πρὸς ἕω τὸ ῥεῦμα κινῶν, καὶ πρὸς μὲν ἄρκτους 
ποιούμενος τούς τε Ὀπουντίους καὶ Ἐπικνήμιδας “Ἰοχροὺς, πρὸς 
δὲ μεσημβρίαν καὶ νότον ἄνεμον τὴν μεσόγειον ἅπασαν τῆς τε 
15.4χαΐας καὶ Βοιωτίας" μέγιστος μὲν καὶ ἀδιαίρετος ἄχρι τῶν Ε 
περὶ “εμβαδίαν τε καὶ ᾿“Αλίαρτον πεδιάδων τηρούμενος, ἔπειτα 
πρὸς δύο σχιζόμενος ῥεύματα καὶ ἐς Zdownó» τε xol Ἰσμηνὸν 
μετατιϑέμενος τὰ ὀνόματα" xol διὰ μὲν ᾿σωποῦ τέμνων τὴν 
“Ἀττικὴν ἄχρι ϑαλάττης" διὰ δ᾽ Ἰσμηνοῦ τῇ τῆς Εὐβοίας ϑα- 
φ0λάττῃ σπενδόμενος περὶ τὰ τῆς «Αὐλίδος προαύλια" ἔνϑα πάλαι 
τοὺς ἐπὶ Τροίαν ναυστολοῦντας “Ἕλληνάς τε καὶ ἥρωας τὰ πρῶτα | 
προσεσχηκέναι τε καὶ αὐλίσασϑαι λέγουσιν. (.) Ἐπεὶ δὲ τὴν , 
τῶν πολεμίων ἐπύϑετο ἔφοδον ὃ τήν τε τῶν “4ϑηνῶν καὶ Θηβῶν 
διέπων ἀρχὴν καὶ τὴν χώραν ἐκείνην ἔχων ἅπασαν, ὃς δὴ καὶ 
S. xal ἅμα — τοιούτων add. Α. 138. Ἐπιχνημιδίους in mg. W. 


16. Μεμβαδίαν) Ita W.et cod. A. pro Δεβαδίαν. Scripsit fort. 4su- 
φαδίαν. 


regrino solo oberrantibus, et tam longe ἃ Lies relegatis. Absurdissimum 
igitur fuerit, cum absque labore pecunia dexteras implere eademque opera 
socios nobis et amicos tales adquirere possimus, ea occasione spreta, ma- 
gna pericula incerta spe subire." (IIL) His illi consideratis ac i 

pacem et foedus cum 'Thessalis, quibus dixi conditionibus, pepigerunt. lta- 
que veris initio, pecuniis et ductoribus acceptis, montes superant ultra 'T'hes- 
saliam sitos, et 'Thermopylis superatis apud Locridem et Cephissum castra 
ponunt. Fluvius iste permagnus e monte Parnasso erumpit, et versus or- 
tum profluens ἃ Bepteatrione Locros Opuntios et Epicnemidios, versus 
Austrum et meridiem mediterranaa totius Achaiae et Boeotiae habet. ldem 
usque ad Lebadiae et Haliarti campos maximus et indivisus manet. Inde in 
duos amnes distractus Asopo et ÍIsmeno suum nomen commutat, ac per 
Asopi quidem alveum Atticam usque ad mare secat; per Ismenum autem 
iuxta Aulidem (ubi olim Graecos heroas 'T'roiam petituros primum appulisse 
et stativa habuisse ferunt) Euboicum mare influit. (1V.) Cum autem 'The- 
barum et Athenarum Princeps et totius tractus illius dominus (qui, ut supra 





252 NIGEPHORI GREGORAER 


A.M. μέγας μὲν, ὥς ἀνωτέρω εἰρήκειμεν, ἐπωνόμαστο πριμμικήριος, 

rs τῆς δὲ λέξεως ὑπὸ τοῦ δήμου διαφϑαρείσης μέγας ἐλέγετο κύ-- 

6836 ριος᾽ οὗτος τοίνυν δίοδον μὲν αἰτήσασι᾽ τοῖς Κατελάνοις οὗ 

Imp. ἀβάγου, 9, φρύληται δοῦναι, (009^ ὅποι βούλοιντο ἀπιέναι διὰ τῆς χώρας 
Genioris. s" € 3 M 4 “ ’ 

P. 155 αὐτοῦ" ὃ δὲ ἀλλὰ μαχρὰν τὴν ὀφρὺν διὰ τῆς γλώττης ἐπι-5 
δειξάμενος xal πολὺν τὸν μυχτῆρα κατ᾽ αὐτῶν ὡς οὐ φροντί- 
doc μεγάλης μάλα ἀξίων καταχεάμενος ἤϑροιζε τὰς δυνάμεις διά 
ve φϑινοπώρου καὶ χειμῶνος ἐς ἔαρ. παρεσκευάζοντο δὲ καὶ oi 
Κατελάνοι ὡς ἢ τεϑνηξόμενοε τῷ πολέμῳ ἢ ζήσοντες εὐκλεῶς. 

A. C. 1809 ( E.) Ἔαρος μὲν οὖν ἐπιγενομένου διαβάντες οἱ Κατελάνοι τὸν 10 
Κηφισσὸν κατεστρατοπέδευσαν περὶ τὴν Βοιωτίαν ov πόῤῥω τοῦ 
ποταμοῦ, αὐτοῦ zov συστῆναι τὸν πόλεμον περιμένοντες. ἦσαν 

Βμὲν οὖν τῶν Κατελάνων oí μὲν ἱππεῖς πεντακόσιοι καὶ τρισχίλιοι, 

V. 197 τὸ δὲ πεζὸν τετρακισχίλιοι" οἷς καὶ πολλοὶ τῶν αἰχμαλώτων διὰ 
τὴν τῆς τοξικῆς εὐφυΐαν. συγκατελέγησαν. ἀκηχούτες δ᾽ ὅσον 15 
οὐδέπω τοὺς πολεμίους ἐφεστήξοντας ἀροῦσι μὲν τὴν γῆν ἐχείγην 
ἅπασαν, ἔνϑα συστῆναι τὸν πόλεμον ἔγνωσαν. ἔπειτα περιτα- 
φρεύσαντες καὶ διώρυχας ἀνοίξαντες ἐκ τοῦ ποταμοῦ ὅλον ἀρ- 

Οδεύουσι τὸ πεδίον οὕτω πλουσίως, ὥστε ἐλλιμνάζειν καὶ ἀνίσχυρον 
τὴν βάσιν τῶν ἵππων ποιεῖν, συγχωννυμένων τῷ πηλῷ τῶν ποδῶν 30 
καὶ οὐκ εὐχερῶς ἐχόντων κινεῖσϑαι. (ς΄.) Καὶ μὴν δὴ μεσοῦντος 
ἔαρος ἐφέσταται καὶ ὃ τῆς χώρας ἀρχηγὸς πολὺν ἐπαγόμενος στρα- 
τὸν συγχεχροτημένον ἔχ τε Θηβαίων καὶ .“41ϑηναίων καὶ IDa- 
ταιέων, xal ὅσοι “οχρῶν καὶ Φωχέων xal Meyapéev ὑπῆρχον 

Ὁ ἐπίλεκτοι. ἱππεῖς μὲν οὖν ἦσαν ἐξαχισχίλιοι τούτῳ καὶ τετρα- 25 

10. ἔαρος Α.. ἦρος W. 
observavimus, magnus olim Primicerius appellatus fuerat, tum autem cor- 
rupta voce μέγας χύριος vulgo dicebatur) hostium adventum didicisset, 
Catalanis petentibus transitum dare noluit, ut quo vellent per eius territo- 
rium abirent: sed immodicum festum verbis professus, et illos ut non ma- 
gnopere curandos multo risu prosequutus suas vires per autumnum et hie- 
mem ad ver usque collegit. Parabant sese et Catalani, ut aut statim pu- 
guando morituri, aut victuri cum gloria. (V.) Cum autem ver supervenis- 
set, Catalani Cephisso traiecto apud Boeotiam non procul a flumine castra 
pecu hostem expectantes, illis videlicet locis pugnam commissuri. 

t autem Catalanorum equites ter mille et quingenti, peditum quatuor 
millia: in quos multi etiam'e captivis ob sagittandi peritiam relati erant, 
Ubi hostes iamiam affuturos nunciatum est, omnem illam terram arant, ubi . 
p conserere decreverant. Deinde circumfodiant, et rivis e fluvio 

uctis totam planitiem ita copiose irrigant, ut stagnaret et gressum equo- 
rum instabilem redderet, quorum pedes luto infixi aegre loco moveri pos- 
sent (VL) Vere medio ipsius regionis princeps cum o exercitu ad- 
est, coacto ex Atheniensibus, 'Thebanis et Plataeensibus; item ex Locren- 
eibus, Phocensibus et Megarensibus delectis. Kquitum sex millia οἱ qua- 


HISTORIAE BYZANTINAE VII 7. 258 


κόσιοι. πεζοὶ d^ ὑπὲρ τοὺς ὀκταχισχιλίους" οἴησις δὲ καὶ φρόνημα Α. C. 
4 4, »* 4 3 
πολὺ τὸ παράλογον κεκτημένη. ἤλπιζε γὰρ οὐ μόνον τοὺς Κατε- ad 
λάνους αὐτίκα συγκατασφάξειν, ἀλλὰ xal πάσας ἐφεξῆς χώρας 1828 
καὶ πόλεις ἄχρι τῆς Βυζαντίδος ἕξειν ὑποχειρίους. τὸ δὲ ἦν πᾶν! rh - 
δτοὐναντίον. ἐπεὶ γὰρ ἐν ἑαυτῷ xal οὐκ ἐν τῇ χειρὶ τοῦ ϑεοῦ τὴν 
τῶν πραγμάτων ἔπεμπεν ἔχβασιν, παίγνιον ἐν βραχεῖ τῶν πολεμίων 
καϑίσταται. ϑεασάμενος γὰρ τὸ πεδίον πολλῇ τῇ χλόῃ τῆς πόας Ε 
κατάχομον καὶ μηδὲν τῶν γεγονότων ὑπονοήσας βοῇ καὶ παρα- 
κελεύσμασιν ἅμα τοῖς ἀμφ᾽ αὐτῷ πᾶσιν ἱππεῦσιν δρμᾷ κατὰ τῶν 
10 πολεμέων, ἀκινήτων ἔξω τοῦ πεδίου κατὰ χώραν ἑστώτων καὶ 
τὴν αὐτοῦ προσδοχώντων ἔφοδον. ἀλλὰ πρὶν εἷς μέσον ἐλϑεῖν τὸ 
πεδίον, ὥσπερ στεῤῥῷ τινε πεδηϑέντες οἵ ἵπποι δεσμῷ τῷ τῆς 
ὑγρανϑείσης γῆς πρὸς τὴν τῶν ποδῶν ϑρασυτέραν βάσιν μάλα 
ὑπείχοντι, oi μὲν ἅμα τοῖς ἱππεῦσιν ἐκυλίοντο κατὰ τοῦ πηλοῦ "Ε 
15oi δὲ τοὺς ἱππέας ἀποβαλόντες πλημμελῶς ἐφέροντο κατὰ τοῦ 
πεδίου" oi δὲ τοὺς πόδας συγχαταχώσαντες ἐφ᾽ ἑνὸς ἵσταντο, 
καϑάπερ ἀνδριάντας τοὺς ἐπιβάτας ἀνέχοντες. oi μέντοι Κατε- 
λάνοι ἀναϑαρσήσαντες πρὸς τὰ δρώμενα παντοδαποῖς κυχλωσά- 
μενοι βέλεσιν τούτους μὲν ἅπαντας ἄρδην κατέσφαξαν" κχἄπειτα 
90 εὐθὺς ἐκεῖθεν ἐξιππασάμενοι τοὺς φεύγοντας κατόπιν ἐδίωκον 
ἄχρι Θηβῶν τε καὶ ᾿4ϑηνῶν" ἃς δὴ καὶ ἀπροσδοκήτως ἐπεισπε- P. 156 
σόντες ῥᾷστα χειροῦνται αὐτοῖς χρήμασι καὶ αὐταῖς γυναιξί τε 
καὶ τέχνοις. οὕτω τοίνυν ὥσπερ ἐν κύβοις. ἐξαίφνης μεταπεσούσης 
τῆς ἀρχῆς ἐγχρατεῖς οἱ Κατελάνοι γενόμενοι τῆς τε μαχρᾶς nÀá- 
25 yrc ἀπήλλαξαν ἑαυτοὺς xal ἀεὶ πρὸς τὸ πλέον ἠρέμα τοὺς ὅρους 
dringenti, peditum amplius octo millia erant. Opinio vero et arrogantia 
incipie multum a recta ratione aberrabat. Sperabat enim se nón modó 
talanos statim deleturum , sed etiam provincias et omnes inde urbes By- 
zantium usque occupaturum. Quod longe aliter evenit. Quippe dum suis 
viribus non divino auxilio rerum exitum permitüt, paulo momento risui ho- 
stium exponitur. Nam cum planitiem multo gramine virentem conspexisset, 
nihil eorum quae acta erant suspicatus, cohortatus suos et. vociferans cum 
omnibus quos secum habebat equitibus impetu contra hostes fertur, qui 
extra campum immoti in procinctu stabant eius impressionem expectantes, 
Bed priusquam ad mediam planitiem pervenirent, equi veluti firmis vincu- 
lis impediti madefacta terra ad audaciorem gressum subsidente partim una 
cum equitibus in luto volutantur, partim iis excussis temere per campum 
feruntur, partim pedibus luto immersis uno in loco immoti stant, equites 
veluti statuas sustinentes. Quibus rebus Catalani animati omni rum 
getiere circumventos illos omnes internecione deleverunt: tum illinc statim 
emisso equitatu usque ad 'Thebas et Athenas fugientes persequuti sunt., Quin 
et ipsas urbes,ex improviso aggressi cum opibus, uxoribus et liberis facil- 
lime ceperunt. Sic velut in aleae ludo fortuna repente mutata Catalapi 
potiti principatu et diuturnum errorem finiverunt, et suae ditionis terminos 


254 NICEPHORI GREGORAE 


A. &. οὐ λήγουσιν ἄχρι καὶ τήμερον αὔξοντες ἧς ἔσχον αὐϑεντίας. ἀλλὰ 
ad τὰ μὲν περὶ τῶν Κατελάνων οὕτως ἔσχεν. 


Imp.Asdron 7. Οἱ δὲ Τοῦρχοι μετὰ τὸ διαστῆναι τῶν Ἰατελάνων εἷς 


Senieris. jjo σχίζονται μοίρας καὶ οὗ μὲν τῷ Χαλὴλ, οἱ δὲ τῷ Mex 
V. et € 1 4 4 4 ^P , 2, 

B ἕπονται. 0 μὲν γὰρ IMelrx ἐπειδὴ τῷ ϑείῳ βαπτίσματι πρότερον 5 
τελεσϑεὶς μετὰ τῶν περὶ αὐτὸν καὶ πρός γε ἱκανοὺς τοὺς μισϑοὺς 
ἀπολαμβάνων παρὰ τοῦ βασιλέως, ἔπειτα τούς τε πρὸς αὐτὸν 
ἡϑετηχὼς ὅρκους καὶ ἀποστέρξας τοὺς τῆς εὐσεβείας ϑεσμούς τε 
καὶ νόμους πρὸς τοὺς τῶν Ῥωμαίων ἐχϑροὺς ηὐτομόλησεν, ἀνᾶλ-- 

Οπιστον τὸ παράπαν ἐνόμιζε τὴν πρὸς Ῥωμαίους ἤδη φιλίαν. ἔν-- 10 
τεῦϑεν ἔἵλετο μᾶλλον προσιέναι καλοῦντι τῷ Κράλῃ Σερβίας, ἣ 
Ῥωμαίοις εἷς ὄψιν ἐλϑεῖν" xal ἀπελϑὼν ἅμα χιλίοις ἱππεῦσι καὶ 
πεντακοσίοις πεζοῖς τά τε ὅπλα ἔϑεντο καὶ τὴν ἵππον πᾶσαν παρέ- 
δοσαν τῷ Κράλῃ Σερβίας κελεύσαντι, xol ἰἸδιωτικόν τινα ζῇν 
προσετάχϑησων βίον, πλὴν ἐν μόνῳ πολέμου καὶ χρείας τοιαύτης 15 

Ὁ καιρῷ τὰ ὅπλα λαμβάνοντας, ὅσους ἂν ἐπιτάξειεν αὐτὸς, ἕπεσϑαι 
τῷ τῶν Τριβαλλῶν στρατεύματι. (B.) 'O δὲ Χαλὴλ περιμείνας 
ἐν Ἰαχεδονίᾳ μετὰ τριακοσίων καὶ χιλίων ἱππέων καὶ πεζῶν ὄχκτα- 
κοσίων ἐζήτει σπείσασϑαι Ῥωμαίοις ἐπὶ δυοῖν, ἵνα τε τὰ περὶ τὴν 
“ΧΧριστούπολιν ἀφεϑεῖεν στενὰ διελϑεῖν, καὶ ἵνα Ῥωμαϊκαῖς ναυσὶ 90 
διαπεραιωσάμενοι τὸν Ἑλλησπόντιον πορϑμὸν ἀπέλθωσιν ἐς τὰ 
οἶχοι μετὰ τῆς λείας ἧς ἐπεφέροντο πάσης. ταύτης δὴ τῆς πρε- 
σβείας ἀκηκοὼς ὃ βασιλεὺς καὶ ἀναμνησϑεὶς ὅσην καὶ οἵαν ἐπή- 


4, δύο Α., δύω W. 15. πολέμου À., πολέμῳ W. 4531. 'EA- 
λησποντίαν A. 459. δὴ] δὲ A. 


ín hunc usque diem paulatim proferre non desistunt. Atque ita Catalano- 
rum res se habuerunt. 

8. Turci autem cum a Catalanis discessissent in duas partes dividuntur, 
et sli Chalelem, alii Melecum sequuntur. Melecus sacro baptismate cum 
suis primum initiatus, magnis etiam stipendiis ab Imperatore acceptis, cum 
deinde et fidem illi datam fregisset, et religionis instituta legesque repu- 
diasset, et ad Romanorum hostes defecisset, prorsus desperata Romanorum 
amicitia ad Cralem Serviae, ἃ quo arcessebatur, se conferre maluit, quam in 
conspectum Romanorum venire. Quare ipse et mille eius equites cum quin- 
gentis peditibus profecti ad Cralem omnes equos et arma tradere lusei 
sunt, e£ privatam vitam agere, ea tamen lege, ut belli tempore et cum 
res ita posceret arma sumerent, ac Triballorum exercitum totidem seque- 
rentur quot ipse imperasset. (II.) Chalel vero cum treceatis et mille equi- 
tibus et octingentis peditibus in Macedonia immoratus dusbus tonditionibus ' 
"pacem cum Romanis fácere cupiebat, ut et Christopolitanas angustias transire 
sineretur, et Romanis navibus cum omnibus quas haberet manubiis impositus, 
traiecto Hellesponti freto, in patriam perduceretur. Imperator hac lega- 
tione audita, qualem et quantam Romanis provinciis perniciem attulissent re- 


HISTORIAE BYZANTINAE VII. 8. 255 


γαγον τὴν φϑορὰν τῇ τῶν Ῥωμαίων ἐπικρατείᾳ, ὥσπερ τι βαρύτατον Δ. C. 
ἄχϑος ὅσον τάχος ἀποφορτίσασϑαι τούτους ἐβούλετο. καὶ μέντοι καὶ po 
ἀποστείλας εὐθῦς τῶν τότε στρατηγῶν τὸν προὔχοντα τὸν Σεναχη- 1898 
ν , “ , ' Imp.Andron. 
θεὶμ, μέγαν στφατοπεδάρχην τηνικαῦτα τυγχάνοντα μετὰ τρισχιλίων "o oria. 
δἱππέων, διεβίβαζεν αὐτοὺς ἐκ ἸΠακχεδονίας tic Θράκην ἄχρι τοῦ λ- P. 157 
λησπόντου. ἐνταυϑοῖ δὲ τοῖς στρατιώταις καὶ στρατηγοῖς τῶν Po- 
μαίων ϑεασαμένοις τὸ πλῆϑος τῆς τε ἵππου καὶ τῶν χρημάτων καὶ 
τῆς ἄλλης πάσης καὶ παντοίας λείας, ὅπερ ἔχοντες ἐκ Ῥωμαίων ἔμελ.-- 
λον οἱ ἐχϑροὶ διαβαίνειν ἐς τὴν “σέαν, ἄτοπον ἔδοξεν ἑχουσίοις τοῦτο B 
10γενέσϑαι αὐτοῖς. εἴτε γοῦν οἶκτον τῶν Ῥωμαϊχῶν σχόντες πρα- 
γμάτων, εἴτε κέρδους καὶ λημμάτων παραχϑέντες ἐλπίδι πρὸς 
ἀλλοτρίους τῶν συνθηχῶν τε καὶ σπονδῶν ἐβάδισαν λογισμοὺς, 
οὔτε ναῦς ἐδίδουν, ai πρὸς ““σίαν αὐτοὺς διαβιβάζειν ἔμελλον, 
καὶ νυχτὸς ἐπιϑέσϑαι σφίσιν ἐσκέψαντο. (1.) Τοῦτο τοὺς 
15 Τούρχους οὐκ ἐλελήϑει. διὸ καὶ τὸν τόπον ἀμείψαντες παρε-Ὁ 
σχευάζοντο δέξασϑαι τὴν Ῥωμαίων μάχην" μᾶλλον δὲ δραμόντες 
αἱροῦσιν ἕν τῶν παρακειμένων φρουρίων, κἀκεῖϑεν ὡς ἐξ δρμη- 
τηρίου πρὸς μάχας καὶ πολέμους ὡπλίζοντο. τοῦτο τὴν Ῥωμαίων 
μελέτην διέκοψε καὶ ὡς ποῤῥωτάτω τούτων αὐτοὺς στρατοπε- V. 199 
20 δεύειν ἠνάγκασεν, ἕως ἂν καὶ βασιλεῖ ποιήσωνται δῆλον τὸ ξυμ- 
βεβηκός. καὶ μέντοι καὶ otx ὀλίγος ἐν τούτοις ἐτρίβετο χρόνος, 
εἰωϑὸς οὐκ οἶδ᾽ ὅπως τοῖς Ρωμαίων ἄρχουσι ῥᾳϑύμως χρῆσϑαι Ὁ 
τοῖς τῶν σπουδαίων πραγμάτων σκέμμασιν. ἐπὶ τούτοις ἀμελεῖν 
οὐχ ἐνῆν τοῖς βαρβάροις, ἀλλὰ πέμψαντες ἐς ““σίαν πλείστην 
Ἢ πὸ ἑν gai did p À., Σεναχηρεὶν psy. τὴν. στρ. 


cordatus, illos tanquam grave onus quamprimum excutere voluit. Quam- 
obrem statim praestanti duce Senacherin, qui tunc magnus stratopedarcha 
erat, cum tribus equitum millibus misso, illos e Macedonia in Thraciam ad 
Hellespontum usque perducendos curavit. lbi cum Romani duces et. milites 
maltitudinem equorum, iarum et omnis generis manubiarum vidissent, 
quas e Romanis provinciis hostes in Asiam transportaturi forent, indignum 
rati sunt se volentibus id fieri. Sive igitur rem Romanam commiserati, 
sive lucri εἴ emolumentorum spe corrupt ea consilia ceperint, quae & pa- 
ctis et conventis abhorrerent, non modo iis naves quibus transportarentur 
non dederunt , sed et illos noctu aggredi statuerunt. (TIL) Ea res Turcos 
non latuit. Quapropter loco mutato ad Romanorum impetum tolerandum 
sese paraverunt. Immo cursu citato vicinum quoddam castellum petiere, 
eoque occupato ad bella et pugnas e loco munitiore gerendas se armaruht, 
Id facinus consilium Romanorum turbavit, et quam longissime ab illis castra 
abducere coegit, donec Imperatorem etiam quid actum esset certiorem red- 
didissent. Proindé non parva mora intercessit, nescio qua Romanorum prin- 
cipum consuetudine, res quae festinationem postulent seguiter administrandi. 
Quae cum ita essetit, barbari nihil negligendum rati missis in Asiam nun- 


256 NICEPHORI GREGORAE 


A.M. ἐκ τῶν ὅδμοφύλων βαρβάρων ἐν βραχεῖ διεπεραιώσαντο συμμα- 
6791 (ay. ὅϑεν ἀεὶ παρεξιόντες καὶ αἰφνιδίους ἅμα καὶ ἀπροσδοκή-- 
6886 τους ἄλλοτε ἄλλοϑεν ποιούμενοε τὰς ἐφόδους ἐδῇουν τὴν χώραν. 
€ esi 4.) Toig γε μὴν τῶν Ῥωμαϊκῶν στρατευμάτωᾳ 7)yeuóos τῶν 
ἀτοπωτάτων ἐδόκει, καϑημένους δρᾷν δῃουμένην τὴν χώραν. διὸ δ 
E πρὶν ἐπὶ μεῖζον ἀρϑῆναι ϑράσους τοὺς πολεμίους καὶ πρὶν πλείονα 
τὴν ἀσϑένειαν τοῖς Ρωμαίων ἐπενεγκεῖν πράγμασι, δεῖν ἐνομίσϑη 
τὸν βασιλέα Μιχαὴλ ἀναγκάσαντας ἅμα αὐτῷ πάντα στρατὸν 
συναϑροῖσαί τε καὶ τὸ φρούριον ἐκπολιορχήσαντας διαφϑεῖραι 
τοὺς πολεμίους. οὗ δὴ γενομένου πάντες στρατηγοὶ καὶ πάντα 10 
στρατεύματα περὶ τὸν βασιλέα ἠϑροίζοντο. οὐ μόνον δὲ, ἀλλὰ 
F xal ὅσοι δῆτα ἀγροῦ καὶ δικέλλης ἀπόζουσι, καὶ οὗτοι πάντες ἐκεῖ 
συνηλαύνοντο, δίχελλαν ἔχοντες ἕχαστος καὶ σκαπάνην ἐν ταῖν 
χεροῖν. οὐ γὰρ τοσοῦτον ὥς πολεμήσοντες ἀπήεσαν, ὅσον ὡς ἐφ᾽ 
ἑτοίμῃ τῇ ϑήρᾳ, συγκαταχώσοντες αὐτοῖς πολεμίοις αὐτὸ τὸ 15 
φρούριον. ὅϑεν ἄραντες ἐπορεύοντο πρὸς τοὺς πολεμίους οἵ τε 
στρατηγοὶ καὶ ὃ στρατὸς σύν γε τῷ βασιλεῖ, πολὺν καὶ τὸν dyo- 
ραῖον ἐπισυρόμενοι καὶ ἀγρότην ὄχλον, καὶ ὅσοι σχαπάνης καὶ 
P. 158 δικέλλης ἀπόζουσιν, οὗ μάλα ἄκοντας ἅπαντας. ὑπὸ γὰρ ἄπει-- 
plac οἷ πλεῖστοι ξυνελαυνόμενοι πρὸς ἐλπίδα μόνην τοῦ κέρδους 30 
ἑώρων᾽ τοὺς δ᾽ ἐπὶ τούτοις χινδύνους λήϑῃ μακρῷ παραπέμπον.- 
τες διετέλουν. (Ε.) Ὅσῳ μῶντοι τοῖς πολεμίοις ἐνῆν .ἐῤῥῶσϑαε 
πρὸς αὐϑαιρέτους κινδύνους διά τε δὴ τὸ ἐν πολεμίᾳ περικεκλεῖ- 
σϑαι γῇ καὶ διὰ τὸ πλήϑει στρατοῦ πολλῷ τῶν ἀγντίπαραταττο-- 


9. τε add. A. 94, πολλῶν BÀ. 


ciis brevi tempore a popularium suorum auxilia arcessiverunt. Pro- 
inde excurrentes alias aliunde subitis et inexpectatis irruptionibus agros va- 
stabant. (IV.) Romani antem duces ita se desidere et provindae vasta- 
tonem .cernere absurdissimum esse iudicabant. Quamobrem priusquam 
hostium audacia cresceret , et Romanorum vires magis attererentur, Impe- 
ratorem Michaelem, omnibus copiis coactis, ad castellum oppugnandum et 
delendos barbaros adigendum esse censuerunt. Quo facto duces et milites 
omnes ad Imperatorem convenerunt. Nec illi solum; sed et agricolae et 
fossores universi eodem confluxere, bidentem quisque et ligonem manu ge- 
stantes. Quippe non tam ad gerendum bellum, quam ad paratam praedam, 
hoc est ad hostes cum ipso castello evertendos, accedebant. Duces igitur 
et exercitus omnis cum Imperatore adversus hostem proficiscebantur, ma- 
gnam secum hominum circumforaneorum multitudinem trahentes, nec non 
rusticanam turbam, quee ligonem etiamnum et sarculum redolebat, Et hi 
quidem omnes haud inviti sequebantur, cum plerique ex imperitia emolu- 
menta tantum victoriae ye ; quibus vero ea periculis constarent, 
penitus obliviscereptur. (V.) Quantum autem hostes ad pericula ultro 
ebeunda se confirmabant, quod et in hostili terra conclusi et numero Jonge 


HISTORIAE BYZANTINAE VII. 8. 257 


μένων ἡττᾶσϑαι, τοσούτῳ Ῥωμαίοις ξυνέθαινε περιφρονοῦντας 
ἰέναι ἐπ᾿ αὐτοὺς xal ἀμελοῦντας τῶν τακτικῶν διὰ τὸ πολὺ τῶν 
πολεμέων ὅπλοις xal πλήϑεσιν ὑπερέχειν" μὴ ξυνιεῖσιν, dig ἔοικεν, 


- À. C. 


1282 
d 


ὡς οὐκ ἔστιν οὐδὲν τῶν ἐν κόσμῳ πραγμάτων βέβαιόν τε xo] P-Andron. 


δἀσφαλὲς, ἀλλὰ παίγνιον ϑεοῦ τὰ ἀνθρώπινα κατὰ Πλάτωνα Β 


καὶ ἀδήλως πάντ᾽ ἄγω καὶ κάτω περιχωρεῖ καὶ ἐναλλὰξ ἀτέχμαρ-- 
τον πορεύεται δρόμον. ταῦτ᾽ ἄρα καὶ οἷ πολέμιοε πρότερον ἀπὸ 
μόνης τῆς φήμης τὰ τῶν Ῥωμαίων δεδιότες στρατεύματα καὶ 


Senioris. 


τοῖς τεϑνηχόσι μᾶλλον ἢ τοῖς ζῶσι συγκαταλέγοντες ἑαυτοὺς vov Q 


ΤἩὩοτὴν οὐκ ἐν τάξει τούτων ϑεασάμενοι κίνησιν, ϑαρσαλεώτεροε 
σφόδρα γίνονται πρὸς τὴν μάχην" καὶ συναγαγόντες ἅπαντα χρή-- 
puo καὶ γυναῖχας, καὶ ὅσα μὴ πρὸς τὸν προκείμενον ἦσαν χρή- 
σιμα πόλεμον, ἐντὸς ἡσφαλίσαντο τῶν τε χαραχωμάτων καὶ τάφρων, 
ἃ φϑάσαντες καλῶς προπαρεσχευάσαντο πρὸς οἰκείαν ἀσφάλειαν. 


15 αὐτοὶ δὲ τοὺς ἐπιλέχτους ἱππέας ἀναλαβόμενοι καὶ ὁπλισϑέντες D 


λαμπρῶς o9 πλείους τῶν ἑπταχοσίων τυγχάνοντες ἐξαίφνης πρὸς 
τὴν τοῦ βασιλέως διεκϑέουσι σημαίαν οὔτ᾽ ἐν ἀσφαλεῖ τοῦ τόπου 
σταϑεῖσαν, οὔτε τῆς προσηκούσης δυνάμεώς τε καὶ εὐταξίας ἤξιω-- 
μένην. (ς᾽.) Πρὸς δὴ τὸν οὕτως αἰφνίδιον δρόμον τῶν πολεμίων 
90 ϑορυβηϑέντες πρῶτον 0 συρφετώδης ἐκεῖνος καὶ ἀγρότης ὄχλος 
πρὸς ἄσχετον ἔβλεψαν παρευϑὺς τὴν φυγήν" ἔπειτα κατ᾽ ὀλίγους 


ἕτεροι διελύοντο" καὶ τέλος τραπόμενοι πάντες δίχα πολεμικαῦ R 
κρότου ἔφευγον ἀμεταστρεπτί. βουλόμενος δ᾽ ὃ βασιλεὺς πρὸς V.130 


τάξιν ἀϑροίζειν τὸ στράτευμα εὕρισκε τῶν πάντων οὐδένα τὸν 
45 ἀχροώμενον" καὶ ἀπαγορεύσας ἤει τὴν αὐτὴν καὶ αὐτὸς λύπης 


inferiores essent adversariis, eo Romani contemptius neglectaque militart 
disciplina contra illos procedebant, propterea quod numero et armis hostem 
longe superabant : illud videlicet non reputantes, nihil in mundo esse firmum 
et tutum, sed res humanas, ut ait Plato, ludibrium esse Dei, sursumque 
ac deorsum temere ferri omnia, incertoque cursu huc et illuc vagari. Ho- 
stes itaque, qui antea Romanas copias vel e sola fama timebant, et ipsi 
sese inter mortuos potius quam inter vivos numerabant, cum eos nullo 
ordine progredi cernerent, multo alacriores ad pugnam facti omnes opes, 
mulieres, caeteraque ad instans praelium inutilia colligunt, et intra muni- 
ones ac fossas, quas ad salutem suam defendendam diligenter Prage. 
verant, includunt: ipsi vero cum delectis equitibus probe armati non plures 
septingentis àd Imperatorium vexillum excurrunt, nec in tuto loco positum, 
nec iustis viribus et ea qua oportebat disciplina custoditum. (VI.) Ad hanc 


tam subitam excursionem hostium turbata primum colluvies illa et agrestium  . 


hominum turba effuse fugere coepit. Deinde alii atque alii paulatim se 

subducere: denique omnes absque bellico strepitu conversi trepide fugere 

coeperunt. Cum autem Imperator in aciem revocare milites cuperet, ne- 

minem invenit qui audire vellet, Itaque rebus desperatis eadem via et ipse 
17 


Nicephorus Gregor. Vol. 1. 


258 NICEPHORI GREGORAE 


A. M. καὶ δακρύων μεστὸς, ἔκτισιν εἶναι ταῦτα σαφῆ διαλογιζόμενος 


pida ix ϑεοῦ παλαιῶν τε xol νέων ἁμαρτημάτων. οἱ δὲ πλείους τῶν 
6886 στρατηγῶν αἰσχυνϑῶντες τὴν οὐκ ἐν τάξει φυγὴν ἐχαρτέρυυν μέχρε 


In an νὸς ἀντεχόμενοι καὶ περισπῶντες elg τὸν ἑαυτῶν πόλεμον τοὺς 
F βαρβάρους καὶ οἷον ἀναστέλλοντες αὐτοὺς, μὴ διώκειν τοὺς φεύ-- 5 
γοντας τῶν Ῥωμαίων, μηδ᾽ αὐτὸν δὴ τὸν βασιλέα. τέλος δὲ 
κυχλωϑέντες ὑπὸ τῶν πολεμίων πάντων ἀϑροισϑέντων opo) παρέ- 
δοσαν ἑαυτούς. οἷ δὲ πολέμιοι τούτους τε ἐν δεσμοῖς ἠσφαλί- 
σαντο καὶ τὰ βασιλικὰ διενείμαντο χρήματα, καὶ ὅσα τῶν βασι- 
λικῶν παρασήμων ἐν τῇ τοῦ βασιλέως ἦσαν σχηνῇ" ue9^ ὧν ἦν 10 
xal) βασιλικὴ καλύπτρα, κεκοσμημένη συνήϑως τῷ τε λίϑῳ καὶ ταῖς 
P. 159 τῶν μαργάρων σειραῖς" ἣν δὴ καὶ τῇ ἑαυτοῦ κεφαλῇ τὸν Χαλὴλ 
ἐπιϑέντα φασὶ σχωπτιχυύς «τε xol εἴρωνας λόγους ἀφιέναι κατὰ 
τοῦ βασιλέως. 
4.Ο. 13:10 ϑ9'. Κατὰ τοῦτον τὸν χρόνον καὶ ὃ πατριάρχης 449aváctoc 15 
Β τὸν πατριαρχικὸν παραιτησάμενος ϑρόνον ἡσύχασεν ἐν τοῖς περὶ 
τὸν ᾿Ξηρόλοφον κελλίοις αὐτοῦ, τὸ δ᾽ αἴτιον, ὅτι τινὲς τῶν πολὺ 
κατ᾽ αὐτοῦ βάρος τρεφόντων οὐκ ἀνεχόμενοι βλέπειν αὐτὸν ἐπὶ 
τοσοῦτον χρόνον τῆς πατριαρχικῆς περιωπῆς ἀπολαύοντα (ὄγδοον 
γὰρ ἔτος ἠνύετο τούτῳ τηνικαῦτα, ἀφ᾽ οὗ τὸ δεύτερον ἐς τὸν 90 
πατριαρχικὸν ἀνεβιβάσϑη ϑρόνον) ἐπιβουλὴν ἐξαρτύουσε κατ᾽ 
Caérob μάλα φρικώδη καὶ ἀσεβείας μεστήν. ἐπεὶ γὰρ ἐχεῖνος ἔτι 
xal τὴν πατριαρχικὴν ἐξουσίαν ἔχων ἐν τοῖς περὶ τὸν Ξηρόλοφον 
αὐτοῦ κελλίοις ὡς τὰ πολλὰ διέτριβε, κλέπτουσιν ἐχ τοῦ πατριαρ- 


8. ἐκαρτέρησαν A. 


abiit, moestus et lacrymis oppletus, poenam hanc evidentem veterum re- 
centüumque delictorum divinitus sibi infligi cogitans. At plerique duces, 

. quos fugere inordinatos pudebat, ad tempus resistebant, et barbarorum ar- 
ma in[se convertebant, ac veluti reprimebant, ne Romanos fugientes aut Im- 
peratorem ipsum persequerentur. "Tandem ab hostibus omnibus simul iun- 
ctis circumventi, deditione facta, in vincula coniecti et in custodiam dati 
fuerunt. Pecuniam vero Imperatoriam 'Turci inter se parti sunt: item 
quicquid insignium Imperii in tentorio Imperatoris extitit: in quibus et te- 
gmen capitis fuit Imperatoris, gemmis de more et margaritarum nexibus or- 
natum; quod capiti suo Chalel imposuisse traditur, ac Imperatorem ridiculis 
et iocularibus verbis perstrinxisse. 

9. Sub hoc tempus etiam patriarcha Athanasius, abdicata dignitate, 
in cellis suis ad Xerolophum solitariam vitam amplexus est, In causa hoc 
erat. Quidam illi infensissimi, cum eum tamdiu patriarchica specula potiri 
cernere non possent (octavus enim annus et. ex quo is denuo in pa- 
triarchalem sedem restitutus fuerat), insidias illi atrocissimas et impie- 
tatis plenas xdavigan Nam cum ille potestatem patriarchalem adhuc reti- 
nens in Xerolophi cellis plerumque versaretur, e patriarchico solio scabel- 





HISTORIAE BYZANTINAE VII. 9. 259 


χικοῦ θρόνου τὸ ὑποπόδιον αὐτοῦ" ὑφ᾽ ὃ τὴν ϑείαν εἰκόνα ατη- — A. C. 
λογραφοῦσι τοῦ σωτῆρος Χριστοῦ xol ἐφ᾽ ἑκάτερα ταύτης τόν 1282 
τε βασιλέα “Ανδρόνικον χαλινὸν ἐν τῷ στόματι φέροντα xol τὸν 1398 
πατριάρχην ᾿ϑανάσιον ἕλκοντα τοῦτον ὥσπερ τις ἡνίοχος ἵππον. 18. Andron. 
ἔπειτα οὕτως ἔχον τὸ ὑποπόδιον ἀπιόντες τιϑέασιν ἔνϑα xal πρό-Ὁ ᾿ 
τερον ἔχειτο, magà τὸν πατριαρχικὸν δηλαδὴ ϑρόνον. ἔπειτα 
ϑεατρίζουσι τὸ δρᾶμά τινες ϑεασάμενοι παρ᾽ ἐλπίδα καὶ ὡς ἀσεβῆ 
τὸν πατριάρχην διαβάλλουσι πρὸς τὸν βασιλέα," ὃ μὲν δὴ βασι- 
λεὺς τοὺς διαβάλλοντας μεταπεμψάμενος καὶ αὐτοὺς ἀναμφιβόλως 
10 εἶναε συλλογισάμενος τοὺς τὸ ἀσεβὲς ἐκεῖνο καὶ ἄϑεσμον dua 
συσκευασαμέγους εἱρκτῇ παραδίδωσι χαλεπωτάτῃ τε καὶ διηνεκεῖ. R. 
ὃ δὲ πατριάρχης δυσχεράνας, ὅτε μὴ πολλῷ μείζονι τούτους 
παρέδωκε τιμωρίᾳ, τὸν πατριαρχικὸν εὐθὺς παρῃτήσατο ϑρόνον. 
(B.) “700 δὲ μεταξὺ παρεῤῥυηκότων ἐνιαυτῶν εἶτα τὸν πατριαρ- 
15 χικὸν διαδέχεται ϑρόνον Νίφων, ὃ τῆς Κυζίκου μητροπολίτης, τῷ A. C. 1312 
βασιλικῷ ϑελήματι τῶν ἀρχιερέων εἰξάντων καὶ μεταστησάντων 
αὐτὸν ἐκ Κυζίχου πρὸς τὴν τῆς πατριαρχείας περιωπήν. ἦν δὲ δῈ 
ἀνὴρ πάντη μὲν ἀδαὴς τῆς ἔξω παιδείας, οὐχ ὥς τὰ πολλὰ δὲ, καὶ 
τῆς ϑειοτέρας, ὡς μηδ᾽ οἰχείᾳ χειρὶ τὰ τῶν γραμμάτων στοιχεῖα V. 131 
Φ0 γράφειν εἰδώς. ὅσον γὰρ ἄκρῳ δακτύλῳ ταύτης γευσάμενος ἢρ-- 
κέσϑη τῇ φύσει χρώμενος. σύνεσιν γὰρ πλουτῶν καὶ περίνοιαν 
φυσικὴν, & xal πρὸς γραμμάτων ἀσχολίαν ταύτην ἐχίνει, τοῖς P. 160 
μάλιστα τῶν σοφῶν ἐξητάζετ᾽ ἄν. ἀλλὰ φϑάσας τῶν χρημάτων 
ὃ πόϑος καὶ τῆς κοσμικῆς περιφανείας καὶ δόξης τὸ ἀπειρόκαλον 
95 ὕλην ἐς ταῦτα τὴν φυσικὴν ἐχείνην ἀπησχόλησε σύνεσιν καὶ περί- 


σι 


lum furati Christi Servatoris figuram subtus delineant, ac utrinqueimagines 
duas appingunt, alteram Imperatoris Andronici, fraenos' in ore habentis, 
alteram patriarchae Athanasii, illum trahentis velut eques equum solet. 
'Tum idem scabellum ita ornatum ibi reponunt ubi prius fuerat, in solio vi- . 
delicet patriarchico. Deinde quidam praeter expectationem id conspicati eam 
fabulam vulgant, et patriarcham apud Imperatorem impietatis reum agunt. 
At Imperator calumniatores arcessit, eosque, ut quos impiae nefandaeque il- 
lius fabulae auctores esse minime dubitaret, in gravissimum et perpetuum car- 
cerem compingit. Patriarcha vero indignatus, quod non muito gravior poena 
illis irrogata esset, patriarchicae sedi statim renunciat. (IL) Interim duo- 
bus annis elapsis Nipho Cyzici metropolitanus sedem vacantem occupat, 
pontificibus Imperatoris voluntati obsequutis, ex urbe Cyzico translatus et 
δὰ patriarchalem apicem evectus, Erat autem ille vir Graecarum litterarum 
non fere sed omnino rudis, immo etiam sacrarum, ut qui sua manu necelemen- 
ta litterarum sciret pingere. Nam is doctrina vix extremo digito degustata 
ingenio contentos fuit. Quod si illam, quam a natura acceperat, intelligentiam 
et ingenii vim ad litterarum studia contulisset, inter doctissimos numerari 
certe potuisset. Sed divitiarum amore praeoccupatus externique splendo- 
ris et inanis gloriae desiderio abreptus omnem solertiam et excellentium 





260 NICEPHORI GREGORAE 


A. M. wor», καὶ ὅλην ὥσπερ ἄμπωτις Seedoóquot τὴν νύκτωρ καὶ μεϑ᾽ 
“ἡμέραν μελέτην αὐτοῦ. καὶ ἦν ἐμπειρότατος διὰ ταῦτα πρὸς πᾶ- 
6836 σαν βιωτικῶν πραγμάτων ἐπιστασίαν, ἔς τε φυτηκομέας δηλαδὴ 
prever αὶ ἀμπελώνων ἐργασίας εὐκαίρους καὶ οἴκων παντοίων οἰκοδομὰς 


Senioris. died hie: , 
Βχαὶ, ἅπλῶς εἰπεῖν, 000 τοὺς σιτῶνας καὶ τῶν οἴνων τὰς ἀποϑη-5 


xac καὶ τὰ βαλάντια ῥήγνυσι, μείζω τῶν ὄντων ἀπαιτοῦντα 
χαϑ᾽ ἕκαστον τῶν ἐνιαυτῶν. ἐῶ λέγειν ἐνδυμάτων βλαχείαν καὶ 
ἵππων ἀγερώχων καὶ ὑψαυχένων κτήσεις καὶ τραπέζης ὅσα ϑωπεύει 
Οτὸ σῶμα, καὶ μήτε ὕλης πάχος ἐντίϑησι, μήτε τὸ εὔχρουν ἀπα- 

. γορεύει. ἐδίδου γὰρ καὶ τῇ γυναικωνέτιδι καιρὸν ἀσχολίας οὗ 19 
ἀϑυμόν τινα καὶ κατὰ τὸ ἐσπίσης ἐνδεχόμενον, ἀλλ᾽ ἀναγχαῖον 
καὶ, ὧς εἰπεῖν, ἀπαραίτητον. ὃ δὲ τοιοῦτος τρύπος παρέπεισε 
τοῦτον καὶ τὴν ἐπιτροπὴν καὶ διοίκησιν ὕστερον τῶν γυναικείων 
πραγμάτων καὶ κτημάτων ὑπελϑεῖν, λέγω δὴ τῶν δύο παρϑε- 
γώνων, τοῦ τε Περτζὲ καλουμένου καὶ Κραταιοῦ, ἵνα ἅμα μὲν 15 

Ὁ ἐχ τῶν προσόδων ἔστιν ἃ σφετερίζηται προφάσει τῶν οἰκοδομημά- 
των, ἅμα δὲ καὶ συχνοτέραν ἔχῃ ποιεῖσϑαι τὴν ἐκεῖσε διατριβὴν 
μετά τινος γαύρου καὶ χλιδῶντος ἤϑους. οὗτος ὁπόσους etdoxi- 
μήσει χρωμένους ἑώρα φύσεως 7j τέχνης ἡστινοσοῦν, ὅπόσαι πρὸς 
ἀρέσκειαν καὶ κοινῇ τοῖς πᾶσε καὶ ἰδίᾳ τοῖς βασιλεῦσε πεφύκασι, 90 


19. ὅ ye μὴν πρὸς εὐποιΐας συμφυὴς τρόπος παρέκπ. A. et V. Vid. 
Notas. .« τῶν ϑείων παρθ. À. — 15. Verba ?ya— ἤθους om. 
Α., in V. sub schedula latent, cuius dimidia pars discerpta est; in 
altera parte haec leguntur: ... . πράχεν, ἀλλὰ καὶ πλείσεων ἄλλων 
ἄλλως πενίαν xaQR.... λῶτον ἐλευθερίαν ἐχαρίσατο xal πιπτούσαρ 
μεγαλοπρεπῶς ἀνερ.... δαπάς. διεβέβλητο μέντοι παρὰ τῶν πλεί- 
στὴν, ci ὁπόσους etc. Postrema διεβέβλητο μέντοι etc. habet etiam A. 
id. Notas. 


animi naturalem eo convertit, et iis rebus velut fluctuum reciprocorum aestu 
sua omnia studia tam nocturna quam diurna absorberi passus est. Itaque 
omnium rerum ad usum vitae pertinentium peritissimus erat administrator ; 
eeu plantandae arbores forent, seu vites opportuno tempore colendae, seu 
omnis generis aedificia extruenda, Denique quicquid granaria, quicquid 
cellas vinarias implet, quicquid loculos rumpit et capacioreg quotannis exi- 
git, solertissime prospiciebat. Omitto luxum in vestibus et Ferocium atque 
&ltorum equorum armenta mensarumque delicias, quae neque crassos humo- 
res gignerent, neque bonum faciei colorem corrumperent. Nam et mulie- 
ribus partem occupationum suarum tribuebat, idque noa segniter, ac si 
parum interesset, sed necessario, et quasi haud posset detrectare. Qui 
Inores eum post impulerunt, ut muliebrium rerum et possessionum (duo mo- 
nasteria virginum intelligo, quorum alterum Pertze, alterum Crataei didi- 
tur) curam administrationemque susciperet; simul ut aliquid de redi ibus 
occasione aedificiorum subtraheret; simul ut saepius ibi cum fastu et molli- 
tie versari posset. Hic quoscunque vel excellenti indole, vel quavis earum 
artium, quas aut publice omnibus aut privatim Imperatoribus placerent, 


HISTORIAE BYZANTINAE VII. 9. 261 


φίλος εἶναι σφῶν ὑπεκρίνετο μὲν ἔς γε τὸ φαινόμενον" χρύφα δ᾽ A. C. 
ἤχϑετο πᾶσι καὶ βάσκανον ἔτρεφεν ὀφϑαλμόν τε καὶ γνώμην κατ᾽ 1τῸῈ 
αὐτῶν". χαὶ λάϑρα προσιὼν ἀεὶ τοῦ βασιλέως ὑπορύττειν οὐκ — 1828 
ὥχνεε τὰς ἀκοὰς, ἄλλοτε ἄλλοις λοιδορούμενος παραπλήσιον. Ἀπάτοι, 
5 ποιῶν τῷ ὄφει τῷ “«Τιβυχῷ. γίνεσθαι γάρ φασι παρὰ τοῖς «Δβυ-Ἐ 
σιν ὄφιν ἐχίδνῃ παρόμοιον, ὃς πολὺν ἐπιχεάμενος ψάμμον, ὡς 
μὴ ϑεῷτο τοῖς παριοῦσι, μόνον ἀνεῳγμένον ἔξω που τῆς ψάμμου 
τὸ στόμα μετὰ τῆς γλώττης ἀφίησι τοῖς παριοῦσιν ἀπροσδόκητον 
ὄλεϑρον. ([Γ.) Ἕν τι μόνον ἔδοξε τῷ βασιλεῖ συμβουλεύσειν 
10 χρηστὸν καὶ τοῦτο δ᾽ οὗ τὸν οἰκεῖον ἐνδεικνύμενος τρόπον" ἀλλὰ 
τὴν τοῦ βασιλέως ἐς τοῦτο διάπυρον ξυννενοηκὼς δρμὴν συνερ- 
γὸς ἔδοξεν ἐς τὸ βούλευμα xal αὐτός. συνήργησε γὰρ τῷ τοῦ 
βασιλέως δόγματι ἐς τὸ δέξασθαι τοὺς ᾿Ἀρσενιάτας ἅπαξ τῆς 
καϑολικῆς τοῦ ϑεοῦ ἐχχλησίας ἀποῤῥαγέντας διὰ κενοδοξίαν, ἵνα P. 161 
15 μὴ αὐτοί τε τὸν ψυχικὸν κατὰ διαδοχὴν χινδυνεύσωσι ϑάνατον 
xal ἅμα ἄλλους ἐξαπατῶντες ἐς τὸν αὐτὸν συνελαύνωσιν ὄλεθρον. 
τοῦ δὴ βασιλέως εἴξαντος ταῖς πατριαρχικαῖς δυμβουλαῖς οὑτωσὶ, 
ἅτ᾽ ἐκ πολλοῦ καὶ αὐτοῦ τουτὶ βουλομένου, συναϑροίζονται πολλοὶ᾽ 
πολλαχόϑεν ὥσπερ ἐκ πετρῶν ἰχαὶ βάτων αὐϑήμεροι βλαστάνον-- 
20 rcc Γίγαντες, ῥάκη μὲν περικείμενοι διεῤῥωγότα, πλεῖστον δ᾽ ἐν 
τοῖς τῆς καρδίας μυχοῖς τὸν τῆς κενοδοξίας καλύπτοντες ὕγχον.Β 
καὶ δὴ βαρέα τινὰ καὶ τὴν dxozy οὗ μετρίως κνίζοντα προβάλ-- V. 192 
λονται τὰ ζητήματα, ἵν᾽ ἐς τοὺς πολλοὺς ἐμφανίσωσι δῆϑεν οὐκ 
9. συμβουλεύσειμ pro συμβουλεῦσαι. BOIV. 417. δεξαμένου τὰς 
πατριαρχικὰς συμβουλὰς, ἄτ᾽ ἐκ ποῖ. À. | 


prsestare cerneret, eorum se palam amicum simulabat: clam vero oderat, 
animumque et oculum malignum in omnes intendebat; et alias alios crimi- 
nando Imperatoris aures furtim pulsare non dubitabat. 1n quo Libycum . 
eerpentem imitabatur. Aiunt enim serpentem nasci in Africa viperse si- 
milem , qui ne a praetereuntibus conspiciatur, multa arena se ipsum coo 
Fiat, et ore tantum cum lingua extra arenam exserto improvisum viatori 
exitium afferat. (IIL) Unicum Imperatori rectum consilium dare visus est. 
In eo autem non voluntatem suam declaravit: sed cum Imperatorem arden- 
tissimo studio id cupere intellexisset, effecitipse, utin partem eiusdem consilii 
venisse crederetur. Etenim quod Imperator fieri decreverat, ut Arseniatae 
semel δ Catholica Ecclesia ob inanis gloriae studium avulsi reciperentur, 
id ut fieret operam dedit; ne ii morbo per successiones propagato salutem 
animae suae in discrimen vocarent, et alios quoque deceptos in idem se- 
cum exitium traherent. Hoc patriarchae consilium cum Imperator appro- 
basset, qui et ipse diu id animo agitaverat, multi multis e locis conveniunt, 
veluti terrigenae quidam e saxis οἱ rubia subito enati, laceris pannis obsiti; 
animis vero intimis tumorem vanae gloriae immodicum celantes. Et hi 
quidem quaestiones molestas, et quibus aures haud mediocriter morderen- 
tur, proponebant, ut vulgo scilicet probarent, se non sine causa discessio- 


262 NICEPHORI GREGORAE 


A. M. ἀναιτίως ἑαυτοὺς σχιζομένους. πρῶτον μὲν, ἵνα δηλαδὴ τὸ τοῦ 
ἘΠῚ πατριαρχεύσαντος “Ἀρσενίου λείψανον ἐκ τῆς τοῦ ἁγίου “ἀνδρέου 
6886 μονῆς ἐντίμως ἀνειληφότες ἐν τῷ μεγίστῳ τῆς τοῦ ϑεοῦ Σοφίας 

Imp AUN iij μεταϑῶσι. δεύτερον, ἵνα καϑαρτικῷ τινι καϑυποβληϑὥσιν 

σἐπιτιμίῳ τὰ γένη τῶν ἱερέων, ἀργίαν δηλονότι τῆς ἱερουργίας 5 

ἐφ᾽ ἡμέραις τεσσαράκοντα. τρίτον, ἵνα νηστείαις καὶ γονυχλι- 
σίαις ἐπὶ ῥητοῖς καὶ ὃ χοινὸς ἅπας λαὸς καϑαρϑῶσι" καὶ ixi 
τούτοις ἕτερα τῆς ὁμοίας ἀπονοίας ἐχόμενα, ἃ πάντα διὰ τὸ τῆς 
εἰρήνης καὶ ὁμονοίας καλὸν σπεύσας ὃ βασιλεὺς ἐχπεραίνει. 
(4.) Εἴϑ᾽ ἑξῆς ὅσοι μὴ ἀξιώμασιν ἀναλόγοις τετίμηνται τῶν 10 
Ὁ ἀπὸ τοῦ σχίσματος ἀϑροισϑέντων, προστασίαις δηλαδὴ μητρο- 
πόλεων, προστασίαις μοναστηρίων, παῤῥησίαις ἐν βασιλείοις, 
πορισμοῖς προσόδων ἐτησίων, οὗτοι δὴ πάντες μετὰ βραχὺ τῆς 
τοιαύτης ἀπεῤῥάγησαν ὁμονοίας καί εἶσε ταῖς προτέραις αὖϑις 
ἡμμένοντες ἰδιοτροπίαις καὶ σχίσμασιν. ὃ δὲ πατριάρχης προτρα-- 15 
πεὶς παρ᾽ αὐτῶν δὴ τῶν συνελϑόντων ᾿Αρσενιατῶν ἀνῆλϑεν ἐπὶ 
τοῦ ἄμβωνος, ἐνδεδυμένος τὴν ἱερατικὴν στολὴν, καὶ στὰς πρὸ 
τοῦ λειψάνου τοῦ “Δρσενίου ἐξεφώνησεν ὡς ix τοῦ ““ρσενίου δῆϑεν 
συγχώρησιν ἅπαντι τῷ λαῷ. 

P. 164 i, Ἔν τούτοις τοῖς χρόνοις μετὰ τὴν νίκην ἐχείγην ϑρασυν-- 20 
ϑέντες ὅσον πλεῖστον ἐξῆν οἱ βάρβαροι μικροῦ πᾶσαν ἐδήωσάν τε 
καὶ κάκιστα διέϑηκαν τὴν περὶ τὴν Θράκην τῶν Ῥωμαίων χώραν, 
ὡς μήτε ἀρυτριᾷν, μήτε σπείρειν τῶν πόλεων ἐξιόντας δύνασϑαι 
“Ῥωμαίους ἐφ᾽ ὅλοις ἔτεσι παρὰ βραχὺ δυσί. καὶ ἦσαν διὰ ταῦτα 


nem fecisse, Erant autem hae, Primum, ut Ársenii patriarchae reliquiae, 
e Divi Andreae monasterio honorifice translatae, in maximo Sanctae 8o- 
phiae templo collocarentur. Deinde, ut poena aliqua piaculari sacerdotum 
ordines plecterentur: videlicet ne quadraginta diebus rem divinam face- 
rent. Postremo, ut ieiuniis οἱ genuflexionibus ad cerfum tempus definitis 

pulus universus mundaretur, vg δα πόδε, amentiae &ffinia: quae omnia 

perator ob pacis et concordiae bonum propere exequitur. (IV.) Ali- 
ἐὐρρη με tam ismatici, quotquet convenientibus praemiis ornati non fue- 
fant, cuiusmodi sent metropolitani episcopatus, monasteriorum praefecturae, 
praerogativae in pálatio, annuorum redituum emolumenta, omnes statim 
abrupta concordia ad pristinum propriumque morem redeunt et in schismate 
denuo perseverant. Αἱ patriarcha, ipsis Arseniatis qui eodem convenerant 
hortantibus, ambone conscenso et sacerdotali stola indutus, ante Arsenii 
reliquias stans, recitata velut Arsenii nomine absolutionis formula, omnem 
populum venia donavit. 


10. His ip. idm post victoriam illam barbari sumpta maxima auda- 


cia omnes fere Komanorum circa T'hraciam vastaverunt, et pessime 
illic ti sunt; ut Romani duobus propemodum annis moenibus egredi 


nec ad arandum nec ad serendum auderent. Quae res gravi moerore et ün- 








HISTORIAE BYZANTINAE VII. 10. 268 


λύπῃ βαϑείᾳ καὶ παλαμναιοτάταις" φροντίσι τὴν ἑαυτῶν o£ βασι-- A. C. 
λεῖς ψυχὴν κατατέμνοντες. τὴν μὲν γὰρ ἀπὸ τῶν Ῥωμαϊκῶν ““ 
στρατευμάτων βοήϑειαν ἀπεγνώκεσαν ἤδη τελέως, Ἑυνιέντες μὲν 1398 
ὀψὲ ϑεομηνίαν τινὰ περὶ τούτοις ἐπιπολάζειν, τὰς δὲ τῆς 3o Imp. Ando 2 
δμηνίας αἰτίας οὐκ οἶδ᾽ ὅπως οὐ ξυνιέντες. xal ἦν αὐτοῖς ἡ πᾶσα B 
μελέτη μισϑοφορικήν τινα προσκαλέσασϑαι συμμαχίαν ϑενδή- 
ποτὲ. καὶ μέντοι καὶ ἐπὶ τούτοις ἐτρίβετο χρόνος οὗ μέτριος, 
ἀναλογιζομένων τὴν τῶν χρημάτων δαπάνην ἐσομένην μεγάλην 
καὶ οὐ μάλα τοι φορητὴν τῷ βασιλικῷ ταμιείῳ, χρημάτων εἴπερο 
10 ποτὲ νῦν μάλιστα σπανίζοντι διὰ τὴν τῆς χώρας χάκωσιν. ὅμως 
μέντοι τῆς ἀνάγκης ἠρεμεῖν ἥκιστα συγχωρούσης πέμπει πρὸς τὸν V. 183 
ἐπὶ ϑυγατρὶ γαμβρὸν, τὸν Κράλην λέγω Σερβίας, ὃ βασιλεὺς | 
4fydgóvixoc συμμαχίαν μεταπεμπόμενος.  (B.) ᾿Αλλὰ πρὶν ἐκείνην 
ἐκεῖθεν ἀφικέσϑαι τὴν συμμαχίαν, ὃ πάντα ποιῶν xol μετα- 
16 σχευάζων πρὸς τὸ βέλτιον κύριος διανίστησι πρὸς ἀνδρικόν τινα 
ζῆλόν τινα τῶν εὐγενῶν τῆς συγκλήτου καὶ κατὰ γένος τῷ faciet D 
προσηκόντων, (Φιλῆν τὸν Παλαιολόγον, ὃς καὶ τὴν πρωτοστρα- 
τορικὴν παρὰ βασιλέως ὕστερον παρειληφὼς ἦν βακτηρίαν. οὗτος 
οὖν περὶ τὰ βασίλεια διατρίβων ἀεὶ καὶ μάλα τοι πλείστην xap- 
Φοπούμενος τὴν τοῦ βασιλέως εὐμένειαν διὰ τὸ τῆς γνώμης ἀκίβδη- 
λον καὶ διάπυρον πρὸς τὴν βασιλικὴν εὔνοιαν καὶ ἔτε τὸ τοῦ βίου 
σεμνὸν, ἀδαής τις ἐδόχει καὶ ἄπειρος τὰ πολέμια, ἅτε καὶ τὸ P. 163 
σῶμα κατὰ φύσιν ἔχων ἰσχνὸν καὶ τὰ πλεῖστα νοσηλευόμενον " 
καὶ μάλισϑ᾽ ὅτι καὶ μόναις ταῖς ϑειοτέραις μελέταις ἦν ἐνδιατρί- 


4. τούτοιρ À., τούτους W. 


portunissimis curis animum afflixit Imperatorum, Iam enim ἃ Romanis leglo- 
nibus nulla prorsus auxilii spes supererat, sero tandem intellecta numinis ira- 
cundia, quae illas comitabatur, causis vero illius iracundiae haud scio quo- 
modo non intellectis. In id igitur unum intenti erant Imperatores, ut mercena- 
rium undecunque militem conducerent. In quo mora temporis non pem 
intercessit, dum futuros sumptus reputant, magnos videlicet et quos 

ferre difficillime posset. Etenim fiscus, si unquam alias, tum vel maxime 


erat exhaustus ob provincias vastatas. "lamen ur necessitate et mi- 
nimum quietis indulgente Imperator Andronicus ad filiae suae maritum Cra- 


lem Serviae auxilii arcessendi causa legationem mittit. (IL) Sed priusquam 
auxilia inde advenirent, Deus, qui omnia perficit et in melius refert, nobilem 
et senatorium virum Andronici Imperatoris cognatum excitat, et generoso 
quodam zelo infüuumat. Is erat Philes Palaeologus, qui et, protostratori- 
cum ab Imperatore baculum deinde accepit. Qui cum in palatio assiduus 
versaretur et magna apud Principem gratia polleret, sincero et ar- 
dente animi nífectu atque ipsa vitae honestate sibi conciliaverat, ignarus εἰ 
imperitus rei militaris tur; fum quia corpus natura sua tenue et mor- 
bis obnoxium babebat ; tum maxime ob id, quia uni rerum divinarum contem- 


264 NICEPHORI GREGORAE 


A.M. βὼν xal ναοῖς προσεδρεύων ὡς τὰ πολλὰ καὶ πλείστην αἰδῶ τοῖς 
“Δ ἑεροῖς τῶν πραγμάτων παρέχειν ἔργον ποιούμενος. οὗτος γὰρ 
6896 βαρείαις φροντίσι κάτοχον ϑεασάμενος τὸν βασιλέα "Ανδρόνικον 
. Andron.» 'Ó. 4 T , . 
exor, Cradé τὴν ψυχήν" καὶ προσελϑὼών, ο»δός μὸι,7 φησὶν, ,,εὶς τὰ 
τῶν Ῥωμαίων στρατόπεδα παρελϑόντε βραχύν τινὰ στρατὸν 5 
Βἀπολέξασϑαι καὶ λοχαγοὺς καὶ ταξιάρχους, οὖς ἄν αὐτὸς ἐϑέ- 
λοιμι, καὶ πρὸς τούτοις δαπάνην ἄνενδεῆ τῶν χρειωδῶν τῶν τε 
ὑποζυγίων καὶ αὐτῶν. ai γὰρ πρὸς ϑεὸν στεῤῥαί μου καὶ ἀξῥα- 
γεῖς ἐλπίδες τὴν ἐμὴν ὑποτρέχουσαι περιϑάλπουσι καρδίαν καί με 
πείϑουσι διϊσχυρίζεσϑαι, ὡς ὕψει ue τὴν ταχίστην τρύπαια φέε 10 
Qovra κατὰ τουτωνὶ τῶν βαρβάρων.  (I.) Πείϑεται τοῖς λεγο-- 
Ομέφοις ὃ βασιλεὺς ἐπειπὼν, ὡς δίκαια ποιῶν ὃ ϑεὸς ox ἐν ταῖς 
κνήμαις τοῦ ἀνδρὸς εὐδοκεῖ, οὐδ᾽ ἐν πλήϑει ἰσχύος, ὡς αὐτὸς 
διὰ Ζαβὶδ τοῦ προφήτου φησὶν, ἀλλ᾽ ἐν συντετριμμένῃ καρδίᾳ 
καὶ πνεύματι ταπεινώσεως. τῷ μὲν οὖν υἱῷ τῷ ἐμῷ καὶ βασιλεῖ 15 
ἹΜιχαὴλ οἶμαι ἀπεχϑανόμενος διὰ τὰ τῶν φυσάντων πλημμελή- 
ματα τὴν παρ᾽ ἑαυτοῦ συμμαχίαν οὐ δίδωσι" δώσει δ᾽ ἴσως 
Ὁ τουτωΐ τῷ σεμνῷ τόν τε βίον καὶ τρόπον. τιμιωτέρα γὰρ παρὰ 
κυρίῳ σεμνότης καὶ βίος ἄληπτος ὕπὲρ δύναμιν ὅπλων. ἀπέ- 
στρεψα γὰρ, φησὶ, καὶ εἶδον ὑπὸ τὸν ἥλιον, ὅτι οὐ τοῖς χού- 90 
φοις 0 δρόμος, καὶ οὐ τοῖς δυνατοῖς ὃ πόλεμος, καί γε οὐ τῷ 
σοφῷ ὃ ἄρτος, καί γε οὗ τοῖς συνετοῖς ὃ πλοῦτος, καί γε οὗ τοῖς 
γινώσχουσιν 7j χάρις" ὅτι κωρὸς καὶ ἀπάντημα συναντήσεται 
πᾶσιν αὐτοῖς. καὶ μὲν δὴ πᾶσαν τούτου τὴν αἴτησιν ὃ βασιλεὲς 
"A y nal pen Locri δὰ W., om. ἃ. 412. átyop.] Aoyoig A. 


plationi immorabatur, et fere in templis degebat, ac cul&u religiosissimo 
sacra prosequebatur. Is cum Imperatorem Andronicum tantis curis ae- 
stuantem videret, animo indoluit et ad illum ingressus, ,,permitte," inquit, 
»mihi ad Romana castra proficisci , ut et parvam milifgm manum , et cen- 
turiones ac tribunos quos ipse voluerim de . Fac 9 ut commeatum 
mihi suppedites, qui et hominibus et iumentis satis sit. Spem enim firmam 
οἱ inconcussam in Deo collocavi, qua animum subeunte ita confido, ut af- 
firmare non dubitem victorem me barbaris hisce profligatis quamprimum 
affuturum, "' 4. Paret dictis Imperator, ac ,,iustus est Deus" , inquit, 
»,Cui non in tibiis viri beneplacitum est, nec in multitudine virium , ut 1pse 
per Davidem pro ait, sed in contrito corde et in spiritu humilita- 
ts. Nimirum filio meo Michaeli Imperatori propter parentum delicta, ut 
opinor, infensus ferre opem recusat: isti nutem fortasse laturus est, vitae 
honestate et antiquis moribus commendabili, Pluris quippe fit apud Deum 
honesta et inculpata vita, quam vires armorum. Converti enim me," inquit, 
»et vidi sub sole, nec velocium esse cursym, nec potentium bellum, nec sa- 
plentis panem , nec prudentum divitias, nec intelligentium gratiam: quo- 
niam tempus et eventus iis omnibus occurret." Itaque quiequid ille petie- 


HISTORIAE BYZANTINAE VIL 10. 265 


ἀσμένως ἀποπιμπλᾷ, χρήματά ve καὶ ὅπλα xol ἵππον ὅσην xol Δ. C. 
οἵαν ἐβούλετο δούς. (4.) 7M δὴ πάντα κατὰ γνώμην αὐτῷ γε- 1a 
γονότα παρειληφὼς 0 Qc πρῶτα μὲν φιλοφροσύναις καὶ δεξιώ- 1898 
- 2 c 4 , Imp. Andron. 
σεσι παντοδαπαῖς ἀναῤριπίζεε τοὺς στρατιώτας ἐς φλόγα πολε-- s εἰοτίε. 
δμικῆς ὁρμῆς, χρήματά τε χαριζόμενος καὶ ἵππους καὶ ὅπλα καὶ E 
ἐχπώματα" ἔστι δ᾽ ὅτε καὶ τὴν ἑαυτοῦ ζώνην λυσάμενος στρα- 
τιώτῃ χαρίζεται, ἄλλῳ δὲ τὸ ἑαυτοῦ παραξιφίδιον * δμοδίαιτός 
τε αὐτοῖς γίνεται xal ὁμόπνους, τιμάς τε αὐτοῖς ὑπισχνεῖται καὶ 
δωρεὰς o9 μιχρὰς μετὰ τὸν πόλεμον ἀναλόγους τοῖς ἀγῶσιν ἐκά-Ἐ 
10crov " ἔπειτα πάσης ἀδικίας ἀφέξεσθαι παραινεῖ, ἱερεῦσί τε πλεῖστα 
διανέμει χρήματα δεήσεων ἕνεχα τῶν ὑπὲρ τοῦ στρατοῦ καὶ αὐτοῦ 
πρὸς ϑεόν. καὶ ἐπὶ τούτοις δεῖν ἔκρινε, πρὶν ἐξελϑεῖν τῆς βασι- 
λευούσης, λάϑρα τοὺς κατασχεψομέγους τὰ τῶν πολεμίων στρα- 
τόπεδα πέμψαι, ὡς μὴ ἀτέκμαρτον ἔχοε τὴν κίνησιν. xal δὴ 
15 μαϑὼν ac χιλίους πεζοὺς καὶ διακοσίους ἱππέας ὃ Χαλὴλ ἀπολε- P. 164 
Ἐάμενος πρότριτα πέπομφε, πάσας τὰς περὶ τὴν Βιζύην xara- V. 184 
στρεψομένους χώρας καὶ πλείστην ἐκεῖϑεν αὐτῷ τὴν λείαν χκομί- 
σοντας, ἔξεισι τὴν ταχίστην βουλόμενος πρὶν ἐπανήχειν τοὺς 
πολεμίους συμμῖξαί σφισι περὶ τὴν ὁδὸν ἅμα τοῖς λαφύροις ἐπα- 
Φογιοῦσι.  (E.) Τριταῖος μὲν οὖν ἐκ τῶν τῆς βασιλευούσης ἄρας 
προαστείων ἀφικνεῖταε περὶ ποταμὸν Ἐηρόγυψον οὕτωσί πωςΒ 
ἐγχωρίως καλούμενον. ἔνϑα καὶ ὅμαλὸς ὃ χῶρος ἦν καὶ πεδιὰς 
ἀρίστη πρός τε στρατοπεδείας καὶ συῤῥήξεις πολέμων. ἐνταῦϑα 
δὴ οὖν στρατοπεδευσάμενος διέταττε τὰς τάξεις, τοὺς ταξιάρ- 
21. οὑτωσί πως À., οὕτω πως W. 


rat, cupide for exequitur, pecunia, armis, equis, quot et quales vo- 
luerat datis. (IV.) Quae cum omnia Phijes ex animi sententia obtinuisset, 


mitti, qui hostium castra specularentur, ne se ipse temere moveret, Cum 
autem cognovisset, Chalelem nudiustertius mille pedites et ducentos equites 
delegisse, «qui omnes agros iuxta Bizyam Dopearemars et maximam inde 
praedam aílerrent, maturat exitum eo consilio, ut cum hostibus nondum ad 
suoe reversis, sed cum praeda redeuntibus, in itinere congrediatur. (V.) Ter- 
tio die postquam ex Dyzantinis suburbiis discesserat, ad flumen quod in- 
colae Xerogypsum appellant, pervenit. Planus est is locus et campis ad 
castrametanda et ad praelium committendum aptissumis diffusus, Ibi igitur 
castris positis aciem explicat; ordines et ordinum ductores, cahortes et prae- 


266 ^. NICEPHORI GREGORAE 


A. M. χους, τοὺς λόχους, τοὺς λοχαγοὺς, τοὺς οὐραγοὺς, τὰς φάλαγ- 
iir yuc, λόγοις τε μειλιχίοις συχνὰ παραϑαῤῥύνων καὶ προπόσεσι 
6886 δεξιούμενος καὶ πάντα ποιῶν ὅσα τόνον δίδωσι τῇ τῶν ἀνδρῶν 
ἵπρ. Αάγοι. πρρϑυμίᾳ, δύο παρῆλθον ἡμέραι καὶ ἥκουσιν οἷ σχοποὶ περὶ 
Senioris. ; R A 
μέσας νύχτας, ἐγγὺς εἶναι τοὺς πολεμίους ἀγγέλλοντες μετὰ 203-5 
λῶν τῶν λαφύρων ἐπανιόντας ἀνδρῶν ὁμοῦ καὶ γυναικῶν καὶ 
γηπίων καὶ κτηνῶν. ἅμω δ᾽ ἡλίῳ καὶ οἱ πολέμιοι ἀναφαίνονται" 
καὶ πόῤῥωθεν καὶ αὐτοὶ τὰ τῶν πολεμίων δρῶσι στρατόπεδα τῇ 
λαμπρότητι τῶν ὅπλων ἀστράπτοντα. καὶ δὴ κατὰ χώραν στάν- 
τὲς παρεσκευάζοντο πρὸς τὸν πόλεμον. καὶ πρῶτα μὲν τὰς ἁμά- το, 
Ὀξας κατὰ χύχλον στήσαντες δεσμίους ἔνδον τοὺς αἰχμαλώτους 
εἰσάγουσιν ἅμα τοῖς ἄλλοις λαφύροις. ἔπειτα κόνιν χεάμενος κατὰ 
χεφαλῆς καὶ χεῖρας πρὸς οὐρανὸν ἀνατείναντες ἀνελάβοντο τὰ 
ὅπλα. ἤδη δὲ καὶ τὸν Ρωμαϊχὸν ὁρῶσι στρατὸν συντεταμένον 
ἰόντα κατ᾽ αὐτῶν καὶ κατόπιν τάς τε τῶν πεζῶν xal τῶν ἱππέων 15 
δυνάμεις ἰϑύνοντα τὸν (ιλῆν καὶ λόγοις παντοίοις πρὸς πόλεμον 
Επαροξύνοντα.  (g.) Πρῶτος οὖν εἰσεπήδησεν ἐς τὴν φάλαγγα 
τῶν βαρβάρων ὃ ταξίαρχος τοῦ δεξιοῦ κέρως μετὰ τῆς ἑπομένης 
αὐτῷ φάλαγγος" καὶ τρώσας καιρίαν τὸν ἀντιστώντα πολέμιον 
καταβάλλει τοῦ ἵππου καὶ ἐπ᾿ αὐτῷ ἕτερον" κἄπειτα τοῦ ἵππου 30 
βληϑέντος αὐτῷ παρεκκλίνει τοῦ μεταιχμίου. τοῦτο διέσεισε πρὸς 
(oax) τὴν Ῥωμαίων φάλαγγα " καὶ ἀνεῤῥώσϑησαν οὗ πολέμιοι 
«xal ἀσήμῳ χρησάμενοι τῇ κλαγγῇ καὶ βοῇ πρὸς δίωξιν ὥρμησαν. 
Ε ἀλλὰ φϑάσας ὃ Φιλῆς περιΐει λόγοις καὶ παρακελεύσεσι ϑαῤῥύνων 
6. ἀνδρῶν — κεηνῶν add. A. 14. συντεταμέγον À., συντετα- 
γμένον W. 94. παρακελεύσμασι Α. 
fectos cohortium cum primi tum extremi agminis, legienes deuique ad 
gnam instruit; benignis sermonibus omnes subinde confirmet, et Ἐμοὶ μοι πὰ 
nibus demeretur: omnia denique facit, quae animorum alacritatem maxime 
augent. Biduo post sub mediam noctem epeculatores adsunt, hostem in 
proximo esse nunciantes, mukis spoliis onustam, vires, mulieres, pueres- 
5: et iumenta secum abducentem. Sub ortum solis etiam hostes se osten- 
unt, atque eminus et ipsi hostilia castra cernunt, splendore armorum co- 
ruscantia. Quare presso gradu ad pugaam se parant. Ac primum cusribos 
in orbem circumpositis captivos in medio vinctos collocant una caete- 
ris manubiis. Deinde pulvere capitibus insperso et manibus in caelum sub- 
latis arma corripiunt. et Romanum exercitum instructum vident contra 
sese ire, et. Philen pone sequi, peditom et equitum copias regentem et va- 
riis adhortatienibus ad pugnam exümulantem. (VI.) Qui igitur in. dextro 
cornu ordines ducebat, primus cum suo agmine in hostilem phal facto 
iinpetu hostem oppositum lethsli vulnere inflicto ex equo deturbat; mox. 
statim alterum. Deinde equo suo vulnerato ex acie discedit. Id Romanam 
phalangem aliquantisper conturbavit, effecitque, ut hostes reparatis viribus 
ncondite clamore et ululatu iw d iit HKomanos cum unpetu ferren- 
tur. Bed Phbiles huic malo occurrit, cum aciem ebeundo equites 


HISTOBIAE BYZANTINAE VIL 10. 9356) 


τό,τε πεζὸν xal ὅσοι τῶν ἱππέων xal πολλοῖς ἔνϑεν μὲν αὐτὸς  A.C. 
ἐπιβοώμενος δάχρυσι τὴν ϑείαν ἐπικουρίαν, μὴ περιϊδεῖν κινδυ-- Pos 
ψεύουσαν ἐν βραχεῖ τὴν ὅλην Ῥωμαίων ἡγεμονίαν, ἐκεῖθεν δ᾽ 1998 
οἰμώζοντές τε καὶ ὀλολύζοντες τῶν αἰχμαλώτων τὰ πλήϑη xem desine : 
5 ϑερμοῖς στεναγμοῖς τε xal δάκρυσι τὴν ἄνωθεν δεξιὰν ἐπικαλού.-- ἷ 
μενοι σύμμαχον. τότε τοίνυν ai μὲν πεζικαὶ τῶν Ῥωμαίων óvyd- P. 165 
ptc. εἷς χεῖρας ἰόντες τοῖς τῶν βαρβάρων πεζοῖς ix τοῦ σύνεγγυς 
ἔβαλλόν τε καὶ ἐβάλλοντο, ἔκοπτόν τε xul ἐχόπτοντο᾽ xal ἦν 
καρτερά τις καὶ βιαία τῶν πεζῶν 7) μάχη, λίαν εὐρώστως ἀμφο- 
ἰοτέρων τῶν δυνάμεων ἀγωνιζομένων. τῶν δ᾽ ἱππέων τοὺς μὲν 
πλείστους κύχλῳ περιήγαγε τοῦ βαρβαρικοῦ στρατεύματος 0 Qu- 
λῆς ὃ δὲ τοὺς ἄριστα πεφραγμένους τοῖς ὅπλοις ἀναλαβὼν 
ῥήγνυσιν ἐχ πλευρᾶς τὴν ὅλην φάλαγγα τῶν βαρβάρων καὶ μέσος 
ἐλάσας ἐκλόγνησέ τε καὶ συνεκύχησε χράτιστα ταύτην, ὡς μηχέτι Β 
(6 δύνασθϑαε τοὺς βαρβάρους συστῆναί τε καὶ γνῶναι τὸ ποιητέον, 
οὕτω πανταχόϑεν περιστοιχισϑέντας καὶ ἀφειδῶς xomrouérovc. 
καὶ μὲν δὴ πλὴν ὀλίγων ἱππέων ἅπαντας ἐχεῖ κατασφάξαντες ἔπειτα 
ἐπισπεύδουσε τὴν πορείαν, ἐξιππασάμενοι μέχρι τῶν εἰσόδων τῆς 
Χεῤῥονήσου, ἵνα ἐντὸς ὡς ἐν δικτύῳ συγχλείσαντες τοὺς λοιποὺς V. 135 
ϑυτῶν βαρβάρων εὐεπιχείρητον τὴν τούτων ἀπώλειαν τοῦ λοιποῦ 
διαπράξωνται. (Ζ.) Φϑάσαντες οὖν ἐνταῦϑα στρατοπεδεύουσι 
τοῖς τε ἐπινιχίοις τρυφῶντες καὶ ταῖς ἐκ βασιλέως τιμαῖς τε καὶ 
δωρεαῖς. πέμπει δὲ καὶ 'πέντε τριήρεις ὃ βασιλεὺς εὐθὺς, ἵνα 
παραπλέονσαι τὸν Ἑλλήσποντον παραφυλάττωσι, μὲ λάϑῃ παρὰ 


19. Χεῤῥονήσου A, Χερσον. «Μ΄. ἵν᾽ iym. A. 


perker et pedites verbis et cohortationibus confirmaret; et hinc quidem 
ipse lacrymis divinam opem imploraret, ne totum Romanum Imperium paulo 
momeute funditus everti pateretur; inde autem captivi gementes et ululantes 
ferventibus suspirtis et fletibus praesens Dei auxilium expoecerent. Tum 
igitur pedestres Romanorum copiae barbarorum peditatum cominus ag- 
gresei feriunt οἱ feriuntur, caedunt, caeduntur; et utrisque fortiter dimi- 
cantibus atrox et ardens pugna exsurgit: Maxima vero parte equitum 
Philes berbar;cam acian involvit; ac ipse is secum iis, qui armis opti- 
me instructi erant, totam a latere phaluaen ium perrdmpit, et in eam 
usque mediam delatus ita strenue obvios disiicit ac perturbat, ut barbari 
neque consistere possent, nec quid agendum esset scirent, undique circum- 
venti et foede trucidati. Ita omnibus ferme illic caesis, pauci duntaxat 
equites effugerunt: quos Romani equites gradu accelerato usque ad ingres- 
sum Chersonesi persequuti sunt, ut ibi tanquam intra rete concluses reliquos 
facili labore mactareut. (VIL) Quo cum perventum esset, gaudio ob vi- 
ctoriam exultantes honoribusque et donis ab Imperatore cumulati castra 
ponunt. Statim etiam quinque triremes Imperator misit, quae Hellesponti 
oram legendo caverent, ne a barbaris in adverso littore habitantibus Cha- 





268 NICEPHORI GREGORAE 


A. M. τῶν ἀντιπέρας βαρβάρων ἐληλυϑυῖα δύναμις τῷ Χαλήλ, τούτων 
ΓΙ οὕτως ἐχόντων ἥκει καὶ ἡ πάλαι κληϑεῖσα τῶν Τριβαλλῶν συμ- 
6886 μαχία, λογάδες ἱππεῖς δισχίλιοι. ἥκει δ᾽ ἐπὶ τούτοις καὶ ὃ τῶν 
- iraniie. ον τοῖς Γαλάτον ““ατίνγων ποτεστάτος παρὰ τὸν Ἑλλήσποντον, 
Ὁαὐτόχλητος Ῥωμαίοις σύμμαχος, τριήρεις ἔχων ὀκεὼ καὶ τειχο- 5 
μαχικὰ μηχανήματα. καὶ δὴ προσελάσαντες ἔνϑεν μὲν τὰ Ῥω- 
μαίων καὶ Τριβαλλῶν στρατεύματα, ἐκεῖθεν δὲ τὰ ἐκ τῶν τριή- 
Qo», μεμερισμένως κατὰ γένη καὶ φυλὰς πηγνύουσε τὰ στρατό- 
πεδα κύχλῳ τοῦ ἄστεως καὶ τῶν τάφρων, ἐν οἷς τὴν δίαταν 
E εἶχον oi βάρβαροι. οἱ μέντοι Ῥωμαῖοί τε καὶ oi “Ἰατῖνοι δεξιῶς 10 
ἔχοντες πρὸς τειχομαχίαν καὶ noMogxíav περιϊστῶσι παντοῖα καὶ 
ἰσχυρὰ μηχανήματα, δι᾽ ὧν πλήϑη λίϑων ἐῤῥίπτουν, καὶ πολὺν 
ἐπῆγον τὸν ὄλεθρον τοῖς τε ὑποζυγίοις τῶν βαρβάρων καὶ av- 
τοῖς" καὶ τοῦτο νύχτωρ καὶ μεϑ᾽ ἡμέραν ποιοῦντες οὖκ ἔληγον. 
(H.) Τοῖς δὲ βαρβάροις πρὸ ὀφϑαλμῶν ἤδη τὸν ὄλεϑρον βλέ- 15 
F πουσιν ἑαυτῶν, καὶ μὴ ἔχουσιν ὅϑεν διαφύγοιεν διὰ τὸ πανταχόϑεν 
πολλοῖς κεκυχλῶσϑαι στρατεύμασιν, ἔδοξε διαχυβεῦσαι τὸ ζῇν . 
οὕτωσί. ἔδοξε γὰρ λάϑρα xal νύχτωρ ἐπιϑέσϑαι τῷ Ῥωμαϊκῷ 
στρατῷ μᾶλλον ἢ τοῖς ἄλλοις, ἅτε ἐϑάδες ὄντες νικῶν αὐτοὺς 
καὶ ἅμα πεφοβημένους καὶ αὐτοὺς ὄντας ἐκ τῶν φϑασάντων 90 
δυστυχημάτων Wa διὰ τούτων ἴσως καὶ τὰ τῶν ἄλλων στρατό-- 
πεδα ϑορυβήσαντες ἀναχωχὴν τῆς πολιορκίας ἐργάσωνται. ἀλλὰ 
P. 166 τότε πρῶτον ἤσϑοντο σφαλερὰς ὑπολήψεις κατὰ Ῥωμαίων ϑρέ- 
ψαντες. οὗ γὰρ ἔλαϑεν αὐτοὺς οὐδ᾽ 7 πρώτη τῶν βαρβάρων 


18. τε om. A. 18. νύχεωρ Α., vexzog W. 


δεῖ! auxilia submitterentur. Hoc rerum statu Triballorum quoque auxilia 
iampridem evocata adsunt, delectorum equitum duo millia, Adest et Lati- 
norum Galataeorum Potestas Hellespontum ultro nostris laturus 
cum octo triremibus et muralibus tormentis, Cum igitur bise Ronenorom 
et "Triballorum copiae, inde ii qui in triremibus erant advenisseot, pro gen- 
' tium e& nationum varietate distincti ac divisi circum oppidum et fossae, in- 
tra ques berberi se continebant, castrametantur. Ác Romani quidem et Latini 
obsidionum et oppugneGonum periti omnis generis firmas machinas'contra 
castellum disponunt; quarum ope saxa plurima. eiaculantes 
barbaros hominum et iumentorum stragem edebant: idque nec interdiu 
mec noctu facere intermittebant. (VIII.) Barbaris vero, quibus iam ante 
oculos mors erat, nec ullum effugium patebat, quod undique mulis exer- 
cibus cincti essent, discrimen vitae adire visum est hoc modo. Noctu 
Romanorum potus quam aliorum exercitum invadendum esse statuerunt, 
quod et vincere eos hactenus consueviasent , et praeteriti temporis cladibus 
adbuc territos eos putarent: ut per hos forsitan caeteris quoque hostibus 
perturbetis morae alicuius spatio oppugnationem interrumperent. Sed tum 
primum senserunt, sc falsa de Romanis opinione imbutos esee, quos me pri- 


HISTORIAE BYZANTINAE VIL 11. 269 


δρμὴ ὡπλισμένους καὶ ἐγρηγορότας xal συχναῖς φυλακαῖς ἄμοι- Α. C. 
βαδὸν τὴν νύχτα παραμετροῦντας. διὰ δὴ τοῦτο, καὶ ὡς πύργῳ τη 
στεῤῥῷ προσβαλόντες ἀπεχρούσϑησαν καὶ ὑπέστρεψαν αἴσχιστα. 1398 
οὐ μὴν μέχρι τούτου γε στῆναι ἐγνώχεσαν" ἀλλὰ σφόδρα τῇ iria 
5 πολιορκίᾳ πιεζομένοις ἔδοξεν αὖϑις πεῖραν λαβεῖν xal τῶν Τρι- 
βαλλῶν. ἀλλὰ τὰ ὅμοια καὶ παρὰ σφῶν πεπονθότες πρὸς τὰς - 
ἐσχατιὰς ἤδη τῆς ἀπογνώσεως ἦσαν σκηνοβατοῦντες. (Θ.) Καὶ δὴΒ 
τῇ ὑστεραίᾳ περὶ μέσας νύχτας τὰ ὅπλα ῥίψαντες αὐτομολοῦσι 
πρὸς τὰς τριήρεις βρίϑουσι κόλποις καὶ βαλαντίοις. τοῖς γὰρ 
10.,“ατίνοις μόνοις τὴν ἑαυτῶν ἐθάῤῥησαν φυλαχὴν, μηδὲν ἐλπί- 
σαντες πείσεσθαι δεινὸν ὑπ᾽ αὐτῶν, ἅτε μηδὲν μηδ᾽ αὐτοὶ δεινὸν 
κατ΄ αὐτῶν ἐργασάμενοι πρότερον. ἀλλὰ τῆς νυχτὸς ἐκείνης ἀσε- 
λήνου xal ζοφερᾶς τυγχανούσης ἔλαϑον ὕπ᾽ ἀγνοίας οἱ πλείους Ο 
αὐτῶν παρὰ τὰς τῶν Ῥωμαίων τριήρεις καταφυγόντες, xol - 
15 χειπνὸν φεύγοντες εἷς πῦρ ἐμπεπτώκασι, τὰς τῶν Ῥωμαίων δη-- 
λαδὴ χεῖρας, ὕφ᾽ ὧν τά tt χρήματα ἀφῃρέϑησαν τὴν ταχίστην 
καὶ αὐτοὶ χατεκόπησαν ἀφειδῶς. οἱ δὲ “Ιατῖνοε τοὺς καταφεύγον-- 
τας εἷς αὐτοὺς πάντας μὲν οὐχ ἀνεῖλον, ἀλλὰ μόνους τοὺς πλεῖστα 
κομίσαντας χρήματα διὰ τὸ ἀνέχφορα μεῖναι καὶ μὴ γνωσθέντα 
20 ζητεῖσϑαι παρὰ Ῥωμαίων. τοὺς δὲ λοιποὺς τότε μὲν ζῶντας ἐτή-- D 
eoa» ἐν δεσμοῖς " ἔπειτα τοὺς μὲν ἐξ αὐτῶν ἐκόμισαν τῷ βασιλεῖ, V. 136 
τοὺς δὲ πρὸς δουλείαν ἑαυτῶν διενείμαντο. ἀλλὰ ταῦτα μὲν τοῦ-- 
τον ἔσχε τὸν τρόπον. 
εα΄. Ec δὲ τοὐπιὸν ἔτος ἐχβάλλεται xal. Νίφωγ τοῦ πατριαρ-Ὲ 
19. ἀνέκφορα À., ἀνέχφωρα W. 


ma quidem barbarorum eruptio latuit, armatos et vigilantes et per crebras 
excita m vices noctem transigentes. Quare inani impetu velut in fortem 
turrim facto repulsi turpissime recesserunt. Nec tamen in eo demum sub- 
sistere eis placuit, ut nihil ultra tentarent. Verum gravi obsidione pre- 
mente etiam Triballorum periculum facere libuit. Sed eodem modo ab illis 
etiam tractati iam in extrema desperatione versabantur. (IX.) Itaque po- ἢ 
stridie sub mediam noctem abiectis armis ad triremes plenis sinibus et sac- 
cis decurrunt. Latinis enim solis, quod nihil ab illis mali timerent ut quos 
nec ipsi ulla iniuria antehac laesissent, salutem suam credere ausi sunt. 
Sed cum ea nox obscura et illunis foret, plerique imprudentes ad Roma- 
nas triremes deveniont: ibique, dum fumum fugiunt, in ignem delabuntur, 
hoc est, in Romanorum manus incidunt, qui et pecuniis omnibus eos actu- 
tum spoliant et absque misericordia contrucidant. Latini vero suos suppli- 
ces non quidem omnes occiderunt, sed eos tantum qui pecuniae plurimum 
attulerunt , ut quid accepissent incompertum maneret, ne Romani si resci- 
Vissent pecunias repeterent, Caeteros tum quidem in vinculis vivos bebue- 
Ye; deinde ex iis alios Imperatori attulerunt, alios inter sese partiti ad 
servitutem retinuerunt. Et haec quidem in humc modum gesta sunt. 

11. Sequenti anno etiam Niphon e patriarchali sede eiicitur ob multa 


270 NICEPHOBI GREGORAE Ἢ, 


A. M. χικοῦ ϑρόνου, αἰτίαν εἰληφὼς πολλαπλῆς καὶ πολυειδοῦς ἕερο- 
is συλίας xal χρημάτων ἔρωτος ἄδικόν τε καὶ μὴ πάνυ τῷ πατριαρ-- 
6836 χιχῷ προσήκοντα ϑρόνῳ τὸν πορισμὸν ἐφευρίσχοντος. καὶ ἀπελϑὼν 
oce -oherrzsjguoy ἐποιήσατο τὸ πρὸς ϑάλασσαν τετραμμένον μέρος τῆς 
Περιβλέπτου μονῆς. ἑνὸς δὲ μεταξὺ παραδραμόντος ἔτους ἐπὶ τὸν 5 
Α. C. 1816 πατριαρχιχὸν ἀνάγεται ϑρόνον Ἰωάννης ὃ Γλυκὺς, λογοθέτης ὧν 
P. 167 τηνικαῦτα τοῦ δρόμου xal γεναῖκα ἔχων καὶ υἱοὺς xal ϑυγατέρας. 
ἦν δὲ ὃ ἀνὴρ σοφὸς ἐν τοῖς μάλιστα καὶ σφόδρα τῆς εὐγενοῦς 
ἐκείνης τῶν χ41ϑηναίων ἠχοῦς εἴπερ τις ἐχόμενος καὶ τύπον ἐχεῖνον 
καὶ τρόπον καϑάπερ τι θεῖον τηρῶν ἀρχέτυπον" συνέσεως δ᾽ 10 
ἐμβριϑείᾳ καὶ γνώμῃ βουλευομένῃ τὰ δέοντα καὶ τρόπων σεμνό- 

, τητι μαχρῷ τῷ μέτρῳ πάντας νικῶν. διὰ ταῦτα δὴ xal τὸν πα- 
τριαρχιχὸν ϑρόνον ἔπαϑλον κατὰ τὸ προσῆχον λαμβάνει, τῆς 
γυναικὸς αὐτοῦ τὸ μοναχικὸν εὐθὺς ὑπελϑούσης σχῆμα. καὶ αὖ- 

Βτὸν μέντοι τὸ μοναχικὸν ὑπελϑεῖν δρμήσαντα σχῆμα αἰδοῖ τοῦ 15 
ϑοόνου τῆς δρμῆς ἐπέσχεν ὃ βασιλεύς. χυμοῦ γάρ τινος διεφϑο-- 
póroc οὐ πάνυ πρὸ πολλοῦ τὰ τούτου διαδραμόντος ἄρϑρα, τα- 
κταῖς περιόδοις τοῦ ἔτους ἔπασχε τὰ δεινότατα, καὶ ἦν ἀνάγκη 
κατὰ τὰς τῶν ἰατρῶν κρίσεις χρέατι τοῦτον χρῆσϑαι" xal διὰ 
τοῦτο δὴ τὸ μοναχικὸν ὑπελϑεῖν οὐ συγκεχώρηται σχῆμα. τούτου 90 

Οτοῦ ἀνδρὸς ἀπολελαύκειν χἀγὼ, xaJócov πλεῖστον ἐξῆν, ἐν ταῖς 
γνύχτωρ καὶ μεϑ᾽ ἡμέραν σχολαῖς λογικαῖς αὐτῷ συγγινόμενος καὶ 
πολλὴν τῆς ἐχείνου γλώττης τρυγῶν τὴν ὠφέλειαν * ὁπότε δὴ καὶ 


11. βουλευομένῃ À., βουλο W. "19, γρῆσθϑαι A. ἢ 
ΣῈ W. ΟἹ ὠπολελαύκων As ἀκελεῖ, ΨΙ. ἦν uid 


et varia sacrilegia atque ob amorem pecuniae, quo ille impulsus quaestum 
iniquum nec satis dignitati suae convenientem instituebat. is autem digrea- 
sus domicilium sibi elegit eam partem monasterii Peribleptae, quae mare 
spectat. Uno anno interiecto in dragging solium imponitur loannes 

lycys, tum Logotheta cursus pu lici, qui uxorem filiosque et filias habe- 
bat. Erat hic vir doctissimus et generosae illius Atheniensium elocutionis, 
si quis unquam, retinentissimus, utpote qui eam dicendi formam ac rationem 
tanquam divinum aliquod exemplar obeervaret. Idem gravi iudicio, animi 
affectu ad optima quaeque ἜΠΡΕΙΝ . €t morum sanctitate longe omnes su- 
perabat. Quas ob res patriarchalem sedem velut meritum praemium aoce- 
pit, cum uxor eius statim monasticum habitum induisset. Atque des quo- 
que sedis reverentia eundem habitum induere quidem voluit; sed illimá co- 
natui Imperator obstitit, Nam cum corruptus humor non íta multo ante 
articulos eius invasisset, certis anni intervallis gravissime cruciabatur, e 
de sententia medicorum eum necesse erat carnibus vesci: qua de causa mo- 
nasticus ei habitus non concessus est. Huius viri consuetudine usus et ipse 
sum, quoad potui et licuit nocturnis. diurnisque elus colloquiis interesse 
et uberrimos fructus ex ipsius sermonibus colligere solitas cum apud me 


HISTORIAE BYZANTINAE VII, 11. 271 


παρ᾽ ἐμοὶ οἵ τε τῶν λόγων μάλα voi ἤκμαζον ἔρωτες xal 7) juxla — A. C. 
τὸν εἰχοστὸν παρήλλαττε χρόνον. (Β.) Ἦν γε μὴν τηνικαῦτα τῷ. ἘΣ 
βασιλεῖ παραδυναστείων καὶ πᾶσαν κατάστασιν ὅλοις μεσιτεύων 1398 
τοῖς πράγμασῳ ὃ ἹΜετοχίτης Θεόδωρος, λογοϑέτης ὧν τηνικαῦτα ee Ἀπιάτου. 
5 τοῦ γενικοῦ, τοσοῦτον δ᾽ αὐτῷ προσετετήχει καὶ οὕτως ὃ βασι- D ᾿ 

λεὺς αὐτοῦ γε ἐξήρτητο, ὥστ᾽ οὐδὲν ἦν αὐτῷ μικρὸν ἢ μέγα τῶν 

πάντων ἀπόῤῥητον πρὸς αὐτόν" ἀλλὰ πάντ᾽ ἐποίει βουλομένου 

καὶ τούτου, καὶ αὖϑις οὐδὲν, ὃ μὴ τούτῳ πρὸς βουλήσεως ἦν. 

ἤδη δὲ καὶ γαμβρὸν ἐπὶ ϑυγατρὶ τὸν ἀδελφιδοῦν τούτῳ παρέ- 
Ἰῦόσχετο, Ἰωάννην φημὶ τὸν μονογενῆ τοῦ Πορφυρογεννήτου vióv* 

ὃν δὴ ζῶντος μὲν αὐτῷ τοῦ πατρὸς ἀπεστρέφετο δι᾽ ἔχϑος τὸ Ἐ 

πρὸς ἐκεῖνον" ἐχείνου δ᾽ ἀπαλλάξαντος ἐδέξατό τε καὶ ἐν τοῖς 

μάλιστα ἔστεργεν ἄρτι τὸν ἔφηβον παραλλάττοντα. ἐτετιμήκει δ᾽ 

αὐτὸν εὐθὺς καὶ τῷ τοῦ πανυπερσεβάστου ἀξιώματι, ὃ νῦν καὶ 
1δαὐτὸ διὰ τὴν πρὸς αὐτὸν στοργὴν ἐνδοξότερον ἢ πρότερον εἶχε 

πολλῷ κατεστήσατο, ἐνδύμασι γὰρ καὶ πεδίλοις αὐτοῦ καὶ ὅσα V. 197 

τὸν ἵππον τούτου κοσμεῖ κιῤῥοῖς τοῖς ἅπασι χρῆσϑαι χεχάρισται, F 

ν᾽ ἢ διασημότατος ἐν τοῖς περὶ τὸν βασιλέα εὐγενέσι. τοῦτον τοί- 

yv» οὕτω πολλῆς ἀπολαύοντα τῆς βασιλικῆς εὐμενείας Θεοδώρῳ 
9074 λογοθέτῃ γαμβρὸν ὃ βασιλεὺς ἐπὶ ϑυγατρὶ παρέσχετο, χαρι- 

ζόμενος δι᾽ ἅπερ ἐπλούτει χαλὰ χἀγαϑά. σώματος γὰρ μεγέϑει 

καὶ μελῶν καὶ μερῶν συμμετρίᾳ καὶ ὀφϑαλμῶν ἱλαρότητι πάντας 

εἶλχε πρὸς ἑαυτὸν ὀφϑαλμούς. φύσεως δ᾽ εὐμοιρίᾳ πρὸς λόγους 

καὶ καρτερίᾳ πρὸς πόνους xal μνήμης ὑγιείᾳ καὶ χαϑαρότητε σο- 


16. πεδίλ.} ὑποδήμασιν A. 


maxime vige at eloquentiae amor; aetas autem mea vicesimum annum ex- 
cedebat. (11.) Erat eo tempore summae apud Imperatorem auctoritatie, 
&c rerum omnium administrationi praeerat 'T'heodorus Metochites, Logotheta 
tum generalis. Tanto autem studio Imperator eum complectebatur, sic de 
eo totus pendebat, ut nihi] adeo arcanum esset, quod el sive parvum sive 
magnum haud concrederet, omniaque fierent quae hic vellet, contraque ni- 
bil quod nollet Ac jam eidem generum dederat nepotem suum Ioannem, 
fratris sui Porphyrogeniti filium unicum: quem patre eius superstite ideo 
aversabatur, quia ipsum patrem oderat: deinde eodem defuncto ad se re- 
cepit, et maxime dilexit, cum is ex ephebis modo excessisset; eique sta- 
tim Panypersebasti dignitatem decrevit: quam illius amore longe angustio- 
rem quam prius fuerat effecit. Quippe et vestimentis εἰ calceis et equi 
ornamentis coloris lutei uti permisit, ut inter aulae nobiles maxime conspi- 
cuus esset. Hunc igitur Imperator, quem tam carum habebat , Logothetae 
generum esse voluit, ei viro ob eximias dotes quam plurimas in hunc modum 
εἰρη όσοι Nam proceritate corporis et membrorum ac partium propor- 

ne et oculorum hilaritate omnium oculos in se convertebat. Facundia 
porro naturali, laborum tolerantia, memoria firma et nitida, summum omnis 





272 NICEPHORI GREGORAE — - 


A. M. glac ἁπάσης ἐς τὸ ἀκρότατον ἤλασεν. οὕτω δ᾽ εὔπορος ἦν ἅπαντα 
aq τοῖς ζητοῦσι παλαιά τε καὶ νέα προφέρειν ὡς àx βιβλίου τῆς γλώτ- 
6886 της, ὥστε μιχρὰ ἢ οὐδὲν ἔδει βιβλίων τοῖς ὁμιλοῦσι. βιβλιοϑήχη 
Imp. ἀπάγομ, ἡ ὅν ἢ v l τῶν ζητουμένων πρόχει ὑπορία" 
Senioris, 7*0 ἥν ἐμψυχος ovrog xai τῶν ςητουμένων πρόχειρος εὐπορία 
P. 168 obice πάντας μαχρῷ τῷ μέτρῳ παρέδραμεν, ὅσοι ποτὲ λόγων δ 
ἥψαντο. ([Γ.) Ἕν τι μόνον ἴσως αὐτοῦ χαταμέμψαιτό τις, ὅτι 
Βπρὸς οὐδένα τῶν πάλαι ῥητόρων ἀναφέρειν βεβούληται τοῦ τῆς 
αὐτοῦ γραφῆς χαραχτῆρος τὴν μίμησιν, οὐδ᾽ ἱλαρᾷ τινι καὶ 
μειδιώσῃ γλώσσῃ τὸ τῆς διανοίας παραμυϑεῖσϑαι ἐμβριϑὲς, οὐδὲ 
τὸ τῆς φύσεως πάνυ τοι γόνιμον χαλινῷ τινε κατέχειν προτεϑύ- 10 
. μηται" ἀλλ᾽ ἰδιοτροπίᾳ τινὶ καὶ αὐτογνομίᾳ φύσεως κατακχολου- 
ϑήσας χειμῶνάώ τινα xal ϑάλατταν γλώττης προΐσχεται" xávrtU- 
ϑὲν ἀμύσσει καὶ κνίζει τῶν ἐπιόντων τὴν ἀκοὴν, καϑάπερ τὴν 
Οτῶν τρυγώντων παλάμην 7 περὶ τὸ ῥόδον ἄκανϑα. ἔξεστι δὲ καὶ 
πᾶσι τοῖς βουλομένοις τεχμηριοῦσϑαι τὴν τοῦ ἀνδρὸς ἐν τοῖς λό- 15 
γοις δύναμιν, ἐξ ὧν συνετετάχει πολλῶν τε καὶ πολλῆς καὶ ποι- 
κίλῃης γεμόντων τῆς ὠφελείας βιβλίων. ὃ δὲ πάντων μᾶλλον 
ϑαυμάζειν ἔχοι τις ἂν τοῦ ἀνδρὸς, ὅτι τοσούτου πρὸς τῶν κοι- 
γῶν πραγμάτων ϑορύβου καὶ κλύδωνος ἐπικειμένου xal φροντίδων 
ἄλλοτε ἄλλων ἐπικλυζόντων αὐτοῦ τὴν διάνοιαν, οὐδὲν ἦν ὃ τοῦ 30 
Ὁ ἀναγινώσχειν καὶ γράφειν ἀπησχόλησε πώποτε" ἀλλ᾽ οὕτως εἶχε 
πρὸς ἄμφω δεξιῶς, ὥστ᾽ x πρωΐας “μὲν ἐς ἑσπέραν ἐν βασιλείοις 
τὰ κοινὰ διοικῶν ἦν οὕτως ὁλοσχερῶς xal ξύν γε πολλῇ xal 
ζεούσῃ τῇ προϑυμίᾳ, ὥσπερ ἂν εἰ τῶν λόγων ἔξω παντάπασιν 


9. γλώττῃ Α. 


eruditionis fastigium οοπδοοπάοχαί, fi quid ex eo sive novum sive anti- 
quum quaereres, ita recensebat, quasi ex libro recitaret. Quare iis qui 
cum eo colloquebantur parum aut nihil opus eratlibris. Erat enim viva 
bibliotheca, et eorum quae scire velles parata copia: tanto intervallo omnes 
eos superabat, qui uriquam in studiis versati sunt, (III.) Unum hoc in eo 
reprehendi queat, quod ad nullius veteris oratoris imitationem stylum con- 
formavit, neque gravitatem sententiarum amoenitate ac lepore quodam di- 
ctionis condire voluit, neque ingenii ubertatem nimiam fraeno ullo moderatus 
est: sed suo quodam genere et genio delectatus procellosum veluti verbo- 
rum mare obiicit, atque adeo legentium aures offendit οἱ veluti pungit, ut 
spinae digitos eorum qui rosas carpunt. Verum Dar dicendi facultate prae- 
ditus fuerit, cuilibet aestimare promptum est e plurimis libris, quos multae 
et variae frugis plenos composuit. Jam quod in eo viro maxime mireris, 
cum tantae molestiae premerent, tantus negotiorum publicorum aestus in- 
cumberet, cum curae alias aliae animum eius veluti inundarent, nihil unquam 
fuit, quod eum a lectione et scriptione revocaret, Sed ea dexteritate ia 
utrisque versabatur, ut a mane usque ad vesperam in palatio rempublicam 
administrare, et uni huic rei ita sedulo, ita acri studio vacaret, quasi a 


HISTOBIAE BYZANTINAE VIL. 12. 218 


ἐτύγχανεν" ὀψὲ δ᾽ αὖϑις ἐκεῖθεν ἀπαλλαττόμενος οὕτως ὅλως — A. C, 
τῶν λόγων ἐγίγνετο, ὥσπερ ἂν εἶ σχολαστικός τις ἦν xol τῶν 1288 
. πραγμάτων παντάπασιν ἐκτάς, xal πλεῖστα δ᾽ ἕτερα περὶ τοῦδε 1898 
λέγειν ἔχοντες τοῦ ἀνδρὸς ταμιεύσομεν ἐν τοῖς ἔμπροσϑεν. : ἘΝ Andron, 
' ἢ - eniorias, 
δ ιβ΄. Τῇ ye μὴν Εἰρήνῃ τῇ βασιλίσσῃ πλεῖστον ἐν Θεσσαλο-- p, 169 
᾿ ψέκῃ διατριψάσῃ χρόνον, δι᾽ ἃς ἔφαμεν αἰτίας, ἔδοξεν αὐτί 
κατὰ τούτους τοὺς χρόγους καὶ περὶ τὸ πολέχνιον ἀφικέσϑαι τὴν 
“φάμαν, εἰωϑὸς ὃν αὐτῇ καὶ πρότερον τοῦτο ποιεῖν ϑυμηδίας v. 19g 
χάριν διὰ τὸ κόρου τῆς ἐν Θεσσαλονίχῃ προσεδρείας ὕποπέμπλα-- 
ἰοσϑαι. ἔνϑα δὴ γενομένην χαλεπὸς αὐτὴν πυρετὸς περιέσχε μετ᾽ 
οὗ πολὺ, ὃς δὴ καὶ ταχέως αὐτὴν ἐξ ἀνθρώπων πεποίηκεν. εἶτα 
ἐληλυϑυίας καὶ τῆς Ἀραλαίγης ἐκ Τριβαλλῶν ἐπὶ τὸ τῆς μητρὸς 
πένθος διεκομίσϑη τὸ λείψανον ἐν Κωνσταντινουπόλει xol dy τῇ - 
. τοῦ Παντοχράτορος ἐτέϑη μονῇ. τὰ δὲ χρήματα αὐτῆς πάνυ τοι 
1δ πλεῖστα τυγχάνοντα, ἃ μὲν δέδωχε τοῖς παισὶν αὐτῆς, ἃ δὲ 
πρὸς βοήϑειαν ἠναλώχει τοῦ μεγίστου νεὼ τῆς τοῦ ϑεοῦ Σοφίας 
ὃ βασιλεύς. ἤχουσε γὰρ παρὰ τῶν δοκίμων οἰχκοδόύμων, ὧς τῷ 
μαχρῷ χρόνῳ καμόντα συνίζησιν τὰ δύο αὐτοῦ ἐπεπόνϑεσαν μέρη, 
τό,τε πρὸς ἄρκτους δρῶν καὶ ἔτι τὸ πρὸς ἀνατολὰς τετραμμέ- 
90vyov, ἃ δὴ πτῶσιν ἀπειλοῦσι ταχεῖαν, εἰ μὴ συνεπιλάβοιτό τις. C 
ὅϑεν χιλιάδας νομισμάτων οὐχ ὀλίγας τοῖς οἰχοδόμοις ὃ βασιλεὺς 
δεδωχὼς ἐκ τῶν τῆς δεσποίνης χρημάτων, ὡς ἔφημεν, τὰς δρω-- 
μένας ταύτας ix βαϑέων τῶν ϑεμελέων ἀνήγειρε πυραμίδας, δὲ ὧν 
χράτιστα τὸν ἀπειλούμενον ἔστησε κίνδυνον, — (B.) “Ἄξιον δ᾽ ἐν- 


5. βασιλίδι Α. 9. προσεδρίας A. 19. ἐληλυθυίαρ A. εἴληῖ. W. 


litteris prorsus alienus esset. Sero inde di &deo totus 1n litteris 
erat, ques scholasticus esset, neque cum republica negotii quicquam habe- 
ret. Plura de hoc viro dicenda haberemus; sed in alium locum ea differenda 
sunt. 

12. Per illud tempus Irene pe aelucka cum diu ob quas diximus causas 
"Thessalonicae commorata esset, ad oppidulum Dramam iter instituit: quod 
et prius facere solita erat recreandi animi causa , ubi eam longioris apud 
"'Thessalonicenses morae taedium cepisset. Quo cum pervenisset, haud multo 
post gravis eam febris invasit, et celeriter rebus humanis exemit, Deinde 
cum et Cralaena ipsa e'Triballis ad matris exequias venisset, reliquiae eius 
Constantinopolin in Pantocratoris monasterium sunt relatae. Pecuniam vero 
ipsius, quae maxima erat , partim eius liberis dedit, im ad sarciendum 
maximum Sanctae Sophiae templum Imperator contulit. Audierat enim ex 
peritis architectis, duas eius partes, septentrionalem et orientalem , vetu- 
state labascentes proximam ruinam minitari, nisi mature occurreretur. Quare 
idem Imperator multis, ut diximus, aureorum millibus de Imperatricis pe- 
cunia datis per eas quas videmus pyramides, ex altis fundamentis eductas 
periculum quod imminebat egregie propulsavit. (IL) Hoc Ls declarandi 

: 48 


Nicephorus Gregor. Vol. I. 


274 NICEPHORI GREGORAE 


A. M. ταῦϑα γενομένοις δηλῶσαι τὴν γνώμην, ὅποία τοῦ βασιλέως dv 
$1 τοῖς τοιούτοις. τῶν μὲν γὰρ ἄλλων βασιλέων ὁπόσοι ϑείους καὶ 

6896 ἱεροὺς ἀνεγηγέρκασιν οἴκους φιλοτιμίᾳ τινὶ πρὸς τοῦτον ἠγέρθησαν 

ἵπιρ. e τὸν σκοπὸν, καὶ ἣν οὗ πόῤῥω κενοδοξίας καὶ τύφου τινὸς 7j τοι- 

Ὁ αὐτη φιλοτιμία. ἔνϑα δὲ τὰ τοιαῦτα ἐπιπολάζει, τὸ σεμνὸν ὕφαι--5 
ρεῖταί πως τῆς πράξεως, καϑάπερ μήλου ὥραν ὑφαιρεῖται σχώληξ 
ἐφεδρεύων. ὃ δὲ βασιλεὺς Ἀνδρόνικος οὗτος πολλῷ βἄτιον κρίνας 
τοὺς προὔπάρξαντας βελτιοῦν τε καὶ συνιστῆν κατὰ τὸ εἰκὸς καὶ 

Ετοὺς ἐπιόντας ἐκ τοῦ χρόνου κινδύνους μετὰ τῆς προσηχούσης 
βοηϑείας τε καὶ σπουδῆς ἀποχρούεσθαι, ἢ τοὺς μὲν ἀφιέναι10 
πίπτειν, φιλοτιμεῖσϑαι δ᾽ ἐκ βάϑρων ἐγείρειν ἑτέρους, ἐν τούτῳ 
τὴν πᾶσαν ἐχένου σπουδὴν καὶ φιλοτιμίάν. ἐκεῖ μὲν γὰρ καὶ βα- 

P. 170 oxavía τις ὑφέρπειν δοκεῖ, πείϑουσα τῶν παλαιῶν τὰς οἰχοδομὰς 

χαταπίπτειν ἐᾷν, ἵνα καὶ τῆς τῶν οἰκοδομησάντων μνήμης ὁμοῦ 
τοῖς οἰχοδομήμασι συναποῤῥεούσης καὶ συναποϑνησκούσης μένῃ 15 
τὰ νέα συστήματα ἐν βαϑείᾳ τῶν ἄλλων σιγῇ διατρανοῦντα τὴν 
μνήμην τοῦ ταῦτα συστήσαντος, καϑάπερ οἷ νέοι βλαστοὶ τὴν 
τοῦ πρός γε τὸ παρὸν ἐπιστάντος ἔαρος χάριν καὶ δύναμιν. ἐν- 
ταῦϑα δὲ λογισμὸς ἐμβριϑὴς καὶ ἀῤῥεπὴς τὰ σκῆπτρα τῆς κρίσεως 

Βκαὶ τοῦ βήματος εἰληφὼς κάϑηται, μήτε τι κίβδηλον ἐπαγόμενος 90 
φρόνημα, καὶ ἅμα ὑπὸ ϑεῷ μάρτυρι τοῦ συνειδότος μετεωρίζων 
τὰς πλάστιγγας. (I.) Διὰ ταῦτα τοίνυν τῶν πάλαι ναῶν ὄ 
βασιλεὺς ἐπεμέλετο συνιστάς τε καὶ ὑπερείδων, xal ταῦτα πολλῷ 
μείζονος τῆς τῶν χρημάτων δαπάνης αὐτῶν δεομένων, ἢ εἰ 

Τ fori. is Ee κεῖνον Bele cor. duo. Po 


occasio datur, quo animo in huiusmodi rebus fuerit, Nam caeteri quidem 
omnes Imperatores, qui sacrosanctas aedes extruxerunt, ad eam rem sus- 
cipiendam ambitione quadam impulsi fuere. At isthaec ambitio parum 
abest ἃ vanitate et superbia: quae vitia ubi eminent, honestam actionem 
dedecorant, velut insidens vermis pomum deformat. Andronicus vero Im- 
perator satius esse arbitratus iam extructas meliorare ac taeri prout dece- 
ret, atque imminentis ex vetustate pericula convenientibus auxiliis et di- 
ligenti studio submovere, quam eas collabi sinere, et alias e fundamentis 
&d ostentationem extruere, omnem in id unum curam ac diligentiam con- 
ferebat. Etenim illic non deest livoris taciti suspicio, qui rueutia veterum 
aedificia negligi iubeat, ut simul cum iis monumentis evanescat ac deleatur 
memoria eorum, qui illa posuerunt; nova autem aedificia, aliis silentio alto 
obrutis permanentia, eius a quo extructa fuerint nomen praedicent; quem- 
admodum praesentis veris amoenitatem novi palmites declarant. Hic vero gra- 
vitate et constantia animus instructus veluti iudex pro tribunali sedet ac nullo 
affectu pravo eorum T sed Deo ipso conscientiae suae teste aequam 
lancem suspendit. (III) His igitur de causis Imperator vetera fana refici 
et fulcirl curabat, quamvis ea res multo maiores sumptus postularet quam 


HISTORIAE BYZANTINAE VII. 12. 215 


γέους ἐγείρειν ἐβούλετο. καὶ ἵνα τὰ ἐν ala καὶ Εὐρώπῃ πολίχνια — A. C. 
παραδραμὼν ὅσα τε ἐκαινούργησε καὶ ὅσα ἐκ βάϑρων ἀνήγειρε S: 
μόνων τῶν i» Kwvsravnvovnóla μγησϑῶμεν ἔργων, ὅπόσα 1338 
μέχρε καὶ ἐς τὴν τήμερον διὰ τῆς τοῦ τοιούτου βασιλέως συνί- ἈΦ. Andron, 
δστανται προμηϑείας" ἔστιν ὃ περὶ τὰς πύλας τοῦ Εὐγενίου μέγι-Ο i 
στος νεὼς ToU μεγάλου Παύλου" xul ἕτερος ὃ τῶν δώδεκα τοῦ 
«Χριστοῦ μαϑητῶν καὶ ἀποστόλων ὁμοῦ" καὶ τὰ τῆς Κωνσταντι- 
γνουπόλεως τείχη ὅσα ἐκαινούργησε καὶ ὅσα ἐκ βάϑρων ἀνήγειρε" 
καὶ τελευταῖον ὃ μέγιστος οὗτος καὶ περιβόητος τῆς τοῦ ϑεοῦν 
10 Σοφίας νεώς" ὃν δὴ καὶ ἔτι πλέαν περιποιήσασϑαι ἤϑελε μὲν, 
ἀνέχοψε δ᾽ αὐτοῦ τὰ τοιαῦτα σχέμματα ὃ καϑάπερ λαῖλαψ algyt- 
διος ἐπελϑὼν τῆς βασιλείας μερισμός τε καὶ σύγχυσις" περὶ ὧν 
λέξομεν ἐν τοῖς ἔκπροσϑεν. (4,.) “4λλ᾽ ἐκεῖνο μικροῦ μὲ παρέ- V. 189 
ὄραμε. τοῦ πατριάρχου ᾿Ιωάννου τοῦ Γλυχέος δεύτερον ἔτος 
15 ἄγοντος ἐπὶ τοῦ πατριαρχιχοῦ ϑρόνου, κατὰ τὸ ἑξακισχιλιοστὸνΑ. C. 1317 
ὀχεαχοσιοστὸν εἰχοστὸν πέμπτον δηλαδὴ τῆς τοῦ κόσμου συστά-Ἑ 
σεως ἔτος, ἀπαρχτίου βιαίου πνεύσαντος συνέβη πεσεῖν τὸν ἐπὶ 
τῆς χειρὸς τοῦ ἐπὶ τοῦ κίονος ἀνδριάντος χαλκοῦν σταυρόν" τοῦ- 
Tov δὴ λέγω τὸν ἐν τοῖς προαυλίοις τοῦ μεγίστου νεὼ τῆς τοῦ 
80ϑεοῦ Σοφίας ἱστάμενον. διὰ σπουδῆς τοίνυν ὅτε μεγίστης ἔϑετο 
καὶ τοῦτον ἐπὶ τῆς προτέρας ἀναγαγεῖν στάσεως ὃ βασιλεύς. gv- 
χναῖς οὖν βαϑμίσι ξυλίναις ἐκ τῆς βάσεως τὸν κίονα πάντα περι-- 
λαβὼν ἀναπέμπει μέχρι τοῦ ἀνδριάντος" δι᾽ ὧν ἀνιόντες oi τῶν Ὁ 
τοιούτων αὐτουργοὶ εὑρίσχουσι πάγτα τὸν σίδηρον, ὅπόσος ἔνϑεν 


8. μόνον À. 15. guxs?? Α. 


si nova extruere voluisset, Nos autem Asiae Kuropaeque oppidulis, quae 
instauravit et e fundamentis erexit, omissis solius Constantinopolis operum 
mentionem faciemus, quae in hunc usque diem cura eius consistunt. Sunt 
autem haec. lIuxta.portam Eugenii maximum Pauli Magni templum ; duo- 
decim Christi discipulorum seu omnium Apostolorum aedes; item Urbis moenia 
artim instaurata, partim de in structa: denique maximum illud et cele- 
imum Sanctae Sophiae templum, cui ille maiorem adhuc curam impen- 
dere decreverat, cum Imperii divisio ac perturbatio, veluti tempestas quae- 
dam, repente supervenit ac eas cogitationes irritas reddidit: qua quidem 
de re infra dicturi sumus, (IV.) Verum illud paene me praeteriit. , Cum 
loannes Glycys alterum annum in patriarchali solio sederet (qui annus ab 
'orbe condito fuit sexies millesimus octingentesimus vigesimus quintus), ao- 
cidit, ut. vehementi: Borea aspirante crux aenea e manu statuae supra colu- 
mnam positae (eam dico quae in vestibulo maximi Sanctae Sophiae templi 
erecta est) elaberetur. Eam quoque Imperator summa festinatione in pri- 
stinum locum reponendam curavit, Crebris videlicet gradibus ligneis co- 
lemnam ab infima basi totam circumplexus effecit, ut ad statuam usque 
perveniretur. Per eos gradus cum ii, qui eiuamodi operibus praesunt, 


$276  ' NICEPHORI GREGORAE 


A. M. xàxei9ey ὑπήρειδε τὸν τοῦ ἀνδριάντος ἵππον ἧς βάϑος δαπανη- 
6791 ' 9£yra τῷ ἰῷ" ὡς κινδυνεύειν ἐντεῦϑεν ὅσον οὐδέπω πεσόντων 
τῶν ἐρεισμάτων σεγκαταπεσεῖν καὶ τὸν ἀνδριάντα καὶ τὸ κάλ- 
ἵπρ. Aron στον ἀπολέσϑαι τοῦτο ϑέαμα τῆς βασιλευούσης, ὃ μόνον ἐξ 
P. 171 ὁμοίων καὶ ἰσοῤῥόπων μυρίων ἐλλέλειπται, διαφυγὸν τῶν τεδ 
πυρκαϊῶν τὰς ἐπιβουλὰς καὶ τὴν τῶν “«Ἰατίνων πλεονεξίαν" ày9^ 
ὧν ἕτερα βελτίω τε καὶ στεῤῥότερα ὑποστήσαντες ἐρείσματα τῷ 
τοῦ ἀνδριάντος ἵππῳ τὸ ἀσφαλές τε καὶ ἄσειστον ἐχαρίσαντο. 
ἔπειτα καταγαγόντες καὶ τὸ ἐπὶ τῆς κεφαλῆς βασιλικὸν σύμβολον 
καὶ ἔτι τὴν ἐν τῇ χειρὶ σφαῖραν βαϑύτερον περιήλασαν τὸν χρυσὸν 10 
καὶ τηλαυγέστερα κατεσχεύασαν. εἶτα τὸν κίονα πάντα ἄνωθεν 
Β μέχρι τῆς βάσεως τεϑραυσμένην τὴν ἐπιφάνειαν ἔχοντα ὑπὸ τῆς 
τῶν ἥλων ἐχβολῆς, ofc ἅμα τῷ τὸν κίονα πάλαι καλύπτοντε 
χαλχῷ περιέσπασαν oi «Τατῖνοι, λειοκονίᾳ στεῤῥᾷ περιειλήφασι xal 
τὰ χάσματα πάντα συνέσφιγξάν τε xal συνεκάλυψαν. — (E.) ᾿Εγὼ 15 
δὲ οὐκ ἄξιον εἶναι κρίνας τὴν διὰ πολλῶν ἤδη τῶν χρόνων ἐπὶ 
τὸν ἀνδριάντα συμβᾶσαν ἐφ᾽ ἡμῶν ταύτην ἄνοδον περιϊδεῖν, καὶ 
μὴ συναναβὰς τοῖς ἄλλοις οὕτω ϑαυμαστῆς ἀπολελαυχέναι τῆς 
Οϑέας περιεργότερον, συνανῆλϑον καὶ περιειργασάμην καὶ κατη- 
ριϑμησάμην πάντα xa9^ ἕν. καὶ τὸ μὲν τοῦ κίονος μῆχος ῥάδιον 20 
ἀεὶ τυγχάνον τοῖς βουλομένοις ἐκ τῆς σκιᾶς καταμετρεῖν ἄκαιρον 
' ἐνομίσαμεν λέγειν ἐν τῷ παρόντι" ἃ δ᾽ otx ἔξεστιν οὐδέσι τῶν 
πάντων εἰπεῖν, ταῦϑ᾽ ἡμεῖς αὐτόπται γενόμενοι λέξομεν ἀἄχριβῶς. 


11. τηλαυγεστέραν W. 23. dxgif.] Vid. cod. reg. 2523. fol. 
t6  BOIV. . Ten T 


ascendissent, omne ferrum, quo illius statuae equus utrinque fulciebatur, 
rubigine prorsus consumptum esse animadvertunt: ut eric proxime 
instaret, ne fulcris brevi collapsis statua ipsa simul collaberetur, ac pul- 
cherrimum illud Imperatricis urbis spectaculum periret, quod unum ex in- 
finitis eiusdem generis et aequalis magnitudinis operibus adhuc reliquum 
incendiorum pericula et Latinorum rapacitatem effugit. Melioribus igitur 
et firmioribus adminiculis suffulto equo tutam eam statuam atque immotam 
praestiterunt, Deinde lmperatorium etium capitis insigne detractum, et 
globum, quem manus gestat, solidiore auro circumdederunt, et splendidiora 
effecerunt. Columnam item, quae tota & summo ad basin usque pertusam . 
superficiem habebat, ob exemptos clavos, quos Latini una cum aere quo 
obtecta faerat abstulerant, laevi et firmo tectorio induxerunt: et quae hia- 
bent, omnia constrinxerunt et consolidarunt. (V.) Ego vero indignum raf 
tus, cum post (ot annos ad eem statuam liceret nostro tem adire, oblatam 
occasionem ita a me negligi, ut nollem cum aliis ascendere , et admirabili 
illo spectaculo frui curiosius, ascendi ipse quoque, et omnia diligenter in- 
vestigata singulatim enumeravi. Ac longitudinem columnae, quam facile 
vis metiri ex umbra potest, recensere hoc loco supervacaneum esee du- 
ximus, Quae vero nomo omnium potest dicere, ea nos, qui ipei vidimus, 


HISTORIAE BYZANTINAE VII. 18. 217 


ἔστε τοίνυν 5j μὲν περιφέρεια τῆς τοῦ ἀνδριάντος κεφαλῆς ὃρ- A. C. 
γυιὰ μία εὐμήχους ἀνδρός. τοσοῦτον δ᾽ ὁμοίως καὶ τὸ ἀπὸ τῶν us 
ὥμων αὐτοῦ μέχρις ἄκρου τοῦ ἐπὶ τῆς κεφαλῆς βασιλιχοῦ συμ- 1398 
, 3390 uf € odd , αν , - Imp. Andron. 
βόλου. τὸ δὲ μῆχος ἑκάστου δακτύλου τῶν τούτου χειρῶν aniJa- Senioris 
δμιαῖον. τὸ δὲ μῆχος τῆς τοῦ ποδὸς αὐτοῦ βάσεως σπιϑαμαὶὉ 
τρεῖς καὶ δίτριτον, εἴτουν τέσσαρες παρὰ τρίτον μιᾶς σπιϑαμῆς. 
τὸ δὲ μῆχος τοῦ ἐπὶ τῆς σφαίρας σταυροῦ σπιϑαμαὶ τέτταρες " 
τὸ δὲ πλάτος σπιϑαμαὶ τρεῖς. τῆς δὲ σφαίρας τὸ χώρημα μέτρα 
πολιτικὰ τρία. τὸ δ᾽ ἐκ τοῦ στήϑους τοῦ ἵππου μέχρι τοῦ οὐραίου 
10 ὀργυιαὶ τρεῖς. ὁμοίως καὶ τὸ πάχος τοῦ τραχήλου αὐτοῦ ὀργυιαὶ 
τρεῖς ἔγγιστα. τὸ δ᾽ ix τοῦ ἄχρου τῆς ῥινὸς αὐτοῦ μέχρε τῶνΕ 
ὥτων αὐτοῦ ὀργυιὰ μέα. τὸ δὲ τῆς κνήμης τοῦ ποδὸς αὐτοῦ πά- 
χος κατὰ περιφέρειαν σπιϑαμαὶ πέντε. τὸ δὲ ἱμάτιον αὐτοῦ ἔστιν 
ἀστράσι σεσημασμένον καὶ ἔτι φύλλοις καὶ χλάδοις πεποικιλμένον 
15 καὶ ἀχριβῶς ἐξεικασμένον ἔστιν οἷς τῶν ἄνωθεν ix Σηρικῆς κομι- 
ζομένων. ᾿ 
ιγ΄. Ἐς δὲ τοὐπιὸν ἔτος ἄγεται τῷ ἐγγόνῳ ὃ βασιλεὺς 44v0oo- P. 178 
νίκῳ τῷ βασιλεῖ γυναῖχα Εἰρήνην τὴν ἐξ ᾿“λαμανῶν, οὗς Γαλάτας M : ad 
ἑσπερίους οἷδεν ἡ πάλαι καλεῖν συνήϑεια. καὶ μετὰ ταῦτα ἄπεισιν Ὁ 
30 ὃ βασιλεὺς IMiyazjA ἐς Θεσσαλονίκην μετὰ τῆς βασιλίδος αρίας 
τῆς συζύγου αὐτοῦ" ἔνϑα δὴ καὶ τὸ πέρας μεϑ᾽ ὅλον ἐνιαυτὸν 
τοῦ παρόντος ἐδέξατο βίου, καίτοι προμεμαντευμένον ἦν ἀπιόντι 
αὐτῷ ἐχεῖσε ϑανεῖν καὶ ἐδειλία δε αὐτὸ γε τοῦτ᾽ ἀπελϑεῖν. 
ὅμως ἀπῆλϑεν διὰ τὰ Θετταλῶν καὶ Πελασγῶν πράγματα, ὁπόσαΒ 
14. τισὶ post ἀσεράσι add, W., om, Δ. 17, và ἐπιὸν Δ, 22. αὖ- 
τῷ ἀπιόντι À. 
explicabimus accurate, Est igitur, quod ad hominis simulacrum pertinet, 
capitis circuitus orgyia una proceri viri. 'lantundem etiam ab humeris 
eius usque ad summum apicem coronae Imperatoriae. Longitudo cuiusque * 
digiti (manuum videlicet) unius spithamae est, Pedis planta, tres spitha- 
mas longa, unius spithamae besse plus; seu quatuor spithamas, unius triente 
minus. Longitudo crucis globo incumbentis spithamae quatuor; latitudo 
spithamae tres. Globi capacitas mensurae civiles tres. Ab equi pectore 
usque δὲ caudam orgyiae tres. Pariter crassitudo colli eius orgyiae tres 
fere. À summo naso usque ad aures eius orgyia una,  Tibiae crassitudo 
sive ambitus, qua ad pedem accedit, est quinque spithamarum.  Amictus 
vero eius stellis quibusdam insignitus, praetereaque foliis et ramis varia- 
tus, persimilis est nonnullis qui e Serum regione devecti huc deeceadunt. 
13. Sequenti anno Imperator nepoti Audronico Imperatori uxorem de- 
epondet Irenen ex Alemanis oriundam, quos Galatas occiduos vocare anti- 
quie consuevit. Postea Micbael Imperator cum coniuge Maria Imperatzice 
bessalonicam proficiscitur; ubi anno integro exacto supremum diem obüt. 
Atque illic moriturum eum esse praedictum abeunti fuerat, timneratque ob 
eam ipsam osusam illuc ire. Bed ob Thessalorum οἱ Pelasgorum tumultus 





218 NICEPHORI GREGORAE 


A. M. ἀνεῤῥώγει τῷ τηνικαῦτα, περὶ ὧν ἐροῦμεν αὐτίκα. ὃ δὲ τῆς μαν- 
57: τείας τρόπος τοιοῦτος ἦν. (Β.) Ἐν τῷ κατὰ τὴν ᾿᾿δριανούπολεν 
6836 παλατίῳ εὑρέϑη πρὸ τῶν πυλῶν ἀνωτέρω μιχρὸν τῆς φλιᾶς τῆς 
green 77 γεγραμμένος κύχλος " καὶ περὶ τὸν κύχλον τέτταρα ζῶα γε- 
γραμμένα, λέων, πάρδαλις, ἀλώπηξ καὶ λαγωός" καὶ ἐπ᾿ 5 
αὐτοῖς χρησμός τις ἔμμετρος, αἰνιγματωδῶς πως ἐμφαίνων τε- 
λευτὴν βασιλέως ἑνὸς τῶν Παλαιολόγων ἐν Θεσσαλονίχῃ τῇ 
πόλει ἐπιδεδημηκότος. ἦν δὲ ὃ τοιοῦτος κύχλος τῆς γῆς ἀπέχων ἐς 
ὕψος δυοῖν ἀνδρῶν μῆκος" ὡς ἀμφίβολον ἐντεῦϑεν γίνεσϑαι καὶ 
οἷον ἄπιστον ἐν ὑποψίᾳ λαβεῖν ἄνθρωπον εἶναι τὸν γράψαντα, 10 
καιρὸν οὐκ ἔχοντα ϑεῖναί τε κλίμακα καὶ ἅμα ἀνιόντα γράψαι 
Dyuerà τῆς προσηκούσης σχολῆς, βασιλέως τε παρόντος καὶ ἅμα 
συχνῶν καὶ ἀναριϑμήτων ὄντων τῶν εἰσιόντων καὶ ἐξιόντων" 
ὥστε μηδενὸς τῶν ἀνθρώπων ὄντος τοῦ γράψαντος χρεὼν ἀναμνη- 
σϑῆναι τῶν ἀνωτέρω πλατύτερον περὶ τῶν τοιούτων προειρημέ- 15 
γων ἐμοί, (Γ.) 2413? ἐπὶ Θετταλίαν καὶ τὰ ἐκεῖ πράγματα ὃ 
λόγος ἀγέσϑω, ἵνα καὶ τῶν ἐκεῖϑεν ἀπαλλαγέντες τῶν μειζόνων 
καὶ βαρυτέρων ἁψώμεϑα ὑποθέσεων. ἔφαμεν, ὡς ἡ Θετταλῶν 
Exal Πελασγῶν. ἀρχὴ ἐς Ἰωάννην ἔσχατον περιῆλϑε τὸν 4οῦκαν᾽ 
' Oc νέος τε ὧν τὴν ἡλικίαν καὶ ἄλλως νοσώδης τὴν ἕξιν τοῦ σώ- 90 
ματος καὶ δρῶν διὰ τοῦτο πλημμελῶς τὰ ἐκεῖ φερόμενα πρά- 
γματα ἐδεδίει περὶ τῆς ἀρχῆς, μή τις τῶν ὑπ᾽ αὐτῷ γε ἐνδόξων 
νεωτερίσας τυραννιχῶς αὐτῆς ἐπιλάβηται. ὅϑεν διαπρεσβευσά- 
P. 173 μενος ἄγεται ἑαυτῷ γυναῖκα Εἰρήνην, τὴν νόϑην “Ἀνδρονίκου τοῦ 
illa tempestate subito exortos, de quibus nos statim dicemus, eo profectus 
est. Oraculum autem huiusmodi fuit. (1I.) In Adrianopolitano palatio ante 
fores, paulo supra limen superius, circulus descriptus inventus est, et in 
eius circuli ambitu quatuor animalia depicta, leo, pardalis, vulpes, lepus: 
et supra ea oraculum versibus comprehensum , quo obscure significabatur, 
Imperatorem quendam e Palaeologorum familia, ubi 'T'hessalonicam venis- 
set, obiturum esse. 1s circulus duorum virorum mensura sursum a terra 
distabat, ut suspicari non liceret, sed absurdum et quasi incredibile es- 
set, ab homine depictum esse, cui opportunum tempus defuisset ad scalas 
wide et ad ascendendum, nedum satis otii ad pingendum fuisset, cum 
et Imperator adesset, et homines innumeri crebro ingrederentur et egrede- 
rentur. Proinde cum nemo mortalium haec pinxerit, ad illa recurrendum 
est, quae supra de huiusmodi rebus copiosius exposuimus. (III.) Sed ad 
Thessaliam et res ibi gestas convertatur oratio, ut illis quoque explicatis 
δὰ maiora et graviora commemoranda accedamus, "Thessalorum et Pelasgo- 
rum principatum in loanne Duca desiisee diximus: qui et iuvenili setate 
et corpore morbido cum esset, et iis de causis res ibi perperam geri vide- 
ret, timebat, ne eorum qui inter subditos maxime eminebant aliquis res novas 
moliretur, ac summam potestatem tyrannice usurparet. Quamobrem lega- 
tis ad Imperatorem Andronicum missis notham cius filiam lrenen uxorem 


HISTORIAE BYZANTINAE VII. 13. 219 


βασιλέως ϑυγατέρα. ἀλλὰ τρεῖς μόνους αὐτῇ συνοικήσας iviav- 
τοὺς ἄπαις ἀπολείπει τὸν βίον" ὡς ἐντεῦϑεν ἀδιαδόχου τῆς ἀρχῆς 
καταλειπομένης ἐκείνης διεῤῥῆχϑαι τὰς ἐχεῖ χώρας καὶ πόλεις " καὶ 


τὰς μὲν προσρυῆναι τῷ βασιλεῖ μετὰ τῆς εἰρημένης αὐτοῦ ϑυγα- Ὁ 


δτρός" τὰς δ᾽ ὑποκύψαι τισὶ τῶν ἐνδόξων τῆς χώρας" τὰς δὲ 


τοῖς ἐκ Βοιωτίας τηνικαῦτα ἐπιδραμοῦσι Κατελάνοις δουλεῦσαι. Β 
. τότε τοίνυν καὶ συχναὶ παρὰ τῆς ϑείας καὶ ἱερᾶς συνόδου γραφαὶ V. 141 


πρὸς Θετταλοὺς καὶ ϑιώτας xal Πελασγοὺς ἀπεστάλησαν παραι-- 
ψέσεις τε ἔχουσαι καὶ ἅμα φρικώδη τὰ ἐπιτίμια κατὰ τῶν μὴ ffov- 
10λομένων ὑπείκειν τῷ βασιλεῖ καὶ εἶναε μία τις Ρωμαίων ἀρχὴ σὺν 
^» € " ’ ; 34423 Ν a 
Toig ἄλλοις, ὡς ἐν τοῖς πρότερον χρόνοις. ἀλλ᾽ ἤνυσαν τῶν φϑα- 
σάντων πλέον οὐδέν. ἀλλὰ ταῦτα μὲν τοῦτον ἔσχε τὸν τρόπον. 


19. A verb. ἀλλὰ ταῦτα incipit Lib. VIII, iu codd. A. et V. 


duxit. Sed triennio tantum cum ea exacto nullis liberis superstitibus de- — 


cessit. Cum itaque Imperii 'Thessalici possessio deficiente successore va-- 


cua remansisset, distractae sunt provinciae et urbes illius regionis; quarum 
aliae Imperatori cesserunt una cum filia superius memorata ; aliae indigenis qui- 
busdam nobilibus se submiserunt ; aliae denique Catalanis e Boeotia per illud 
tempus. incursantibus servierunt. "T'um igitur crebrae a sacrosancta Synodo 
litterae ad 'T'hessalos, Phthiotas et Pelasgos missae sunt, quae et illos of- 
ficii monerent, et iis qui Imperatori parere, atque ut caeteri cum Romano 
Imperio (quemadmodum olim receptum fuisset) coniungere se detrectarent, 
graves poenas minitarentur. Verum nihilo magis illae profecerunt quam 
quae praecesserant. Atque haec ad hunc modom se habuerunt. 











NIKHOÓOPOY TOY I'PHIOPA 


PAOMAIKHZÉZ IZTOPIAZ 
A40rO0z H 


NICEPHORI GREGORAE. 


BYZANTINAE HISTORIAE 
LIBER OCTAVUS. 





KEQS*A4AA1IA. 


ἸΕερὶ τῶν αἰτίων τῆς τῶν βασιλέων διαστάσεως. Θάνατορ τοῦ fan- 
λέως Μιχαήλ. IItQ) τῆς πρὸς ἀλλήλους στάσεως τῶν Γεννουϊτῶν Activer. 
Παραίτησις τοῦ πατριάρχου Ιωάννου. Περὶ τοῦ πατριάρχου ΤΓεραείμον. 
Περὶ tov Κωνσταντίνου τοῦ δεσπότου. Περὶ τῶν δευτέρων αἰτίων τῆς tu? 
forni διασεάσεως. Περὶ τῶν τρίτων αἰτίων. Περὶ τοῦ Συργιάνου καὶ 

πῶς συνήργησεν εἰς τὴν τοῦ βασιλέως φυγήν. Περὶ τοῦ χρεμεείσαντος 
[xxov τοῦ ἁγίου f'eogylov ἐν τῷ παλατίῳ. Παραμυϑητικοὶ λόγοι πρὸς 
τὸν [oid λογοθέτην. Συμβουλὴ τοῦ συγγραφέως πρὸς τὸν μέγαν lc 
οϑέτην. "Ἔλεγχος καὶ δοκιμασίᾳ τοῦ βασιλέως πρὸς τὸν βασιλέα τὸν 
οψον αὐτοῦ. Περὶ ss φυγῆς τοῦ βασιλέως ᾿ἀνδρονίκον τοῦ νέον. 
“ιήγησις πλατυτέρα περὶ τῶν κοινῶν πραγμάτων. Περὶ τῶν oQw* 
τῶν μετὰ τὴν διάστασιν. losofele τοῦ βασιλέως πρὸς τὸν νέον βαει- 
λέα. Σκπονδαὶ xal συμφωνίαι πρῶται τῶν βασιλέων. 4ηιήγησις τοῦ 
συγγραφέως περὶ τῶν κατ᾽ αὐτόν. ᾿Εγκώμιον τοῦ συγγραφέως εἰς τὸν 
βασιλέα. Περὶ ϑαυματοποιὼν τινῶν καὶ τῶν ἔργων αὐτῶν. Περὶ τῆς 
τοῦ Συργιάνου φυγῆς ix τοῦ νέου βασιλέως. Iltol τῆς δευτέρας μάχης 
τῶν βασιλέων. Περὶ τῆς καθείρξεως τῆς δεσποίνης τῆς μητρὸς τοῦ 
viov βασιλέως. Περὶ τῶν ποικίλων καὶ φρονίμων ἐπινοεῶν τοῦ νέον 
βασιλέως. Περὶ τῆς κατασχέσεως Κωνσταντίνου τοῦ δεσπότου καὶ τῇς 
περὶ αὐτοῦ φιλανθρωπίας τοῦ νέου βασιλέως. Περὶ τῶν δευτέρων 
σπονδῶν τῶν βασιλέων. Περὶ τοῦ πατριάρχου Ἦσαϊΐον. Περὶ τῆς καϑείρ- 
ξεως τοῦ Συργιάνου. Συμβουλευτικὸς περὶ τῆς τοῦ πάσχα διορθώεεας' 
Περὶ τῆς τοῦ βασιλέως σεεφηφορίας. Περὶ τῆς τοῦ Κράλη icai Pr 
Ilsol τῆς πρὸς τὸν Kodig» πρεσβείας καὶ διήγησις τῶν xard τὴν 050r. 
Περὶ τοῦ βαρβαρικοῦ βέλους τοῦ τρώσαντος τὸν πόδα τοῦ βααιλέοι. 
Περὶ τῶν Μανιχαίων τῶν προσελθόντων τῇ ὀρθοδόξῳ ἐκκλησίᾳ. Πρ 
τῶν πρὸ c7j$ seg τῆρ βασιλευούσης γεγονότων σημείων. 





NICEPH. GREG, HIST. BYZ. VIII. 281 


ARGUMENTUM BOIVINI. 


Michaélis Imperatoris filiae duae. Qyes maritos habuerint. Eius- 
dem fili duo. Avus Andronicum caeteris omnibus praefcrt. Eum apud 
se educat. — Andronici iunioris mores, consilia, ambitio. Mereiricem amat. 
Rivali insidias struit. Manuel frater pro rivali occiditur. — Patris tristi- 
tia, morbus, obitus. vi moeror. De urbe Genua. | Ubi sita. Guel- 
phorum et Gibellinorum factiones. Earum propagatio. Cralaena ad ma- 
ritum redire cunclatur. Cralis minae. Mulier ad. virum redire iussa 
cucullum induit. Constantinus frater cucullo discisso Triballis abducen- 
dam tradit (Cap. 1). Glycys patriarcha morbo ingravescente in mona- 
sierium aecedit: minime avarus, adeoque parum dives. Gregoram ar- 
cessit , cui ultimam voluntatem dictet. Patriarchae testamentum. | Lu- 
culentior narratio ab auctore indicata. Gerasimus monachus, vir sim- 
ples εἰ indoctus, Glyci subrogatur. — Quales patriarchae Imperatori- 
bus placeant (2). — Constantini Despotae mater. Prima uxor. Filius 
ex ancilla susceptus, nomine Catharus. Cur a. patre neglectus, Eudo- 
ciae Palaeologinae elogium. | Ut Constantino Despotae nupserit. | Catha- 
rus nothus apud seniorem Imperatorem potens εἰ gratiosus.  Iunioris 4n- 
dronici indignatio. lIrarum causa iustior, populus inusitato sacramento 
adactus.  Syrgiannes custos nepoti additus ab avo (3).  Syrgiannis ge- 
nus, institulio, virtutes. Provinciae praefectus omnium animos sibi de- 
vincit. Mira hominis solertia.  Perfidus εἰ foedifragus populos finitimos 
vexat. Provinciam ademptam wt recuperaverit. —Pincernae dignitate 
ornatur. —Hebellat, — Comprehenditur. — In. carcerem coniectus precibus 
matris restituitur. urat 46 fidelem fore. lunioris Imperatoris consilia 
iubetur explorare. — Senioris consilia iuniori aperit. Oratio, qua istum 
hortatur ad defectionem. — Pactiones et iuramenta. — Coniurationis socii 
íres. Syrgiannes ct. Cantacuzenus , corruptis aulae primoribus, provin- 
cias Thraciae administrandas obtinent. Variis artibus viam defectioni mu- 
niunb (4). vus nepotem iudicio publico reum agere constituit. Meto- 
chita differendum censct, donec geniales dies effluxerint. Equi picti hin- 
titus. Metochita de ea re consultus in Chorae monasterio. — Eius respon- 
sum.  Perior interpretatio. — Byzantis columna dies complures agitata. 
Imperatoris εἰ Metochitae arcanum tolloquium, | Libri fatidici. Sortes. 
Sinistra auguria.  Metochitae stupor et silentium.  Uxzoris et liberorum an- 
xietas. Filiae Panhyperscbastae elogium. Eiusdem verba. Metochita ora- 
tione filiae excitatus lamentatur. Magnam cladem praedicit. Iterum si- 
let. Recumbit. Eius merita erga Gregoram. Ipsius Gregorae officia 
erga Metochitam et eius liberos. Oratio, qua eum afflictum solatur (5). 
Imperator pontifices convocat. Nepotem arcessit. Nepos armatus armatos 
secum adducit. Paterna obiurgatio, lusiurandum ultro citroque praestitum. 
Coniuratorum querelae, Andronicus iunior pro illis intercedit apud. Lo- 
gothetam. | Graviter increpatur, Redit ad priora consilia. — 4vi indi- 

tis exclamatio. — 4nzictas. — Deliberatio de nepote comprehendendo. 

triarcha commissum sibi arcanum prodit. Nepotis fuga. | Providentia 
Dei. Vires Homanac adversus Turcos ínfirmae. Vectigalia aucta, ut pax 
auro redimeretur. Publicanorum aviditas. , Fisci opulentia , in quos usus 
reservata.  Indulgens Dei severitas.  Vicinorum principum obitus. Mors 
patriarchae,  Pocnae factiosis αὖ Ecclesia indictae. Populus novo sacra- 
ento adactus. Thraces oblata immunitate *llecti juniorem sequuntur. 
In publicanos saeviunt. Constantinopolin expugnatum eunt. — Legati ab 
evo ad nepotem missi. — Syrgiannes matris precibus mollitur. — Pacta 
ínter avum. εἰ nepotem (6). — Gregoras ,ndronici senioris familiarita- 
tem expetit: philosophiam et astronomiam iam tum a Logotheta edoctus. 
Qualem hunc initio ezperíus fuerit. Oratio, qua hortatus est, ut philoso- 
phiae et asironomiaé praecepta plenius eibi traderet. Quantum ea. ora- 


282 NICEPHOBI GREGORAE 


tio apud Logothetam oaluerst. (7). 4ula studiis boarum artium floret 
sub ^ndronico seniore. Idcirco huius familiaritas a Gregora ezpetitur. 
De usu cum doctrina coniungendo,  Gregoras benigne αὖ Imperatore ez- 
ceptus. Orationem apud illum hahet. Duas id eo virtutes, sapientiam 
et eloquentiam, laudat. | Panegyricum voto concludit (8). Senwris “η- 
dronici benevolentia erga Gregoram: unde quorundam invidia et indigna 
tio. Chartophylacis dignitas eidem oblata. Cur eam repudiaverit. Ora- 
tio, quam de ea re coram Imperatore habuit.  Repudianti vis paene il- 
lata (9). Funambuli aliique Mdegyptii circulatores, multis regionibus 
pererratis, Byzantium veniunt. Mira spcctacula ab iis exhibita. Eae ar- 
tes ut quaestuosae , ita etiam exitiosae artificibus. Byzantio egressi Eu- 
ropam pervagantur. Gades wsque penetrant. — Turci. classibus tunc pri- 
mum constructis maria et terras. infestant. — Fisci inopia (10). Syrgian- 
nés ab /ndronico iuniore neglectus clam cum seniore agit. — Mutatae 
sententiae speciosam causam affert. Seniori optatissimus, fide data et 
accepta Byzantium ingreditur. Elus rei nuncio quinam laetati sint.  Iu- 
tior prope Urbem castra ponit. 4udita  Syrgiannis excursione territus 
fugit. Constantinus Despota "Thessalonicam proficiscitur sinistris omini- 
bus. ' Iunioris Imperatoris matre. Byzantium missa, exercitum per Chri- 
stopolitanas angustias traducit. Iunior Synadenum Syrgianni opponit. 
Despotam edictis terret. Rumores spargit de avi nece.  Despota "Thes- 
salonicam se recipit. Cives factiosos comprehendere iubetur.  Seditione ab 
iis excitata cogitur cucullum induere. — Iuniori Andronico traditus viz . 
mortem effugit. Didymotichi in teterrimum carcerem coniicitur. — Inde 
tandem in alium tolerabiliorem transfertur. Senior, consulto Psalterio, 
pacem spectat. lunior, pacis et ipse cupidus , cum maire deliberat. Im- 

atorum colloquium et rcconciliatio. Iunioris mater et amita ubinam 
inter haec diversatae sint (11). — Ksaias, vir simplex et indoctus: mul- 
torum criminum accusatus: favente Imperatore creatur patriarcha. — Fa- 
vorís iniusti merces. Esaiae opera Philanthropenus in pristinum gratiae 
locum restituitur. Huius elogium. Turci Philadelphiam obsident. — 4u- 
dito Philanthropeni adventu arma ultro abiiciunt. Cur. illum reveriti. 
Maxima frumenti copia in urbem liberatam invecta. Syrgiannes Impe- 
vatorum concordia minime laelus. sanis Andronici fidem tentat. — 4b 
eo apud Imperatorem delatus in carcerem coniicitur. — Omnibus bonis 
swulctatur (12). Disputatio de paschate ut primum in palatio nata sit. 
Kam ids s cupide amplezus; favente Imperatore; refragantibus 
frustra. adversariis. | Exponit. sententiam suam ἐς die paschali consti- 
Éuendo. Imperator consilium probat. Rem aggredi metuit (13). Iu- 
mior /ndronicus coronatur. Senior equo deiectus; sinistrum omen.  Pan- 
Aypersebastus Cralis socer. Generi armis adiutus rebellat. Oblata Cue- 
saris dignitate contentus arma ponit. Moritur. Legatio dc cius uxore 
Byzantium reducenda.  Gregoras legatus cum aliis missus. Quae. eibi 
et sociis suis ín itinere acciderint, narrat.  Scythicae  incursionis fama. 
De Strymone fluvio, ut eum legati traiecerint. — Errores, pericula et alii 
casus. De Strummitsa oppidulo. Pascha ab oppidanis ritu barbaro ce- 
lebratum.  Scopiorum situs. De zio flumine. —Caesarissa. a. legatis 
convenitur. Eius mulieris moeror et habitus miserabilis.  Crales , audita 
legatione , Caesarissam dimittit.  4beuntem prosequitur, mon sal:s splen- 
dide. Barbarorum mores notati. — Caesaríissa Thessalonicam | abit, wt 
viro iusta persolvat. Gregoras, acceptis αὖ ea mandatis, Byzantium 
revertitur (14). Andronicus iunior, mortua Irene Alemana, nnam Lon- 
gobardam uxorem ducit. Cum Turcis naufragis in Chersoneso pugnans 
eulneratur. Bithyniae magna pars a Turcis subacta. Manichaei ali- 
quot insignes , abiuratis erroribus suis, baptisantur. Ostenia ac prodigia, 
futuram imperii calamitatem portendentia (15). 











HISTORIAE BYZANTINAE VII. 1. 288 


9 
"M DUET μειζόνων καὶ καινοτέρων ὑποϑέσεων ἄρχεσϑαι uéA- — A. M. 
λομὲν, ἀναγχαῖον ἀναλαβόντας τὸν λόγον εἷρμόν τινα καὶ τάξιν 6791 
τῇ πολυπλόχῳ σειρᾷ χορηγεῖν τῶν πραγμάτων, ὡς ἂν μὴ ἂσα- 6886 
φὴς ὃ λόγος ἐπὶ τὰς τῶν ἀκουόντων ψυχὰς παροδεύων ἀηδὴς 
ὀφαίνηται xol ἀποκναίων ἐπιεικῶς. τῷ βασιλεῖ ΠΠιχαὴλ παῖδες ἐκ — ad 
Μαρίας τῆς ἐξ “Αρμενίων ἐληλυϑυίας αὐτῷ γυναικὸς ἐγένοντο, DN 
ϑήλειαι μὲν δύο, 2Mvva καὶ Θεοδώρα" ὧν 1j μὲν ívva ἀπιοῦσα | Senioris. 
συγεζύγη Θωμᾷ, τῷ Ἠπείρου καὶ «Αἰτωλίας ἄρχοντι" ἣν ἔσχε μετὰ C 
ταῦτα φονεύσας Θωμᾶν ὃ ἐχείνου ἀδελφιδοῦς κόντος" 7 δὲ Θεο-- P. 174 
Ἰοδώρα ἀπιοῦσα συνεζύγη Σφενδοσϑλάβῳ, τῷ τῶν Βουλγάρων 
ἄρχοντι. ϑυγατέρες μὲν οὖν δύο αὗται τῷ βασιλεῖ γεγένηνται 
Μιχῳήλ᾽ ἄῤῥενες δ᾽ ὁμοίως δύο, “Ανδρόνιχός τε ὃ βασιλεὺς καὶ 
Ἰ]ανουὴλ ὃ δεσπότης. τὸν μέντοι “νδρόνιχον τοσοῦτον ἐχϑύμως 
ὃ βασιλεὺς “ἀνδρόνικος καὶ πάππος ἠγάπα καὶ οὕτω τῆς ϑέας αὖ-- 
15100 γε ἐξήρτητο, ὥστε πάντας πρωτογενεῖς τε καὶ ὑστερογενεῖς B 
υἱοὺς καὶ ϑυγατέρας καὶ ἐγγόνους ἐν δευτέρᾳ καὶ τρίτῃ σχέσεως 
τίϑεσϑαι μοίρᾳ καὶ πάντας εἶ δέοι ῥᾳδίως ἕτοιμος εἶναι προέσϑαι 
δι᾿ ἔγα γε τοῦτον" τοῦτο μὲν xal διὰ τὴν τῆς βασιλείας μονιμω- ' 
τέραν διαδοχὴν, τοῦτο δὲ καὶ διὰ τὴν εὐφυΐαν τῆς γνώμης, τοῦτο 
Ὁ δὲ xa] διὰ τὸ τῆς ὄψεως κάλλος" ἴσως δὲ καὶ διὰ τὴν ὁμωνυμίαν" 
ὧστε δι᾽ αὐτά γε ταῦτα καὶ παρ᾽ ἑαυτῷ τρέφειν ἔκρινε δεῖν ἐν Ο 
παιδείᾳ βασιλικῇ καὶ ἅμα τῇ νύχεωρ xal ut9^ ἡμέραν αὐτοῦ 


1. μειξ. καὶ add. A. 8. ἀσφαλὴς W. 6. ᾿δρμενίων À., 4ue- 
ψίας W. 9. Θωμάς W. 


1. Quoniam autem maiora dein et recentiora exposituri sumus, necesse 
ni enin altius narratione multiplicem rerum contextum serie et ordine ali- 
quo digerere, ne oratio ad auditorum animos obscura perveniens ingrata ac 
sálebrosa merito videatur. Michael Imperator ex Maria uxore, quae Ármena 
erat, duas puellas suscepit, Annam et Theodoram. Anna Thomae Epiri et 

liae principi nuptum data est; quam Comes avunculo suo 'Thoma occiso 
postea uxorem duxit. Theodora Venceslao nupsit, Bulgarorum principi. Hae 
inquam filiae duae Micbaéli Imperatori exuxore natae sunt. Idem etiam filios 
duos habuit ex eadem susceptos, Andronicum Imperatorem et Manuelem De- 
spotam. Ex his Andronicum nepotem tanto amore prosequutus est Imperator 
Ándronicus , ita eius aspectu gavisus , ut caetcris- omnibus seu maioribus seu 
minoribus natu filiis, filiabus, nepotibusque secundum ab illo et tertium di- 
nitatis gradum asaignaret, et unius huius servandi gratia, si necesse foret, 
aliorum omnium iacturam facere paratus esset ; tum ob Imperii successionem, 
quae per hunc firmior ac diuturnior futura videbafgr; tum propter ingenii 
praestantiam ; tum propter oris venustatem ; forsitah et ob similitudinem no- 
minis, Quibus de causis eum apud se regia disciplina instituendum esee cea- 
suf, eiusque conspectu noctu atque interdiu sese oblectare e£ exhilarare 


* 








284 .NICEPHORI GREGORAE 


A. M, διηνεκῶς ϑεωρίᾳ τρυφᾷν καὶ ἀγάλλεσθαι. (B.) "End δὲ καὶ ἐς 
Mig τὸν ἔφηβον ἧκεν ὃ νέος ᾿ἀνδρόνικος, ἐν ᾧ τῆς ἡλικίας ἀχμαιότε- 
6896 ρον ai ἡδοναὶ κατὰ τῆς φύσεως ἐπανίστανται καὶ ζητοῦσιν ἔλευ- 
Imp. Ado ὁ. ρίαν μηδὲν ἐπιφερομένην κεκολασμένον, καὶ μάλιστα ἐν ἀξίᾳ 
V. 149 βασιλικῇ καὶ ἀνθούσῃ νεότητι, τότε δὴ πολλὴ τοῖς ἡλιχιώταις 5 
ἦν ἐξουσία πάντα κατ᾽ ἔφεσιν ὑφηγεῖσθαι, ὁπόσα νεωτερίζοισι 
γνῶμαε τῇ βουλήσεε πάντα παραμετρούμεναι καὶ ὅλους χαλινοὺς 
αἰδοῦς ἀποπτύουσαι. καὶ πρῶτα μὲν ἤρξαντο παρεξάγειν αὐτὸν 
ἐς περιπάτους xol ϑέατρα καὶ κυνηγέσια " ἔπειτα ἐς νυχτερινὰς 
περιπλανήσεις οὗ πάνυ τοι βασιλεῦσιν ἁρμοττούσας. αὗται δὲϊ᾽ 
πολλὴν ἀπαιτοῦσι χρημάτων δαπάνην" τὸ δ᾽ οὐχ ἦν εὐπετὲς, τοῦ 
Ε βασιλέως καὶ πάππου σταϑμοῖς καὶ μέτροις οὗ πολὺ τὸ μεγαλο- 
πρεπές τε καὶ φιλότιμον ἐπισυρομένοις τὴν ἡμερησίαν αὐτῷ χορη- 
γοῦντος τροφήν. ἐντεῦϑεν φιλίαι πρὸς Aazívav ἔστιν οὃς τῶν 
ἐν τοῖς Γαλάτου τὴν οἴκησιν xexrguévoy xal μάλιστα ὅσοι πλούτῳ 15 
χομῶντες ἦσαν μακρῷ" ἐντεῦϑεν δάνεια καὶ ὀφειλαὶ καὶ ζητήσεις 
χρημάτων" ἐντεῦϑεν βουλαὶ καὶ μελέται λαϑραίας φυγῆς. ὁρῶντι 
Εγὰρ τὸν πάππον ᾿Ανδρόνικον μαχρὸν ἐπὶ τῆς ἡγεμονίας παρατεί- | 
vovra τὸν χρόνον xal μετ᾽ ἐχεῖνον ἔφεδρον τῆς αὐτοχρατορίας 
αὖϑις τὸν ἑαυτοῦ πατέρα Μιχαὴλ τὸν βασιλέα, ἀπογινωσχομένην Ὁ 
ἤδη καὶ ἀνέλπιστον ἑαυτῷ τὴν αὐτοχρατορίαν ἐπήει νομίζειν. 
ὅϑεν τὸ περὶ τὴν φιλαρχίαν λίχνον τῶν λογισμῶν μι: ροψυχία τις 
οὗ μάλα ἀγενὴς ἐφ᾽ ἱκανὸν ἐπιβοσχομένη πρὸς τοιαύτας ἐξοχῶ- 





19. τὸν add. A. 


gressus est, quo tempore voluptatum ardor maximus existit et naturam 
cerrumpit, cum illae licentiam omnis castigationis et modestiae inimicam 
quaerunt, in regia praesertim potestate et flore adolescentiae; tum eius 
aequalibus facillimum fuit praeire illi quocunque vellent, et ea omnia ipei 
suggerere, quae iuveniles animi excogitant, nihil non ad libidinem referre, 
nullum pudoris fraenum soliti admittere. Ác prinum ad deambolationes, 
ad spectacula, ad venationes educere illum coeperunt: deinde ad noctur- — . 
mas vagationes, non satis dignas Imperio. Quae res cum magnos sumptus — 
postularent, et iisumptus non facile fierent, eo quod avus idemque Impert- 
tor T tatg ei victum sic appendebat et admetiebatur, ut ad magnif- 
een et splendorem uequaquam ipsi satis foret; in amiciüam Latinorem 
x querundam , praesertim opulentiorum , qui Galatae habitabant, sese ins 
nuat. Inde foenora, aes alienum, conquisitio pecuniarum: inde consilia ef 
conatus clandestinne fugae. Nam cum avum Andronicum diu rerum poüri, 
eoque defuncto summam potestatem ad patrem suum Michaelem deventu- 
Fr&m 6660 cerneret, nullam iam adipiscendi imperii superesse sibi spem 
putabat. — animus eius regnandi avidus, ünpatientia quadam noa 
omnino ignobili loago tempore vexatus, ad eas tandem cogitationes prola- 


statuit. (IL) Postquam autem Andronicus iunior adolescentiae limen in- 








HISTORIAE BYZANTINAE YHL 4 $85 


lev ἠνάγκαζε τὰς μελέτας, μηδὲ γὰρ 9er ὑπὸ τῷ πάππῳ καὶ A. C. 
βασιλεῖ καϑάπερ ὑπὸ παιδαγωγῷ παιδοχομεῖσθϑαι καὶ ἄλλων λα- ἘΣ 
τρεύειν βουλήμασιν ὥσπερ παιδίον ἀεὶ, αὐτονομίαν ἐζήτει βασι-- 1398 
λικὴν καὶ ἀφϑονίαν πραγμάτων, ὥστε ἑαυτῷ τε ἔχειν τὸ διαρκχὲ Margin 
5xal ἄλλοις οἷα βασιλεὺς ὑπηκόοις χαρίζεσθαι. ἐπεὶ δ᾽ ἀδύνατον P. 125 
ἔβλεπεν εἶναι τοῦτο ζῶντος τοῦ πάππου καὶ τοῦ πατρὸς ἐνταυϑοῖ 
καϑημένου, πρὸς ἑτέρας ἐσχόπεε χωρῶν ἐπικρατείας" καὶ νῦν 
μὲν Mousvíay ὠνειροπόλει τ᾽ ἐκ μητρὸς αὐτῷ προσήχουσαν, B 
γῦν δὲ Πελοπόννησον, νῦν δὲ “έσβον καὶ ΑΑἤἥμνον καὶ ὅσαι τὸ 
(02019 τοῦ «Αϊγαίου πληροῦσιν, ἀλλὰ ταῦτα μὲν εἷς ἀχοὰς ἥει 
λάϑρα νῦν μὲν τοῦ πατρὸς, νῦν δὲ τοῦ πάππου. ὅϑεν xal Aá90a 
γῦν μὲν ὑπ᾽ αὐτοῦ, νῦν δ᾽ ὑπ᾽ ἐχείνου διεκόπτετο, (1.) Kal ἵνρι 
σιωπῇ παραδράμω τὰ πλεῖστα, νύχτωρ ἐχώμαζε πρὸς yvvaixü 
τινα γένεε μὲν τῶν οὐκ ἀσήμων, τὸν δὲ τρύπον ἑταίραν. ταύτης C 
Ιδἐραστὴς ἦν καὶ ἐρώμενος καὶ ἄδωνις ἄλλος τῶν ἐν ἡλικίᾳ τις καὶ 
ὥρᾳ διαπρεπῶν" δι᾽ ὃν καὶ ζηλοτυπία τις πυρπολοῦσα τὴν “4ν- 
ὁρονίκου τοῦ βασιλέως ψυχὴν τοξότας καὶ ξιφηφόρους ἠνάγκαζε 
προλοχίζειν περὶ τὴν τῆς ἑταιρίδος οἰχίαν. ἐν μιᾷ τοίνυν περὶ μέ- 
σας που γύχτας τὸν βασιλέα ζητῶν ὃ ἀδελφὸς καὶ δεσπότης ἔτυχεν 
90 ἀπὸ ταὐτομάτου συμβὰν οὑτωσὶ παριέναι περὶ τὴν τῆς ἑταιρίδος D 
οἰχίαν. ὃν οἱ τοῦ βασιλέως σκοποὶ ϑεασάμενοι σπουδῇ προσελαύ-- 
νογτὰ καὶ μὴ γνόντες διὰ τὸ σχότος ὅστις εἴη, ἀλλὰ τὸν τῆς ἕται»- 
ρίδος ὑποτοπάσαντες εἶναι ἐρώμενον, συχνὰ κατ΄ αὐτοῦ ῥίπτουσι 


7. χώρων Α. 185. ἐν ἡλικ. καὶ ὥρᾳ διαπρέπων sig A. 51. οἱ 
x«l τὸν βασιλέα A. : ii et 


pss est. Quum enim avo Mere MIU pend gparo ere, et alio- 
rum voluntatibus semper servire instar pueri nollet, Imperatoriam auctori- 
tatem et magnas opes requirebat: ut et ipse quod satis esset haberet: et 
sliis ut Imperator subditis gratificari posset. Quod cum vivo avo et patre 
illic residente non licere cerneret, aliarum provincisrum dominatum ambie- 
bat; et nunc Armeniam matris causa ad se pertinentem, nunc Peloponnesum, 
nunc Lesbum et Lemnum caeterasque maris Aegaei insulas somniabat. Quae 
cum clanculum modo ad patrem, modo ad avum deferrentur, nunc ab hoc, 
nunc ab illo clam impediebantur. (111.} Et ut plurima silentio transeam, no- 
ctu ad mulierem non sane ignobili familia ortam, meretriciis vero praeditam 
moribus, comessatum ibat. Eius porro amator erat et amasius et Adonis 
aler quidam aetatis flore et formae pulchritadine conspicuus. Unde Im- 
perator Andronicus, inflammante animum zelotypia, homines sagittis et gla- 
dis armatos circa meretriculae aedes cogebet excubare. Semel autem for- 
tüto casu accidit, ut circa mediam fere noctem Manuel Despota, fratrem 
Imperatorem quaerens, iuxta meretricis domum transiret. Quem cum Im- 
oni speculatores sproperase “δὰ se cernerent, nec quis esset per tene- 

cognoscerent, mulierculae amasimm esso rati crebris telis impetunt. 


986 — .  NICEPHORI GREGORAE - 


AM fm. καὶ μὲν δὴ καιρίαν ἐχεῖνος. δεξάμενος πίπτει τοῦ ἵππου" 
6791 χἄπειτα συνδραμόντες καὶ γνόντες ὅστις εἴη φοράδην ἐς τὰ βασί- 
6886 λεια φέρουσι ζῶντα καὶ μάλα μόλις. τοῦτο μεϑ᾽ ἡμέραν γνωσθϑὲν 
pri Androrij πάππῳ xa) βασιλεῖ μεγάλας ἐνέσπειρε καὶ σφοδρὰς τὰς ἀνίας 
^ * Ko? μόνον πρὸς τὸ παρὸν ἀφορῶντι, ἀλλὰ καὶ τοῦ μέλλοντος εὖ-- 5 
συνέτως στοχαζομένῳ. ἐπεί γε μὴν τοῦ δεσπότου ἸΠανουὴλ àx 
V. 148 τῆς τοιαύτης θανόντος πληγῆς καὶ ἐς τὸν βασιλέα Mia ἐν 
Θεσσαλονίκῃ διατρίβοντα ἧκεν 5j φήμη, τέ χρὴ λέγειν; τοσοῦτο 
yàp δῥαστικώτερον βέλους παντὸς ἐπεπράχει περὶ τὴν ἐχείνου καρ-- 
Ἑδίαν τὸ τραῦμα, ὥστε κατασεισϑέντε καὶ βαπτισϑέντι συχνοῖς 10 
τοῖς τοῦ πάϑους λογισμοῖς νόσος ἐνσχήπτει δεινὴ, ἣ δὴ καὶ μετ᾽ 
A. C. 182002 πολὺ τοῦτον ἐξάγει βίου. τῷ μέντοι γηραιῷ βασιλεῖ 24ydoo- 
γίχω τοσοῦτοι χειμῶνες ἐντεῦϑεν καὶ χλύδωνες ἀνεῤῥάγησαν λο-- 
gimp» καὶ τοσοῦτοι ϑόρυβοε τὰ αὐτοῦ συνεχύχησαν πράγματα, 
ὥστ᾽ οὐκ ἔχομεν ταῦτ᾽ ἀνενεγκεῖν πρὸς οὐδὲν τῶν φϑασάντων 15 
P. 176 παράδειγμα. προϊόντες δ᾽ ἐροῦμεν αὐτάς, (4.) Ἔν τούτῳ τῷ 
χοόνῳ συνέβη γενέσθαἑ στάσιν τινὰ xol ϑόρυβον οὗ μικρὸν τοῖς 
τῆς l'evvovac οἰχήτορσιν. ἔστι δ᾽ ἡ Γεννούω πόλις παράλιος τῶν 
ἐν Ἰταλίᾳ δυτικωτέρα, μεταξὺ Τυῤῥηνῶν τε κειμέϑη καὶ Ἄλπεων. 
᾿ φκίσϑη δ᾽ ἀρχῆϑεν ὑπὸ δυοῖν γενοῖν τῶν τε Γέλφων καλουμένων 90 
καὶ Γεμπιλίνων. καὶ ἦν μὲν ἄχρι πλείστων τῶν χρόνων ἐνδοξό-- 
τερόν τε καὶ τὰς ἀρχαιρεσίας ἐξ ἑαυτοῦ ποιούμενον τὸ τῶν Γεμπι- 
Βλίνων. ἔπειτα 00tQóxov μεταπεσόντος ἐπιχρατέστερυν τὸ τῶν 
Γέλφων καϑέστηκε γένος καὶ πᾶσαν πρὸς ἑαυτὸ τὴν τάξιν ἐκεί- 
18. ἀνεῤῥωώγεσαν A. 20. γένεσι Α. 249. ἑαυτοῦ Α., αὐτοῦ W. 


Unde ille ictu letali accepto ex equo delabitur. Deinde concursu circa 
ipsum facto agnitus hominum manibus excipitar, et semianimjis in pala- 
tium defertur. Quod facinus ubi illuxit dies cognitum lmperatorem avum 
magna et vehementi tristitia affecit, non praesens modo tempus intuen- 
tem, sed futura etiam prudenter considerantem. Caeterum Manuele De- 
spota ex eo vulnere defuncto, et fama ad Imperatorem Michaélem T'hes- 
salonicae tum degentem perlata, quid dicam? ita ea res cuiuslibet teli ictu 
tentius animum eius perculit, tantum eius cordi vulnus inflixit, ut il- 
us cladis cogitatione subinde recurrente afflictus et oppressus in gravem 
morbum inciderit, qui illum non longo post e vita sustulit. Imperatorem 
vero Ándronicum seniorem tantus inde animi tumultus curarumnque ae- 
etus invasit, tanta confusio ac perturbatio eius res permiscuit, ut inter 
sevi superioris exempla vix ullum occurrat, quod cum his conferri possit. 
Qua de re infra dicturi sumus. (IV.) Hoc tempore seditio et tumultus 
non parvus apud Genuae habitatores est exortus. Est autem Genua ma- 
ritima Italiae urbs p Occidentem , intra Tyrrhenos et Alpes sita, 
quam familiae duae inde antiquitus incoluerunt. Guelphos et Gibelli- 
nos appellant: quorum hi diutissime et gloria praestiterunt, et factionis 
suae magistratus creavere. Deinde mutata fortuna Guelphorum familia 
superior evasit, et omne illud jus ad se transtulit. Quin et alteram fami- 


HISTORIAE BYZANTINAE VIII. 1. 281 


γὴν μετέστησέ ve καὶ πάμπαν ἐξόριστον τῆς Γεννόύας πεποίηκε Α. C. 
ϑάτερον τοῖν γενοῖν, ὡς μὴ ὄψέ ποτε δύναμέν τινα προσειληφὼς vg 
αὖϑις ἀνατρέψῃ τὴν τάξιν. ἐκεῖθεν ἢ φήμη δραμοῦσα καὶ ἐς τὰξὶ — 1328 
πανταχῆ τῆς γῆς τῶν Γεννουϊτῶν οἰχήσεις τὰ ὅμοια τῇ uorroo- b. λυύτοο. 
δ πόλει πράττειν ἠνάγκασεν. ἐντεῦϑεν μάχαι καὶ πόλεμοι τῶν I'ev- 
ψουϊτῶν πανταχῆ κατ᾽ ἀλλήλων. οὗ γὰρ ἐξωσϑέντες μισϑοφορικάς 
τινας δυνάμεις ἔξωϑεν προσλαμβάνοντες κακῶς τοὺς ἐξώσανταςα , 
διετίϑουν.  (E.) "Enel δὲ καὶ μετὰ τὴν τῆς βασιλίδος Εἰρήνης 
ταφὴν Κράλαινα ἡ ϑυγάτηρ αὐτῆς ἐπιπλέον τῷ Βυζαντίῳ ἐνδια-- 
10 τρίβειν ἐβούλετο, ἥκουσι πρέσβεις ἐκ τοῦ συζύγου αὐτῆς δηλαδὴ 
τοῦ Κράλη Σερβίας ἀπειλὰς κατὰ τῆς Ρωμαίων φέροντες γῆς, 
εἰ μὴ τάχιστα παρὰ τὸν σύζυγον αὕτη ἀφίχοιτο. ἔρωτε γὰρ τῷ 
πρὸς αὐτὴν φλεγόμενος πλείστην μὲν ἀφοβίαν παρέσχετο ταῖς Ὁ 
πλησιαζούσαις χώραις καὶ πόλεσι τῶν Ῥωμαίων " ἐζηλοτύπει δ᾽ 
15 οὖν ὅμως τὴν ταύτης ἀπουσίαν καὶ μεστὸς ὑπονοίας ἦν. ὃ μέντοι 
βασιλεὺς τὰς ἀπειλὰς τοῦ γαμβροῦ δείσας μὴ καὶ εἰς ἔργον αὐτὰς 
ἐξενέγκῃ (ῥάδιον γὰρ ἦν ἐχείνῳ διὰ τὸ πολλὴν κεχτῆσϑαι στρα-- 
τιωτιχὴν δύναμιν) προπέμπει ταύτην εὐθύς. ἦν δὲ τηνικαῦτα δεύς-- 
τερόν τε καὶ εἰχοστὸν αὕτη τῆς ἡλιχίας ἄγουσα χρόνον. δείσασα 
ϑοτοίνυν μὴ ἀπελϑοῦσα φονευϑείη πρὸς τοῦ ἀνδρὸς, ὑποπτεύοντος 


8. αὖϑις om. Α. et V. yieo À. et V. pro τάξιν. 4. τοὺς παν- 
ταχῇ Γεννουΐτας A. εἰ V. δ. moacr.] δρᾷν A. et V. ἐντεῦ- 
8t» — διετίϑουν om. A. et V. 8. Pro verbis ἐπεὶ — ἀφίκοιτο haec 
leguntur in codd. A. et V.: μετὰ μέντοι τὴν τῆς βασιλίδος Εἰρήνης 
ταφὴν, τῆς τοῦ βασιλέως θυγατρὸς Σιμωνίδος τῆς Koalaleng pov- 
λομένης διατρίβειν ἐπὶ πολὺ κατὰ τὴν Χωνσεαντινούπολιν καὶ το- 
σοῦτον ἀφίστασθαι τοῦ ἀνδρὸς αὐτῆς, λέγω τοῦ Χράλη, ἥκουσι 
«οέσβεις ἐκεῖθεν ἀπειλὰς φέροντες τὰς παλαμναιοτάτας κατά τε 
αὐτῆς. εἰ μὴ τὴν ταχίσεην ἐπανελθεῖν βούλοιτο, καὶ ἔἕτε κατὰ τῶν 
τοῦ βασιλέως χωρὼν καὶ πόλεων λῃστρικὰς ἐφόδους, εἰ μὴ τάχιστα 
προπέμπειν βούλοιτο ταύτην. 19. ἔρωτι --- ὑπονοίας ἣν add. A. 
et V. 415. ὕμως αὐτὴν ἀεὶ καὶ μεστὸς V. 


liam ex urbe Genua funditus exterminavit, ne confirmatis aliquando viribus 
veterem sibi dignitatem vindicaret. Quae fama cum e metropoli ad Ge- 
nuenses ubivis δου habitantes pervenisset, idem et illos facere coegit. 
Hinc pugnae et intestina Genuensium bella ubique. Nam qui pulsi erant, . 
conducto' externo milite adversarios infestabant. (V.) Cum autem ὯΝ 
Imperatricis exequias Cralaena filia eius diutius Byzantii commorari vellet, 
maritus eius Crales Serviae legatos in Urbem mittit, qui Romanis provinciis 
cladem minitentur, nisi uxor quamprimum ad ipsum revertatur. Illius quip- 
pe amore incensus magnam provinciis et urbibus Romanis securitatem prae- 
stabat. Sed idem ob absentiam mulieris zelotypia et suspicionibus variis 
torquebatur. Quare Imperator generi minis territus ac metuens, ne ver- 
ba ad rem conferret (id enim illi facile erat propterea, quod militaribus 
copiis abundabat), filiam statim dimittit. Ea tunc annum aetatis alterum et 


vigesimum agebat. Verita igitur ne & marito semper suspicaci, tum vero 





285 ^ NICEPHORI GREGORAE 


A. M. μὲν abr)» ἀεὶ, νῦν δὲ καὶ πρὸς μεγάλην ὀργὴν ἐκκαυϑέγτος, 
ἔγνω τὸ μοναχικὸν ὑπελϑοῦσα σχῆμα φυγεῖν οὑτωσὶ τὴν αὐτοῦ 
6886 συνδιαίτησιν, τοῦτο μὲν οὖν ἐνταυϑοῖ παρὰ τῷ πατρὶ διατρί- 
ue" fovaa ποιεῖν οὐχ ἠνέσχετο διὰ τὸ μὴ καὶ τὸν πατέρα xaíros 
Ε μὴ συνειδότα καϑυποβαλεῖν ἐς φανερὰν τὴν τοῦ συνειδέναι ai- 5 
τίαν καὶ πρὸς φανερὰν χινῆσαι μάχην τὸν Κράλην κατὰ τοῦ 
πατρός. διὸ μέχρε τοῦ πολιχνίου τῶν Σεῤῥῶν ὡς εἶχε σχήμα- 
τος ἀπελϑοῦσα καὶ συχνὰς ἡμέρας κἀχεῖ διατρίψασα λάϑρα παρά 
siyog ῥώχος ὠνησαμένη μοναχικὸν μιᾷ τῶν νυκτῶν ἐνεδύσατο 
τοῦτο" καὶ οὕτω παρ᾽ ἐλπίδα ut)" ἡμέραν φανεῖσα τοῖς μετ᾽ 10 
Ῥ. 177 αὐτῆς Τριβαλλοῖς ἔκπληξίν τε καὶ ταραχὴν ἐνέβαλεν οὐ μικρὰν, 
V. 144 ἧς βουληϑῆναι παράβολόν τε δι᾽ ἀνάγχην αὐτοὺς καὶ φόβον δε-- 
σποτικὸν ἐπ᾿ αὐτῇ πεπραχέναι" ἢ γὰρ διαῤῥῆξαιε τὸ ῥάχος καὶ 
ἄχουσαν αὐτὴν ἐς τὸν ἄνδρα ἀγαγεῖν" ἢ τό γε δεύτερον, αὐτὴν 
διαχρήσασϑαι καὶ μὴ ζῶσαν αὐτὴν ὡς ποῤῥωτάτω τε τοῦ ἀν- 15 
δρὸς οἰκεῖν καὶ ἅμα δριμείαις τε καὶ σφοδραῖς ταῖς ἀνίαις ἔμπι--: 
πρᾷν τὸν ἐχείνου ϑυμόν. ἀλλὰ φϑάσας ὃ ταύτης ἀμφιμήτριος 
Β ἀδελφὸς Κωνσταντῖνος ὃ δεσπότης (παρῆν γὰρ καὶ αὐτὸς) διόρ-- 
ϑωσιν τοῦ καινοτομήματος ἐπεπράχει, οὐ πράως ἐνεγχεῖν τὸν 
Ἀράλην τὸ δρᾶμα οἰόμενος. ῥήγνυσι γὰρ βιαίως ἐπιδραμὼν τὸ 90 
ῥάχος ἐχεῖνο καὶ τὸ σύνηϑες αὖϑις ἐνέδυσε σχῆμα " xal παρα- 
δοὺς τοῖς Τριβαλλοῖς ἄχουσάν τε καὶ κλαέουσαν ἀπάγειν ἐκέλευσε 
τὴν ταχίστην. καὶ τοῦτο μὲν τοῦτον ἔσχε τὸν τρόπον. 


δ. μὴ post καίτοι add, Α. 6, τὸν Κράλην om. A, 


ira etiam percito, domum reversa occideretur, monasticum habitum, quo 
convictum et consuetudinem viri fugeret, induendum esse cogitavit. Id vero 
dum in Urbe apud patrem versabatur facere noluit, ne et patrem, quam- 
vis inscium, manifesto crimine velut conscium implicaret, et ad apertum bel- 
Jum illi faciendum Cralem concitaret. Quare usque ad Serrhas oppidulum 
ita ut vestita erat abiit: atque ibi etiam dies complures comimorata clam 
alicunde emptum cucullum noctu induit: in quo, postquam dies illuxit, a 
'Triballis, quos secum habebat, vrl expectationem conspecta non medio- 
crem ipsis stuporem ac perturbationem attulit; adeo ut 'ex necessitate et 
herili metu gravius in eam consulturi viderentur ; nempe aut cucullum la- 

. eeraturi et invitam ad maritum reducturi: aut si eo descendendum esset, 
interfecturi eandém, ne viva quam longissime ἃ marito habitaret, et ani- 
mum eius acri et violento dolore' incenderet. Sed Constantinus Despota 
frater eius consanguineus (nam et ipse aderat) eos praevertit, et fabulam 
illam aegre laturum Cralem arbitratus temerarium sororis factum correxit. 
Nam statim accurrens cucullum vi lacerat, et solitis ornatam vestibus Tri- 
ballis eam reddit, ut ipsam quam celerrime domum reducant quantumvis in- 
vitam et plorantem. Atque haec ita se habuerunt. 


HISTORIAE BYZANTINAE VIIL 9. 289 


β΄. 'O δὲ πατριάρχης Ἰωάννης ὃ Γλυκὺς συνιδὼν ὡς ἀνέλ- A. C 
πιστά οἱ τὼ τῆς ὑγιείας ἤδη κατέστη καὶ τὸ μὲν τῆς πνευματικῆς 1382 
ταύτης ἀρχῆς λειτούργημα πολλῆς δεῖταε σωματικῆς ἰσχύος xal 1398 
ῥώμης, πολλῆς δ᾽ αὖ ἑτέρωθεν ἠρεμίας δεῖ κάμνοντε σώματι er npe 

δικὰκ τοῦ ἐναντίου δ᾽ ἔτι xal σχολῆς τῶν ἔξωθεν μαχρᾶς ψυχῇ ] 
συγχαμνούσῃ καὶ περισπωμένῃ ταῖς τοῦ σώματος ἀλγηδόσι (διὰ 
γὰρ αὐτό γε τοῦτο δύο συμβαίνειν τἀναντιώτατα" μήτε γὰρ τὴν 
τῶν ἀνὰ χεῖρας πρωγμάτων διοίκησιν διὰ λείας καὶ ἀκμαζούσης 
φέρεσθαι τῆς ὁδοῦ, μήτε τὸν λαὸν ἀνύβριστον δύνασϑαι φέρειν Ὁ 
10 ἐπ᾿ αὐτὸν γνώμην καὶ γλῶτταν)" ly μέσῃ τῇ τῶν πραγμάτων 
ἀπέγνω πορείᾳ καὶ σχολὴν ἑαυτῷ προὐμνηστεύετο ἤδη καὶ τῆς 
πολλῆς ἐζήτει καὶ παικίλης ταυτησὶ περιφορᾶς ἀποχώρησιν. ταῦτ᾽ 
ἄρα καὶ τοῖς αὐτοῦ βουλεύμασιν ὃ βασιλεὺς ἐπινεύει καὶ τὴν τῆς 
Κυριωτίσσης μονὴν εἰς οἴκησιν ἀπονέμει" πρὸς ἣν δὴ καὶ ἀφικνεῖ- 
15 ται τῷ τετάρτῳ τῆς αὐτοῦ γε πατριαρχείας ἔτει, τὸν πατριαρχι-Ἐ 
κὸν ὅπως ποτὲ παραιτησάμενος ϑρόνον, χἀχεῖ νοσοκομούμενος, A. C. 1390 
ὡς ἐνῆν, διὰ τὴν τῶν χειρῶν καὶ ποδῶν παντελῆ πάρεσιν ἔδε- ᾿ 
δέει xo9' ἡμέραν τὸν ϑάνατον, ὅϑεν οὐ πολύν τινα πλοῦτον κα- 
ταγαγὼν ἐκ τοῦ πατριαρχικοῦ ϑρόνου διὰ τὸ μὴ φιλοχρήματος 
Φ0εἶγαι κατὰ τοὺς πλείστους, ἀλλὰ μικρόν τε xal εὐαρίϑμητον, P. 178 
τοῦτον μὲν εἰς περιποέησιν ἀνάλωσε τῆς μονῆς. ἐμὲ δὲ προσκα- 
λεσάμενος τὴν τελευταίων αὐτοῦ βούλησιν ἐν χάρτῃ διαϑέσϑαι 
ἠξίου. σφόδρα γὰρ τοῖς ἐμοῖς ἠρέσχετο λόγοις. (Β.),, Πᾶσι μὲν 
1. ὁ ante Γλυκὺς add. A. 18. xaO" ἡμέραν À., καθημέραν. 


21. τοῦτο A. ἠνάλωσε À. 23. Quae sequuntur hinc usque ad 
sectionem tertiam, om. A. "Vid, Notas. 


2. At patriarcha Ioannes Glycys cum et spem recuperandae valetudi- 
nis nullam sibi superesse et eo munere fungi se intelligeret, cuius admini- 
stratio magnas vires et firmum corporis robur postularet; contra autem 
magna tranquillitate opus esse sciret corpori aegrotanti, et vicissim animum 
ipsum, utpote condolentem corpori et eius aegritudine distractum , magno 

externis rebus otio egere animadverteret (duo quippe inde maxima mala 
existebant, cum nec quotidiana negotia commode et celeriter expediri, nec 
vulgi seu indignatio seu convicia reprimi possent); in medio administra- 
tionis cursu fatigatus otio suo consulere, atque ex illo magno circumfluen- 
tium negotiorum aestu emergere statuit. Quibus de causis Imperator eius vo- 
lunteti annuit, eique Cyriotissae monasterium, inquo habitaret, assignavit: 
in quod se quarto anno patriarchatus sui contulit, abdicata utcunque digni- 
tate. Ibi quatenus licebat valetudinem curans propter pedes paralysi af- 
fectos mortem in dies timebat. Quare cum pecuniarum ut alii plerique avi- 
dus haud fuisset, non magnas opes e patriarchatu secum attulit; sed par- 
vam et numerabilem pecuniam, quam in sumptus conservando monasterio 
Decessarios impendit. Me autem arcessitum rogavit, ut supremam suam 
voluntatem in charta ordinarem. Nam meo dicendi genere admodum de- 

Nicephorus Gregor. Vol. I. 19 





290 NICEPHORI GREGORAE 


A. M. οὖν ἀνθρώποις, φησὶ, ,,»ϑανάτου μεμνῆσϑαι χρεὼν xal νήφουσιν 
ig ὀφθαλμοῖς τὴν τῶν παρόντων καταγινώσκειν σχιὰν, πῶς μὲν 
6886 τὸν χϑὲς καὶ πρότερον ὄντα κόλποι γῆς ἐξαίφνης διέλαχον, πρὶν 
d oixo. διαϑέσϑαι κατὰ γνώμην καὶ πρὶν καλῶς διαβλέψαι τὸν 
Βλόχον τῆς συμφορᾶς" καὶ πῶς αὖϑις ὃ σήμερον οἴκοϑεν οἷονεὶ ὅ 
τῷ ἡλίῳ τῷδε συνανατῶλων καὶ ἐμπομπεύων τῇ πανηγύρει τοῦ 
V. 145 βίου μεστὸς ἀπεράντων ἐλπίδων, ἔπειτ᾽ ἐν μεσημβρίᾳ φωτὸς 
σκότους xal λήϑης ὑπῆλθε μυχοὺς ἐν ἀχμῇ τῇ ἡλικίας, πολλά- 
xig καὶ ἑορτῇ τοῦ προσώπου, καὶ ἵν᾽ εἴπω τοῦ πάϑους ἀνελπι- 
στίᾳ πολυτελεῖ. πολλῷ δ᾽ οὖν ἀναγκαῖον ϑανάτου μᾶλλον με- 10 
ομνῆσϑαι, οἷς καὶ νόσος οἷά τις δι᾿ ἀνωμαλίαν τε καὶ ἀταξίαν τῆς 
ὅλης συμπέπτωχεν, αἷς πολλαῖς τε καὶ ποικίλαις ἄλλοτε ἄλλαις τὸ 
ἀνθρώπινον κέχρηται σῶμα συγχεούσαις τεκαὶ διασπώσαις τὴν τῶν 
συνδέσμων στοιχείων ἀλληλουχίαν. οὗτοι γὰρ ἤδη μονονοῦ ϑατέρᾳ 
χειρὶ τὴν τοῦ ϑανάτου κόπτουσι ϑύραν καὶ τὸ πλέον τῆς τοῦ ζῇν 15 
ἐλπίδος κατόπιν διαλιπόντες ϑατέρῳ βλέμματι πρὸς τοὺς τῶν μνη-- 
Ὁμάτων ἤδη κρημνοὺς διακύπτουσι" τούτοις παντὶ τρόπῳ λυσιτελή- 
ct τῆς οἰκείας φροντίσαι ψυχῆς καὶ ἀϑάνατά ye τῇ ἀϑανάτῳ πάσῃ 
σπουδῇ πορίσασθαι, μήποτε διπλοῦν τὸν ϑάνατόν σφισιν αὐτοῖς 
προξενήσωσι τόν τε τοῦ σώματας τόν τε τῆς ψυχῆς. ἐμοὶ δὲ χαὶ 40 
μάλιστα πάντων δεινῇ τινι καὶ βαρεία τῇ νόσῳ τοὐμὸν τουτὶ σῶ-- 
μα μιχροῦ τελέως ἐκδεδαπάνηται. πάνυ γὰρ ἐκ μαχροῦ πάνδη- 


8. πρόύτριτα coni, Boiv. 10. ποῖστ.] παντολεῖ W. in mg. 
14. συνδεομένων aut συνδέσμων καὶ σεοιχείων coni. Boiv. 


lectabatur. (II) ,,Omnes mortales," inquit, ,,mortis meminisse oportet, et 
sobriis oculis considerare, Liam vana sit praesentis vitae umbra; ut is 
qui heri fuerit, terrae sinu derepente exceptus sit, priusquam de rebus do- 
mesticis ex sententia decernere et insidiantis calamitatis adventum prospi- 
cere posset: item ut is, qui hac ipsa die e domo sua progressus cum sole 
exoriri et in theatro vitaeinfinita spe plenus obambalare videbatur, sub me- 
ridiem deinde tenebrarum et oblivionis latebras subierit, in primo flore se- 
tatis, saepe et in media vuKus festivitate, cum imminentium malorum omnis, 
ut ita dicam, spes longissime abesset. Quanto autem magis ii debent mor- 
tis meminisse, qui ob vitiosam et perturbatam materiam morbis conflictantur, 
ui multi et varii atque alias alii humana corpora afficiunt, elementa con- 
dunt, et aptam eorum compagem dissolvunt ὃ Hi enim tantum non altera 
manu fores mortis pulsant, Hi vitae spém maxima ex parte retro abiece- 
runt, et alt iam oculum ad ima tumuli praecipitia intendunt. His pror- 
sus expedit, animi curam suscipere, eique cum sit immortalis bona immor- 
talia omni studio providere, ne forte duplicem sibi mortem arceesant, et 
corporum et animorum. Mibi vero tanto magis hoc quam aliis omnibus 
faciendum est, quanto graviore morbo totum fere corpus meum est con- 
Nam híc morbus postquam semel tota vi in me infestus irruit, 


* 





HISTORIAE BYZANTINAE VIII. 9. 291 


μός τις ἐπιστρατεύσασά μοι παλινοστήσειν οὐκέτ᾽ αὖϑις βεβούς Δ. C. 
ληται, ἀλλ᾽ ἐμπεφώλευχεν ἐσάπαν, ὥσπερ τινὰ ἑαυτῆς οἰκίαν “τ 
κατειληφυῖα, καὶ διετέλεσεν ἐσαεὶ τὴν μὲν ἐμὴν τοῦ σώματος οὐ- 1398 


σίαν οἷονεί τις ἐχμυζῶσα βδέλλα, τὴν δ᾽ αὖ περιουσίαν $ga, P. Andion. 


δροῦσώ nov xarà μιχρὸν διδύμῃ τὸ λεγόμενον χειρὶ xal τοῖς τῶν E 
Ἰατρῶν κόλποις ἐπισωρεύουσα, καϑάπερ τισὶ ταμιείοις οὖσιν ἑαυ-- 
τῆς. ἐπεὶ δ᾽ οὖν 7j πρὸς αὐτὴν ἡμετέρα σπουδὴ μάταιος ἦν καὶ Β' 
ἀνόνητος ὄχλος. καὶ εἷς πῦρ (τὸ τοῦ λόγου) ξαίνοντες ἐδοκοῦ- 
p& , τί ἄν τις ἐκτραγῳδοίη, ὅπόσα μοι κατὰ τὸν βίον ἠναντιώ-- 

10 ϑη ἔν τε τοῖς βασιλείοις ἔν τε τοῖς κατ᾽ οἶκον πράγμασι; συμβέ- 
βηκε yáp μοι κἀν τοῖς βασιλείοις τετάχϑαι ἄρτι τῶν λόγων ὅπα-- 
γναχύψαντι καὶ τὸν ἔφηβον παραλλάττοντι, καὶ τιμῶν παρὰ τοῖς 
ϑειοτάτοις βασιλεῦσιν ἠξιῶσϑαι οὔτοι γε ἐλαχίστων. καὶ ἵνα τὰν 
μέσῳ παρέλϑωμεν, ἐπειδὴ xal ὃ πατριαρχικὸς ἡμᾶς ὕστερον κέ- P. 119 

15 χληχε ϑρόνος καὶ δὴ καὶ προσηγάγετο ἄκοντάζ“ τε καὶ οὐκ ἄχοντας" 
᾿ἄχοντας μὲν διὰ τὸ μὴ σφόδρα ἀνεκτὸν τῆς ἀσϑενείας βάρος" ϑά- 
τερον δὲ διὰ τὸ τῆς ὑγιείας προσδοχήσιμον (7j γὰρ ταύτης ἐπισαί- 
νουσα xaJ? ἑχάστην ἐλπὶς πάντα μοι ὑπεμίμνησκεν ἐν ἀκαρεῖ πα-- 
λαιώ τε καὶ νέα τοῦ ϑείου τεράστια πατέρος, ὧν ἴσως ἕν τι καὶ 

90 τοὐμὸν ἔλεγεν ἔσεσϑαι, εἰ φιλανθρώπως ἴδοι κύριος ἐπὶ τῇ xu-B 
ροϑεσίᾳ καὶ τῷ τῆς ὑψηλῆς ταύτης ἀρχιερωσύνης χρίσματι)" 
ἐπεὶ δ᾽ οὖν ὅμως οὑτωσὶ κἀπὶ τὸν πατριαρχικὸν ϑρόνον ἀπὸ τῶν 
συγκλητικῶν ἀρχῶν μετηνέχϑημεν κἂν τοῖς αὐτοῖς αὖϑις ἦμεν 


1. βεβούληται W. in mg. pro : βεβούλευται. 9. ἠνανειώϑη Boiv. 
pro: ἠναντιώδη 40. ἔλεγον Boiv. pro ἔλεγεν. "7 


noluit ex eo deinde a me discedere, sed perpetuo in penetralibus meis ha- 
bitare perstitit, quasi eam sibi domum propriam nactus esset: neque un- 

uam corporis mei succum hirudinls in morem exsugere destitit, et rem 
femil iarem meam paulatim deminutam ambabus, ut aiunt, manibus congere- 
re, et in sinum medicorum veluti in thesauros suos conferre. Cum autem 
noster adversus illam conatus inanis et irritus fuerit, et, ut fertur proverbio, 
ignem caedere hactenus visus sim, quid vitae meae adversitates tam Impe- 
ratoriis quam domesticis in rebus commemorem ἢ Sic enim accidit, ut stu- 
diis litterarum vix defunctus, cum ex ephebis excederem, in aulam rece- 
ptus sim, et a divis Imperatoribus honores non minimos acceperim. Atque 
ut ea quae intercesserunt silentio praetereamus, cum ipsa quoque nos patriar- 
chalis sedes ad se deinde vocavisset, μὰ τὰ etiam pertraxisset partim nolen- 
fes, partim non nolentes: nolentes quidem ob infirmitatis onus paene in- 
tolerabile: haud nolentes ob expectationem sanitatis (nam huius spes in 
dies mihi blandiens momento omnia suggerebat et vetera et recentia coe- 
lestis patris miracula: quorum de numero meam quoque sanitatem fore exi- 
stimabam, modo Deus delatam mihi impositionem manuum et pontificiam 
unctionem benigne nur) cum, inquam, ἃ senatoris muneribus in 
hunc modum .patriarchico solio conscenso iisdem morbi cruciatibus confli- 


202 NICEPHORI GREGORAE 


À. M. δεινοῖς τοῦ νοσήματος καὶ λύσις οὐδαμόϑεν οὐδ᾽ ἡτισοῦν ἑωρᾶτο, 


Ογνετο" τὰ δὲ τῆς τελευτῆς καὶ σφόδρα γέ τοι, ὡς ἔφημεν, ovx5 
ἀνέλπιστα. καὶ τί γὰρ ἄλλο γ᾽ ἐχρῆν, ὁπότε τὴν μὲν τῆς σαρκὸς 
ἰχμάδα μικροῦ πᾶσαν ἐχρεύσασαν ἔβλεπον ἤδη, ἰατρῶν δὲ παῖ- 
δας οὐ κατὰ τοὔνομα ὄντας, ἀλλ᾽ οὐδὲν τό γ᾽ ἐπ᾽ ἐμοὶ σχε- 
δὸν τῶν πολλῶν διαφέροντας ; ὅϑεν τὸν πολὺν τῶν πραγμάτων 

Y. 146 ἀποσεισάμενος ὄχλον καὶ τὴν τῶν πονηρῶν γλωσσῶν σύγχυσιν 10 

DiyravOot τὸ λεῖπον ἔκρινα δεῖν ἀνύσειν τοῦ βίου. (ΓΓ.) ᾿Αλλὰ τὰ 
περὶ τούτων ἡμῖν ἐναργέστερον ἀλλαχῇ δηλσύμενα τοῖς βουλομέ- 
γοις ἐξέσται μανϑάνειν. ἡμεῖς δ᾽ ἐχώμεϑα τῶν ἐφεξῆς. κατὰ δὲ 
τοῦτον τὸν χρόνον τὸν πατριαρχικὸν διαδέχεται ϑρόνον τῶν ἱερω- 
μένων τις μοναχῶν ἐκ μονῆς τῶν Μαγγάνων Γεράσιμος, ἀνὴρ 15 
πολιὸς μὲν τὴν τρίχα, ἀφελὴς δὲ τὸν τρύπον καὶ τῆς ἀχκουστικῆς 
δυνάμεως τὸ πλεῖστον ἀφῃρημένος ὑπὸ τοῦ γήρως" Ἑλληνικῆς 

Ἐμὲν παιδείας οὐδ᾽ ἄκρῳ δακτύλῳ γευσάμενος πώποτε, διὰ δ᾽ 
ἀμωϑίαν καὶ ἄλλως ἁπλότητα τρόπων ταῖς βασιλικαῖς ἀρεσχείαις 
πάντη προσήχων. διὰ γὰρ τοῦτο τοιούτους οἱ βασιλεῖς ἐς τοιαύ-- 30 
“ας ἐχλέγονται τὰς ἀρχὰς, ἵνα τοῖς τούτων εὐχερῶς ὑποκύπτωσε 
προστάγμασι, καϑάπερ ἀνδράποδα, καὶ μηδενὶ τῶν ἁπάντων 
ἐναντία φρονῶσιν. ἀλλὰ περὶ μὲν τούτου τέως τοσαῦτα. λελέ- 
ξεται δὲ τὰ ἑξῆς τοῦ ἀνδρὸς ἡμῖν ἐν τοῖς ἔμπροσϑεν. 


11. Verba ab ἀλλὰ usque δὰ ἐφεξῆς οπι. À. 13. δὲ ante xard add. A. 


ctaremur, neque ullum usquam remedium ostenderetur; iudicium illud di- 
vinum, quo ad mortem compelleremur, et mediocrem fortasse torum 
non mediocrium castigationem esse intelleximus. Unde spes sanitatis irrita 
prorsus evanuit, mortis autem instantis expectatio, ut diximus , confirmata 
est. Quid enim aliud cogitarem , cum omnem fere carnis succum effluxisse 
jam viderem ;. medici vero eo nomine indigni nihil (quod ad me quidem 
attineret) a vulgo differrent? Itaque magna negotiorum mole excussa, et ma- 
larum linguarum confuso strepitu a me depulso, hic vitae reliquum exigen- 
dum esse iudicavi." (IIL.) Sed haec a nobis dilucidius alibi explicata po- 
terit quivis cognoscere. Nunc rerum ordinem prosequamur. Hoc tempore 
jn patriarchicum solium succedit sacerdos monachus e Manganorum mona- 
sterio Gerasimus, cano capite, sed simplici vir ingenio, idemque surdaster, 
audiendi sensu per senectutem maxima parte imminuto. Is Graecas litteras 
ne extremo quidem digito unquam attigerat. Sed erat ob inscitiam et 
morum simplicitatem ad Imperatoria obsequia aptissimus. Hac enim de causa 
&d ea munera obeunda tales viri ab Imperatoribus deliguntur, ut dicto au- 
dientes eis sint, tanquam mancipia, et nulla re ipsis refragentur, Atque 
haec de eo viro hactenus. Caetera post suo loco referentur. 





HISTORIAE BYZANTINAE VIII. 3. 298 


γ΄. Κωνσταντῖνος δὲ ὃ δεσπότης ὃ ἐχ τῆς προτέρας γυναικὸς Α. C. 
τῆς ἐξ Οὔγρων γεννηϑεὶς τῷ βασιλεῖ ᾿ἠνδρονίχῳ ἔσχε μὲν ἐχ nag- δὶς 
ϑενίας γυναῖκα πρότερον τὴν ϑυγατέρα ἸΠουζάλωνος τοῦ πρωτο-.- 1898 
βεστιαρίου" ἣ δὴ καὶ πολὺν συμβιώσασα χρόνον αὐτῷ τετελεύ-κ8. Andro 2: 

δτηχεν ἄπαις. εἶχε δ᾽ ἐκείνη ϑεραπαινίδα τινὰ εὐειδῆ, Καϑαρὰν P. 180 
κεχλημένην. ταύτῃ λάϑρα μιγεὶς ὃ δεσπότης ἔτεχεν υἱὸν, ὃν καὶ 
ὠνόμασε ΠΪΠιχαὴλ Καϑαρόν. τοῦτον αὐτὸς τὰ πρῶτα μὲν βλέ- 
πεῖν οὐδ᾽ ἄχραις ὄψεσιν ἠνείχετο, ἀλλ᾽ ἐμίσεε καὶ ἀπετρέπετοβ 
καὶ ὡς ποῤῥωτάτω που διαιτᾶσθαι ἐκέλευε. τὸ δ᾽ αἴτιον, ὅτε 

10 καὶ τὸν τῆς μητρὸς αὐτοῦ Καϑαρᾶς ἔρωτα ἕτερος ἐξαπίνης ἐπι- 
δραμὼν ἀντέχρουσεν ἔρως ἐπικρατέστερος πολλῷ καὶ σφοδρότερος. 
(B.) Ἐπεὶ γὰρ πρὸς τοῦ πατρὸς καὶ βασιλέως τὴν ἐπιτροπὴν ἐδέ- 
ξατο τῶν τε ἐν Muaxtdorla πραγμάτων καὶ Θεσσαλονίκης αὐτῆς 
(διέτριβε δὲ τὰ πλεῖστα τοῦ ἄστεος ἔνδον Θεσσαλονίκης), ἔρωτι ο 

15 γυναικὸς ἑάλω τινὸς τῶν ἐπιφανῶν. ἦν δὲ αὕτη ϑυγάτηρ μὲν 
ΝΗεοκαισαρείτου τοῦ πρωτασηχρῆτις, σύζυγος δὲ Κωνσταντίνου 
τοῦ Παλαιολόγου. οὕτω δ᾽ ἀπαράμιλλος jv τῷ τε τῆς ὄψεως 
κάλλει καὶ τῇ τῆς γλώττης δεινότητι καὶ τῷ ἐφέρποντι τοῦ ἤϑους 
ὑγρῷ, ὥστε οὗ ταῖς τῶν ἐντυγχανόντων μόνον ψυχαῖς ἄφυχτόν 

$0 riva. τὴν ἐρωτικὴν σαγήνην ἐπέῤῥιπτεν, ἀλλὰ κἀχ μόνης τῆς φή- 
μῆς τοὺς πλείστους πρὸς τοὺς ἑαυτῆς ἀνέφλεγεν ἔρωτας. οὕτω 
γὰρ ἣ φύσις περὶ τὴν ἄνϑρωπον ἐφιλοτιμήσᾳτο, ὥστε πολλὴν Ὁ 
μὲν ἐπὶ τοῦ προσώπου τὴν εὐρυϑμίαν ἐφήπλωσε, πολλὴν δὲ τὴν 
ὀξύτητα περὶ τὴν διάνοιαν ἐϑησαύρισε, πολλὴν δὲ καὶ τῇ γλώτ- 


23. ἐφήπλ.] ἔθηκε A. 


8. Constantinus autem Despota, Imperatoris Andronici fillus e priore 
coniuge, quae oriunda ab Hungaris erat, susceptus , uxorem primum haboit 
puellam innuptam , Muzalonis protovestiarii filiam: quae cum diu apud ma- 
ritum fuisset, sine liberis decessit. Habebat illa ancillam formosam, nomine 
Catharam: ex qua clam compressa filium genuit Despotes, quem Michaélem 
Catharum appellavit. Hunc ipse sic initio oderat et aversabatur, ut ne limis " 
"ipai eum aspicere dignaretur, sed quam longissime a se educari iuberet. 

n causa hoc erat, quod alterius mulieris vehementior et potentior multo amor 
repente excitatus Catharae qeoque matris eius amorem depulerat. (11.) Nam 
rerum Macedonicarum etipsius Thessalonicae praefecturam cum a patre Im- 
tras accepisset , et in e& urbe plerumque versaretur, mulieris cuiusdam 

lustris amore captas est. Erat ea Neocnemaritaa protosecretarii filia, Con- 
stantini Palaeologi uxor. Jta vero et elegantia formae et linguae facundia 
et blanda morum grass d vigent je ut non modo aspectu suo animos eorum, 
8 quibus adibatur, inevi quodam amoris laqueo irretiret, sed sola etiam 
fama excitatos plurimos pari ardore inflammaret. Tanta enim naturae fuit 
erga eam itas, ut toto vultu elegantiam praeferret; in ingenio pluri- 


294 NICEPHORI GREGORAE 


A4. M. τῇ ἐνήρμοσε τὴν πειϑὼ καὶ δεινότητα καὶ τὸ εὔσεροφον καὶ ἐπί- 
6791 χαρι τῆς ἠχοῦς. ἦν δὲ καὶ σοφίας τῆς ϑύραϑεν οὖκ ἄμοιρος ἡ 
. 6836 γυνή. ἦν γὰρ ἰδεῖν αὐτὴν πάντα καὶ παντοῖα ῥᾳδίως κατὰ zu 
Ip Androte oy ἐν τῇ ὁμιλίᾳ διὰ γλώττης προφέρουσαν, ὅσα τε αὐτὴ ài 
V. 147 ἑαυτῆς ἀνεγνώχει καὶ ὅσα λεγόντων ἄλλων ἀκήκοεν, ὡς Θεανώ τιναῦ 
E Πυϑαγορικὴν καὶ Ὑπατίαν ἄλλην ὀνομάζεσϑαι ταύτην πρὸς. 
τῶν ἐφ᾽ ἡμῶν σοφωτέρων. τούτων ἁπάντων Κωνστανεῖνος ὁ 
δεσπότης, ὡς ἔφημεν, ἐς τὰ μάλιστα ἥττητο καὶ ἀπεπειρᾶτο 
τῆς γυναικὸς xal λάϑρα ἠξίου μίγνυσθαι. ἡ δὲ, εἴτε τὸν σύζυγον 
δεδοικυῖα, εἴτε μυσαττομένη τὸ τῆς πράξεως ἄϑεσμον, ἀνϑίστατο 
P. 181 τε καὶ ἀπετρέπετο. ὅδ᾽ ὅσον ἐκείνην ἀποτρεπομένην ξώρα, τοσοῦ- 
τον αὐτὸς πρὸς μείζονας ἐξεκάετο τοὺς αὐτῆς ἔρωτας" καὶ ἦν ἰδεῖν 
τὸ τοῦ Πλάτωνος, τὴν ψυχὴν τοῦ ἐρῶντος ἐν ἀλλοτρίῳ ζῶσαν 
τῷ σώματι. ἐπεὶ δὲ μετὰ χρόνον τινὰ τὸν βίον ὃ ταύτης ἀπῶιπι 
σύζυγος, ἤδη.σφοδρότερον ἦν ἐγχείμενος ὃ δεσπότης καὶ πάντα (5 
λέϑον κινῶν, τὸ τοῦ λόγου, νόμιμον ἀγαγέσϑαι βουλόμενος σύ- 
ζυγον. οὗ δὴ γεγονότος πασῶν εὐϑὺς ἐξελάϑετο γυναικῶν καὶ ἐρώ- 
B των ἄλλων καὶ αὐτοῦ γε τοῦ ῥηϑέντος υἱέως Καϑαροῦ Μιχαὴλ, 
ὃν ἐκ τῆς ϑεραπαινίδος γεγέννηκε᾽ καὶ ἦν μόνης ϑερμῶς ἐξεχό- 
μενος Εὐδοκίας τῆς ΠΙαλαιολογίνης. — (1-) Τοῦτον δὴ οὖν τὸν 
Καϑαρὸν Μιχαὴλ πεντεχαιδέχατον ἤδη χρόνον τῆς ἡλικέας ἀμεί- 
βοντα πέμψας ὃ βασιλεὺς ᾿Ανδρόνικος ὃ γηραιὸς προσηγάχγετό τι 
, καὶ τοῖς κατ᾽ οἶκον ὑπηρετικοῖς παιδαρίοις συγκατέλεξε. πρῶτον 
Cui», ἵνα μὴ διαφϑαρείη λιμῷ, μηδενὸς προμηϑουμένου᾽ δεύ- 


11. τὲ add. A. — 49. ὅλορ ente ϑερμῶςρ add. W., om. A. 


mum acuminis, in lingua vim dicendi ac persusdendi maximam, nec non vo- 
lubilitatem haberet. Erat et humanioribus litteris erudita, et in familuri- 
bus colloquiis omnia omnis generis, quae tam ipsa legerat, quam ex alis 
eudierat, facile et conrra proferebat, ut altera 'T'heano Pythagorica et 
altera Hypatia ob eruditioribus quibusque appellaretur. His omnibos Con 
etantinus Despota, ut diximus, omnino victus est, ut eius pudicitiam ten- 
taret, et cdandestinum eius concubitum peteret. Ipsa vero, sive mariti 
metu deterrita, sive rem ipsam utpote illicitam aversata, resistebat ac reío- 

iebat. llle quo magis abhorrere eam videbat, eo vehementius amore eius 
incendebatur. Itaque, quod ait Plato, amantis animam videre erat in alieso 
corpore spirantem. Cum autem aliquando post maritus eius decessisset, 
iam acrius rem urgebat Despotes, omnemque, vot vulgo aiunt, movebat h- 
pidem, quo illum uxorem legitimam duceret, Quo facto, omnium aliarum 
molierum e£ amorum oblitus, ipsiusque adeo filii Michaélis Cathari , quem, 
ut diximus, ex ancilla Cathara susceperat, unius Kudociae Palaeologi2» 
amoribus vacabat. (III) Eum Michaélem Catharum , annum aetatis deci 
mum quintum iam agentem, Imperator Andronicus senior arcessitum pueris 
domestios ministeria obeuntibus socium ascribit: primum, ne ab omuibus 


| 








HISTORIAE BYZANTINAE VIII 3. 295 


τερον δ᾽ ἴσως, ἵνα xal τινι τῶν πέριξ ἐϑνῶν εἰς κῆδος δοϑείη, Δ. C. 

wc ἐξ αἵματος ὧν βασιλείου καὶ γένηται σπονδῶν τινων πρόξενος “τὰ 

καί τινος ὠφελείας Ρωμαίοις καὶ τοῖς Ρωμαίων πράγμασιν αἴτιος. 1398 

ὃ δὲ κομισϑεὶς καὶ διατρίβων ἐν βασιλείοις τοσοῦτον εἷς τὴν ἑαυ-ἰᾺΡ. ἀπέτοα. 
δτοῦ σχέσιν ἐν βραχεῖ τὸν βασιλέα ἀνηρτήσατο, ὡς καὶ αὐτοὺς Ὁ 

δὴ τοὺς τοῦ βασιλέως υἱέας ζηλοτύπως ὑποβλέπειν αὐτόν. ὁ δὲ 

βασιλεὺς “Ἀνδρόνικος ὃ νέος καὶ πλέον τῶν ἄλλων ὠργίζετο καὶ 

ἐδυσφόρει, δρῶν τὴν πρὸς αὐτὸν ἀνυπέρβλητον ἐκείνην ἀγάπην 

τοῦ βασιλέως καὶ πάππου μαραινομένην, τὴν δὲ πρὸς τὸν χϑε- 

10 σινὸν καὶ ὑποβολιμαῖον τουτονὶ διηνεκῶς ἀνθοῦσαν καὶ αὐξανο-- 
μένην ἐφ᾽ ἡμέρᾳ καὶ νυκτί, (4.) Ὃ δὲ μᾶλλον δικαίως αὐτὸν. 
ἐξέμηνεν εἷς λύπην καὶ ὀργὴν καὶ μελέτας πολυειδεῖς, ἐξ ὧν αἱ 
περὶ τῆς βασιλείας ἐβλάστησαν στάσεις, καὶ οἱ τῆς κακίας ἤρ- 
ξαντο χειμῶνες καὶ κλύδωνες, λέξομεν ἤδη. οὕτω γὰρ, ὡς εἰρή- 

i5xautv, πλημμελῶς τῶν πραγμάτων ἐχόντων καὶ μεταξὺ τοῦ 
βασιλέως Μιχαὴλ τεϑνηκότος ἐκέλευσεν ὃ βασιλεὺς ὀμνύειν ἅπαν- 
vac" πρῶτον μὲν σέβειν καὶ προσχυνεῖν ὡς βασιλέα καὶ δεσπότην 
αὐτόν" ἔπειτα καὶ ὃν ἂν αὐτὸς ἐκλεξάμενος ἐς τὴν ξῆς βασιλείας 
προστήσειε διαδοχήν. τοῦτο λεχϑὲν ἀορίστως μικροῦ πάντας ἐτά-- 

οραξε, καὶ μάλιστα τὸν ἔγγονον “Ἀνδρόνικον τὸν ὡρισμένον τῆς 
βασιλείας διάδοχον. εὐθὺς γὰρ ἅπαντες τὰς ὑποψία; εἷς τὸν ὗπο-- 


10. Quae ἃ verbo ἀνθοῦσαν sequuntur usque ad finem primae sectio- 
nis Capitis quarti, desiderabantur in Wolfiana jone; extant au- 
tem manuscripta in codd. Α. et V., et iam in lucem edita fuerant a 
Petavio, cum Breviario Historico sancti Nicephori patriarchae Con- 
stantinopolitani; BOIV. 414, εἰρήκειμεν A, 


neglectus fame periret: deinde fortasse, ut per eum sanguine Imperatorio 
ortum itas cum aliqua ex finitimis gentibus iungeretur , atque ut foe- 
deris alicuius conciliandi occasio esset, Romanisque et rei Romanae quoli- 
bet tandem pecto prodesset. llle autem cum in palatio educaretur et as- 
siduus illic versaretur, brevi tempore Imperatoris animum ita sibi conci- 
lievit, ut et ipsi Imperatoris filii oculis invidis eum aspicerent; Andronicus 
vero iunior linperator irasceretur magis quam caeteri, molesteque ferret, 
singularem ilum sui amorem apud avum languescere, erga novitium vero 
istum et supposititium excitari perpetuo ac dies n ue crescere, 
(IV.) Nunc quibus de causis iustiorem dolorem atque iracundiam variasque 
et multiplices curas animo conceperit, dicendum nobis est; ex quibus con- 
spirationes adversus Imperium et malorum tempestates ac turbines exorti 
sunt. Nam cum publicae res, uti dictum est, male se haberent , mortuo 
interim Micha&le Imperatore, sacramento adigi Imperator omnes iussit, pri- 
soum sese tanquam Principem ac Dominum veneraturos et adoraturos esse; 
tum quemcumque Imperii heredem ipse deligeret. Quod infinite dictam 
paene omnes turbavit, Andronicum praecipue designatum iam Imperii suc- 
cessorem. Neque quisquam omnium fuit, qui non velot ex composito ad 


296 . NICEPHORI GREGORAE 


A. M. βολιμαῖον τουτονὶ ἩΠιχαὴλ, ὡς ἐκ συνϑήματος ἤγαγον. καὶ πολύς 
eR τις ἐντεῦϑεν ἐφύετο ϑόῤυβος λογισμῶν xal ἀλλεπάλληλοι μελέται 
6886 κακίας ἐψιϑυρίζοντο. τινὲς μὲν οὖν φόβῳ τῆς ἐξουσίας εἴξαντες 
Imp: Απάτο, c γυον * οἱ δὲ πλείους ἐς τοὐμφανὲς τὸν τοιοῦτον ἀπείπαντο 
P. 182 ὅρκον" οἷς ἀνάγκην τινὰ τυραννικὴν ἐπάγειν οὐκ ἔγνωχε δεῖν ὃ 5 
βασιλεὺς ἐν τοσούτῳ ϑορύβῳ πραγμάτων. ἔβλεπε γὰρ ἤδη καὶ 
τὸν βασιλέα τὸν ἔγγονον σχεδιάζοντα τῆς φυγῆς τὴν μελέτην διὰ 
τὴν ἀοριστίαν τοῦ ζητηϑέντος παρὰ τῶν ὑπηκόων ὅρκου. διὰ 
V. 148 δὴ τοῦτο τέως ἠρέμησεν ὃ βασιλεὺς καὶ τὴν ἀπαίτησιν ἔπαυσε τῶν 
B εἰρημένων ὅρκων. ἐσκέπτετο δὲ ἤδη; πῶς ἂν πρὸς τὴν φυγὴν 10 
ἐμποδὼν τοῦ ἐγγόνον καὶ βασιλέως γένοιτο. ἐδεδίει γὰρ μὴ ἀπελ-- 
Suv καὶ βοήϑειαν ναυτικὴν. παρὰ «Ἰατίνων λαβὼν τά τε Ῥωμαίων 
συγχυκήσῃ πράγματα καὶ ἅμα τὴν βασιλείαν αὐτοῦ τυραννικῶς 
πὼς ὑφέληται. ὅϑεν λαϑραῖον ἐπέστησε φύλακα τούτου τὸν Συρ- 
γιάννην ἄρτι τῆς εἱρκτῆς ἐξιόντα. ἦν γὰρ αὐτὸς πρὸ βραχέος ἐν 15 
εἱρχτῇ δεινοτάτῃ δι᾽ αἰτίας, ἃς ἄνωθέν ποϑὲν ἀρξαμένους δίκαιον' 
ἀφηγήσασϑαι, ἵνα δὴ καὶ οἷς τὰ χατὰ τὸν ἄνδρα οὐχ ἔγνωσται 
γνώριμα κατασταίη. | 
C δ', Τούτῳ μήτηρ μὲν ἦν μία τῶν κατὰ γένος τοῖς βασιλεῦσε 
προσηκουσῶν εὐπρεπὴς xal κοσμία᾽" πατὴρ δὲ τῶν ἐκ Κομάνων 90 
ἐπίσημος, of παρὰ τῶν ὑπερβορείων Σκυϑῶν πρὸ χρόνων συχνῶν,. 
ὡς εἰρήκαμεν, Ἰωάννῃ τῷ βασιλεῖ προσεῤῥύησαν. οὗτος ὀξύτητι 
φύσεως, πρὶν τὴν τῶν παίδων παραδραμεῖν ἡλικέων, ἐν τοῖς 


Ρ 
14, τοῦτον Petav. 18, γνώρισμα À. — 92. εἰρήκειμεν Α. 


suppositum illum Micha&lem suspicionem converterit. Inde tumultuosa 
omnium consilia, et malorum creberrimae machinationes, quae tacitis vo- 
cibus differebantur. Ergo aliis Maiestatis metu ad iusiurandum adacti : ple- 
rique palam detrectare ausi: quos in tanta rerum perturbatione violenter 
cogendos Imperator non censuit. lam enim lmperatorem nepotem suum 
videbat ob infinitum illud iusiurandum a subditis exactum de fuga cogitare. 
Ob eas res tantisper quievit, et ab exigendo iureiurando destitit. Deinceps 
secum agitare coepit, quemadmodum Imperatorem nepotem suum fuga pro- 
hiberet: veritus, ne si ad Latinos confugeret, navalibus eorum copiis adiu- 
tus rem Romanam turbaret, atque Imperium sibi per tyrannidem usurparet. 
Proinde occultum ei custodem apposuit Syrgiannem nuper e carcere produ- 
ctum, Hic enim paulo ante arctissima in custodia certis de causis habitus 
fuerat, quas paulo altius repetito principio par est hoc loco reddere, ut 
qui historiam eius viri nesciunt à nobis eam accipiant. 

4. Huic mater erat cum Imperatoribus sanguine coniuncta; pari spe- 
cie corporis ac modestia. Pater illustri loco oriundus e Comanis, illis sci- 
licet, qui ante multos annos ex Hyperboreis Scythis, uti supra memoravi- 
mus, ad Ioannem Imperatorem sese transtulerant. Syrgiannes porro ante 
quam pueritiam exoederet, summa ingenii celeritate radit, magnum sibi 


HISTORIAE. BYZANTINAE VIII. 4. 297 


λόγοις λαμπρὸς ἀνεφάνη. ἔπειτ᾽ ἐπιμελῶς ἐν τοῖς στρατιωτιχοῖς ΑΔ. C. 
παιδευϑεὶς κράτιστος κἂν τούτοις ἔδοξε διά τε ῥώμην σώματος τὰ 
καὶ γνώμης βαϑύτητω καὶ οἷον εἰπεῖν διωμονίαν τὴν σύνεσιν. 1398 
(B.) Πέμπτον δ᾽ ἄρτι καὶ εἰκοστὸν τῆς .ἡλιχίας ἔτος ἀμείβων e Andren. 
δ πέμπεται πρὸς ToU βασιλέως στρατηγὸς καὶ διοικητὴς μιᾶς τῶν D 
περὶ ακεδονίαν ἐπαρχιῶν, ἣ τοὺς Ἰλλυριοὺς μάλιστα ὁμοροῦν-- 
τας ἔλαχε. φιλοδωρότατος δὲ ὧν καὶ μηδὲν ἴδιον κτώμενος καὶ 
μηδὲν πλέον ἔχειν βουλύμενος τῶν ὅσοι τούτῳ συνασπίζοντές τε P. 183 
xal παρασπίζοντες ἦσαν ἐν ταῖς ἀκμαῖς τῶν ἀγώνων, οὕτω τὰς 
1ογνώμας ἁπάντων ἐξιδιώσατο, ὡς ἥδιον πάντας ἡγεῖσϑαι πολλᾷ 
ϑνήσκειν ὑπὲρ αὐτοῦ, ἢ ζῶντας ὁρᾷν τὸν ἥλιον ἄνευ αὐτοῦ. ἦν 
δὲ καὶ δεινὸς ὃ ἀνὴρ εἴπερ τις πόρους ἐν ταῖς τῶν περιστάσεων 
ἀπορίαις εὑρίσκειν καὶ τοῖς ἀμηχάνοις τῶν πραγμάτων μηχανάς 
τινας χαινοτέρας χαρίζεσϑαι καὶ τόλμαν ἔμπρακτον ἐνδείκνυσθαι 
Ἱδπανταχῆ, ὡς ἐκπλήττεσθαι πάντας ὁρῶντας τὸ μεγαλοφυὲς τοῦ B 
ἀνδρός. (I.) Ἕν τι μόνον ὥσπερ τε νόσημα πονηρὸν εἷς τὰς 
αὐτοῦ πράξεις παρεισφϑυρὲν ἐχιβδήλευσε πάσας καὶ ὥσπερ σώμα- 
τος καλοῦ xal χαρίεντος καὶ γενναίου τὰς ὄψεις δεινῶς ἀφαιρού-- 
μένον ἀτερπῆ τὼ τέλη καϑίστα καὶ ἀνόνητα và γεώργια. παρα-- — 
90 σπονδῶν γὰρ πρῶτον μὲν πράγματα παρεῖχε τοῖς ὁμόροις Τριβαληὺ 
λοῖς καὶ «ϊτωλοῖς καὶ “ἀχαρνᾶσιν " ἔπειτ᾽ ἐχεῖϑεν ἀπαλλαγεὶς, V. 149. 
ὡς εἰρήσεται, τούς τε καὶ βασιλέας καὶ τὰ τῶν βασιλέων συνέχεε 


πράγματα. διὸ καὶ ἑαυτῷ φαῦλον προὐξένησε τέλος. καϑαιρεϑεὶς 


7. δὲ} τὸ W. καὶ μηδὲν πλ. ἔχειν fov. Α.. μηδὲ x1. μηδὲν P. 
βουλ. W. 17. ἐκιβδήλευε Α. — 22. συνέχει A. 4 διὸ add. A. 
in doctrinis nomen peperit. Hinc apprime rem militarem edoctus, facile in 
ea rige est habitus, non modo corporis robore, sed et animi prudentia, 
ac divina ut ita dicam sagacitate. .) Annum autem iam quintum et vi- 
esimum excedens, ab Imperatore dux et administrator provinciae cuiusdam 
fcedonkcae » quae Illyrios potissimum vicinos habet, ablegatur. Et quia 
liberalissimus erat, nihilque privatim possidebat, nec plus sibi vindicabat 
quam quivis eorum , quibus pro se et circa se dimicantibus in medio pugna- 
rum asestu uteretur, δὶς animos omnium sibi devinxit, ut pro illo mortem 
oppetere jucundius eis foret, quam sine illo lucem intueri. Ad haec in 
rebus dubiis ac paene deploratis praesentissimo erat consilio , e£ e summis 
difficultatibus mira solertia sese explicabat : nec illi, cum res postularent, au- 
dacia deerat, ut omnes praeclaram indolem eius admirarentur. (1II.) Una 
res tantum, veluti inorbus quidam maliguus in eius actiones obrepens , eas 
omnes corrumpebat, ac tanquam oculis pulchro et eleganti et robusto cor- 
pori ereptis, easdem ipso exitu tristes et infructuosas efficiebat. Nam pri- 
mum ruptis foederibus, finitimis 'Triballis, Aetolis et Acarnanibus negotia 
facessebat. Postea cum inde discessisset, ita ut, dicturi sumus , Imperato- 
res eorumque res turbabat. Quamobrem sibi ipsi malum exitum conciliavit, 





298 NICEPHORI GREGORAE 


A. M. γὰρ τῆς τοιαύτης ἀρχῆς καὶ μετ᾽ ὀλίγον χρήμασιν ὕπελϑὼν τοὺς 
aj τῷ βασιλεῖ παραδυναστεύοντας ταύτην τε αὖϑις ἀναλαμβάνει καὶ 
6886 ἅμα τὸ τοῦ πιγκέρνου τιμᾶται ἀξίωμα. ὅϑεν καὶ ἀποστασίαν 
Tp ndn d fyqyy ἐξέῤῥηξε ταύτην ἐκεῖσε ἐλϑὼν iv οὐ μαχρῷ τῷ χρόνῳ. 

Ὁ ἔγνωσται γὰρ ἰδιοποιούμενος ἣν ἦρχεν ἐπαρχίαν καὶ τῆς τῶν βασι- 5 
λέων ἐξουσίας λάϑρα διϊστῶν.. (4.) Ὅϑεν καὶ δόλῳ παρὰ Πονο-- 
μάχου τοῦ Ἰυστικοῦ ἁλίσχεται καὶ δέσμιος ἐς τὸν βασιλέα πέμ-- 
πεται. ἦν γὰρ τηνικαῦτα καὶ οὗτος Movouáyog μέρος τι διοικεῖν 
τῆς Maxedovíac παρὰ τοῦ βασιλέως πεμφϑείς " καὶ διὰ τὴν ἐγγύ- 

E rgra τῶν ἐπαρχιῶν συχνὰ προσιὼν καὶ ἐπιμιγνὺς τῷ Συργιάννῃ 10 
καὶ ἰχνηλατῶν τὰ ἐκείνου ἀπόῤῥητα καὶ φίλος εἶναι ὑποχρινόμε- 
voc δόλοις δόλους ἔῤῥαπτεν " ἕως δόλῳ συνειληφὼς δέσμιον, ὡς 
εἰρήκειμεν, τοῦτον ἐπεπόμφει τῷ βασιλεῖ. ἀλλὰ γὰρ εἱρκτῇ παρα- 
δοθεὶς διὰ τὴν τοιαύτην αἰτίαν ὃ Συργιάννης ἔμεινε χρόνον ἐν 
ταύτῃ συχνόν. ἐπεὶ δὲ ἣ μήτηρ οὐ διέλιπεν ὀδυρμοῖς καὶ δάκρυσι 15 
προσιοῦσα τοῖς περὶ τὸν βασιλέα καὶ ἱκετεύουσα καὶ τὸν υἱέα ἐξαι-- 

Ἑτουμένη καὶ πάσας ἐγγύας προβάλλουσα, ὀψὲ καὶ μόλις ἐδυνήϑη 
τῆς εἱρκτῆς αὐτὸν ἐξελέσϑαι" πλὴν οὐ πρότερον, πρὶν ἂν ἐγγρά- 
govc αὐτὸν ἀποδοῦναι τῷ βασιλεῖ τοὺς ὅρχους ἐνώπιον τῆς ϑείας 
εἰχόνος τῆς ὑπεράγνου ϑεομήτορος τῆς Ὁδηγητρίας, μὴ τοῖς τοῦ 90 
βασιλέως προστάγμασιν ἐναντία ποτὲ διαπράξασϑαι. (Ε.) ᾿““λλὰ 
yàp οὕτω πάσης ὑποψίας ἀπολυϑεὶς ὃ ἀνὴρ καὶ πᾶσαν εὔνοιαν 


8. ὅθεν add. A. 8. Μονομάχ. À., Μονόμαχ. W. 18. τοῦτον 
Qm. À. 418. αὐτὸν add. A. 


Eum videlicet magistratum sibi abrogatum, largitione corruptis iis qui 
apud Imperatorem multum poterant, brevi recuperat, ac praeterea Pincer- 
nae dignitate ornatur. Unde et defectione animo concepta illuc profectus 
brevi effecit, αἱ quae parturierat in actum erumperent. Compertum enim 
est, eum provinciam, quam regebat, propriam sibi asserere, et clanculum 
Imperatoriae potestati subtrahere. .) Quare dolo ἃ Monomacho Mysti- 
co capitur, et ad Imperatorem vinctus mitfitar. Nam et ipse Monomachus 
in Macedoniam ab Imperatore missus, illic regioni cuidam praeerat, et ob 
vicinitatem provinciarum Syrgiannem crebro adibat. Cum itaque apud illam 
uens esset , arcana eius investigabat, et per amicitiae speciem alios ex 
aliis dolos nectebat; donec eundem astu comprehensum et i vincula, ot 
diximus, coniectum ad Imperatorem misit. Ob iliud crimen Syrgiannes in 
custodiam datus diu carcere inclusus mansit, Sed cum eius mater gemitu 
et lacrymis aulam quotidie impleret, et quavis cautione oblata filium sap- 
lex reposceret, aegre tandem impetrare potuit, ut e carcere educeretur. 
on prius tamen id obtinuit, quam ille scripto iureiurando coram sacrosan- 
cta imagine castissimae Dei genitricis Hodegetriae praestito, cavisset Im- 
peratori, nunquam se eius jussis postea adversaturum. (V.) Bic ille omni 
suspicione liberatus Principi bene merito optime velle credebatur: ἃ quo et 





HISTORIAE BYZANTINAE VIII. 4. 299 


διασώζειν πιστευόμενος πρὸς τὸν εὐεργέτην καὶ ἀποῤῥήτων ἤδη — A.C, 
κοινωνὸς ἠξιοῦτο γίγνεσϑαι, ὡς πιστευϑῆναι λοιπὸν καὶ τουτὶ 1722 
τὸ ἀπόῤῥητον, λέγω, τὸ φύλαξ λανϑάνων περιϊέναι καὶ προσιέναι 1398 
τῷ ἐγγόνῳ τοῦ βασιλέως «ἀνδρονίχῳ τῷ βασιλεῖ μὴ λάϑῃ φυγὼν, ras 
δὼς ἔφϑημεν εἰρηκότες. 0 δὲ, εἰ χρὴ ταῖς τῶν πολλῶν ὑπολήψεσι P. 184 
πείϑεσϑαι, φίλαρχος ὧν ἀεὶ καὶ καιροῦ μὴ τυχὼν οὐδέπω τὸ 
βουλόμενον ἐνδείξασϑαι τῆς ψυχῆς νῦν ἔγνω χαιρὸν εἶναι τοῦτον 
ὑπὸ τῆς τύχης παρεσχημένον κατ᾽ ἀλλήλων τοὺς βασιλέας ἐκπο-- Β 
λεμώσας καὶ τὰ Ῥωμαίων οὕτω συγχυχήσας ἅπαντα πράγματα, 
10τῶν σχήπτρων αὐτὸς ἐπιβῆναι" ἢ τόγε δεύτερον, μέρος τῆς ὅλης 
τῶν Ῥωμαίων ἡγεμονίας ἀποτεμόμενος εἷς οἰχείαν ἀρχὴν αὐτὸ 
καταστήσασϑαι. ὅϑεν ᾿Ἡνδρονίχῳ τῷ νέῳ βασιλεῖ προσελϑὼν 
ἅπαν τοῦ πάππου καὶ βασιλέως ἀνεκάλυψε τὸ ἀπόῤῥητον, λέγων" 
ὡς, ἐμὲ μὲν οἷά τινα κύνα ῥινηλατοῦσαν τὰ σὰ βουλεύματα rérayev C 
150 βασιλεὺς περί σε" ὃ δὲ κάϑηται συσκευάζων ἀγχόγας καὶ δεσμὰ 
κατὰ σοῦ" σὺ δ᾽ ἀγνοῶν κάϑησαι νηπίων βουλεύμασι γαυρούμε- 
voc. τί γάρ σοι τὸ ὄφελος ἀποπλεύσαντι λάϑρα πρὸς ἀλλοτρίαν 
οἴχεσϑαι χώραν, ἔνϑα καϑάπερ δούλῳ δεήσει καϑημένῳ πρὸς 
ἀλλοτρίαν βλέπειν τράπεζαν, ὁπόταν ἴσως μηδὲ φονεῦσιν ἐντύχῃς 
φοτοῖς ξενίζουσι, μηδὲ ταῖς τοῦ πάππου καὶ βασιλέως ἄρκυσι καὶ Ὁ 
πάγαις ἁλῷς; εἰ δὲ πάντα πρὸς λήϑης βυϑοὺς τὰ νηπιώδη ταῦτα 
ῥίψας βουλεύματα πεισϑείης ἐμοὶ τὰ βελτίω σοι καὶ σωτήρια συμ- 
βουλεύοντι, οὐκ ἂν φϑάνοις τὰ σχῆπτρα τῆς αὐτοκρατορίας 
λαμβάνων ἀπονητί. μίαν γὰρ ἀνυσιμωτάτην δρῶ πρὸς τοῦτο φέ- 
is honor ei habitus est, ut etiam arcanorum particeps fieret. Ac inter cae- 
tera illud quoque eius fidei commissum fuit, ut fartivus veluti custos Impe- ' 
ratorem Andronicum iuniorem circumeundo adeundoque, ne clandestinam 
fogam moliretur, observaret; quemadmodum supra diximus. At ille, si 
πὴ Ὑθεῖ opinionibus credendum est, homo semper ambitiosus, cui mentis 
d &e hactenus defuisset occasio , oblatum denique a fortuna oppor- 
tunum tempus adesse existimavit, quo lmperatoribus inter se bello com- 
znissis, et rebus Romanorum omnino sic perturbatis, ipse sceptris potiretur; 
aut saltem portione aliqua a toto Imperio recisa, proprium sibi principatum 
constitueret. Itaque Imperatorem Ándronicum iuniorem adit, eique evi 
J is arcanum omne consilium aperit. ,,Me," inquit, ,,Imperator ve- 
Ἰυῦ sagacem canem toas cogitationes odorari iussit: et cum ille catenas 
tibi et vincula fabricetur, tu ignarus puerilia consilia agitas, Quid enim tibi 
profuerit clam in altum deferri et peregre abire, ubi aliena quadra ( quod 
aiunt) vivendum tibi erit, si res optime cadat, et non illud accidat, ut ab 
hospitibus aut trucideris, aut in Imperatoris avi casses laqueosque incidas. 
Quod si istis cogitationibus, quae puerum sapiunt, penitus oblivioni tradi- 
tis, meliora et salutifera consilia, qualia ego daturus sum, sequi volueris, 
Dihil obstabit, quominus summam potestatem d engl quoque tempore citra ul- 
jum laborem arripias. Etenim unam esse video; qua id assequare, effica- 





800 * NICEPHORI GREGORAE 


A. M. ρουσαν ἀφορμὴν, ἢν φυγὼν τὸ Βυζάντιον ἐς τὰς τῆς Θράκης ix- 
ai δΦδράμῃς πόλεις καὶ χώρας. φύσει γὰρ χαίροντες ταῖς καινοτομίαις 
6836 τῶν ἀνϑρώπων τὸ γένος καὶ ἅμα βεβαρημένοι τοῖς συχνοῖς φόροις. 
gr iere ταλαίπωροι Θρᾷκες, ἤν κουφισμὸν xal ἐλευϑερίαν ἐξελϑὼν 
V. 150 κηρύξῃς, ἄσμενοέ σοι πάντες ἕψονται πρὸς ὅπερ ἂν αὐτὸς 694-5 
λοις, τὴν πρὸς τὸν πάππον καὶ βασιλέα πολυετῆ δουλείαν ῥᾷστα 
λακτίσαντες καὶ ὥσπερ τινὰ Ταντάλειον φόρτον ἀποσεισάμενοι. 
εἰ γοῦν ἀρεστὸν τὸ ἐμόν σοι τόδε φαίνοιτο βούλευμα, ἐγὼ καὶ 
Εταμίας καὶ χορηγός σοι τοῦ δράματος ἔσομαι καὶ πάντα τὸν 
ἄϑλον ὑποστὰς τὴν ταχίστην ἐχτελέσω" ἢν μόνον xal σύ uoti0 
ὑποσχέσϑαι ἐϑέλῃς καὶ δοῦναι πιστὰ τὰ ἐχέγγυα περὶ τῶν ἀξίων 
γερῶν καὶ ἐπάϑλων. τίνα δὴ ταῦτα; ἀξιωμάτων λαμπρότητες καὶ 
χωρία πολλὰ καὶ πολλὴν τὴν ἐπέτειον παρέχεσϑαι δυνάμενα πρόσ-- 
odov* καὶ ἐπὶ τούτοις μηδένα τῶν πάντων δύνασϑαι πλέον ἐμοῦ 
P. 185 παρά σοε, μηδεμίαν τινὰ πραγμάτων κατάστασιν περαίνεσθαι 15 
παρὰ σοῦ, πλὴν τοῦ κἀμὲ συνειδέναι, δρᾷς γὰρ, ὅπως τῶν συμ- 
φορῶν ἐϑελοντής σοε γίνομαι κοινωνὸς καὶ τῶν κινδύνων αὖϑθαι- 
ρέτως συναίρεσϑαι βούλομαι, πάντας ἐκείνους τοὺς πρὸς τὸν 
βασιλέα τῆς σῆς ἀγάπης ὀπίσω ϑέμενος ὅρχους " χἂν εἴ τι δεινὸν 
κατὰ τῆς ἐμῆς χεφαλῆς τὸ τῆς τύχης φέρῃ παῤάλογον, προϑύ- 90 
poc φέρειν παρήνεσα ἐμαυτῷ. ταῦτα τοίνυν ϑεώμενος πρόϑυμος 
Βγίνου καὶ σὺ περὶ τὰς ὑποσχέσεις τῶν ἐμῶν ζητημάτων, ἢν σώ- 
ζεσϑαι ϑέλῃς. ἐπεὶ δ᾽ ἣ τῶν πραγμάτων ὀξύτης ἡμᾶς οὐκ ἐᾷ τὰ 
παρόντα σχολαμότερον διατίϑεσθαι, ἀλλ᾽ ἐπὶ ξυροῦ ἡμῖν ἡ ἀκμὴ 
1. ἐκδράμῃς À., δράμῃς W. 16. τοῦ add. A. 90. τῆς om. À. 


cissimam rationem. Nimirum Byzantio fugiendum et ad 'Thraciae urbes 
provinciasque excurrendum. Nam cum et humanum ingenium novis rebus 
gaudeat, et miseri Thraces crebris exactionibus vexentur, si levationem 
onerum et libertatem proclamaveris, ultro omnes te quo volueris praeeun- 
tem sequentur, avi tui diuturno iugo facillime excusso, quasi Tantalei cu- 
iusdam saxi mole a cervicibus depulsa. Hoc consilium &bi si placet, ego 
huius negotii procurator et administer futurus sum; omnem istius cer- 
taminis laborem suscipiam ac brevi conficiam; modo et mihi pollicearis, 
et certis pignoribus fidem obstringas, te pro dignitate labores meos remu- 
neraturum. Quae vero ista praemua sunt? illustres dignitates; multa prae- 
dia, quae magnos annuos reditus afferre possint: praeterea , ne quisquam 
auctoritate apud te mihi praeferatur, nec ἃ te quicquam nisi mne conscio in 
republica ordinanda constituatur. Etenim, vides, calamitatum tuarum par- 
ticeps et periculorum socius volens lubensque accedo, posthabita caritati 
tuae etiam iurisiurandi religione, qua sum linperatori obligatus. Quod si 
fortunae temeritas mali aliquid capiti meo illatura est, id alacriter esse fe- 
rendum ipse mihi imperavi. Quibus consideratis et ta non gravatim meis 
petitionibus annuito, si salvus esse vis, Cum autem hic temporis articulus 
moram deliberationis non admittat, sed procrastinantibus extremum discri- 





HISTORIAE BYZANTINAE VIII. 4. 801 


περἕσταται τοῦ χινδύνου μελλήσασι, φέρε καὶ ἑτέροις τῆς γνώ- — A. €. 
μῆς ταυτησὶ κοινωνήσωμεν, οὗ διὰ τὴν πρὸς τὸν βασιλέα ἀπέ- 1202 
xy9uay oU9 ἡμᾶς καὶ τὰ τοιαῦτα μυστήρια προδοῦναι üvácyor Y 1398 
ἂν καὶ τῇ͵ παρούσῃ χρείᾳ ἐς καιρὸν ἐν τοῖς μάλιστα γένοιντ᾽ gy 
5(g.) Kal ἐπὶ τούτοις ὃ βασιλεὺς τάς τε ὑποσχέσεις τούτῳ viv C 
ζητημάτων ἐγγράφους μεϑ᾽ ὕρχων ἐδίδου " καὶ παρῆσαν oi τῶν 
μυστηρίων ἐσόμενοι χοινωνοὶ, Ἰωάννης τε ὃ Κανταχουζηνὸς καὶ 
Θεόδωρος ὃ Συναδηνὸς, ὃ μὲν τῇ τοῦ μεγάλον παπίου τηνικαῦτα 
σεμνυνόμενος ἐπιχλήσει, ὃ δὲ τῇ τοῦ δομεστίκου τοῦ ἐπὶ τῆς τρα- 
10 πέζης τῆς βασιλικῆς " καὶ τρέτος ““λέξιος ὃ “ἀπόχκανχος, δομέστι- D 
xog καὶ αὐτὸς τηνιχαῦτα τῶν δυτιχῶν ϑεμάτων ἀχουόμενος καὶ 
τῶν ἁλῶν τὴν διοίκησιν ταμιουλχῶν. οὗτος μὲν οὖν οὗ πάνυ τῶν 
εὐγενῶν ἦν, βαϑυγνώμων δὲ ἀνὴρ καὶ εὐμήχανος καὶ δόλους συν-- 
ϑεῖναι δεινός" ἄμφω δ᾽ ἐχεῖνοι κατὰ γένος τῷ βασιλεῖ προσήκον-᾿ 
1δτες" πλὴν 0 μὲν Κανταχουζηνὸς καὶ ἡλικιώτης ἦν καὶ ὁμόψυχος 
xal δμόπνους ἐξέτι νέου τῷ βασιλεῖ “Ἀνδρονίκῳ διά τε τὴν τῆς 
γνώμης ὀρϑότητα καὶ τῆς γλώττης ἀλήϑειαν xal τὸ τοῦ ἤϑους 
καίριον" ὃ δὲ Συναδηνὸς ὁμοίως τῷ πατρὶ αὐτοῦ τῷ βασιλεῖ 
Μιχαὴλ, ἕως ἦν ἐχεῖνος Uri ζῶν. οὗτοι τοίνυν ὥσπερ ἐκ μιᾶς 
20 οἰνοχγόης τὸ ἀπόῤῥητον ἐχεῖνο δεξάμενοι βούλευμα δαλὸς ἦσαν slc 
πῦρ καὶ ἵππος elg πεδίον. οὕτω φρατρία τις ἀῤῥαγὴς εὐϑὺς οἱ 
ἄνϑρωποι ἐγεγόνεισαν καὶ δρχωμοτήρια φρίχης μεστὰ ξυνετίϑουν F 


5. καὶ add, Α. 59. τοῦ ἐπὶ add. À. 710. ὁ ante 4xox. add. Α. 


16. ἐξέτε A., ἐξ Er. . 90. ἦσαν] ἦσαν male coni. Βοῖν. Φ1. φα- 
τρία Α. | 


men impendeat: age, cum aliis etiam hoc consilium communicemus, qui ob 
imperatoris odium neque nos neque arcana haec prodituri sint, sed insti- 
tutum nostrum opportuno auxilio adiuvare plurimum possint." (VI.) His 
conditionibus Imperator, quae ille petierat, ea perfecturum se scripto iure- 
jurando promittit, Adsunt etiam arcanorum futuri conscii, Ioannes Can- 
tacuzenus et Theodorus Synadenus; ille tum magni Papiae titulo honora- 
tus, hic Domestici mensae Imperatoriae: et cum iistertius, Alexius Apo- 
caucus, Domesticus et ipse tunc occidentalium provinciarum, et salinis 

raefectus. Hic non admodum nobilis, sed prudens erat et solers, et dolis 

bricandis mire aptus. lili vero ambo Imperatorem cognatione continge- 
bant. Verum Cantscuzenus etiam aequalis et unanimis et concordia ab 
ineunte aetate cum Imperatore Andronico coniunctus fuerat propter animi 
candorem , et sermonum veritatem, et quia moribus commodis praeditus 
erat. Synadenus autem cum patre Andronici Michaéle Imperatore, dum is 
superstes esset, coniunctissime vixerat. Illi igitur ad arcanam illam deli- 
berationem tanquam ad eiusdem poculi communem haustum admissi, faces 
veluti fuerunt, quae igni admotae incendium augerent; sut veluti equitatus 
in apertum campum emissus, Sic societatem vinculo irrupto firmatam sta- 
tim coivere, horribilibus jur&mentis adhibitis; magnarum autem remunera- 


$02 NICEPHORI GREGORAE 


A. M. τε xal ἐδίδοσαν καὶ ὑποσχέσεις μεγάλων ἀντιδόσεων xal γερῶν 
Apo ἀἄντελάμβανον. (Ζ.) Τούτων οὕτω ξυμβάντων ἔργου εἴχοντο 
6886 ὅλῃ σπουδῇ τε καὶ γνώμῃ. καὶ πρῶτα μὲν χρήμασι περιελθόντες 
ἴον, dora, "Ode τῷ βασιλεῖ παραδυναστεύοντας ὅ,τε Συργιάννης xal ὃ Kay- 
| V. 151 ταχουζηνὸς dvioy εἰλήφεσαν τὴν ἐπιτροπὴν τῶν ἐν Θράκῃ χωρῶν δ 
καὶ πόλεων" ὃ μὲν τά τε πλεῖστα τῆς μεσογείου καὶ τῆς παρα- 
P. 186 λέου πάσης ἄχρε τοῦ ἀχροτάτου Ῥοδόπης" ὃ δὲ Κανταχουζηνὸς 
|. ῥλίγα τῆς μεσογείου μόνης, ὁπόση τῆς Ὀρεστιάδος ἐστὶ περίοικος. 
ἐπὶ τούτοις στρατεύματα συνεχρότουν καὶ ὅπλα παρεσκευάζοντο 
καὶ στρατιώτας ἄλλους ξυνέλεγον, νεήλυδάς τινας, καὶ ὅπόσοι 10 
δι᾿ ἔνδειαν τῶν χρειωδῶν ἀπόμαχοί τε καὶ ἄπραχτοι διῆγον τὸν 
βίον" καὶ πρός γε ἔτε τοὺς μὲν οἰκειοτάτους καὶ πιστοτάτους αὖ-- 
Βτῶν φύλακας ἐποιοῦντο τῶν πόλεων" τοὺς δ᾽ ὑπόπτως ἔχοντας 
πρὸς ἀντίστασιν τῶν μελετωμένων ἄλλαις ἄλλως προφάσεσιν ὗπο-- 
βάλλοντες ἐξετίϑουν τῶν πόλεων. ταῦτα δ᾽ ἐποίουν χηρύξαντες 15 
πρότερον ἔφοδον, νῦν μὲν τῶν Παριστρίων Σκυϑῶν, νῦν δὲ vav- 
τικῆς τινος δυνάμεως τῶν ἐξ ᾿Ασίας Τούρχων, Ty? ὑπὸ παραπετά- 
σματι τῇ τοιαύτῃ καλυπτόμενοε φήμῃ ἀνύποπτοί τε διατελοῖεν 
καὶ ἅμα ἐπαίνων ἄξιοι παρὰ τῷ βασιλεῖ γίγνοιντο προμηϑείας 
CfÉvexa καὶ σπουδῆς. ἀλλ᾽ ὃ μὲν Συργιάννης τοιαῦτα λανϑάνων 20 
ἐδραματούργει καὶ συχνὰ τῷ νέῳ ἐμήνυε βασιλεῖ λάϑρα τά τε 
πραττόμενα καὶ πραχϑησόμενα. 
D  £. Τῷ δὲ βασιλεῖ τὸν ἔγγονον βλέποντε ἀνεπιστρύφως τε 
ἔχοντα xal περιφρονητιχῶς ἐς τὰς αὐτοῦ διαχείμενον παρωινέσεις 
8. τὸ add. A. 18. τὸ add. A. 


tionum ac praemiorum promissionibus vicissim acceptis. (VIL) Quae cum 
in hunc modum inter eos convenissent, rem ipsam summa diligentia et alacri 
studio aggrediuntur. Ac principio Syrgiannes et Cantacuzenus, pecunia 
circumventis aulae proceribus, procurationem 'T'hracensium urbium et pro- 
vinciarum redimunt; ille maximam partem mediterraneae regionis et orae 
totius maritimae usque δὰ summum odopes sortitus; Centacuzenus vero 
exigua eaque mediterranea, quae Orestiadi adiacent. Deinde copias con- 
trahunt, arma parant, et novos milites colligunt, advenas scilicet quosdam 
et alios qui ob egestatem neque militarent, nec quicquam rei gererent. Ad 
haec familiarissimos snos et fidelissimos custodiae civitatum praeponebant: 
eos vero qui suis consiliis adversaturi videbantur, alios aliis de causis Urbe ᾿ 
eliciebant. Quae antequam facerent, munc impressionem Scytharum Da- 
nubium accolentium, nunc Turcicae classis ex Asia adventum proclamabant, 
ut sub eius famae obtentu tanquam sub velo aliquo delitescentes, suspicionem 
vitarent, iidemque providentiae ac diligentiae erge laudari ab Imperatore 
mererentur. At Syrgiannes haec clam machinabatur, et iuniori Imperatori 
eubinde et quid actum et quid agendum esset nunciabat. 

5. Imperator autem, cum nepotem cerneret sua monita negligere et 
contemnere et in eadem semper inorum licentia perseverare, decrevit eum 





HISTONIAE BYZANTINAE VIII. 5. 808 


καὶ ἀεὶ τῇ συνήϑει τῶν ἠἡϑῶν αὐτονομίᾳ χρώμενον ἔδοξεν ἐλέγ-. Α. C. 
ξαντι πρότερον αὐτὸν ὑπὸ τῷ πατριάρχῃ καὶ τῇ συγκλήτῳ, ἔπειτα “(ὦ 
τῇ εἱρκτῇ παραπέμψαε δεσμώτην. ἀλλὰ τότε μὲν τὴν μελέτην — 1928 
ἐπέσχεν ὃ λογοθέτης τοῦ γενικοῦ Θεόδωρος ὃ Meroyírgc , ἀτε- P incon. 

5λεσφόρητον τὴν πρᾶξιν ἔσεσθαι μαντευόμενος διὰ τὴν τῶν ἡμερῶν E 
ἄνεσιν. ἀπόχρεω γὰρ ἦν καιρὸς, ónóre πρὸς εὐωχίας ἁβροτέρας 
καὶ ἀχρατοποσίας διδόασιν ἄνϑρωποι καὶ τολμηρότεροι γίνονταε 
διὰ τὴν τοῦ οἴνου παραφορὰν πρὸς στασιώδεις δρμάς" καὶ δέος 
εἶναι μὴ οὐ κατὰ γνώμην εὕρῃ τὴν ἀπόβασιν 7) μελέτη, τῆς τύχης 

10 ὡς τὰ πολλὰ τερατευομένης καὶ τἀναντία τῶν δοξάντων πολλάχις 

᾿ βλαστανούσης ἐξαίφνης. (.) 'O μέντοι λογοϑέτης τοῦ γενικοῦ P. 187 
ἄρτι τοῦ νεουργεῖν ἐπέπαυτο’ τὴν τῆς Χώρας μονὴν, ὅπόσος ὃ 
ἔνδον ἐτύγχανε κόσμος. ὅϑεν ἐφιλοτιμεῖτο συνδιανυκτερεύειν ἐν 
ταῖς παννυχίσιν ἔσϑ᾽ ὅτε μετὰ τῶν μοναχῶν. ἐπεὶ οὖν ἧκε τὸ τῆς 

15 πρώτης ἑβδομάδος τῆς τεσσαρακοστῆς σάββατον, ὅπότε δὴ καὶ V, 159 
ἔμελλε τῇ ὑστεραίᾳ κηρύττεσϑαι δημοσίᾳ τῶν ὀρθοδόξων ἡ μνήμη 
βασιλέων ὁμοῦ καὶ πατριαρχῶν, ἐληλύϑει καὶ οὗτος συνήϑως ἐς Β 
τὴν ἐξ ἑσπέρας ἐχείνης παννυχίδα. περὶ δὲ μέσας νύχτας ἅμα 
αὐτῷ συνισταμένων ἡμῶν καὶ τῆς δοξολογίας ἀκουόντων ἥκει τις 

80 ἐκ βασιλέως, καινοτέραν τινὰ κομίζων αὐτῷ ἀγγελίαν καὶ ζητῶν 
τὴν τῆς αὐτοῦ γνώμης κρίσιν. ,,ἄρτι γὰρ, φησὶ, ,,τῶν περὶ τὸν 
βασιλέα πελεκυφόρων καὶ στρατιωτῶν καὶ ξιφηφόρων καταδαρ-- 
ϑάνειν μελλόντων ἐξηνέχϑη χρεμετισμὸς πάντα περιηχῶν τὰ 
βασίλεια, ὡς ἐχπλαγῆναι πάντας τοὺς ἐν τοῖς βασιλείοις. ἀωρίας α 

1. ἐθῶν . 9. οὐ μὴ W. 18. ἐκείνην A. 


coram patriarcha et patribus conscriptis primum obiurgare et convincere; 
deinde in vincula et in carcerem coniicere. Caeterum id eius propositum 
theta generalis 'Theodorus Metochita tum inhibuit, quod eius rei exe- 
eutionem frustra susceptum iri auguraretur, ob solennem illis diebus morum 
dissolutionem. Etenim carnisprivii tempus aderat, cum lautioribus convi- 
viis et meracioribus poculis dediti mortales prae vini intemperantia facilius ad 
seditiones concitantur. Quare metuendum esae aiebat, ne inceptum ex sen- 
tentia haud procederet, quandoquidem fortuna plerumque prodigiis gaudens 
contrarios spei eventus soleret subito edere. d Desierst modo Logotheta 
eneralis monasterium Chorae omni ornamento interiore absoluto renovare, 
uocirca in pervigiliis nonnunquam illuc pernoctare cum monachis studebat. 
Prima igitur Quadragesimae hebdomade, cum dies sabbati advenisset, cuiua 
postridie orthodoxorum Imperatorum et patriarcharum memoria publico prae- 
conio commendanda erat, tum quoque ad illius noctis pervigilium Logotheta 
de more venerat. Atque ibi sub mediam noctem cum et nos adessemus, et 
doxologiam una cum eo audiremus, quidam ab Hiperetore adest, novum illi 
nuncium apportans, et eius sententiam exquirens. ,,Modo enim," inquit, ,,cum 
Imperatori bipenniferi et milites εἰ ensiteri cubitum ituri essent, tantus su- 
bito hinnitus circa palatium exauditus est, ut omnes quotquot intus erant per- 





804 NICEPHORI GREGORAE 


A. M. γὰρ οὔσης πολλῆς xal μὴ παρόντος τῶν ἵππων τινὸς, οὔτε τῶν 
ΟῚ βασιλικῶν, οὔτε τῶν συγχλητικῶν, οὔτε ἐντὸς βασιλείων, οὔτε 
6886 πρὸ τῶν πυλῶν, ϑόρυβον τὸ τοῦ πράγματος παράδοξον ἐνεποίησε 


Ip. Andro eraic τῶν ἀκουσάντων ψυχαῖς καὶ ἀλλήλων ἅπαντες ἐπυνθάνοντο, 


οὕπω δὲ τοῦ ϑορύβου πεπαυμένου καὶ δεύτερος ἐξηνέχϑη χρεμε- 5 
τισμὸς μείζων τοῦ πρώτου, ὡς καὶ αὐτὸν αὐτήχοον τῆς ἠχοῦς 

D γενέσϑαι τὸν βασιλέα καὶ πέμψαντα ἔρεσϑαι, εἴ τις εἰδείη, ὅϑεν 
ὃ χρεμετισμὸς οὗτος ἐν ἀωρίᾳ τοσαύτῃ. ἀλλ᾽ ἀκήκοε πλέον οὐδὲν, 
ἢ ὅτι παρὰ τοῦ ἵππου τοῦ γεγραμμένου περὶ ἕνα τῶν βασιλείων τοί- 
χων πρὸ τοῦ εὐὔχτηρίου τῆς Νικοποιοῦ ϑεοτόκου " ἵππον δὴ λέγω 10 
τοῦτον, ᾧ ἐποχεῖσϑαι κάλλιστα Γεώργιον τὸν τοῦ Χριστοῦ μάρτυρα 
εἴργασται πάλαι Παῦλος ἐκεῖνος ὃ τῶν ζωγράφων ἄριστος. πρὸς 
ταῦτα 0 λογοθέτης χαριεντισάμενος, ὡς εἴώϑει πρὸς τὰς τοῦ 

Ἑ βασιλέως ἐρωτήσεις, ,συγχαίρω σοι, ἔφησεν, ,,ὦ βασιλεῦ, τῶν 
μελλόντων ἕνεκα τροπαίων. οὐδὲν γὰρ ἕτερον οἶμαι σημαίνειν, 15 
φησὶ, τὸν παράδοξον τοῦτον τοῦ ἵππου χρεμετισμὸν, ἢ σὴν 
βασιλικὴν ἐχστρατείαν κατὰ τῶν τὴν ἡμετέραν 1olav λεηλατούν- 
τῶν “γαρηνῶν."  (T.) Ταῦτα ὃ βασιλεὺς ἀκηκοὼς μειραχίσχον 
ἕτερον αὖϑις πρὸς αὐτὸν ἐπεπόμφει" ,,σὺ uiv," λέγων, ,,εἴτ᾽ 

Ἐμοὶ τὰ τῆς ϑυμηδέας ὡς ἔϑος λέγων, εἴτ᾽ οὐκ oid. ὅπως ταῦτ᾽ 20 
ἀποχρίνη, ἔοικας ἀγνοοῦντι. ἐγὼ δέ σοι τἀληθῆ μοε δοκοῦντα 
καταλέξω. ὡς γὰρ ἡμῖν οἱ ἡμέτεροι πατέρες παρέδοσαν καὶ ἄλ-- 
λοτέ ποϑ᾽ ὃ ἵππος οὗτος τὸν ὅμοιον ἐχρεμέτισε τρόπον, ὅπότε 
Βαλδουῖνος ὃ τῶν “ατίνων ἄρχων ὑπὸ τοῦ ἐμοῦ πατρὸς καὶ βα- 


δ. een] οὕτω W. 411. τὸν add. Α, 24. τοῦ iuo9 À., τοῦθ 


Mov vv. 

cellerentur.. Intempesta enim nocte, cum neque Imperatorii neque Senato- 
rii equi nec in ipso palatio, nec ante fores essent, improvisa res animos 
audientium perturbavit, et universi quidnam rei esset sese mutuo interro- 
garunt. Eo tumultu nondum sedato, alter hinnitus priore maior exauditus, 
cuius sonus ad ipsiusmet Imperatoris aures pervenit. Quamobrem ille mi- 
sit sciscitatum , unde iste hinnitus tam alieno tempore. Sed nihil aliud 
audivit, nisi editum eum fuisse ab equo, qui iu palatii pariete ante sacellum 
Deiparae Nicopoeae pictus foret: illam dico equum, cuius tergo Georgium 
Christi — pulcherrime insidentem Paulus ille pictorum praestantis- 
simus olim effinxit." Ad haec Logotheta iocatus, ut solebat ad Imperatoris 
interrogationes: ,, Gratulor tibi," inquit, ,, Imperator, futuros trtumphos. 
Monstrosum enim istius equi hinnitnm nihil aliud indicare reor, nisi tuam 
adversus Agarenos Ásiam nostram populantes Imperatoriam expeditionem." 
11.) His Imperator auditis, alio adolescentulo ad eum misso : ,,Tu qui- 
em," inquit, ,,isto responso, sive ut soles mei exhilarandi gratia, sive alia 
de causa dato, rem videris ignorare. Ego autem quid verum esse censeam, 
᾿ tibi dicam. Nam ut patres nostri nobis tradiderunt, equus iste alias etiam 
ad eundem modum binniit, cum Imperator pater meus Balduino Latinorum 


HISTORIAE BYZANTINAE VIII. 5. $05 


σιλέως ἔμελλεν ἀφαιρεῖσϑαι τὴν μεγαλόπολιν ταύτην. πρὸς γὰρ Δ. C. 
τὸ παράδοξον τῆς ἀκοῆς συχνόν τινα χρόνον κἀκεῖνος ἐϑορυβεῖτο, “Τὸ 
κακὸν οἰωνὸν ἑαυτῷ λογιζόμενος τοῦτο, ἔπειτ᾽ ἐν οὐ μαχρῷ τῷ 1398 
χρόνῳ τὸ πέρας εἶδε τὸν οἰωνὸν κατὰ τῆς αὐτοῦ κεφαλῆς ἐκτοξεύ- Ὁ. Ἀράτου, 
ὅσαντα, ὅτε πορϑουμένην τὴν μεγαλόπολιν ἑώραχε ταύτην ὑπὸ P. 188 
Ῥωμαίων." ὃ δὲ λογοϑέτης οὐδὲν ἔχων πρὸς ταῦτα ἀποχρίνασϑαι, 
υ»»ἄπιϑι,᾽ ἔφη πρὸς τὸν ἄνθρωπον, ,»ἕν γε τῷ παρόντι. ἐγὼ δ᾽ 
ἐς τὴν ὑστεραίαν τὰς ἐμαυτοῦ χομίσω τῷ βασιλεῖ ἀποχρίσεις.᾽" 
ἀλλὰ καὶ ὃ περὶ τὴν ἑῴαν ἀκρόπολιν ἱστάμενος κίων, ἐν ᾧ λόγος 
10róv τοῦ Βύζαντος πάλαι σταϑῆναι τοῦ κτίσαντος τὸ Βυζάντιον B 
ἀνδριάντα, πρὸ πολλῶν καὶ αὐτὸς ἤρξατο σείεσϑαι ἡμερῶν καὶ 
ἐπὶ πολλαῖς δ᾽ ἐμφανῶς ἐσείετο ταῖς ἡμέραις, πάντων συντρε- 
χόντων xul ϑεωμένων. — (41.) "End δ᾽ ἐς τὴν ὑστεραίαν ὃ μέγας 
ἀφίκετο λογοθέτης πρὸς τὸν βασιλέώ, ἅττα μὲν αὐτοὶ xard μόνας 
15 ἐχοινολογήσαντο πρὸς ἀλλήλους τότε μὲν οὐδεὶς ἔγνω τῶν πάντων" 
ἐχ σημείων μέντοι τινῶν στοχάζεσθαι ἡμῖν ἐξεγένετο ὕστερον, wc 
βιβλία τινὰ χρησμολογικὰ ἐθεάσαντο, ἐν οἷς τινα τῶν μελλόντων C 
ἀσαφῶς τε καὶ αἰνιγματωδῶς nap" ὕτων δήποτε ἐξετέϑησαν * καὶ 
ἐπὶ τούτοις ϑεμάτιον ἐξέϑεντο, δι᾿ ὃ τῶν ἀστέρων τοὺς δρόμους V. 158 
30 ἐρευνῶσιν ἄνϑρωποι καὶ μελλόντων κερδαίνουσι πρόγνωσιν " ἐξ ὧν 
ἐχϑρικήν τινὰ ἔφοδον ἐτεχμήραντο καὶ τῶν κοινῶν πραγμάτων 
κυχεῶνα καὶ ὁποιονδή τινα τῆς βασιλικῆς ἡγεμονίας κίνδυνον, 
οὗ yàg συγῆχαν ὡς ὃ βασιλεὺς ὃ νέος “ἀνδρόγικός ἐστιν ὁ ταῦτα!ν 
κεφαλὴρ add. A. 6. δὲ add. A. 7. τὸν] πρὸρ add. W. 


4. 
13. ὁ λογοϑ. ἀφίκ. παρ. A, 19, διὸ τῶν orig. A,, δι’ ὧν 
ἀστερ. W. ; 


principi Urbem hanc magnificentissimam erepturus esset, Θυΐρρο et ille 
᾿ rei auditae insolentia aliquamdiu perculsus trepidavit, sinistrum illud omen 
esse cogitans: nec multo post in caput suum eífusas augurii minas ipso 
eventu expertus est, cum eandem hanc praeclaram urbem a Romanis va- 
stari vidit."  Logotheta quoniam ad haec quid responderet non habebat, 
,8bi nunc," homini illi dixit, ,,crastina die egomet meum responsum Im- 
eratori perferam." Quin et columna ante orientalem arcem erecta, ia qua 
B ysantis illius nempe qui Byzantium condidit, statuam olim positam fuisse 
fama est, ante multos dies et ipsa commoveri coepit: quae agitatio per dies 
complures manifesta extitit, omnibus ad spectaculum concurrentibus, (1V.) Po- 
stridie, cum magnus Logotheta ad Imperatorem venisset, tum quidem quid 
rivatim inter se collocuti fuerint, nemo omnium scivit: post tamen ex in- 
iciis quibusdam coniicere nobis licuit, eos fatidicg quaedam volumina in- 
spexisse, quibus futurae res incerto auctore obscure et per ambages expo- 
nerentur: deinde figura astrologica delineata, qua astrorum cursus indagare 
et praenotionem futurorum colligere homines solent, hostium adventum et 
reipublicae confusionem futuram auguratos esse, et qualecunque Imperatorii 
principatus discrimen. Neqye enün animadvertebant Imperatorem Andro- 


Nicephorus Gregor. ἢ ol. I. 20 


306 NICEPHORI GREGORAE . 


À. M. ποιήσων, τοῦ ϑεοῦ τὰ τοιαῦτα τρόποις ἀῤῥήτοις συγχρύπτοντος. 
ig ὅϑεν πολὺν ixagnocavro φόβον καὶ ϑύρυβον λογισμῶν. ὃ ydo 


6836 λογοϑέτης μεστὸς ἐννοιῶν ἐκ τῶν βασιλείων οἴκαδε ἐλϑὼν ἐκάϑητο 
| green 1 ἢ )πιπολὺ σιωπῶν xal μηδ᾽ ὅλως μηδὲν πρὸς οὐδένα φϑεγγόμενος * 
᾿ ἀλλὰ στρέφων λογισμοὺς ἀεὶ περὶ τὸν νοῦν συχνοὺς καὶ τῶν utà- 5 
λόντων πλήρεις κωφῷ τε καὶ μηδὲν αἰσθανομένῳ τῶν παρόντων 
Ἐἀτεχνῶς ἐῴκει" καὶ ταῦτα τῆς συζύγου μετὰ τῆς ϑυγατρὸς πανυ- 
περσεβάστης καὶ τῶν υἱέων παραχαϑημένων κατὰ τὸ εἰωθὸς καὶ 
ἱλαράν τινα καὶ μειδιῶσαν ἐχδεχομένων γλῶσσαν ἀκηκοέναι, ὀψὲ 
᾽ ἀναγκασϑεῖσα 7] σύζυγος, αὐτὴ μὲν ἀφελῶς ὑπὸ φύσεως ἔχουσα 10 
πρὸς τὸ λέγειν, διένευσε πρὸς τὴν ϑυγατέρα τὴν πανυπερσεβάστην, 
Ε φϑέγξασϑαί τε τῇ χρείᾳ καὶ τῷ καιρῷ πρόσφορον. ἦν γὰρ αὕτη 
γεάζουσα μὲν τὰ τῆς ἡλικίας, ἀλλ᾽ οὖν ἐπὶ μέγα συνέσεως ἥχουσα 
καὶ γλῶτταν παρὰ τῆς φύσεως εὐτυχήσασα οὐκ αὐτῇ μᾶλλον ἢ 
Πυϑαγόρᾳ καὶ Πλάτωνι καὶ τῶν σοφῶν τοῖς τοιούτοις μάλα 15 
προσήχουσαν. ἢ δὴ καὶ διάρασα πρὸς τὸν πατέρα τοὺς ὄφϑαλ'- 
μοὺς ἔλεξε τοιάδε. (E.) ,,Ἰολμηρὸν μὲν ἴσως xol προπετείας 
δόξειεν ἄν πως μεστὸν, ὦ πάτερ, ϑυγατέρα νεάζουσαν ἔτι πρὸς 
πατέρα παῤῥησιάζεσθαι καὶ ἀμαϑίᾳ συζῶσαν γλῶσσαν ἀτενίζειν 
P. 189 πρὸς τὸν τῆς σοφίας Ὄλυμπον. ἐπεὶ δ᾽ ἢ τε μήτηρ προτρέπει 30 
καὶ μετὰ τοῦ πράγματος ὃ καιρὸς ἐπιτίϑεται, φϑέγξομαι τό γε 
εἷς δύναμιν ἧκον. ἵνα τί γὰρ ἐπὶ τοσοῦτον σιγῶν, σοφώτατε 
πάντων ἀνθρώπων, ἀνέχῃ μὲν γνωσιμαχεῖν ἐπὶ σαυτῷ καὶ κατα- 
τήκειν σαυτὸν, κοινωνεῖν δ᾽ ἡμῖν οὐκ ἐθέλεις τῆς γνώμτς, ἵνα 
1. ἀποῤῥήτοις Α. 


nicum juniorem id esse facturum; Deo videlicet ineffabilibus modis talia 
occultante. Unde magnopere territi et perturbati sunt. Nam Logotheta e 
palatio plenus cogitationum domum reversus longo tempore tacitus sedit, 
nemini ullum verbum loquens; sed multiplices curas subinde animo volvens; 
in futuri meditatione totus; plane similis muto et surdo, nec quicquam sen- 
tienti eoram, quae corem ipso gererentur: idque uxore cum filia Panyper- 
sebasta et filiis de more assidentibus et hilarem ac iucundam aliquam vo- 
cem ab eo expectantibus. "Tandem coacta uxor, ipsa quidem parum natura 
sua eloquens, filiae Panypersebastae innuit, ut pro re ac tempore aliquid ' 
opportuni loqueretur. Nam erat illa quidem iuvenis aetate, sed peringe- 
niosa; et eam dicendi vim & natura acceperat, quae ipsam non is quam 
Platonem aut Pythagoram, aut eiusmodi viros sapientes deceret. au- 
tem oculis hiscentibus patrem intuens sic exorsa est: (V.) ,,Audaciae for- 
san et temeritatis summae esse videatur, o pater, me filiam adolescentulam 
liberius apud te proloqui, et eam, cuius lingua alumna sit imperitiae, ocu- 
Jos intendere audere adversus altissimam sapientiae arcem. Sed cum et mater 
hortetur, et tempus resque ipsa postulet, dicam ut potero. Quianam, sa- 
pientissime omnium mortalium, tamdiu tacitus sedes, tuumque ipsius animum 
excrucias et moerore conficis: nec tuam nobis «entem communicas, ut istius 





HISTORIAE BYZANTINAE VII. 5. δ07 


xul τῆς λύπης ἡμεῖς σοι γενόμεναι κοινωνοὶ χουφότερογ καταστή- ΑΔ. C, 
σωμέν σοι τὸ πάϑος; πολλὴν γὰρ ἡμῖν ἢ τῶν ὄψεων σύγχυσις ὦ 
καὶ ἡ τῆς γλώττης ἀσφάλεια μηνύεε σαφῶς τὴν ἐν τῇ ψυχῇ σοῦ 1398 
τῆς λύπης ἀχμὴν 7j τῆς καρδίας χειρωσαμένη τὼ καίρια, xad "αν. dto 
δπερ ἀχρόπολιν ἢ ῥίζαν τινὰ καὶ σύνδεσμον τῶν ζωτικῶν τῆς yv-B —— 

χῆς δυνάμεων, χάϑηται ἀναπόσπαστα ἐπιβοσχομένη τὴν ὥραν : 
τῶν λογισμῶν xal συνθολοῦσα τὰς περιόδους αὐτῶν καὶ ἐμβρι-- 
ϑὲς ποιοῦσα τὸ ἡγεμονικόν, ὥσπερ δ᾽ ἔλαιον καὶ κηρὸς καὶ χαλά- 
μὴ καὶ χόρτος πυρὸς ἐπεφύχει τροφὴ, οὕτω καὶ σιωπὴ περὶ τὴν 

10 ψυχὴν ἡϑροισμένους εὑρίσχουσα τῆς λύπης τοὺς ἄνθρακας, xa-C 
ϑάπερ ὕλην αὐτοῖς καὶ τροφὴν ἑαυτὴν χορηγεῖ, μηδαμῇ διὰ γλώτ- 
τῆς ἐξιέναι παραχωροῦσα τὸν ἐγγινόμενον ἐχεῖϑεν χαπνὸν τῇ ψυχῇ. 
σὺ γοῦν, ἵνα μὴ τῷ χρόνῳ τὸ πάϑος ἰσχὺν εἰληφὸς βλάβην ἀνέλ-: 
πιστὸν ἐπιφέρῃ, διανάστηϑι πρὸς ϑεοῦ καὶ γενοῦ σαυτοῦ, οὗ 

1δγὰρ có» τὴν εὐγένειαν τῆς φιλοσοφίας εἰς τοιαύτην κατασπᾷν 
σμιχροπρέπειαν καὶ ἀωρίαν τοσαύτην τοῦ ταύτης κατασκεδάζειν 
σεμνώματος. πέφυχε γάρ nog τὸ τῆς λύπης δεινὸν ῥᾷστα τῇ ἢ 
παρατάσει τῆς σιωπῆς πολλαπλασιάζεσθαι, χωρεῖ γὰρ ἀνατρέχον 
ἐπὶ τὰ ἔνδον ἀεὶ δίκην ἕλχους καὶ οὐ πρότερον ἀφίσταται τοῦ 

40 πάντα νέμεσϑαι λάϑρα τὰ πρόσω, πρὶν ἂν καὶ αὐτοὺς, ὡς εἶτ 
πεῖν, διέλϑῃ τοὺς μυελοὺς τῆς ψυχῆς καὶ αὐτὰ τοῦ ζώου τὰ 
καιριώτερα χατατροπώσηται μόρια, καὶ εἰ μέν τι τῶν ἀποῤῥήτων 

, ἐστὶν, ἄλλοις χρεὼν εἶναι ἀπόῤῥητον" ἡμῖν δὲ τοῖς σοῖς καὶ μάλα V. 154 

ἥκιστα.) (ς΄.) Τούτοις καὶ τοιούτοις πλείοσι καὶ τοιαύτῃ παλάμῃ E 


11. τρυφὴν W. in mg. ξαυτῇ W. 12. προχωροῦσα W., et 
in mg. συγχωροῦσα. 14. ἐπιφέρῃ A, ἀναφέρῃ W, 


fristitise parte in nos recepta doloris sensum levemus? Nam et pertur- 
batio vultus tui, et linguae silentium satis declarant, quam vehemens sit 
animi toi dolor, qui intimum cor velut arcem quandam aut potius velut ra- 
dicem ac vinculum vitalium animae facultatum invasit, atque ibi penitus 
infixus ingenii florem depascitur, cogitationes" confundit et nobiliorem 
animi aggravat. Ut autem oleum et cera et stipula et foenum flam- 
mam alunt, ita et silentium collectos in animo doloris ignes nactum mate- 
riam quasi ipsis et nutrimenta suppeditat, nec sinit offusum inde animo 
fumum per linguam exhalari. Quare tu, ne affectus iste tempore confirma- 
tus inexpectatum damnum apportet, per Deum exsurge, et animum fene 
Neque enim tuum est, philosophiae nobilitatem ad tantam humilitatem de- 
licere, illiusque maiestatem intempestivis doloris maculis aspergere: cuius 
68 natura est, ut continuatione silentii multiplicetur. Subinde enim ulceris 
inster interiora invadens, obvia quaeque clam depascere non prius desinit, 
uam ad ipsas ut ita dicam animae medullas penetrarit, et vitalia hominis 
absumpserit. Quod si arcani aliquid est, aliis arcanum esto: nobis vero tuis 
haudquaquam." (V.) His et pluribus huiusmodi verbis generosa illa filia , 


808 NICEPHORI GREGORAE 


À. M. τῆς γλώττης ἡ γενναία ἐχείνη ϑυγάτηρ τὰς τοῦ πατρὸς ἀκοὰς ua- 
6791 λάξασα κατὰ τὸ ἐγχωροῦν παρὰ τοσοῦτον τῆς διανοίας ἐκείνου 
6836 χαϑήψατο καὶ ὥσπερ ἀπὸ βαϑέος ἀνηρτήσατο ὕπνου, παρόσον 
a rdorn, "Gif xal ϑαυματοποιῶν παῖδες οἱ μὲν τοῖς πλήκτροις ἐκ ϑαλάτ-- 
τῆς τοὺς ἰχϑύας ἀνασπῶντες, οἱ δὲ τοὺς ὄφεις ἐκ τῆς λόχμης" δ 
ὡς ἐκεῖνον μικρὸν τῆς λύπης χαλάσαντα τῇ γλώττῃ δοῦναι τὸν 
Εγοῦν καὶ τὰς ῥήσεις ἐκείνας βραχὺ τοῦ Ἰὼβ ὑπαλλάξαντα, ὥς, 
,»» ἀπόλοιντο,᾽ φάναι, ci ἡμέραι ἐκεῖναι, 0v αἷς γυναιχί τε 
συνήφϑην καὶ τέχνων ἐγενόμην πατήρ. ῥᾷστα γὰρ ἂν μὴ παρόν- 
τῶν αὐτῶν τἀμαυτοῦ διεϑέμην. νῦν δὲ τοσούτου διὰ ταῦτα πε-10 
οιδῥέοντος ὄχλου φροντίδων, οὖχκ οἶδα πῶς ἂν διαφύγοιμι τὴν 
ὅπως ποτὲ καὶ δϑενοῦν ἀπειλουμένην ἐπενεχϑήσεσϑαι ὅσον οὐδέπω 
κακίστην πραγμάτων φοράν. μέλλειν γὰρ ἔφοδόν τινα βαρεῖαν 
εἴτ᾽ ἐχ ϑαλάττης, εἴτ᾽ ἐξ ἠπείρου, ἐχϑρῶν μὲν, οὐκ οἶδα δ᾽ 
ὅτων, ἐπαναστήσεσϑαι xoJ^ ἡμῶν καὶ πάντα καχῶς συνταρά-15 
P. 190 ξειν τὰ xoa9? ἡμᾶς, καϑάπερ δλχάδα μεγάλην ἐπειδὰν ἐπὶ πίντου 
λαβὼν ἀγκυρῶν ὀρφανὴν ὑβριστὴς ἄνεμος μαίνηται xarà τῶν 
ἱστίων καὶ καταχορεύῃ τοῦ κύματος." ταῦτα εἰπὼν ἐσιώπησεν 
αὖϑις, κλαπεὶς ὥσπερ τὸν νοῦν ὑπὸ τῶν λογισμῶν ἐχείνων καὶ 
ἐχλαϑόμενος ἑαυτοῦ καὶ τῆς γλώττης" καὶ ἀναστὰς εἴσήει μεστὸς 90 
ἀϑυμίας ἐπὶ τὴν κλίνην, ἐφ᾽ ἧς καὶ κατέδαρϑε μέν" καϑεύδειν 
Β δ᾽ οὐχ εἶχε μέχρι πολλοῦ.  (Z.) Ἐγὼ δ᾽ ἐς ὑστεραίαν πάντα 
ἐμεμαϑήκειν xarà τὸ εἰωϑὸς ἀφιχόμενος. ἄπγειν γὰρ συνεχέστε-- 
ρον ἐς τὴν τοῦ ἀνδρὸς ὅμιλίαν. ἀφ᾽ οἵ γὰρ περὶ »λείονος ποιη-- 


7. ὡς om. Α, 4138. Ad μέλλειν eopple προορῶ. BOIV. 15. iza- 
ψαστήσεσθαι À., ἐπανασεήσασϑθαι W. 421. κοτέδραμεν W. 


cum aures patris mulsisset, sic ferme illius animum movit, et ex profundo 
quasi sommo excitavit, ut ex mari pisces & piscatoribus, e silva colubri a 
praes niociots plectrorum vi extrahuntur. Itaque ille sedato paululum 

olore animum linguae commodavit, ut Iobi verba parum immutata profer- 
ret. ,Pereant," inquit, ,,dies illi, in quibus uxorem duxi, et liberos eusce- 
pi: qui si non essent, facillime rebus meis consuluissem. Nunc vero tanta 
curarum turba ob ea ipsa incumbente ignoro, qua ratione effugere possim 
pessimam cladem, quae mihi incertum unde et quomodo mox statim infere- 
tur. Imminet enim gravis nobis impressio hostium nescio quorum, sive terra 
sive mari adventantium, qui res nostras pessime turbabunt: ac si magnam 
onerariam ancoris destitatam in medio mari protervus aliquis ventus depre- 
hendat, etin vela furiosus irruens fluctibus agitatis debacchetur." His dictis 
Tursus obticuit, cogitationibus illis mente propemodum alienata: et sui 
ipsius suneque linguae oblitus surrexit, seque in lectulum contulit ac recu- 
buit: diu autem insomnis mansit. (VII.) go vero postridie de more ad 
eum ingressus omnia cognovi. Etenim eum frequens colloquendi causa invise- 
bam. Quippe ex quo pluris ab eo factus et in Chorae monasterio, quod 





HISTORIAE BYZANTINAE VIIL 5. 809 


σάμενος ἐμὲ κατὰ τὴν αὐτῷ νεουργηϑεῖσαν μονὴν τῆς Χώρας 
φέρων κατῴκισε, πολλὴν ἔπειτα τὴν στοργὴν ἐδείκνυ πρὸς ἐμὲ 
καὶ ἱλαρὰν τὴν διάϑεσιν καὶ μικροῦ τοῖς αὐτοῦ παισὶν ἐπίσης ἐδί- 
δου τὴν σχέσιν κἀμοί" ὥστε καὶ ἀστρονομικὴν ἐπιστήμην μόνορἷ 
δ κατὰ τούσδε τοὺς χρόνους εἰδὼς ἐς τὸ ἀχρότατον οὐκ ἀπηξίωσερ 
μὴ οὐ μεταδοῦναι κἀμοὶ τοῦ τοσούτου πλούτου" ὥστε καὶ πολ-- 
λάχις ἐνεκαλλωπίσατο ἐπί τε τοῦ βασιλέως ἐπί τε τῶν ἐλλογίμων 
ἐμοῦ γε &vtxa , ὅτι διάδοχον τῆς αὐτοῦ σοφίας ἐπεποιήκει με. 
δείκνυσι δὲ τοῦτο σαφέστερον ἔν τε ταῖς πρὸς ἐμὲ τούτου ἐπιστο- 
10λαῖς ἔν τε τοῖς ἔπεσιν, ἃ πεποίηκεν ὕστερον ἐν τῇ ἐξορίᾳ αὖ- 
τοῦ" περὶ ὧν ἀριδηλότερον ἡμῖν ἐν τοῖς ἔμπροσθεν λελέξεται. 
διὰ ταῦτα τοίνυν ὀφείλων τἀνδρὶ μεγάλας τὰς ἀμοιβὰς τῶν κατὰ Ὁ 
δύναμιν οὐκ ἠμέλουν. ἀλλὰ προσήειν συχνά οἱ o) 'μόνον λογικῆς 
ἑΐνεκα ὁμιλίας, ἀλλὰ καὶ διακονίαν τινὰ ϑυμήρη πληρῶν αὐτῷ. 
15 ἐδίδασκον γὰρ τόν τε υἱέα καὶ ἣν ἔφαμεν αὐτοῦ ϑυγατέρα, τὰ 
τῶν ϑύραϑεν καὶ ἡμετέρων βιβλίων αἰνιγματώδη καὶ γρίφα δια- 
λευχκαίνων καὶ τὴν ἐκείνων νύκτα πρὸς ἡμέραν μεθαρμοζόμενος. 
ἦν γὰρ ἢ γυνὴ μεγαλοφυὴς ὁμοῦ καὶ φιλομαϑής" τὸ μὲν δῶρον 
τῆς φύσεως εἰληφυῖα, τὸ δὲ τῆς γνώμης. (Η.}) Ἐγὼ δ᾽ ἐκεῖνα 
40 ἀκηχοὼς ἔνϑους μὲν ὑπ᾽ ἐκπλήξεως ἐγεγόνειν" οὐκ ἔκρινα δ᾽ ὕμως 
δεῖν σιωπῇ τὸ πρᾶγμα παραδραμεῖν. ἀλλ᾽ ἰδίᾳ προσελϑὼν ἐκείνῳ, 
᾿»νἄλλους μὲν ignc," ἔφην, ,»,Ὦν τοῖς δεινοῖς καταπίπτειν, ὅσοι 
μὴ φιλοσόφοις λόγοις ἐχάλκευσαν τὴν ψυχὴν, οὐκ ἂν εἴη τῶν οὐκ 
εἰκότων. σὲ δ᾽ ὃν ἔδει πύργον ἀκλόγητον ἐν τοῖς τοιούτοις καϑί- 
45 στασϑαι καὶ χαρτερίας ὑπόδειγμα κράτιστον γίγεσϑαι τοῖς πολ-Ὲ 


Ἰ 


ille lastauraverat, collocatus fueram, magna deinde me benevolentia ac iu- 
cundo animi aífectu complexus paene liberis stis exaequaverat; adeo ut 
astronomicam disciplinam, quam solus eo tempore perfectissime norat, mi 

traderet, nec tantas opes invideret; et saepe cum apud Imperatorem tum 
s en proceres gloriaretur, me a se haeredem doctrinae suae institutum esse. 
Idque evidentius in suis ad me epistolis, et in versibus, quos postea exul 
fecit, declaravit: de quibus luculentius infra dicturi sumus, His igitur de 
causis, cum viro multum deberem, gratiam ei referebam quantam poteram ; 
adibamque eum crebro, non colloquendi tantum studio, sed etiam iucundi 
cuiusdam ministerii causa. Docebam enim et filium eius et quam dixi fi- 
liam , interpretabarque ipsis libros profanos pariter et sacros, ambigua et 
perplexa explicans, et obscuris lucem afferens. Xrat enim mulier et magno 
praedita ingenio, et discendi cupida: quorum alterum náturae, alterum 
voluntatis donum est. (VIIL) Illis vero auditis, quamvis. prae timore paene 
exanimatus, non tamen tacendum esse existimavi: sed ad illum privatim 
ingressus, ,, Alios fortasse, " inquam, ,,qui animos philosophicis rationibus 
non firmarunt, succumbere adversis rebus non mirum fuerit. 'Te vero, 
quem in eiusmodi calamitatibus velut turrim inconcussam stare , et fortis 


A. C. 
1232 
ad 
1328 
p.Andron, 


Senioris. 





810 NICEPHORI GREGORAE 


A. M. Aoi, ὅμοιόν τι πάσχειν τοῖς ἄλλοις, ϑειότατε ἄγϑρωπε, oix ἂν 
“δυναίμην αὐτὸς ἐπαινεῖν. εἰ δ᾽ ἐπὶ τῶν ἐμφανῶν καὶ παρόντων 
6836: χρῆναί φαμεν καρτερεῖν τὴν φιλόσοφον διάνοιαν, τί ἄν τις φαίη 
inp. Αμάτοι, περὶ τῶν μήπω παρόντων, ἀλλ᾽ ἐν ἀδήλοις ἔτι πυϑμέσι χρυ- 
V. 155 πτόντων τὴν ἔκβασιν; πολλὰ γὰρ κραίνει ϑεός " καὶ τὰ δοχη- 5 
ϑέντα oix ἐτελέσϑη" τῶν δ᾽ ἀδοκήτων πόρον εὗρε ϑεός. ai γὰρ 
P. 191 προαναφωνήσεις τῶν μελλόντων, ὅσαι δι᾽ ὀνειράτων καὶ ὅσαι διὰ 
μυρίων ἄλλων, ὡς ἴσμεν, γίνονται τρόπων, πολὺν ἐπισυρόμεναε 
γνόφον καὶ κύχλῳ αὐτῶν ὥσπερ σκηνὴν τιϑέμεναι τὴν ἀποχρυφὴν 
αὐτῶν, πολλοὺς τοῦ καϑήκοντος ἐξεμόχλευσαν καὶ πρὸς τὰς τῆς 10 
ἀληϑείας ἐναντίας ἐννοίας βαδίζειν παρέπεισαν " καὶ οἵ μὲν τοῦ 
τέλους εὐτυχοῦς παρ᾽ ἐλπίδα πεπείρανται" οἱ δὲ τοὐναντίον. 
οἶσϑα γὰρ τά τε ἄλλα καὶ ὡς ᾿4λεξάνδρου τοῦ Ἰαχεδόνος ἐξιόν-- 
Βτος ἤδη κατὰ Τύρου κόραξ ἐξ αὐτομάτου πετόμενος ἄνωθεν ῥίψας 
ὀστοῦν ἐπάταξε τὴν αὐτοῦ χεφαλὴν, καὶ ἔδοξε τοῖς ὀρνιϑοσχόποις 15 
καὶ μάντεσι τοῦτο κακὸς οἱωνὸς καὶ ἀπηγύρευον ἤδη τὴν πεῖραν. 
0 δὲ καὶ ἀπήει καὶ πόνους ὑπέστη καὶ πολιορκήσας εἷλεν αὐτήν. 
Ἕλληνες πάλαι Περσῶν ἐπιόντων ἤλπισαν ἐς πυϑμένας ϑαλάττης 
αὐταῖς ναυσὶ καταδύσεσϑαι πρὸ τῆς Σαλαμῖνος ἀπειλούσης τέκνα 
Ογυγαικῶν ἀπολέσειν. ἀλλὰ παρὰ πᾶσαν ἐλπίδα τοὺς ἐναντίους 90 
κατετροπώσαντο καὶ ὅλας βίβλους μεστὰς τῶν οἰχείων ἀφῆκαν 
τροπαίων. Κροῖσος ὃ “υδὸς ἤλπισε τὸν “Ἅλυν διαβὰς μεγάλην 
ἀρχὴν καταλύσειν τοῦ Κύρου" ὃ δὲ καὶ τὴν οἰχείαν ἀπέβαλε. Ῥω-- 


14. τῆς ante Τύρου add. W., om. A. 16. ἤδη om. A. 


animl exemplum vulgo praebere oportebat, eodem modo quo caeteros affici, 
divine vir, laudare haud possum. Quod si manifestis et praesentibus in 
rebus forti esse animo philosophum oportet, quid de iis dicemus quae non- 
dum adsunt, sed eventu adhuc incerto delitescunt ἢ Multa numen perficit : 
&c ea quidem, quae expectabantur, ad exitum non perducta sunt: quae vero 
nemo expectabat, eorum perficiendorum rationem reperit Deus. Nam fu- 
turarum rerum praedictiones, sive per somnia, sive aliis modis, qui ut scimus 
innumeri sunt, fore aliquid significetur, multa caligine involutae et ob- 
&curitate propria velut amictu quodam circumfusse multos ab officio de- 
pes et in errorem induxerunt; unde alii praeter spem exitum fe- 
icem scena sunt, alii vero contrarium. Nosti enim cum alia, tum 
ut Alexandrum ad oppugnationem "Tyri abeuntem corvus fortuito et sua 
sponte advolans deiecto in caput osse perculerit: quod augures et vates 
malum omen interpretati coeptis desistere iubebant. Ille vero nihilominus 
abiit et laboribus exantlatis urbem obsessam expugnavit. Graeci olim, 
€um a Persis invaderentur, in fundum maris se cum j,sis navibus ante Sa- 
Jaminem, quae mulierum liberis exitium minabatur, demersum iri sperave- 
Yunt. lidem praeter omnem spem victis hostibus totos libros suis trium- 
phis referserunt. Croesus Lydus magnum Cyri imperium eversurum se 
confidebat, ubi Halyn fluvium transgreasus foret. Sed et suum regnum ami- 


HISTORIAE BYZANTINAE VIII. 5. 811 


μαῖοε πάλαι φλεγομένης τῆς Ἰταλίας ὕπ᾽ iyrifov τοῦ Kagyn- Α. C. 
δονίου καὶ μονονοῦ πρὸ ὀφθαλμῶν καὶ αὐτὴν τὴν τῆς Ῥώμης pg 
ἰδόντες κατασκαφὴν τοῦ πλείστου παρ᾽ ἐλπίδα τῆς οἰκουμένης 1398 
κατέστησαν αὐτοχράτορες. «Αὔγουστος ὃ μετὰ Καίσαρα δεύτερος. DN 
5 μοναρχήσας ἐν Ῥώμῃ “Αντωνίου καὶ Κλεοπάτρας ἐπιόντων κατ᾿ Ὁ ᾿ 

αὐτοῦ μετὰ βαρείας δυνάμεως ναυτικῆς τε καὶ ἠπειρωτικῆς φόβῳ 

τὸ ζῇν ἀπειπάμενος, ὃ δὲ καὶ τοὺς ἐχϑροὺς παρ᾽ ἐλπίδα νενίκηκε 

καὶ ἅμα τὴν ἐχείνων ἀρχὴν προσειλήφει, “«Ἰιβύην φημὶ καὶ "ΞΑσίαν. : 

καὶ τί δεῖ τοὺς ἱεροὺς τῆς προνοίας λόγους καταριϑμεῖν; ἣ τὰ 
τοχαϑ᾽ ἡμᾶς διοιχοῦσα ὕπερ οὐκ ἴσμεν εἴωθεν ἐπιφέρειν τοῖς ἥμε- 

τέροις πράγμασι τέλος " νῦν μὲν ὅπερ ἠλπίκαμεν " νῦν δ᾽ ὃ μή E 

καὶ νῦν μὲν σὺν ϑατέρῳ ϑάτερον, νῦν δ᾽ ἀντὶ ϑατέρου ϑάτερον. 

ὥσπερ ἂν εἴ τις ἐκ τοῦ Πειραιῶς τὸν ἀπόπλουν ἐς τὸν «Αϊγαῖον 

ποιεῖσϑαι ἐβούλετο, τὸν δ᾽ ἔπειτ᾽ ἐς Κρήτην καὶ Σαρδὼ τῶν 
15 ἀρκτικῶν ἀπήνεγχαν πνευμάτων ai πηγαὶ μὴ πάνυ τοι πρόσδοκή- 

σαντα. καὶ γὰρ τοιοῦτος κύβος πᾶσαν ἐπιπορεύεται γῆν ὁμοίως 
᾿ ἀεὶ καὶ ϑάλατταν. καὶ σοὶ τοίνυν προσδοκήσαντι λυπηρὰ ἴσως! 

ἀνατελεῖ τὰ χρηστότερα καὶ τὸ τοῦδε τοῦ σπέρματος κατηφὲς 

ὅλους γεωργήσεε χοίνικας εὐφροσύνης. ἰσομοιρίαν γὰρ δεῖ ταῖς 
90 τῶν μελλόντων ἐλπίσι χαρίζεσϑαι καὶ μὴ καϑάπαξ. μόνοις διδόναι 

τοῖς ἀηδέσιν ἢ τοῖς χρηστοῖς. ἔπειτα καὶ ὡς δοκεῖ τῷ σοφῷ Εὖρι- 

πίδῃ, λόγος ὁ αὐτὸς ἔκ τ΄ ἀδοξούντων xüx τῶν δοχούντων ἰὼν 

οὐ ταὐτὸν σϑένει. πάντες μὲν γὰρ πάντα φάσκοντες ἕνα που 

μόλις ἢ καὶ δύο ταράξαιεν ἄν. σὺ δ᾽ ὅτε καὶ τῶν ἀποῤῥήτων 

15. καὶ pro μὴ W. — 94. ἂν om. A. 


sit. Romani olim, cum Italia ab Hannibale Carthaginiensl incendiis vásta- 
retur, et ipsius Urbis excidium tantum non oculis suis obversari cernerent, 
. maximae partis orbis terrarum domini praeter opinionem evaserunt. Áu- . 

uen ; qui post. Caesarem secundus Romae regnavit, cum ab Antonio et 
/Jleopatra magnis exercitibus terra marique peteretur, desperata vita, ef 
hostes praeter spem vicit, et illorum principatum etiam occupavit, Libyam 
inquam et Asiam. ἘΠῚ quid opus est sacras providentiae rationes recense- 
re Y quae rea nostras gubernat et eo fine concludere solet, quem ignoramus, 
nunc sperato, nunc insperato: et nunc alterum cum altero miscet; nunc pro 
altero alterum tribuit: non secus ac si quis Piraeo egressus Áegaeum 
mare tralicere instituat; septentrionalium autem ventorum vi in Cretam et 
Sardiniam praeter expectationem deferatur. Nam talis inconstantia et ter- 
ras et manca perpetuo pervagatur. Ajuamobrem tibi forsitan etiam dete- 
riora metuenti meliora contingent: ef isthaec tristitiae sementis uberem 
laetitiae messem producet. Futura enim in aequilibrio quodam collocanda 
sunt, nec in iucunda nec in tristia nimis inclinante animo. Deinde uf 
sapientissimus Euripides pronunciat, eadem oratio sb obscuro ant 

nobili habita non idem RBuctoritatis habet. Omnes enim omnia dicen- 
do vix unum atque elterum commoveant. Τὺ vero, ut arcanorum Impe- 





612 NICEPHOR! GREGORAE 


A.M. τῷ βασιλεῖ κοινωνὸς καὶ ἅμα τῶν ἀστρονόμων χράτιστος ῥᾷστα 
ΕἿΣ τὰς τῶν ὅλων ψυχὰς ἐς βυϑοὺς ἀνατρέψαις ἂν ἀπογνώσεως. d 
6836 γοῦν μὴ διὰ σὲ, ἀλλὰ τῶν ὕλων γε ἑΐνεκα πρὸς τὸ χαριέστερον 

ἴωρ. πάγου 777 μετὰ τῆς γλώττης ὅλον σαυτόν. μίμησαι τῶν κυβερνητῶν 
P. 192 ποὺς χαριεστέρους, οὗ καὶ μελλόντων ἔτι καὶ παρόντων αὖϑις vüv5 
δεινῶν οὐδαμῇ κατηφὲς δεικνύουσι πρόσωπον" ἀλλ᾽ εἰδότες ὡς 
ἐν τοῖς αὐτῶν ταμιεύονται χείλεσιν αἱ σωστικαὶ τῶν συμπλεόντων 
Β ἁπάντων ἐλπίδες, ὥσπερ εὐθυμίας ἀεὶ διὰ γλώττης προτείνουσι 
V. 166 τούτοις τράπεζαν καὶ ἐπικροτοῦσι καὶ παραϑαῤῥύνουσι" καὶ ταῦτα 
τῆς μὲν ϑαλάττης nolAdxig κάτωθεν υβριζούαης " τῶν κυμάτων 10 
δ᾽ ὑπὲρ πάντα Καύκασον ὑψουμένων" ὑετοῦ δ᾽ ἄνωθεν καταῤ-. 
ῥηγνυμένου βιαίου καὶ τοῦ κινδύνου πρὸ ὀφϑαλμῶν ἱσταμένου." 
ταῦϑ᾽ οὕτω λεχϑέντα παρ᾽ ἡμῶν τὸν ἄνδρα κατεδυσώπησαν, καὶ 
τῆς λύπης ἐκείνης ὡς ἐνῆν καϑυφεὶς χαρίεις αὖϑις ἐδόχει τοῖς πᾶσι 
καὶ ἱλαρὸς καὶ εὐπροσήγορος ὡς τὸ πρότερον. —— 15 
A. Ὁ. 139: ς΄. Κατὰ δὲ τὴν ἕκτην ἑβδομάδα τῆς ἁγίας τεσσαραχοστῆς 
Apre e προσχαλεσάμενος ὃ βασιλεὺς τὸν πατριάρχην Γεράσιμον καὶ τῶν 
ἀρχιερέων τοὺς παρατυχόντας ἄγεται τὸν ἔγγονον παῤῥησίᾳ ἐλέγ-- 
Ew» τε καὶ παραινέσων ἀπέχεσϑαι τῶν τῆς φυγῆς βουλευμάτων, 
ἕν᾽ ὑπὸ μάρτυσι τοσούτοις ἢ συσταλεὶς καὶ αἰσχυνθεὶς ἀπόσχοιτο ; 20 
ἣ κολασϑεὶς ἀνέγκλητον ἀφῇ τοῖς χολάσασι τὴν αἰτίαν. εἰσήει μὲν 
Ῥοῦν ὃ ἔγγονος ᾿ἀνδρόνικος, ἔχων μεϑ᾽ ἑαυτοῦ καί τινας ὡπλισμέ- 
ψους λαϑραίαν τινὰ xal μὴ φαινομένην ὅπλισιν xol παραξιφίδια 


$90. τοσούτοις À., τούτοις W. 


gatoris conscius, idemque astronomorum doctissimus, omnium animos extre- 
ma desperatione affectos facillime pessumdederis. Proinde si non tua, at 
universae reipublicae causa, et linguam tuam et te totum ad hilariorem ha- 
bitum conformato. Imitare laetiores navium gubernatores, qui et adventan- 

tibus et jam urgentibus periculis tristitiam dissunulant Nam cum sciant 
meliorem vectorum omnium spem a suis labris pendere, eos verbis re- 
creatos bono animo esse iubent, et secundo plausu confirmant: quam- 
vis saepe et mare fundo exaestuet imo, et praeruptus aquae mons su- 
pra caput astet, et imber violentus e nubibuserumpat, et discrimen ante 
oculos versétur.". Haec cum dixissemus, virum in verecundiam adduximus, 
ut moerore illo quatenus licebat remisso se ipsum deinceps amnibus iucun- 
dum et hilarem et affabilem ut antea praeberet. 


6. Sexta porro hebdomade sanctae quadragesimme Imperator , Gerasi- 
mo patriarcha et aliis pontificibus qui tum forte aderant arcessitis, nepotem 
sdducit palam reprehensurus, moniturusque, ut fugae consilia abiiceret: 
quo vel testium tantorum praesentia territus ac Viedefsuus incepto desi- 
8teret, vel οἱ puniretur, non sine causa probabili videretur esse mulcta- 
tus. Jngressus igitur est Andronicus nepos, adductis secum nonnullis, oc- 
culta non manifesta armatura instructis, pugiones videlicet gerentibus; 





HISTORIAE BYZANTINAE VIII. 6. 813 


φέροντας, οὐδ᾽ αὐτὸς ἄοπλος ὧν παντελῶς. συνέϑεντο γὰρ, ὧς Α. C. 
εἰ μὲν πατριχοῖς τισι καὶ πραείαις χρήσεται παραινέσεσιν ὃ πάππος Ἢ 
καὶ βασιλεὺς πρὸς αὐτὸν, μηδ᾽ αὐτοὺς τὸ παράπαν ἐνδείξασϑαί 1398 
τι τολμηρὸν xal ϑρασύτερον, ἄλλ᾽ ἠρεμήσειν καϑάπαξ εἰ δὲ εβ ἢ αυῆρς 
δπρὸς ὀργὴν καὶ κόλασιν βλέψῃ, εἰσπηδήσαντας εὐθὺς ἐν αὐτοῖς P. 198 
βασιλικοῖς ϑρόγνοις κατασφάξειν αὐτὸν καὶ τὴν αὐτοχρατορίαν 
μόνῳ τῷ νέῳ καταστήσειν “Ἀνδρονίκῳ. εἰσελϑὼν οὖν αὐτὸς μὲν 
παρὰ τὸν πάππον καὶ βασιλέα κεχάϑικεν ἐπὶ τοῦ συνήϑους flaci- 
λιχοῦ ϑρόνου" τὴν δὲ φρατρίαν ἐχείνην παρὰ τὴν βασίλειον εἴασε 
10 διατρίβειν αὐλήν. ἐπεὶ δ᾽ 7j παραίνεσις μετὰ τῶν ἐλέγχων πατρική B 
τις ἔδοξε καὶ κηδεμονικὴ, οὐδέν τι παράβολον πέπρακται τέως" 
ἀλλ᾽ ἀπηλλάγη καὶ διελύϑη μετ᾽ εἰρήνης ὁ σύλλογος, ὃμωμοχό- 
των ἀλλήλοις ἀμφοτέρων τῶν βασιλέων" τοῦ μὲν, μηδένα τῶν 
πάντων τῆς αὐτοχρατορίας διάδοχον καταλείψειν πλὴν αὐτοῦ .4ν»-- 
15 δρονίκου τοῦ ἐγγόνου xal βασιλέως " τοῦ δ᾽ αὖ &yyóvov , μηδὲν 
μήτε κατὰ τῆς αὐτοχρατορίας τοῦ βασιλέως xol πάππου, μήτε 
κατὰ τῆς αὐτοῦ ζωῆς μήτε βουλεύσασϑαι, μήτε μὴν διαπράξα-Ὁ 
σϑαι πώποτε. (Β.) ᾿Ἐξιόντα δ᾽ ἐχεῖϑεν τὸν νέον "Ἀνδρόνικον V. 157 
περιστάντες ἡ τῶν συνομοσάντων φρατρία ὑβριοπαϑοῦντες αὐτοῦ 
20 χατεβύων παράβασίν τε ἐγκαλοῦντες τῶν φρικωδεστάτων ὅρκων 
ἐκείνων τῶν πρὸς αὐτοὺς καὶ ἅμα προφανῆ προδοσίαν αὐτῶν. 
ποῦ γὰρ οὐκ ἂν ἀδικίας ἐλαύνειν ἔφασχον, σὲ μὲν δι᾽ ἡμᾶς 
φοβερὸν ὁμοῦ καὶ δύσμαχον καταστάντα ῥᾳδίως τὰ κατὰ γνώ- Ὁ 
μὴν σαυτῷ καταπράξασϑαι᾽ ἡμᾶς δ᾽ ἐν στόματι μαχαίρας οὗ- 


1. d» add, Α. 9. φατρίαν A. hic et infra. 


nec ipse plane inermis, Convenerat enim inter eos, si avus Imperator pa- 
ternis et lenibus admonitionibus erga ipsum uteretur, ne se quidem con- 
fidentius aut audacius quicquam designaturos, sed omnino quieturos: 
sin vero iratus supplicium minitaretur, statim impetu facto in ipso Impe- 
ratorio solio illum occisuros, et in solum iuniorem Andronicum omnem impe- 
rii auctoritatem  collaturos, Ingressus igitur iuxta avum Imperatorem 
in consueto solio consedit, sua illa factione ad Imperatoriam aulam re- 
licta, Cum autem admonitio et castigatio a patria cura et sollicitudine 
proficisci videretur, nihil tum insolentius actum est, sed concilium pa- ’ 
cate et tranquille dimissüm, iureiurando ultro citroque ab Imperatoribus 
dato, Acáavus quidem iuravit, se nemini nisi Imperatori Andronico nepoti 
relicturum esse Imperium : nepos autem, nihil se aut meditaturum unquam 
aut facturum, quo auctoritas vel vita avi Imperatoris oppugnaretur. (II.) Cae- 
terum iuniorem Andronicum inde egressum coniurati circumstantes indi- 
antur, et in eum vociferabantur, ut qui sanctissimum illud iusiuran- 
um ipsis praestitum violasset, εἰ manifesta proditione fidem datam fregis- 
aet, ,Quid enim," inquiunt, ,,ad istius iniuriae magnitudinem accedere 
queat, οἱ nosmet ipsos, per quos formidabilis et invictus omnia ex animi 


814  NICEPHORI GREGORAE 


A. M. τωσὶ προφανῶς xal πυϑμέσιν Gdov. καταλιπεῖν ; τούτοις μέντοε 
καὶ τοῖς τοιούτοις ἤϑεσί τε καὶ ῥήμασι καταχλασϑ εἰς τε καὶ αἷ-- 
6836 σγχυνϑεὶς ὃ βασιλεὺς διεμηνύσατο πρὸς αὐτὸν ἀφιχέσϑαι τὸν μέγαν 
gs ᾿πάτοα.λ γοϑέτην , καὶ ἐλθόντα ἠξίου παρασχευάσαι τὸν πάππον xal 
. βασιλέα δι᾽ ὅρκων καὶ τῇ ῥηϑείσῃ φρατρίᾳ χαρίσασϑαι τὸ ἀκίν-- 5 
Ε δυνον. ὃ δὲ οὐδ᾽ ἀκοῦσαι ἠνέσχετο" ἀλλὰ, ,,σὺ δὲ οὐ ϑαυμά- 
Cue," ἔφη, ,xai ϑεῷ πολλὰς ἀποδίδως εὐχαριστίας, ἀγαπῶν 
ὅτι παρὰ πᾶσαν ἐλπίδα τῶν τοῦ ἅδου πυλῶν αὐτὸς ἀναβὰς, ὡς 
εἰπεῖν, ἐχομίσω τὴν σωτηρίαν ; ἢ οὐκ οἶδας ὡς χρεών σε μεγάλας 
ὀφείλειν κἀμοὶ καὶ παισὶ τοῖς ἐμοῖς διὰ βίου τὰς χάριτας, ὅτεῖο 
βουλὴν κατὰ σοῦ μελετηϑεῖσαν καὶ ἐξαρτυϑεῖσαν εἷς τέλος διέῤ-- 
Ἐῤηξα παρελθὼν αὐτὸς καὶ νῦν δι᾽ ἐμοῦ τουτονὶ τὸν ἥλιον καϑο-- 
οᾷς; σὺ δὲ ταῦτα ἀφεὶς ἱκέτης ὑπὲρ τῶν κάκιστ᾽ ἀπολουμένῳν 
γίγνεσϑαι βούλει; ἄπαγε πρὸς ϑεοῦ" μὴ κοινώνεε τοιούτοις üy- 
δράσι. πῶς γὰρ τοὺς πρός σε διατηρήσουσιν ὅρκους, of τοὺς 15 
πρὸς τὸν βασιλέα καὶ πάππον τὸν σὸν μηδενὸς τῶν δεινῶν üvay- 
κάζοντος ἐξελάϑοντο, μήτε ϑεοῦ κεραυνοὺς, μήτε ἀνϑρώπων 
αἰδῶ πρὸ ὀφϑαλμῶν ϑέντες;" (Γ.) Τούτων οὕτω παρὰ προσ- 
δοκίαν λεχϑέντων ἀχούσας 0 βασιλεὺς ἔστη σιωπῶν ἐπὶ πλεῖστον. 

P. 194 ἔπειτα, ,ἀπιϑι᾽ ἐπειπὼν ἐς τὰς προτέρας αὖϑις ἐπανῆκε βουλὰς 20 
καὶ μελέτας. ἐπεὶ δὲ καὶ ἡ μεγάλη καὶ ϑεία ἐπεδήμησεν ἑβδομὰς, 
dy ἧ τὰ σωτήρια ἑορτάζομεν πάϑη, καὶ τὸν ἔγγονον αὖϑις ὃ βα- 
σιλεὺς οὐ κατὰ τὰς παραινέσεις ἔβλεπεν ἔχοντα, ἀλλὰ τήν τε 
τῆς κινήσεως opui» ἀστατοῦσαν xal τῶν ἠθῶν τὸν ῥυϑμὸν οὗ 
sententia facile confecisti, sub cultro et quasi in ipsis orci faucibus ita aperte 
deseras Y" His et huiusmodi affectibus ac verbis fractus et pudefactus Im- 
perator magnum Logothetam ad se venire iussit: ab eoque petiit, ut animum 
avi Imperatoris ad impunitatem factioni suae dandam ac iureiurando interpo- 
sito confirmandam promptum paratumque efficeret. At ille ne audire qui- 
dem sustinens: ,,Tu vero," inquit, ,,non miraris, non immortales Deo gra- 
tias agis, nec bene tecum actum esse putas, quod praeter expectationem 
ex orci faucibus ipse quodammodo ereptus, incolumis et salvus evaseris? 
An ignoras te et mihi et liberis meis, quoad vixeris, maegnam debere gra- 
tiam, quod consilium contra te initum et instructum meo tandem interventu 
rescissum est, quodque meo beneficio solem hunc intueris? Tu vero his 
omissis pro perditissimis et male perituris istis supplex intercedia? Apoge 
per Deum: nihil tibi rei sit cum istis. Quomodo enim tibi servabunt fidem, 
qui fidem avo tuo datam nulla coacti necessitate fefellerunt , nec Dei metu 
nec hominum verecundia deterrii ?"  (III.) His Imperator praeter expe- 
ctationem auditis cum tacitus diu stetisset, ,,abi" dixit. Deinde ad prisüna 
consilia et cogitationes denuo rediit. Cum autem magna et sancta hebdo- 
mas adesset, qua:salutarem Christi passionem celebramus, et Imperator ne- 


potem non e monitis suis vivere cerneret (quippe in eius actionibus incon- 
stantiam, in moribus non gravitatem ullam sed summam levitstem incese 





HISTORIAE BYZANTINAE VIII 6. 816 


καϑεστηκότα, ἀλλ᾽ ὅλως εἰπεῖν ἀλλοπρόσαλλον, ἠνιᾶτο καὶ ἐδυσ- — A. C. 
φόρει" ὥστε καὶ δὶς καὶ τρὶς νικηϑεὶς τῇ τῆς λύπης ὑπερβολῇ 1ὰ 
καὶ οἷον ἔνϑους γενόμενος, ,»,τετελεύτηχεν᾽, ἔφη πρὸς τοὺς πα- 1398 
θόντας, ,, τε βασιλεία ἐφ᾽ ἡμῶν ἤδη καὶ 1j τῆς ἐχκλησίας εὐσέ- np Aniron. 

58r." ὃ μὲν γὰρ ἐξήρτυε và πρὸς φυγὴν μετὰ φλεγούσης τινὸς B 
τῆς δρμῆς καὶ ἐξεπορεύετο συχνὰ καὶ παρεσκευάζετο μεχὰ τῆς 
φρατρίας ἐκείνης " ὃ δὲ μὴ συνιεὶς τὰ βουλεύματα ἠϑύμει καὶ διη- 
πόρει xaJ" ἑαυτὸν γνωσιμαχῶν. στοχασμοῖς δέ τισιν ὅμως καὶ 
ὑπονοίαις τὰ δρώμενα παραβάλλων οὐκ ἔξω παντάπασιν ἤδη 

10 xal αὐτὸς ἔκειτο τοῦ τὰ μελετώμενα ξυμβάλλειν. ὅϑεν συλλαβεῖν 
ἐβουλεύσατο" καὶ τῷ πατριάρχῃ Γερασίμῳ τοῦ τοιούτου βουλεύ- 
ματος ἐν ἀποῤῥήτοις λαβὼν κεχοινώνηκεν. ὃ δ᾽ εὐθὺς πρὸς τὸν 
βασιλέα τὸν νέον “Ἀνδρόνικον δραμὼν τὸ ἀπόῤῥητον ἀνεχάλυψε" 

᾿ καὶ οὕτω λοιπὸν ἐχεῖνος τὴν φυγὴν ἐπετάχυνεν. (4f.) Ἐπεὶ δὲ 

15 χαὶ 7 λαμπρὰ τῆς ἀναστάσεως ἐπεδήμησεν ἡμέρα καὶ ἔδει πρὸς Ὁ 
ἑσπέραν τὰ βουλεύματα πέρας λαβεῖν, ἥτεε τε κατὰ τὸ εἰωθὸς 
καὶ ἔλαβε τὰς κλεῖς τῶν πρὸς τὴν Γυρολέίμνην ἀἄνοιγομένων πυλῶν. 
εἰώϑει γὰρ τοῦτο ποιεῖν διὰ τὰ ἕωθεν κυνηγέσια. καὶ δὴ περὶ 
μέσας νύχτας, πρὸς ὕπνον ἤδη καταδαρϑόντων ἁπάντων, ἔξεισε 

40 μετὰ πάντων ὅσοι αὐτῷ γε συνομωμόκεσαν" καὶ ἐξιππααάμενοι 
φϑάνουσι δευτεραῖοι πρὸς τὸ τοῦ Συργιάννη καὶ τὸ τοῦ Καντα- 
κουζηνοῦ στρατύπεδον. ἐχάϑηντο γὰρ ἐκεῖνοι περὶ τὴν ““δρια-- V. 158 
γούπολιν ξύν γε λαμπρᾷ τῇ παρασχενῇ τὴν τούτου φυγὴν ἐκδεχό-Ὲ 
μενοι. ἦν δ᾽ αὕτη ἡμέρα ἀπριλλίου μὲν εἰκοστὴ, ἔτος δὲ ἕξακις- A ud 1} 

16. ἤτησε À., fre W. 594. ἕτους ξωχϑ' A. ᾿ ie 


animadvertebat), graviter et iniquo animo id ferebat; adeo ut bis et ter magni- 
tudine doloris victus, et veluti numine afflatus ad eos qui aderant diceret: 
Interiit demum nostra aetate et Imperii maiestas et reverentia Ecclesiae 
debita." Nempe ille furam ardenti studio adornabat, et subinde egredie- 
batur, et cum factione illa se ipsum parabat. Senex vero consiliorum igna- 
rus aeger animo et incertus haerebat, ac tacitis cogitationibus aestua- 
bat. Sed tamen signis et coniecturis quibusdam ea quae agebantur ex- 
pendens haud procul erat, quin quid struerent suspicaretur. Quare eum 
comprehendere statuit, et cum patriarcha Gerasimo consiliom istud suum 
ut aréanum communicat. At ille statim ad iuniorem Imperatorem Andro- 
nicum accurrit, et arcanum prodit. Quamobrem is fu ex eo coe- 
it accelerare.  (IV.) Cum autem resurrectionis solenne et illustre 
estum advenisset, et quae decreta erant perfici eius diei vespere ne- 
cesse esset, claves portarum, per quas ad Gyrolimnam itur, de more 
petiit et accepit, Hoc enim propter matutinam venationem facere consue- 
verat. gitur sub mediam noctem, cunctis dormientibus, cum omnibus con- 
iuratis egreditur. 'Tum equitando provecti in Syrgiannis et Cantacuzeni 
castra postridie perveniunt. Hi enim magno apparatu ad Adrianopolin fa- 
gam illius praestolabantar. Erat is dies Aprilis vigesimus anni sexies millesimi 


$16 NICEPHORI GREGORAE 


A.M. χιλιοστὸν ὀκτακχοσιοστὸν εἰκοστὸν ἔννατον. ἐπιστῆσαι δ᾽ ἄξιον, 
dis πῶς τῶν ἀνθρωπίνων πραγμάτων οὐδὲν τῆς προνοίας ἐκτὸς διοι-- 
6836 κεῖται, ἀλλὰ πάντα λόγον ἀπόῤῥητον ἔχει τὸν ἄγοντα " κἂν 
ἘΠ ἀπύτου ἡ μεῖς ἀγνοοῦντες καϑήμεϑα, λόγους προφέροντες τῆς τε προνοίας 
ris. € ^s 4 a 2 2 ’ 2 et a , 
Ἑὑμοῦ xal τῆς ἀληϑείας οὐ μάλα ἀξίους. ὅταν γὰρ ἐϑέλῃ κολάζειν 5 
otc ἂν ἐθέλοι παλαιῶν τε καὶ νέων ἁμαρτημάτων ποιούμενος ἔκ-- 
τισιν, οἷα σοφὸς ἰατρὸς τομὴν καὶ χαυτῆρα ταῖς δυσιάτοις ἐπώ- 
γει πληγαῖς. καὶ ἅμα κατὰ γῆς εὐθϑηνούσης ἀέρες νεωτερίζουσι * 
καὶ ἀγανακτεῖ κατ᾿ αὐτῶν ὕδωρ ϑαλάττης" καὶ ὑβρισταὶ κατὰ 
τῆς τούτων βουλήσεως ἀντιπνέουσι ἄνεμοι" καὶ λοιμῶν ὁδὸς εὖο-- 10 
δοῦται" καὶ κακοδαιμονοῦσι μὲν ὅσοι πρὸς ἀρετὴν καὶ παιδείαν 
P. 195 ἐῤῥύθμισαν ἑαυτοὺς καὶ τὸ ἑαυτῶν πρὸς τὴν Δώριον, ὡς εἰπεῖν, 
ἁρμονίαν ἀπέξεσαν 19og* καὶ πᾶν ὅτι πράξαιεν πέρας εὑρίσχει 
σφαλερὸν καὶ μάλα πολεμιώτατον τοῖς ἀρχηγοῖς τῶν ἔργων βου-- 
λείμασι, τοῦ ϑεοῦ τοιαύτην τινὰ τὴν χρίσιν ἄνωϑεν ταλαντεύον- 15 
τος. εὐδαιμονοῦσι δ᾽ ὁπόσοι δυστυχεῖς τινες καὶ ἀφανεῖς καὶ πα- 
ραπλῆγες καὶ ᾿Εριννύων πεφύχασι ϑρέμματα " xal νιχῶσιν ἀνὰ 
. φράτος τοὺς ἔμφρονας ἄφρονες " καὶ κυριεύουσι τῶν κοσμέων καὶ 
Βεὐσχημύόνων ἀνδρῶν ἐμπαῖκταί τινες καὶ οἰκότριβες ἄνθρωποι. 
καὶ ἴδοι τις ἂν τηνιχαῦτα τούς τε δημαγωγοὺς, τούς τε τῶν πό- 90 
λεὼν ἄρχοντας, τούς τε τῶν οἰκιῶν, τούς τε ἀγορανόμους καὶ 
δικασπόλους, καὶ πρός γε ὁπόσοι τοῦ μοναδικοῦ προστατεῖν ἔλα-- 
xov βίου, πάντας καϑάπερ ἀπὸ συμφώνου τινὸς τῇ ἀναιδείᾳ καὶ 
ἀταξίᾳ λατρεύοντας καὶ οὐδὲν ὑγιὲς πράττειν οὔτε δυναμένους, 


8. εὐθύνουσης W. 17. ἀναχράτορ À. 290. τῶν x01. — οἰκιῶν, 
εούς τε Bdd. Α. 


octingentesimi vigesimi nonl  Kst autem observatu dignum, quod nihil 
᾿ humanarum rerum sine providentia administretur, sed omnia arcana ratione 
agantur: licet nos ignari sedeamus, ac providentia et veritate indignas ra- 
tiones comminiscamur. Cum enim Deus ob vetera et recentia delicta quem- 
libet mulctare vult, periti medici instar, plagis curatu difficilibus ferrum 
et ignem admovet. Mox terram laeto ubere fertilem aer favis infestat, 
aqua maris indignatur, venti importuni et votis contrarii reflare incipiunt, 
pestilentia grassatur: affliguntur quotquot virtute et eruditione se&ipsos 
exornarunt, ac mores suos ad Doriam, ut ita dicam, harmoniam compositos 
expoliverunt. Quicquid instituunt exitum sortitur infaustum et primae ope- 
rum inceptioni maxime adversarium, supremo Dei numine sic decernente. 
Contra calamitosi, obscuri, vecordes, et Füriarum alumni, prosperam fortunam 
experiuntur ; n ab insipientibus penitus vincuntur ; sanniones et man- 
cipis modestis honestisque imperant. Tum et urbium magistratus, et pa- 
tres familias, et tribunos plebis, et aediles , et praetores, immo ipsius quo- 
que monasticae disciplinae antistites omnes videas, velut ex composito , im- 
pudentiae e£ petulantiae servire, nec ex officio quicquam facere aut posse aut. 


HISTORIAE BYZANTINAE VIIL 6. . 6817 


οὔτε ἐϑέλοντας, βεβαιώσει δὲ τὰ λεγόμενα xal ἅπερ αὐτίχα AÁSoy- — A. C. 
τὲς ἥχομεν xal ἡμεῖς. — (E.) Ἐπεὶ γὰρ elc πλῆϑος 2j τῶν Τούρ- Ps 
κων ἐπεπόλασεν ἔφοδος, πανταχόϑεν ἀεὶ ζημιοῦσα καὶ διατιϑε- — 1328 
μένη κακῶς τὰ Ῥωμαίων πράγματα, καὶ nücos μηχαναὶ καὶ np. Andros. 

B παλάμαι γνήσιαί τε xal συμμαχικαὶ τῷ βασιλεῖ ϑεόϑεν παντάπασινο 
ἠλέγχϑησαν οὖσαι μηδὲν, ἑτέραν ἐτράπετο, σφαλερὰν μὲν κατά 
γε τὸν ἀληϑῆ καὶ δίκαιον λόγον" πρὸς δὲ οὕτω βίαιον καὶ ἄντα- 
γωνιστὴν χρόνον, οὗ πάνυ τοι σφόδρα ἀσύνετον. ἔγνω γὰρ τοὺς 
ἐτησίους τῶν ὑπηκόων αὐξῆσαι φόρους" ἀφ᾽ ὧν μεριζόμενον χο- D 

10 ρηγεῖν ἀνὰ πᾶν ἔτος ταῖς τε ἄλλαις χρείαις καὶ ἅμα τοῖς γείτοσι 
τῶν ἐχϑρῶν καὶ ὥνιον οὕτωσὶ τὴν ἐκεῖϑεν λαμβάνειν εἰρήνην " 
ὅμοιον ποιῶν, ὥσπερ ἄν εἴ τις φιλίαν παρὰ τῶν λύχων ὠνούμε-- 
γος, ἔπειτα τὰς οἰκείας πολλαχόϑεν τέμνων φλέβας πίνειν ἐκείνοις 
παρεῖχε καὶ ἐμφορεῖσϑαι τοῦ αἵματος. ὅϑεν καιρὸν εἰληφότες οἱ 

15 τελῶναι καὶ φορολόγοε ἕτερος ἕτερον ἔφϑανεν ὑπισχνούμενος πλείω ἘΣ 
παρέξειν αὐτὸς, ὑπηρέτης τῆς τοιαύτης καταστὰς διοικήσεως. καὶ 
οὕτως ἐν ὀλίγῳ τῷ χρόνῳ, καίτοι βραχυτέρας ἀεὶ γιγνομένης τῆς ᾿ 
τῶν Ῥωμαίων ἐπιχρατείας, ὅμως εἷς χιλίας ηὔξηται χιλιάδας τὰ 
πρὸς τῶν ἀργυρολόγων καὶ φορολύόγων κατ᾽ ἔτος εἰς τὸ βασιλικὸν 

30 εἰσαγόμενα ταμεῖον νομίσματα. ἐξ ὧν ἦν τῷ γηραιῷ βασιλεῖ 
πρὸς βουλήσεως καταστῆσαι τριήρεις μὲν εἴκοσι διηνεχεῖς κατὰ 
τῶν ϑαλαττίων καὶ παραϑαλαττίων ἐχϑρῶν" στρατὸν δ᾽ ἠπειρω-Ἐ 
vix)» ἐν μὲν Βιϑυνίᾳ χιλίους ἱππέας διηνεκεῖς, ἐν δὲ Θράκῃ καὶ V. 159 


20. ταμιεῖὸν Α. 


velle. Haec ita se habere ex ἴδ, quae jam dicemus, constabit. (V.) Nam cum 
"Turcarum irruptiones rem Romanam undecunque atterentes et afflictantes 
increbrescerent, et quicquid opis ac subsidii in viribus seu domesticis seu 
auxiliaribus positum foret, id omne prorsus inutile ac nullum esse Imperator 
divinitus intelligeret, alia via rem aggressus est, lubrica illa quidem, si vere 
consideres et aequitatem spectes: non tamen prorsus imprudenti, tam adversis 
et tam iniquis temporibus. Nam annua subditorum tributa augere statuit ; qui- 
bus divisis partem in alios usus quotannis cenferret, partem finitimis hostibus 
impenderet, eaque ratione venalem ab iis pacem acciperet. Quod perinde fuit, 
ac si& quis amicitiam luporum mercari volens venas aibi in plerisque corporis 
partibus incideret, et sanguine suo illos potari et ingurgitari ultro permit- 
teret, Unde publicani et exactores sumpta occasione alii alios antevertere 
studuerunt, quisque plura se persoluturum pollicens, si eiusmodi muneris 
sdministratio sibi mandaretur. Itaque exiguo tempore, quamvis Romani 
ei fines subinde contraherentür, sic reditus annui creverunt, ut millies 

illena nomismata quotannis iu fiscum ab 1:6, qui pecunias ac tributa collige- 
bant, referrentur. Unde senior Imperator in animo habebat, perpetuam 
viginti triremium classem contra marinos et maritimos hostes instituere; ter- 
restres vero copias in Bithynia mille equites perpetuos ; in 'T'hracia et Ma- 


818 NICEPHOM GREGORAE j 


A. M. JMaxidóvla δισχιλίους ὁμοίως" τὰ δ᾽ ὑπόλοιπα χρήματα ἀναλί- 
virg σχεσϑαι πρὸς δαπάγας τῶν δϑενδήποτε προσιόντων ἄλλοτε ἄλλων 
6886 πρέσβεων καὶ χορηγίας ἐνιαυσίους τῶν περιχυκλούντων ϑγῶν, 
Tap. ᾿μάγοι, αὶ ὅσαι ἄλλαι μυρίαι δαπάναι τοῖς βασιλείοις καϑήκουσι πράγμα- 
P. 196 σιν. ἀλλ᾽ ἐπεὶ xal ϑεῷ γε οὗ μάλα ἐϑέλοντι ἦν, δι᾽ ἃς otis 
οἶδεν αἰτίας, ἐξαίφνης ἅπαντα διὰ τῆς κοινῆς ταύτης συγχύσεως 
ἀνατέτραπται, καϑάπερ κύβου μεταπεσόντος. (ς΄.) Θαυμάζειν 
δ᾽ οὖν ὕμως χρεὼν τὴν ἄῤῥητον τοῦ τὰ πάντα ἐφορῶντος xri 
povlay , πῶς πλείστας ὁμοῦ καὶ ἀϑρόας ἡμῶν ὀφειλόντων διδύναι 
τὰς δίχας ὑπὲρ μαχρᾶς τῆς xaxlac, μετά τινος αὐτὸς φειδοῦς n 
καὶ φιλανϑρωπίας λαμβάνειν ἔκρινε ταύτας. οὐ γὰρ ἀλλοτρίοις 
B τισὶν οὐδ᾽ ἀλλοφύλοις ἐχϑροῖς καὶ ἀγρίοις παρέδωχεν ἡμᾶς, ἀλλ᾽ 
ὁμοφύλοις ἀνθρώποις καὶ ἰσοψύχοις καὶ γνωστοῖς καὶ μαλαχω- 
τέροις, ἢ παρ᾽ ὧν ἐχρῆν ἡμᾶς τιμωρεῖσϑαι, τοὺς πλείους τέως 
τῶν κύκλῳ xaJ^ ἡμῶν μαινομένων ϑανάτῳ προαρπάσας " ἵνα μὴ 
κατ᾽ ἀλλήλων ἡμῖν ἐκπολεμωϑεῖσε καὶ κἀλάμῳ συντετριμμένῳ 
ἀτεχνῶς ἐοιχόσιν ἐπιτιϑέντες κἀκεῖνοι πάντας ἄρδην εἰς ὀλέϑρου 
βυϑοὺς παραπέμψωσιν. ἐν γὰρ τούτῳ τῷ χρόνῳ τέϑνηχε μὲν ὃ 
C Κράλης Σερβίας " τέϑνηκε δ᾽ ὃ τῶν Βουλγάρων ἡγεμὼν ὃ Xa 
δοσϑλάβος" πεφόνευται δὲ πρὸς τοῦ ἀνεψιοῦ κόντου Κεφαλλη-Ὦ 
γίας ὃ τῶν «Τϊἰτωλῶν καὶ ᾿ἀχαρνάνων δεσπότης" προσετεϑνήχει δὲ 
᾿ καὶ ὃ τῆς τῶν Θετταλῶν ἡγεμονίας τελευταῖος διάδοχος, ὃ τῶν "»4)- 
γελωνύμων ἀπόγονος. ἀλλ᾽ ἐκεῖσε ἐπάνειμι. (Ζ,) Ἐπεὶ γὰρ ἐγνώσϑη 
1. ὁμοίους À. — 20. Χεφαλληνίας À., Χεφαλην. W. 91. προῦι 
τεϑνήπει Α.) προετ, 


cedonis bis mille item perpetuos: reliquam vero pecuniam in sumptus un- 
decunque advenientium legatorum, et in annua tributa finitimis gentibus 
persolvenda conferre, ccaeterosque Imperii sumptus paene infinitos, Sed 
quia ne id quidem placebat Deo, propter causas, quas ipse novit, subite 
omnia confuso illo reipublicae statu eversa sunt, ut in alea, cum tessera 18 
contrarium vertitur. (VI.) Admiratione tamen digna est ineffabilis ills 
omnium inspectoris Dei clementia, qui cum nos diuturnae improbitas 
nas plurimas easque confertas luere deberemus, eas tameu parce et δα" 
maniter expetendas ease iudicaverit, Neque enim alienigenis barberis st- 
que immanibus hostibus nos tradidit: sed popularibus et notis, et iis, qui 
& nostris moribus non abhorrerent, adeoque clementiores essent iis, pet 
quos puniendi eramus; plerisque videlicet eorum , qui circumcirca in nos 
saeviebant, morte praereptis, ne nos intestino bello conflictatos et confracte 
calamo plane similes etiam illi aggressi funditus omnes interneciome dele- 
rent. His enim temporibus obiit Crales Serviae: obiit et Venceslaus, Bul- 
quorum princeps. Est et a sororis filio Cephalleniae Comite interfectus 
etolorum et Ácarnanum despotes. Quin et 'Thessalici prindpatus Ὁ" 
timus haeres, ex Angelica familia ortus, decesserat. Sed illac redeo. 
(VIL) Cum senior Imperator ante solis ortum nepotis fugam cognovisset, 











HISTORIAE BYZANTINAE VII. c6. 819 


τῷ γηραιῷ βασιλεῖ πρὶν ἀνατεῖλαε τὸν ἥλιον 4j τοῦ iyyóvov 4 C. 
φυγὴ, προσκαλεσάμενος αὐθημερὸν τοὺς ἐν Βυζαντίῳ παρόν- aa 
τας τῶν ἀρχιερέων (ὃ γὰρ πατριάρχης μιᾷ τῆς φυγῆς ἡμέρᾳ ον 
προετεϑγήχει) ἐγγράφῳ παϑυποβάλλειν ἐπιτιμίῳ τούτοις ἐκέλευε NER : 
ὅτύν τε ἔγγονον ὡς ἀποστάτην καὶ ἅμα τούς Tt αὐτῷ συνεξεληλυ-- 
ϑύτας καὶ εἴ τις ἔτε ἢ φεύγειν ἢ τὼ ἐχείνου φρονεῖν μέλλοι" 0D 
δὴ xal ῥᾳδίως 7j τῶν ἀρχιερέων ἐπέραινε σύνταξις. ἦν δ᾽ ἐπὶ τού- 
τοις ἰδεῖν καὶ τὸ ϑεῖον πανταχῆ περιφερόμενον εὐαγγέλιον ἔν τε 
βασιλείοις αὐλαῖς, ἔν τε ὁδοῖς, ἔν τε ἀγοραῖς, καὶ τοὺς ὀμνύειν ἘΞ 
lüróy δῆμον κελεύοντας, ἀφίστασθαι μὲν τῆς τοῦ νέου βασιλέως ' 
χοιγωνίας καὶ γνώμῃ καὶ χειρὶ καὶ γλώττῃ συντίϑεσθαι δὲ βε- 
βαιότερον τῷ γηραιῷ βασιλεῖ. ταῦτα μὲν οὖν τῆς βασιλευούσης 
ἐντὸς τοῦτον ἐτελεῖτο τὸν τρόπον, oi δὲ περὶ τὸν νέον βασιλέα 
“νδρόνιχον ἐλευϑερίαν κηρύξαντες καὶ ἀτέλειαν ταῖς ἐν Opdxn 
ἰδχώμαις xol πόλεσιν ἅπαντας εἶχον εὐθὺς εὐπειϑεῖς πρὸς ἅπαν δὴ} 
τὸ τῆς γνώμης βουλόμενον. καὶ ἦσαν δὴ πώντες οἱ μέχρι Χρι- 
στυυπόλεως Θρᾷχες ἐν ὅπλοις εὐθὺς ὑπὲρ τοῦ νέου βασιλέως κατὰ 
τοῦ γηραιοῦ προϑύμως δρμώμενοι, καὶ πρῶτα μὲν τοὺς ἅπαν- -“- 
Tüyj περιϊόντας τῆς Θράκης τελώνας καὶ φορολόγους αὐτοὺς 
μὲν ἀνέδην ἠκίζοντο" ἃ δ᾽ ἐπεφέροντο βασιλικὰ χρήματα ξὺν 
οὐδενὶ κόσμῳ διαλαχόντες ἐνείμαντο. πρὶν δ᾽ ὅλην ἡμερῶν ἐβδο- 
μάδα παραδραμεῖν, ἄραντες ἐξ Ὀρεστιάδος πλῆϑος οὗ μάλα 
ἀριϑμητὸν ἱππέων καὶ πεζῶν, τοξοτῶν καὶ σφενδονητῶν, ἤεσαν ἐπὶ P. 197 
τὴν βασιλεύουσαν, ὡς αὐτίχα αἱρήσοντες στασιάζουσάν τε καὶ 
Κα ἰχπεπολεμωμένην πρὸς ἑαυτὴν ταῖς τοῦ δήμου γνώμαις ἐλπίδε 
30. ἀνέδην Α., ἀναίδην W. 
eodem die pontificibus qui in Urbe aderant arcessitis (nam patriarcha pridie 
fogae obierat), scripto anathemate nepotem damnari iubet ut rebellem ; item 
eos, qui simul cum eo exívissent, quive deinde fuga evasuri aut eius partes 
defensuri essent. Id autem facile ἃ pontificum coetu peractum est. eo 
P&sim sacrosanctum Evangelium in palatiis, in viis, in foris circumferri 
cerneres , et populum sacramento adigi, ut a iunioris Imperatoris societate 
animo et manu et lingua recederent; seniori autem arctioribus obedientiae 
vincelis astringerentur. Quae cum ad hunc modum in urbe Imperatrice 
£ererentur, Andronicus iunior libertate et immunitate ''hraciis pagis et ur- 
ibus pronunciata illico omnes voluntati suae obsequentes et quidvis face- 
re paratos habuit. Statim "Thraces universi Christopolin usque pro iuniore 
Imperatore in armis fuerunt, seniorem cupide invasuri, Ac primum passim 
Per Thraciam vagantibus publicanis et exactoribus foede excruciatis, ere- 
bm quam circumferebant pecuniam, nulla modestia inter sese partiuntur. 
riusquam autem septem dies elaberentur, Orestiade digressi multitudo 
equitum, peditum, sagittariorum et funditorum paene innumerabilis By- 
ζαπίσπι versus proficiscuntur, primo impetu expugnaturos se Urbem rati, 
wiüone laborantem et ipsam aecum ob varia civium studia dissidentem, 





820 δ  mNICEPHORI GREGORAE 


A.M. λημμάτων, ὅποῖα ταῖς ἀδίκοις χερσὶν ἐχπορίζουσιν ai τοιαῦται 
aj τῶν πραγμάτων καινοτομίαε, τοῦ Συργιάννη πάντα κινοῦντος, 
6836 τέτταρας δ᾽ ὅλας ὠδευχύτες ἡμέρας ἀφίχοντό τε καὶ ἐστρατοπε- 
Ταῦ πάτο, ας ύσαγτο πρὸ τοῦ τῆς Σηλυμβρίας ἄστεος. — (H.) Ἔμελλον δ᾽ ἔτι 
V. 160 καὶ προσωτέρω πορεύεσθαι. ἀλλ᾽ εἰδὼς ὃ γηραιὸς βασιλεὺς οὐχϑ 
ἠρεμῆσον τὸ πλῆϑος τῆς πόλεως, ἀλλὰ νεωτερίσον, εἰ πρὸ τῶν 
πυλῶν ϑεάσαιντο τὸν στρατὸν, φϑάνει πρεσβείαν ἀποστεῖλας 
πρὸς αὐτόν. ἦρχε δὲ τῆς πρεσβείας ὃ Φιλαδελφείας ΘΘεύληπτος, 
ἀνὴρ οὐ μόνον ἀρεταῖς παντοίαις χοσμούμενος καὶ πᾶσαν αἰδῶ 
τοῖς ἐντυγχάνουσι προπέμπων, ἀλλὰ καὶ βαϑεῖαν αὔλακα duy 
σφρενὸς καρπούμενος. ἀπεστάλη δὲ xai ἡ τοῦ Συργιάννη μήτηρ, 
δυσωπήσουσα τὸν υἱὸν μάλιστα πάντων καὶ πείσουσα μὴ ὁμόσε 
χωρεῖν ἐς τὰ τείχη τῆς βασιλευούσης" κινδυνεύειν γὰρ y οὗτω 
στασιάσαι κατ᾽ ἀλλήλων τοὺς Βυζαντίους καὶ μεγίστην γενέσϑαι 
φϑορὰν πάντων ὁμοῦ χρημάτων, οἰκιῶν, ἀνδρῶν, γυναιχῶν, 19 
ἀρχόντων, ἀρχομένων, ὧν τὴν αἰτίαν ὃ καρπούμενος οὐχ οἶδ᾽ 
Doc o? δυσσυνειδήτως διάξει τὸν ἅπαντα βίον" ἀλλ᾽ ἐπανιόντα 
μικρὸν οὕτω πόῤῥωθεν ποιεῖσϑαι τοὺς λόγους καὶ αὐϑαιρέτους 
τῶν ζητημάτων τὰς καταστάσεις. ὃ γε μὴν Συργιάννης αἰδεσϑεὲς 
μὲν καὶ τὴν τοῦ Φιλαδελφείας παρουσίαν, κατακλασϑεὶς δέ πως 8 
καὶ ταῖς τῆς μητρὺς ἱκεσίαις, ἐπάνεισι πρὸς τὸν βασιλέα διατρέ- 
βοντα περὶ τὴν Ὀρεστιάδα. κἀχεῖσε τοίνυν αἷ πρὸς τοῦ γηραιοῦ 
βασιλέως ἐπέμποντο πρεσβεῖαι, κἀκεῖϑεν τὸ κῦρος αἵ τῶν ζητη- 
7. ἀποστεῖλαι À. 


epe emolumentorum, quae huiusmodi novarum rerum molitiones rapacitii 
ániustae suppeditant, Syrgianne exagitante omnia. Ac quatuor integná 
diebus in stinere consumptis Selymbriam pervenerunt, et in eius urbis con- 
spectu castra posuerunt. (VIII.) Cum autem ulterius progressuri essen 
et senior lmperator urbanam turbam, si hostilem exercitum ante 

vidisset , non quieturam esse sciret, sed novitatis studio aliquid ausuram, 
eorum adventum antevertit, praemissis legatis, quorum princeps erat Theo- 
leptus, Philadelphiae episcopus, vir non tantum omnis generis virtutibus 
ornatus et magna sui reverentia obvios quosque praeoccupare solitus , sed 
et prudentia singulari excellens. Missa est et Syrgiannis mater, quae fiium 
suum potissimum in verecundiam adduceret, eique persuaderet, ne ad moenia 
Urbis oppugnanda progrederetur: periculum enim fore, ne dissidio intet 
Byzantinos orto maximus interitus consequeretur omnium opum, aedium, 
virorum, matronarum, magistratuum, subditorum: cuius criminis reus quà 
xatione tranquillo animo per omnem aetatem unquam esse posset? sed ui 
paulum regressus ita demum verba et liberas pactiones e longinquo faceret 
Byrgianes igitur, cum episcopi Philadelphiensis praesentiam reveritus, tum 
precibus matris suae fractus, ad Imperatorem, qui circa Orestiadem tum 
&gebat, revertitur. Eo itaque senioris Imperatoris legationes mitteben- 
tur; atque illinc quae super singulis postulationibus decreta essent plesum 











1 


E 


HISTORIAE BYZANTINAE VIII. 7. 321 


μάτων ἐδέχοντο κρίσεις. (Θ.) Τέλος κυροῦται nap? ἀμφοτέρων e 
τῶν βασιλέων, τὸν μὲν νέον κατέχειν αὐτοχρατορικῶς τῆς Θρά- sa 
χης ὅσον τὸ ἀπὸ Χριστουπόλεως ἄχρι τῶν περὶ τὸ Ῥήγιον προαυ- 1338 

τ e ) Imp.Andron, 
Muy xal προαστείων τῆς Κωνσταντινουπόλεως xal ἅμα τὰ παρ᾽ Senioris, 


δαὐτοῦ τοῖς περὶ αὐτὸν διανεμηϑέντα τῶν τῆς Maxtdovíag χωρίων * R 


lo 


ἰδ 


ἦσαν γὼρ ταῦτα πολλὰ καὶ ἐς πολλὰς χιλιάδας ἑκάστῳ τὴν ἐπέ- 


τειον ἀναφέροντα πρόσοδον" τὸν δὲ γηραιὸν, τήν τε Κωνσταντι- Ἐ 


γούπολιν καὶ τὰς ἐπέκεινα τῆς Χριστουπόλεως λοιπὰς Ἰακεδο-- 
γικὰς χώρας xal πόλεις" καὶ πρὸς τούτοις δέχεσϑαί τε καὶ ϑιοι-- 
χογομεῖν xal τὰς πρὸς τῶν κυχλούντων ἐϑνῶν πρεσβείας. μηδὲ 
γὰρ πρὸς ϑελήσεως εἶναι τῷ νέῳ τοιαύτας φροντίδας. ἀνδρὶ γὰρ 
ἐχ φύσεως ὡρμηκχότι πρὸς ἄνεσιν καὶ κυνηγέσια καὶ ἀσχολίας τοι- 
αὗτας φόρτον τά γε τοιαῦτα φαίνεσθαι πάνυ βαρύτατον καὶ μά- 


ταιον ἄχϑος. ἐπὶ τούτοις οὖν ai σπονδαὶ γίγονται ἀσμένῳ μὲν τῷ P. 198 
γέῳ βασιλεῖ, οὐ μάλα δ᾽ ἀσμένῳ τῷ γηραιῷ ἀλλ᾽ εἰ χρὴ τἀληϑῖ ^- C- 1321 


sub initium 


φάσχειν, xal πάνυ τοι σφόδρα ἄχοντι xal βουλομένῳ μὲν ἀντι-- mens, Iun. 


παλαμήσασϑαι πρὸς τοσαύτην ἀνέλπιστον συμφορὰν, διὰ δ᾽ ἀμη- 


χανίαν ναρχῶντι καὶ στέργοντι τὰ παρὰ τοῦ ἐγγόνου ϑεμιστευόμενα 


χαϑάπερ ἀπὸ τρίποδος “Ζελφικοῦ. 


U. Κατὰ τοῦτον τὸν χρόνον χἀμοὶ τῶν ῥητορικῶν καὶ φιλο-- V. 161 | 
σύφων βίβλων ἀπαλλαγέντι χρήσιμον ἔδοξεν εἶναι προσιέναι τῷ 


γηραιῷ βασιλεῖ καὶ συνήϑει τῆς ὁμιλίας αὐτοῦ καταστῆναι, συνε- 
τῆς τε οὔσης καὶ φιλοτίμου καὶ ἀχοῆς ἐλλογίμων σφόδρα ἀξίας 


20. Quae sequuntur hinc usque ad initium Capitis decimi, non extant 
in codice A.  Probabile est Gregoram ipsum ea tanquam superflua 
recidisse. BOIV. 


Tobur accipiebant. (TIX.) "Tandem inter utrosque convenit, ut iunior Impe- 
rator Thraciam, quae a Christopoli usque ad Constantinopolis confinia et 
Suburbia versus Khegium pertinet, cum summa potestate obtineret, si- 
mulque ea praedia, quae suae factioni assignasset in Macedonia; quae ef 
multa erant, et singulis multa millia quotannis pendebant: senior vero tum 
Constantinopolin, tum urbes et provincias omnes Macedonicas ultra Christo- 
polin sitas: ad haec legationes finitimarum gentium audiret et iis curam con- 
venientem impenderet: quod eae sollicitudines iuniori minime cordi essent, 
Cui ad vitam otiosam et ad venationes natura propenso et rebus eiusmodi 
eccupato, gravissimum onus illud et inanis molestia esse videretur. His 
conditionibus foedus initur, quale iunior Imperator, non quale senior opt&- 
bat. Immo bic, si vera dicenda sunt, omnino invitus illud foedus init, et 
ἰδηΐδα calamitati, praeter spem sibi allatae, obluctari quidem voluit: sed 
omni auxilio destitutus obtorpuit, ac ea quae ἃ nepote tanquam ex Delphico 
tripode responsa reddebantur accepit. d" 

, ^. Sub hoc tempus et mihi, oratoriis et philosophicis libris relictis, 
utile visum est seniorem Imperatorem adire, et in eius familiaritatem me 
insinuare: quae et prudens esset et liberalis et eruditorum auscultatione 


Nicephorus Gregor, Vol. I. 21 


522 . NICEPHORI GREGORAE 


A.M. καὶ ζητουμένης μὲν πρὸς τῶν λογίων, οὐ ῥᾷστα δ᾽ εὑρισχομένης, 
6791 οὐδ᾽ ἐκχειμένης τοῖς βουλομένοις. τῆς μὲν γὰρ τοῦ μεγάλου }ο- 
6836 γαϑέτου ὁμιλίας (τετίμητο γὰρ ἤδη καὶ τῷ τοιούτῳ πρὸς τοῦ 

Ip anto! agi Mac ἀξιώματι), τούτου τοίνυν τῆς ὁμιλίας, ἐπείπερ ἀχροα- 
Οτὴς ἐγενόμην αὐτοῦ κατά γε τὸ τῆς ἀστρονομίας μάϑημα, Errors 

μοι ἀπολελαυχέναι ἐς κόρον. καίτοι καὶ οὐδ᾽ αὐτὸς ἔξω φειδοῦ; 

ἐν ἀρχαῖς τὴν αὐτοῦ μοι παρεῖχε γλῶτταν, οὐδ᾽ αὐτῆς δὴ τῆς 

ἀστρονομίας ἀφϑόνως μεταδιδόναι ἐβούλετο" εἴτε τὸν ἐμὸν ἀ;νοῶν 

ἔτι τρόπον, d9^, ὅπερ καὶ ἀληθὲς ἦν, τὴν αὐτὴν ΣΣυνεσίῳ τῷ 
Ὁ πάνυ καὶ “ύσιδι τῷ Πυϑαγορείῳ τρέφων γνώμην. κελεύουσι γὰρ 

ἐχεῖνοι, μὴ κοινὰ ποιεῖσϑαι τὰ φιλοσοφίας ἀγαθὰ τοῖς μηδ᾽ ὄναρ 

τὴν ψυχὴν κεκαϑαρμένοις. οὗ γὰρ ϑέμις ὀρέγειν τοῖς βουλομένοις 

τὰ μετὰ πολλῶν ἀγώνων πορισϑέντα. καὶ γὰρ καὶ τὸ δημοσίᾳ φι- 

λοσοφεῖν μεγάλης, φησὶν, ἐς ἀνθρώπους ἦρξε τῶν ϑείων χατε- 
φρονήσεως. (Β.) Ka? ἰδίαν οὖν αὐτῷ προσελϑὼν καὶ ἀχίβδηλονὁ 

τὸν ἐμὸν ὑποδείξας τρόπον αὐτῷ μὴ κατὰ τοὺς πολλοὺς ἤξίοεν 
Ε ἡγεῖσϑαι κἀμέ, πόῤῥω γὰρ τὰ Φρυγῶν καὶ Περσῶν ἔφασχον dro 
δρίσματα. ἔπειτα καὶ γλώττῃ μειλιχίῳ πειϑοῦς τινος ἕνεχα χρα- | 

μένος τάδε πρὸς αὐτὸν διεξῆλθον. ,,εἰ μὲν ἐπίσης ἅπαντα τὰ βίου 
τερπνὰ διανέμειν εἶχεν 5j φύσις, ἀνέραστος ἄν ἦν δήπου yt τοὶ 

ἀταλαίπωρος ἥ τούτων ζήτησις καὶ ῥᾷστα δὴ τοὐντεῦϑεν τῆς qe 

P. 199 λαλληλίας ὑποτέμνεσθαι ξυνέβαινε τοὺς λόγους. νῦν δ᾽ ἐπειδὴ 
ἔδει ἀναχεχρᾶσϑαι τοῖς λυπηροῖς τὰ ἡδέα καὶ τρίτον πίϑον οὗ | 

φασιν Ἑλλήνων παῖδες ἐν Διὸς εἶναι χκαχῶν ἀμιγῆ, λυπεῖ μὲν τῷ 

24. Ad λυπεῖ supple ἡ φύσις. BOIV. 


dignissima: quae cum a doctis quibusque expeteretur, non pateret facile | 
neque contingeret omnibus. Nam magni Logothetae consuetudine (iam ton 
enim ea diguitate ab Imperatore ornatus erat), eius inquam cum ia Ast-.— 
nomicis àuditor fuissem, consuetudine satiatus eram. Quamquam is quoq | 
initio parcius mecum disserebat, nec ipsam astronomiam affatim mih! coz- 
municabat, sive ingenii mei adhuc ignarus, sive, id quod verum erat, eode 
animo praeditus, quo praestantissunus Synesius et Lysis Pythagoreus. I5 
enim vetant, ne philosophiae bona iis commmunicentur, quorum animus 508΄ 
dum vel leviter saltem purgatus fuerit. Nefas enim esse, ea quae magos 
laboribus parta sint, cuivis offerre. Praeterea publice philosophandi co- 
suetudinem magnum apud mortales rerum divinarum contemptum | 
(II.) Cum autem seorsim eum adiissem, et integritatem meam illi demot- 
Sirassem, rogavi, ne me vulgi similem arbitraretur. Multum enim int 
Phrygum et Persarum, quod aiunt, limites interesse. Deinde blando set- 
mone persuadendi causa apud illum usus huiusmodi orationem habui. ,Si εἰν 
uae delectationem pariunt, omnia ex aequo distribuere natura potuisset 
acilis et laboris omnis expers esset utique nunc eorum indagato, et mutat 
amoris causae facillime praeciderentur. Nunc vero cum iucundis admiscer! 
molesta necesse fuerit, et Graeci tertium dolium in Jovis aula nullis pert 








HISTORIAE BYZANTINAE VII 7. 823 


ἐνδεεῖ, τέρπει δ᾽ αὖ ἐν προϑύροις οἰκίζουσα τὴν ἐλπίδα τῆς iüno- — A. C. 
ρίας καὶ διδοῦσα παλάμην ἀντίπαλον τῇ πλεονεξίᾳ τοῦ ἐνδεοῦς" Ta 
καὶ ζητεῖ μὲν οὗτος, δίδωσι δ᾽ ἐκεῖνος" καὶ τοὐναντίον αὖϑις 1398 
xul διὰ παντὸς ἑκάτερον" καὶ νόμος τοῦτο γίνεται φιλίας xo] Pp Aaron, 
δ δεσμὸς ἀλλήλοις ἄφυχτα ἰσχίων. xol τοῦτ᾽ εἶναι γένοιτ᾽ ἂν οἶμαι j 
φάναι παντὶ, ὃ γῇ μὲν πλωτὴν ἐργάζεται ϑάλατταν καὶ ταύτην 
αὖϑις ἐχείνῃ βάσιμον. καὶ Τάναϊς μὲν δι᾽ αὐτό γέ τοι τοῦτο δρύ-- 
μὸν ποιούμενος ὑπερόριον ἐπιῤῥεῖ τῇ Ἑλλάδι καὶ Ἴστρος ἐπ᾽ 
“ΔἌἔἴγυπτον ἔρχεται καὶ ἸΠαιώτιδι Νεῖλος κοινοῦται τὸ ῥεῦμα, εἰ δέ 
10τις φειδοῖ χρώμενος μὴ διαδόσιμα βούλοιτο γίγνεσθαι τὰ καλὰ, 
μὴ καὶ λάϑῃ νόμον οὗτος διὰ πάσης γράφων γῆς κακίας ἀρχηγέ- 
τῆν xal ἐς νυκτὸς W^ εἴπω βάραϑρα καὶ σκχοτεινοὺς ὀλίσϑους 
ὅλῃ QUug ξυνωθϑῶν τοὺς τῆς ἐπιμιξίας λόγους καὶ περιφανῶς C 
ἀδιχῶν, δι᾽ ovg ἐκείνῳ τοῦτ᾽ ἐχαρίσατο τἀγαθὸν ὃ τῆς φύσεως 
(65 δημιουργός. εὔδηλον γὰρ δήπου τοῖς ὅλοις, μηδὲν μηδενὶ παρὰ 
τῆς προνοίας ἀγαϑὸν παραγίγνεσθαι δὲ ἕνα γέ τινα τὸν εἰληφότα " 
ὡς ἄρα οὐδ᾽ ἡλίῳ τὸ φῶς, ἵν᾽ αὐτὸς ἀπολαύοι μόνος. εἰ δ᾽ ἀϑώ- V, 169 
γατα ἔμελλε βιώσεσϑαι τὰ πράγματα xünl τῆς αὐτῆς ἑστήξειν 
χρηπῖδος ἀεὶ, εἶχεν ἄν τις ἴσως οἵαις δή τισιν αἰτίαις τῆς ἀρετῆς 
ϑοπαραχρούεσθω τὴν διάδοσιν. ἀλλὰ νῦν ἐστι τῶν ἀμηχάνων πάντη Ὁ 
τουτί, ταύτῃ τοι καὶ ἀϑανασίαν ἀντιτεχνώμενοί τινες καὶ κλέος 
ἀπέραντόν σφισιν αὐτοῖς προμνώμενοι πᾶν ὅ,τι κλέους " ὅστιοῦν 
ἀρχὴν εἰδείη γίγνεσϑαι, πρὸς τοῦτ᾽ αὐθαίρετος παρείη. καὶ Πυϑαγό- 
ρας μὲν αὐτίκα τοῖς ἐν Αἰγύπτῳ σοφοῖς ξυμβαλὼν καὶ ξυνοργιάσας 
29. * Locus mendosus. BOIV. 


etum malis esse negent: ut inopia molesta est, ita copiae spes delectat: 
haeque ?hter sese pugnant, et efficiunt ut alius petat, alius largiatur, sint- 
que hae vices perpetuae, ultro citroque commeantes: quae sunicitiae lex 
est et. vinculum firmissimum. Et hoc illud esse dicere liceat, quod tel- 
luri praestet, ut mare navigetur, et mari, ut in tellure ambuletur: utque 
Tanais longinquo cursu in Graeciam feratur, et Ister in Aegyptum per- 
veniat, et Nilus aquas suas Maeotidi communicet. Si quis vero adeo te- 
nax fuerit, ut bona distribui nolit: ei cavendum erit, ne legem per orbem 
terrarum ferat omnis improbitatis auctorem, et omnes congressus, omnia 
commercia funditus tollat, ac manifesta iniuria afficiat eos, propter quos 
eabona a naturae auctore acceperit. Neque enim obscurum cuiquam esse 
potest , nullum a divina providentia bonum cuiquam contingere, ut solus eo 
Íruatur: ut nec lucem Soli, ut sibi soli luceat. Quod si res aeternum vi- 
cturae eodemque statu permansurae essent, posset forsitan aliquis quali- 
buscunque de causis communicationem virtutis eludere. Cum autem id nulla 
ratione fieri queat, nonnulli artificio quodam immortalitatem consectantes, 
neque quicquam unde gloria existat praetermittentes, omnem laborem ultro 
ceperunt. Ac ne longius abeam, Pythagoras cum Aegyptiorum sapientibus 
congressus, eorumque sacris initiatus, in Graecia laudari concupivit: ea- 








$24 | NICEPHORI GREGORAE 


A.M. Ἑλληνικῶν ἐπεϑύμησεν ἐγχωμίων" κἀκεῖσε δὴ κωμάζει δια- 
“1 πάόντιος ἐραστὴς xol τὴν ἀρετὴν διὰ πάσης δημοσιεύσας Ἔ)- 
6836 λάδος μεστὸν ἑαυτοῦ τὸν ἐφεξῆς ἔλιπεν αἰῶνα. ἤδη δέ τις καὶ 

ἸΡΡΟ ΝΥΝ, πρὸς τὴν ἐν Πυϑοῖ δάφνην καὶ πρὸς τὸν ἐν ᾿Ολυμπίᾳ κότινον & 
E^4olac δρμᾶται. ἤδει γὰρ ὡς ἔνεστι τῷ μαραινομένῳ τῷδε ϑαλλῷᾷϑ 
κλέος ἀμάραντον" καὶ τοῦτο μᾶλλον ἀναζωπυρεῖ τὴν μετὰ ταῦτα 
μνήμην, ἢ πάντες οἱ τῆς ᾿Ασίας λειμῶνες καὶ oi κρῆναι καὶ ἡ 
παντοδαπὴ τῶν ἐκεῖ φυομένων βαφή. τούτοις δὴ οὖν καὶ πλεί- 
στοις ἄλλοις διὰ ποικίλης ἐλϑοῦσι παραπλησίαν τῷ ἐφεξῆς παρα- 
F ϑέσϑαι βίῳ τὴν μνήμην ἐξεγένετο. νῦν δ᾽ ἵνα μὴ διατρίβω, τῶν! 
μὲν ἄλλων τὴν φύσιν καϑάπαξ εἰπεῖν ὃ τὰ xa^ ἡμᾶς ἐξελίττων 
αἰὼν ἄκαρπον διαφεύγει διαλιμπάνων ἔρημόν τε σοφίας καὶ οὐ 
πολλοῦ δέω λέγειν μηλύβοτον᾽ οἵαν δὴ xol τὴν τῶν Θηβιίων 
᾿ἤλέξανδρον πάλαι πεποιηκέναι φασίν" ὡς ἐξεῖναι γίγνεσϑαι τὰ 
xa9^ ἡμᾶς ὑπόϑεσιν διαρκῆ τοῖς ἐν σκηνῇ τραγῳδοῦσε. μόνον δ᾽ 5 
ἐξ ἁπάντων σὲ κρατίστην εἰκόνα φύσεως ἐξαπέφηνε κράτιστα 1- 
P. 200 μοσμένην, οἷα δὴ καὶ σελήνην ἐν ἀστράσι καὶ ζώπυρον ἐν χρυμῷ 
ο΄ χαὶ χειμῶγι. καὶ οὐχ οὕτω τὰ καϑ᾽ ἡμᾶς νεὼ καὶ τείχη δύναιντ᾽ 
ἂν καὶ ἄλση καὶ στοαὶ κοσμεῖν, ἢ σὺ καὶ ὃ τῆς σῆς ἀρετῆς κόσμος. 
καὶ μέγα μέν ? ἂν ὄφελος εἶναί σε τοῖς xotvoic ὁμολογοέημεν ἅπαν. 
τες, ἅτε τῷ μεγάλῳ βασιλεῖ συναιρόμενον, ὅσα καὶ κυβερνήτως 
οἱ τὸν πόλον καὶ τὴν “λίχην διασχοπούμενοι. ἀλλὰ τέ τις ὦ 
φαίη; ἦν καὶ Φειδίας ἐν Ἕλλησι μέγας ἔκ. τε τῆς μελέστης, i 
τε τοῦ τέττιγος" ἀλλ᾽ οὐχ οἷος ἐκ τοῦ ᾿Ολυμπιάσι Διός. ἔτι τοί- 
vvy καὶ τοὐντεῦϑεν κλέος ϑᾶττον ἢ τὰ ἐν ἀγρῷ φυόμενα διαῤῥεῖ ό 


9. Ad ποικίλης suppl. ὁδοῦ. BOIV. 13. πολλοῦ Boiv. pro solis. 
18. veg Hoiv. pro ψεώρ. 


que cupiditate impulsus in eam traiecit: virtuteque sua pertotam Graecam 
vulgata nomen aeternum est consecutus, Est etiam qui Delphicam lsorun 
et Olympicum oleastrum ex Asia profectus petat: non ignarus, marcescroli 
illi corollae inesse gloriam, quae non marcescat et posterorum memoriam nà- 
gis excitet, quam omnia Asiae prata et fontes et fuci tincturarum. Hi igitur 
et alii plurimi horum siniles variis rationibus sui memoriam tradere posteris 

otuerunt. Nunc vero, nelongum faciam, aliorum ingeniis nostra aetas sterili- 

us relictis elabitur et sapientia destitutis: ac parum abest, quia belluinis i- 
cam, ut nostrae res deplorandae esse videantur. 'Te vero solum omnium expres- 
sam naturae imaginem et optime informatam tulit aetas nostra, lunae inter 
stellas similem, et igni in hiemis rigore. Neque nos adeo fana et moenia et lud 
et porticus oórnare possunt, ut tu et tuae virtutis ornatus. Ac plurimum 
quidem te Reipublicae prodesse fateantur omnes; quippe qui magno Impe- 
ratori id praestes, quod gubernatori ii, qui polum et Halicen observant. 
Sed quid dicamus? Fuit et Phidias apud Graecos magnus ob apis et ct- 
cadae sculpturam: sed non tantus, quantus ob Jovem Olympicum. Prae- 
terea quae inde colligitur gloriola cum ipsa memoria et corpore citius 











HISTORIAE BYZANTINAE VII. 7. 895 


αὐτῇ μνήμῃ xol αὐτῷ σώματι. εἰ δέ ye τῶν ἐν τῇ ψυχῇ τῆς σοφίας Α. C. 
θησαυρῶν μεταδοίης, οὐκέτι σοι μετὰ λήϑης τοὔνομα κείσεται, τ 
χαϑάπερ oV χωλὴν τοῦ βίου ζωὴν ἐβάδισαν, ὅ φησι Πλάτων' 1398 
κήρυξ δ᾽ ἐς τὰ μάλισϑ᾽ ἑαυτοῦ σχεδὸν ἐπὶ μέσης. ἑστήξει τῆς oj Imp. An 008: 
δ χουμένης καὶ τῷ μακρῷ χρόνῳ μετὰ φαρμακευούσης ἐμπομπεύσει ᾿ 

τῆς ἡδονῆς " καὶ μὴ ὅτι γε μνήμης ἀξιώσεται τῆς διὰ γῆς πλα-. 

γωμέγης καὶ προσκαίροις ἀχοαῖς τὸ ἴχνος ἐρειδούσης, ἀλλὰρ 

χἀχείγης γέ τοι, ἢ καὶ αὐτὸν ἄνθρωπον παραϑεῖ καὶ τὸ παρά- 

παν ἀχήρατος ἀεὶ διαγίγνεται, ἄγε δὴ οὖν ἄγε, τῶν ὑφ᾽ ἡλίῳ 
ἰὐσοφώτατε" μετάδος τοῦ σοῦ κόσμου τῇ ϑρεψαμένῃ, καθάπερ 

“ικοῦργοι καὶ Σόλωνες" τίμησον τὸ διαβόηταην ἄστυ τουτὶ, καε 

ϑάπερ τὴν ᾿4ϑηναίων πάλαι Σωχράτεις καὶ Πλάτωνες. ἄνοιξον 

ἡμῶν τὸ τοῦ νοῦ βλέφαρον" δεῖξον ἐναργέστερον τίς ὃ τοῦ παντὸς ᾿ 

ἁρμοστὴς καὶ ποία ποϑ᾽ ἥ τούτων παναρμόνιας σύνταξις “ δί- D 
ἰδδαξον πῆ τὰς αἰτίας ϑετέον τοῦ τοσούτου δηοϑέντος ἀγαϑοῦ" τῇ 

τῶν ἄστρων ἀνάγκῃ, κατὰ τοὺς ϑύραϑεν λόγους, ἢ τῷ τοῦ παν- 

τὸς αἰτίῳ. ἐκ πολλοῦ γὰρ ὡς τὰ πολλὰ διαπορουμένῳ οὐδεὶς 

οὐδέπω μοι νοῦς ἀπηντήχει τῆς ἐμῆς ἀποχειροτονῶν ψυχῆς Tüpe- 

φιβαλλόμενον. ὥστ᾽ εἶ μὴ δι᾽ ἄλλο τι, διὰ γοῦν ἕν γέ τοι τοῦτο 
0 δίδαξον. ποῦ δ᾽ οὐχ ἂν ἐλαύνοι σχετλιότητος, οὐρανοὺς μὲν διη- 

γεῖσϑαι δόξαν ϑεοῦ περιηχοῦντας πᾶσαν γῆν, ἡμᾶς δὲ κωφεύειν R 

οὐχ ἐπαΐοντας ἅττα φασὶν, ἀλλ᾽ ἄστροις τὰ ϑρυλλούμενον τε- 

χμαίρεσθϑαι τὴν τούτων ἐπιστήμην; ἔπειτα καὶ τοῦ παντὸς ἂν πάν- 

τως ἐλλείποι μὴ ἀδιχίας ἔσχατα εἶγαε τουτὶ, εἰ μήτε κατὰ Πυϑα- V. 163 
ϑ5γόραν ἐς “ττικὴν ἀπ᾽ «Αἰγύπτου διαβαίνειν δέον, μήϑ᾽ ὁμοίως 


interit, quam agrorum gramina. Sin thesauros ingenii et eruditionis tuae 
aperueris, nomen tuum ab oblivione vindicabitur, qui non claudam, ut Plato 
&it, vitam exegeris: et tu ipse potissimum tui praeco in medio terrarum 
orbe stabis: et non modo longi temporis fama celebraberis, sed immortali 
etiam memoriae commendaberis. Age igitur, age vir quossolintuetur omnium 
doctissime: imperti patriae ornamenta tua, sicut Lycurgi et Solones: hono- 
rem babe celebri huic urbi, quemadmodum olim Athenis Socrates et Plato- 
nes. Aperito mentis nostrae palpebras. Evidentius demonstra, quis sit 
omnium moderator, et qualis eorum aptissima compages. Doce quo causae 
conferendae sint nobis tanti boni: numquid ad necessitatem astrorum , ut 
profani tradunt, aut ad universitatis auctorem, Qua de re cum longo tem- 
pore anceps bhaesitarim, nemo adhuc contigit, qui scrupulum hunc animo 
meo eximeret. Quare si non ob aliud, vel propter hoc unum doceto. Quid 
vero miserius fieri queat, quam cum coeli Dei gloriam enarrent omnem 
terram circumsonantes , nos surdastros non exaudire quid dicant, sed astris 
(ut vulgo ec illorum scientiam ponderare, id est, levi coniectura tan- 
tum intelligere? lllud vero extremae iniquitatis fuerit, cum nec ut Pytha- 
gorae ex Aegypto in Atticam navigandum, nec ut Platoni mare Ionium 


826 NICEPHORI GREGORAE 


A.M. Πλάτωνι πολλάχις διαπλεῖν τὸν Ἰόνιον κἀκ τῆς rra ἐς Σιχε- 
679: λίαν 'xal τυράννους ἰέναι κἀκεῖϑεν αὖϑις ἐς ᾿ἀκαδημίας καὶ περι- 
6836 πάτους ἐπανιέναι, ἵν᾽ οὕτω γ᾽ ἐξείη διαχεῖν ἐν χοινῷ τὴν ἀρετὴν, 
- OM ἀλλ᾽ ἀντὶ “υκείου xal Sroüg τῇ συνήϑει χρώμενον ἑστίᾳ κόσμῳ 
Ε παντὶ παραπέμπειν τὴν ἀρετὴν, ἔπειϑ᾽ ἕν γέ τι τῶν ἁπάντων" 
προτιμῴης ἕτερον καὶ ῥαστώνῃ διδῷς σου τὴν τοῦ παντὸς ἀξίαν 
γλῶτταν. δρᾷν δὲ δήπου χρεὼν καὶ ὅση τοῖς πράγμασιν ἀπιστία 
τε καὶ πλημμέλεια περικέχυταε καὶ ὅπως αἱ τῆς τύχης ἐπιβου- 
λαὶ μένειν οὐδὲν τῶν πάντων ἐῶσιν ἐφ᾽ ἑνός" ἀλλ᾽ ἄνθρωποι 
μὲν, oi μὲν ἐν μεσημβρίᾳ φωτὸς, σκότους xal λήϑης ὑπίασι 
P. 201 μυχούς " οἱ δ᾽ ἐξ ὕπνου καὶ νυκτὸς εἰς ὕπνους καὶ νύχτας διηνε- 
κεῖς μεταβαίνουσι, πάσας φροντίδας κατόπιν διαλιμπάνοντες. ἢ 
δὲ σοφία καὶ αὐτὴ πολλαῖς ταῖς ἀποικίαις ἐχρήσατο. «Δἤγπτος 
μὲν γὰρ αὐτῆς, φασὶν, ἡ πρὶν ἑστία. εἶτα πρὸς Πέρσας mi 
ζαλδαίους διέβη. εἶτα παρ᾽ ᾿᾿ϑηναίοις κατέλυσε κἀκεῖθεν 15 
τελευταῖον ἀπέπτη καὶ οἷονεί τις ὄρνις τῆς καλεᾶς ὑφ᾽ ὁτουοῦν 
ἐξωσθεῖσα περίεισιν ἄρτε διὰ μακροῦ πλανωμένη. κινδυνεύει d 
Βοῦν τέως ἢ παρ᾽ ἡμῖν ἐνταυϑοῖ τοῦ λοιποῦ μεῖναε στᾶσαν 15; 
πλάνης, εἴ σοί γε εἴη δεδογμένον, ἢ τελέως οἴχεσθαι δραμοῖσαν 
9r αἰϑέρος" καὶ μή μοι ἀχϑεσϑείης ἐπὶ τοιαῦτά σε παροξύνοντι. ὃ 
λέγειν γὰρ ἐξάγομαι καὶ τοῦ εἰχότος πόῤῥω τὴν τοῦ χρόνου δε- 
διὼς πεττείαν, μὴ ὥσπερ ἐξ ἀφανοῦς τε καὶ λόχου δραμὼν 
τοσοῦτον καλὸν οἴχηται ἀποχρύψας. εἰ γὰρ καὶ τοῦτ᾽ εἰπεῖν χοὶ, 
Οοὐχ ἡμῖν αὐτοῖς ἡμῶν αὐτῶν τοσοῦτον μέλει, ὅσον καὶ τῆς σὴς 


saepius traiiclendum , et ex Attica in Siciliam ad tyrannos proficiscendus, 
&tque inde in Academias et ambulpcra redeundum tibi sit, ut publice vir- 
tutem spargas: sed pro Lyceo et Stoa in consuetis tuis aedibus virtute 
tuam in totum terrarum orbem propagare queas: aliquid aliud maiori tili 
curae esse sinas, et linguam tuam inoomparabilem obsolescere silentio ps- 
tiaris. Iam illud quoque videndum, quam inconstantia et incerta sint omni: 
ut fortunae insultus nihil esse diuturnum sinat: ut alii serius, ocius ali, 
rebus omnibus relictis, praeter expectationem , in noctem, in tenebras, i2 
oblivionem, in mortem praecipites ruant, Ipsa porro sapientia quoque 
migravit saepius; cuius primo domicilium Aegyptus fuisse perhibetur. lo- 
de ad Persas et Chaldaeos transiit: post apud Athenienses divertit: aque 
illinc etiam tandem avolavit: et nunc velut avicula nido exturbata longe 
etíam tempore incertis sedibus vagatur et oberrat. Fieri autem potest, ut 
&ut apud nos finitis erroribus, si tibi ita visum fuerit, domicilium consti- 
tuat, aut prorsus in caelos abeat. Ne vero mihi succenseas oro, te ad ta- 
lia exhortanti. Id enim dicere cogor, quod nullam veri similitudinem habei, 
incerta momenta temporum veritus: ne velut ex occulto atque ex insidus 
erumpentia tantam nobis bonum eripiant, Nam, si et hoc dicendum est. 
Don tam nostram vicem solliciti sumus, quam de tua in posterum euistima- 








HISTORIAE BYZANTINAE VIII. 8. 927 


dc τοὔμπροσϑεν εὐχλείας : ὥστε xol εἴπερ ἐξῆν εὐξαμένῳ τυχεῖν 
ὧν ἂν εἴη ἐθέλοντι, ἥδιστ᾽ ἂν δι᾽ αἰῶνός σε ζῇν ηὐξάμην, Vy? 
εἴη ἡμῖν ἥδεσϑαι διὰ παντὸς ἐπὶ σοὶ, καϑάπερ ἐπὶ μάλ᾽ εὐτυχεῖ 
ϑησαυρῷ. ἀλλὰ γὰρ σὸν ἂν εἴη τοὐντεῦϑεν δεικνύειν, εἰ μὴ παρὰ 


δϑύραν ἥχουσιν ἡμῶν at παρακλήσεις." — (D.) ᾿Αλλὰ τοιούτοις μὲν 


10 


15 


20 


25 


δὴ τοῖς λόγοις ἐς τὸν μέγαν χρησάμενος λογοθϑέτην xol οὕτως 


A. C. 
ad 


Imp.Andron 


αὐτῷ τὸν ἐμὸν ἐνδειξάμενος, τρόπον εὐάγωγόν τε xol εὐπειϑῆ ὮὉ 


πρὸς ἅπαν ἐμοὶ τὸ βουλόμενον εἴργασμαι" καὶ οὕτως ἑξῆς ἀνυ- 
πόπτως ἐς κόρον τῆς αὐτοῦ γε ἀπήλαυον δμιλίας. 


η΄. Ἐπόϑουν δὲ ἤδη καὶ τῆς τοῦ βασιλέως τυχεῖν τελεώτε- Ἐ 


ρον. αὐτός τε γὰρ πολλάκις ἐϑεασάμην καὶ ἔτι παρὰ πάντων 
ἠχηκόειν, ὁπόσοι πρὸς ἄκραν ἀφίχοντο πεῖραν αὐτοῦ, ὡς οὗ μό- 
vov εὐκοσμίας καὶ ἠθικῆς ἁπάσης ἀρετῆς καὶ ἀσκήσεως ἐργαστή- 
ριον τὸν βασιλικὸν κατέστησεν οἶκον τῷ τε μαχρῷ χρόνῳ καὶ τῷ 
περιόντε τῆς φύσεως πλείστην ἐπὶ ταῦτα πεῖραν ξυνηϑροικὼς, 


ἀλλὰ καὶ λογικῆς φάναι παιδεύσεως κράτιστον γυμνάσιον καὶ, F 


οἷον εἰπεῖν, ἐλλογίμων γλωσσῶν στρατόπεδον. διὰ ταῦτα τοίνυν 


ἐραστὴς τῶν τοιούτων καλῶν καὶ αὐτὸς χαταστὰς προσήλθονν, 164 


αὐτῷ. ἡ γὰρ καϑ᾽ ἡσυχίαν τῶν μαϑημάτων ἄσκησις, ὁπόσην 
αἱ βίβλοι τοῖς μετιοῦσι χαρίζονται, κἂν ἧττον ἧ πολλὴ κἂν 


πλεῖστον, ἐοίκοι ἂν κατ᾽ ἐμὴν δόξαν σώματος ὀργανικοῦ διαπλά- P. 202 


σει ἐφιεμένγου ψυχῆς, ἣν δή φημι διὰ τῆς ἐκ τῶν αἰσϑήσεων 
ἐμπειρίας προσγίγνεσθαι" ἢ μᾶλλον ἐοίκοι ἂν συμφορήσει δια- 
φύρων βρωμάτων ἐν κοιλίᾳ συναϑροισϑέντων καὶ δεομένων ϑέρ- 
μῆς πρὸς πέψιν" ταύτην δ᾽ εἶναι ὁποίαν αἷ παντοῖαι τῶν χρόνων 


Gone, Quod si optando tantum proficeretur, quam prompta voluntas est, 
immortalem esse te vellemus, ut te gaudere, tanquam excellenti thesauro, 
perpetuo liceret. Enimvero tuum iam fuerit ostendere, num frustra forea 
pulaverimus." (111.) His verbis apud magnum Logothetam usus meoque 
ingenio ita demonstrato effeci, ut bbenter omnibus rebus mihi obsequere- 
tur: ac deinceps eius consuetudine citra suspicionem ad satietatem usus sum. 

8. Tandem et Imperatoris faniliaritatem maiorem expetivi. Nam sae- 
penumero et ipse s m, et ex omnibus intimis eius audieram, palatium 
ab eo non modo honestatis et omnis virtutis graviorisque disciplinae offi- 
cinam effectum, propterea quod ille longa aetate et naturae excellentia ma- 
£num sibi earum rerum usum comparavisset, sed et litterariae, ut ita dicam, 
erwitionis optimum gymnasium et veluti campum eloquentium linguarum 
crtaminibus patefactum esse. Quamobrem et ipse talibus bonis adamatis 
eo me contuli. Nam otiosa disciplinarum tractatio, quam libri studentibus 
Fuppeditant, sive illa tenuior, sive copiosior sit, mea quidem opinione si- 
ilis est corporis organici structurae animam desideranti, quam per sensuum 
experientiam accedere dico: aut potius vuriis ciborum generibus in ventrem 
congestis comparari queat, quae calorem &d concoquendum postulent. is vero 








928 NICEPHORI GREGORAE 


A. Μ. ὧραι xci  ἐπαγωγικὴ τῶν αἰσϑητῶν καὶ μερικῶν πραγμάτων lg- 
"o πειρία παρέχονται. ἴδοι δ᾽ ἄν τις καὶ ὅπως τινὲς διὰ τὴν τῆς 
6886 ἤσυχίας ἐπίτασιν καὶ τὸ ἄμικτον καὶ ἀγύμναστον τῆς ἔξω συν- 
Imp. Andro o τήσεως τὰς ψυχικὰς δυνάμεις ἐμάραναν xol τὴν φύσιν ἔξε- 
Βϑήλυναν καὶ παντάπασιν ἀπαῤῥησίαστον ἔϑηκαν. ἀλλὼ yup 
ἐπειδὴ καὶ αὐτὸς προσῆλθον οὕτω τῷ βασιλεῖ, ἕβδομον ἤδη χὰ 
A. C. 1899 εἰκοστὸν τῆς ἡλικίας ἀμείβων ἔτος, καὶ ὑπὲρ πᾶσαν προσεδέχϑην 
ἐλπίδα, εὐθὺς ἔπαινον ἐπ᾽ αὐτοῦ διεξῆλθον τῆς εὐγλωττίας xol 
Οσυνέσεως αὐτοῦ τοιόνδε, — (B.) ,,El μὲν ἦν uot δρᾷν, κράτιστε 
βασιλεῦ, τὴν xa9^ ἡμᾶς τοῦ χρόνου φορὰν ἀξιόχρεως καὶ τοῖς 1 
ὑμνητὰς προενεγχοῦσαν τοῦ σοῦ χράτους, οὔτ᾽ ἂν τὸ λέγειν 
προῃρούμην καὶ πᾶν ποιεῖν καὶ λέγειν ὑπὲρ σοῦ. σιγᾷν σφύδρα 
προσιέμην ἄν" αὐτὸς δὲ τούτοις ἄσμενος τῆς παῤῥησίας παρε- 
χώρουν, οἷς ἐφαμᾶλως τοῖς ἐγκωμίοις σου λέγειν ἐξῆν. ἐπεὶ δὲ 
πάντων, ὡς ἐπίπαν εἰπεῖν, κατεψηφίσω τὴν ἧτταν τῇ τῶν χα- 1 
λῶν σου πλεονεξίᾳ, ἔνι δ᾽ οὐδεὶς τὸ παράπαν μήϑ᾽ 0 πρὸς ἀξίαν 
εἰπὼν, μήτε μὴν τῆς ἀξίας ἐγγὺς, oU δοκεῖ μοὶ οὐδ᾽ ἔμοιγε χεί- 
σεσϑαι φαύλως τὸ πρᾶγμα, εἴγε καὶ αὐτὸς, ὡς ἔξεστι, τοὐμὸν 
κατατιϑείην ὄφλημα. ὥσπερ γὰρ ἂν τῶν ἀτοπωτάτων ἦν, uo 
γους ἡμᾶς τῆς ἀξίας ἐλλείποντας εἶτα ἐπιχειρεῖν λέγειν" οἴτιυ Ὁ 
δῆτα τῶν εἰχότων αὖ, ὁμοῦ τοῖς ἄλλοις κατόπιν τῆς ἀξίας fadi- 
ζοντας τοῦτ᾽ αὐτὸ ποιεῖν, ὡς μάλα ὃν οὐδὲν αἰσχρόν. διατει- 
γαίμην γὰρ ἂν ὀφόδρα ἔγωγε, ὡς τὴν σὴν πλουτῆσαι γλῶσσαν 
| Ἐεὔξασϑαι χρὴ πρότερον, ὅστις βούλοιτο πρὸς ἀξίων διεξιέναι τὰ 
calor non alius fuerit, nisi quem subministrant omnigenae tempestates 
et multiplex rerum sensilium singulariumque experientia. taque al- 
quos videreest, qui, quod otio nimis dediti fuerint vitamque solitariam ἃς 
nullo externo convictu exercitatam egerint, omnes animi vires enervarusi 
8tqué ita effoeminarunt, ut nec dicere nec agere quicquam publice sede 
rent. Caeterum cum et ego, annum aetatis iam septimum et vigesimus 
excedens, ad Imperatorem accessissem, et. ultra spem omnem ab eo exce 
ptus essem, in eius prudentiae et eloquentiae laudem huiusmodi orationem 
coram eo statim habui. (IL) ,,Si eos nostra aetate viros, potentissime 
i Imperator, ,extitisse cernerem, qui Maiestatem tuam dignis laudibus ce 
brarent, equidem nec ad dicendum prodiissem, neque silentio quicquam at 
tiquius habuissem: ut iis esset locus, qui tuas lacdes aequare dicendo pot- 
sent. Sed cum decorum tuorum amplitudo omnem orationis copiam inopta 
condemnarit, neque ullus omnino sit, qui ornamenta tua verbis non dio» 
assecutus sit, sed prope ad ea accesserit: mihi non vitio vertendum es» 
duxi, si et ipse illorum vestigia, qui infra dignitatem dixerunt, subsequatus 
smeum quoddam debitum persolvere studerem. Ut enim ineptissimum αι." 
set, nos solos tanto negotio impares audere aliquid: ita consentaneum e& 


una cum caeteris frustrari, Neque enim affirmare dubitem, ei qui tus fa- 
cta ut merentur laudare instituat, in primis linguam tuam exoptandam esse: 





HISTORIAE BYZANTINAE VIII. 8. $29 


σά, ἄλλως δ᾽ οὐχ ἂν διατειναίμην εἶναι ῥάδιον οὐδενί, xal γὰρ Α. C. 
xal γλώττης εὐπρεπείᾳ βασιλικῷ τῷ πήχει τοὺς ἄλλους παρήλα- “ἢ 
σας xal πάντα σοι πρόσεστι τὰ καλὰ, ὧν ἕν οὐδὲ Cv οὐδενὶ τῶν 1398 
ἁπάντων ὡσαύτως, οὔτε τῶν ἐν οἷς ἡμεῖς, οὔτε μὴν τῶν πρὶν Pp Αρότου, 
57 ἡμεῖς, οὔκουν οὐδ᾽ ἂν τοὺς ἐξαρχῆς ἀριϑμεῖν τις ἐϑέλῃ. ἐν- 
ταυϑοῖ δὲ τοῦ λόγου γενόμενος οὔτε διεξιέναι τολμῶ οὔτε πάνϑ᾽ Ἐ 
ὡς ἐπέπαν ὁπόσα σοί ἐστιν ἐγχώμια, οὔτε μὴ πάντα *. αἰτίαε δὲ 
ὡς λαμπραὶ καὶ λαμπρῶς ἐγκείμεναι. καὶ γὰρ τὸ μὴ δύνασϑαι 
xoi 7 τοῦ χρέους ἔχτισις, δύο δὴ ταῦτα ἐναντίως πως ἔχοντα 
ἰὐπρὺς ἄλληλα, τὴν ἐμὴν ἐφ᾽ ἑχάτερα σχίζει διάνοιαν" ὡς ἐμὲ 
γοῦν τὸν ἑχατέρωϑεν φυλαττόμενον κίνδυνον ἀναγχάζεσϑαι καὶ 
ἀμφοτέρων μεταποιεῖσϑαι καὶ αὖ μηδετέρων, ἁρμοσάμενον δι᾽ 
ἀλλήλων ἑκάτερα. ὁπότε γὰρ ὧν ἐπὶ σοφίᾳ πάλαι σεμνότης ὀνό- 
ματος οὗτοι πάντες εἰ παρῆσαν, ἡττήϑησαν ἄν σου τῆς τῶν Ῥ. 308 
Ιδχαλῶν πλεονεξίας, τῶν τε νῦν ὄντων τὸ πρᾶγμα οὐδὲν διαφερόν- 
τως ἔχει, τί λοιπὸν ἐμοὶ ἢ τῶν γε πλειόνων ἀφεμένῳ μικρά τινα 
διαλαβεῖν δεῖ καὶ ὅσα μοι τἀσφαλές ἔστε προμνώμενα; μήπου 
τοι χαϑάπερ oí τῶν Ὀλυμπιακῶν ἄϑλων ἀτέλεστοι κινδύνῳ χρη- 
σάμενος αἰσχύνης ἀϑλητὴς ἐμαυτῷ κατασταίην. «καὶ πείϑομαίέ 
107€ μηδὲν εἶναε τῶν πάντων ἕτερον, ὃ μὲ προσήχει μᾶλλον ποιεῖν, 
ἢ τὸν ἐντεῦϑεν φυλάττεσθαι κίνδυνον καὶ μάλα μᾶλλον ἐμὲ, ἢΒ 
εἴ Tt βρέφος ἐβούλετο μάζαν σιτεῖσϑαι, πρὶν ἀπότιτϑον γενέσϑαι, V. 165 
ἔξῆν γὰρ ἄν γέ που πάντως ἀνιᾶσϑαι τελεσϑέντος, χρὴ μόνοι 
οἶμαι, ὡς εἰς ἀνάχτορον εἰσιόντι παμπόλλοις φαιδρυνόμενον καὶ 
95 ποικίλοις ἀγάλμασιν, ὧς δὲ x&v τοῖς τοῦ βασιλέως ἐγκωμίοις ye- 


slioqui vero neminem id facile praestare posse. Nam et orationis ornatu 
longo intervallo omnes a tergo relinquis: nec ullum in te bonum desidera- 
tur, quorum ullum vel nostra aetate, vel a primordio par aut simile exem- 
plum reperiri queat. Hoc orationis loco neque omnes tuas laudes recensere, 
neque aliquas praeterire audeo evidentibus gravibusque de causis. Nam et 
Ingenii imbecillitas et debiti magnitudo animum meum diverse trabunt: ut 
periculum utrinque caventi mihi et utrumque sit conandum, et neutrum, 
ambobus inter se coniungendis. Si enim ii omnes, quibus illustre nomeu 
olim eruditio peperit, adessent, nec tamen argumento satisfacere possent: 
εἰ eadem est eorum etiam qui nunc vivunt conditio: quid mihi restat, nisi 
V maxima parte omissa paucula explicem, quae sine periculo tractare pos- 
eim Ἐ ne forte, ut Olympicorum certaminum rudes, menpte culpa suscipiam 
dedecus. Α΄ omnino persuasum habeo, nihil omnium aeque ac periculum 
hoc cavendum esse anihi, et nihilo minus quam ai infans, nondum ab ube- 
re remotus, pane vesci cupiat, Nam si id fieret , esset utique dolendi lo- 
cus. Etsi autem conatus est arduus, tamen decere arbitror non minus, 
quam si in sacrarium omnis generis imaginibus exornatum ingrederer : ita 





$80 NICEPHORI GREGORAE 


A. M. γομέγῳ τοῖς ἄλλοις τῶν ἄλλων παραχεχωρηκότε ἕγός που ἣ 
aj καὶ δύο τὸ πλεῖστον ἐπιμνησϑῆναι. πλείονα γὰρ ὡς otx ἀσφαλὶς 
6836 ἄν εἴη λέγειν, ὅτῳ δὴ μὴ μεταμέλειν μέλοι, ἔστιν εἰρημένον. 8 
p λυ ύτοπ, dg τῶν δύο οὐκ εὐχερῶς ἄν τις ἀπαλλάξαιτο, σχολῇ τῶν γε 
C πλειόνων. ἄλλοι μὲν τοίνυν ἀλλάττα λεγόντων, ὥς γε εἴρηται, 5 
τῶν τοῦ βασιλέως, ἐμοὶ δ᾽ ἐχέτω μνήμην τό,τε τῆς φρονήσεως 
αὐτοῦ μέγεθος καὶ ὃ τῆς γλώττης κρότος. ὧν αὐτός τε πεῖραν 
σχὼν τοῖς τε ἄλλοις χρώμενος ἀεὶ διὰ γλώττης ἄγουσι καὶ oi- 
δέσι μὴ ϑαυμάζουσιν, οὐκ ἔσϑ᾽ ὅτε μέμνημαι καὶ αὐτὸς, μὴ 
Ῥάσχολοῦντός μου τὸν νοῦν τοῦ αὐτῶν ϑαύματος καὶ ἀπορεῖν ποι- 10 
οὔντος, πότερον πρότερον καὶ μᾶλλον ἐπαινοίην ἑκατέρων * xai ἀεὶ 
περαιτέρω τοῦ λόγου δηλοῦσϑαι εὑρίσχων μεταχωρῶ πρὸς ἐμαν- 
τὸν διολισϑαίνων, καϑάπερ οἵ σώμασι λείοις τὰς χεῖρας ἐρείδειν 
σπουδάζοντες. ὡς νῦν γε, εἴπερ ἐξῆν μοι, οὐδαμῶς ἂν ὑφιέμην 
μὴ καλεῖν σεγῆς ἥλιον, ὦ βασιλεῦ. ὥς γὰρ πάντες φωτὸς ϑησαυ- 
ροὶ τῷ ἡλιακῷ ξυνελθόντες δίσκῳ πᾶσιν ἐκεῖϑεν ὥσπερ àx χοινοῦ 
ἙἘπρυτανείου τὰς ἀφορμὰς διδόασι τοῦ βλέπειν, οὕτω δὴ κἀν σοὶ 
πᾶσα φρόνησις συνδραμοῦσα φέρεται ὥσπερ ἐξ οὐρανοῦ παντα- 
χόσε τῆς γῆς, ἀφορμὰς διδοῦσα πᾶσι τοῦ ϑαυμάζειν" καὶ ὥσπερ 
οὐχ ἔστιν οὐδεὶς, ὃς τῶν ἡλιακῶν ἀχτίνων ἀϑέατος ἔμεινεν, οὐδ᾽ Ὁ 
οὐ μὴ μένῃ, πλὴν ἢ ὃν ἥλιος εἶδε πλὴν τοῦ βλέπειν " οὕτως οὐδ᾽ 
αὖ ἔστιν οὐδεὶς, ὃς ἀνήχοος τῆς σῆς φρονήσεως διετέλεσεν, οὐδ᾽ 
οὐ μὴ διατελέσῃ, πλὴν ἢ ὅστις ἐγένετο πλὴν τοῦ ἀχούειν. ortu 
Foe γῆς ἥλιον προσειπὼν οὐκ εὔηϑές τι φάναι δοκῶ μοι" εἰ ài 
καὶ πλέον τι λέγει τις, οὖκ ἔγωγε διοίσομαι. ἐπὶ μὲν γὰρ οἶμαι 
2. δυο) δυοῖν W. in mg. 


etiam Imperatoris laudes aggressus caetera aliis concedenda , unius vero 
&tque alterius mentionem esse faciendam. Nam plures attin pericole- 
sum fuerit. Qui enim binas absolvere difficulter queat , quid plaribos ac- 
cidet occupato ὃ Itaque alii alia commemorent: a nre vero et ingenii magni- 
tudo et dicendi vis celebretur, quas et ipse oxperimento cognovi: et alii, 
quorum consuetudine utor, quotidie praedicant, nemine non admirente ; δε- 
que ego unquam commemoro, quin admirer et ambigam, utrum eorum mt- 
gislaudare debeam, cum subinde plura quam dicta fuerunt, dicenda occurraat. 
Ad me ipsum ergo redeo, non secus ac ii, qui laevibus corporibus inniti 
student, labascentes. Nam nunc quidem si liceret, non coimitterem quia 
terrae solem te dicerem, Imperator. Ut enim omnes lucis thesauri uns 
cum solari orbe prodeuntes omnibus usuram lucis imperctiunt: ita etiam in 
te omnis sapientiae concursus velut e caelo in omnes terraa fertur, admi- 
randi tui causas suppeditans: et ut nemo est omnium, qui solis radios aspe- 
xerit, nisi quem sol luminibus orbatum aspexerit: ita nemo est, erit 
qui de tua sapientia nihil audierit, nisi audiendi sensu destitutus. Hac ergo 
ratione ei te solem terrae appellaro, non inepte id factarus mihi videor: et 
si quis aliquid maius dixerit, me minime refragante dicet. Caelestiam ema 


HISTORIAE BYZANTINAE VIII. 8. $31 


τῶν οὐρανίων σωμάτων τὸ ἀεὶ ὡσαύτως ἔχειν ἀφαιρεῖται τὴν A.C. 
ὑπεροχὴν τοῦ ϑαύματος" τὸ δ᾽ ἄλλοτ᾽ ἄλλως ἔχειν τῶν ἀνθρώ- pex 
πων ὃν, ὑπερεχόντων ἔσϑ᾽ ὅτε καὶ οἷς ἀλλήλους, εἶτα τὸ σὸν 1398 
πρᾶγμα παντὸς βέλτιστον καϑάπαξ καταστὰν πῶς οὐκ ἀτεχνῶςϊπϑ. idu 
δὲοίκοι ἂν ὑπερβολῇ ϑαύματος ; καὶ εἰκότως. ἐχρῆν γὰρ πάντως ἷ 
που τῶν ἄλλων ὅσον ὑπερέχεις ἀξιώματι, τοσόνδε δῆτα καὶ gpo- 
γήσει, τοιγαροῦν καὶ ξυνεῤῥύηχε. σοφιστῇ μὲν οὖν ἤδη τινὶ ἤρκεσε P. 904 
τὰ Δημώνακτος εἰπόντι χαρίεντα ἀποφϑέγματα τὴν σοφίαν ὁπόση 
ῥηλῶσαε Ζ4]ημώνακτος, ὡς χρῆμα καὶ τοῦτο πάνυ πολλοῦ τίμιον 
10» τοῖς ἀνθρώποις. οὐ μὴν εἶ καὶ γλώττῃ ἐχρῆτο εὐροούσῃ 
ὀεδήλωχεν" οὗ γὰρ οἶμαι εἶχεν. ἦ γὰρ οἶμαι ἦν οὐκ ἂν αὐτῷ ἄῤ- 
ἦητον, ἐπαινεῖν οὕτω προελομένῳ σοφίας μεγάλης ἥχοντα ἄνδρα. 
σοῦ γε μὴν τῆς σοφίας τὰς λαβυρίνϑους κἂν καὶ δηλώσαι τις 
πίναχε δοὺς τὰ σὰ γνωματεύματα, ὁμοῦ δὲ καὶ τῆς γλώττης τὴν 
16 εἴροιαν οὐκ ἂν δήπου, εἰ μὴ ἄλλῳ τῳ χρῷτο τρόπῳ, ἢ ταῖς τοῦΒ 
Nilov παραβάλλων προχύσεσιν, ἃς διασχοποῦνται πήχεσιν «41.- 
γύπτιοε, ἢ δῆτα χλάδοις ἐξ ἀμπέλου ποικίλοις. καὶ γὰρ καὶ κατὰ 
πήχεις αὔξειν ἔχει τὰς ἔνδοϑεν πηγὰς τοῦ νοῦ καὶ αὖ ὡς ἄμπελος 
ἀπ᾽ εὐτυχοῦς γέ που τῆς ῥίζης ἀνίσχουσα πολλοὺς ἑλίσσει τοὺς 
δυχύχλους καὶ διὰ παντὸς ἐκ βλάστης βλάστην φύει σφόδρα γέ 
τοι εὐφυῶς. οὐ γὰρ οἵαν ταύτην ἔλαχες τὸ γόνιμον τῆς ἔνδοϑενο 
πηγῆς ἐξαμβλοῦν, ἢ τόχου παρεχομένην διηνεκῶς ἀωρίαν va^ 
ἀμηχανίας καὶ τὰ τοῦ μεγίστου νοῦ συγχωννύουσαν μυστήρια, 
οὐδ᾽ ἀγύμναστόν τινα οὖσαν καὶ μὴ σαφῶς τετελεσμένην τοῖς τῶν 


10. οὐ μὴν εἰ καὶ W. et Boiv. pro οὐ μὴν xa(. 18. τὰς] τοὺς 
coni. Boiv. 


crporum idem perpetuo status admirationem nonnihil imminuit: omnium 
vero reram humanarum, quarum nonnullis alii aliis antecellunt, cum perpe- 
tua mutatio sit, nonne tuae res omnium optime constitutae omnem admira- 
üonem excedunt? Omnino certe decuit, ut quantum dignitate alios ante- 
cedis, tantum etiam sapientia illus superares. Itaque factum est. Rhetori 
sane cuidam satis fuit, recitatis Demonactis salibus, illius omnem sapien- 
tiam ostendere: quasi e& quoque res magni aestimanda esset. Nec tamen 
quanta fuerit eius eloquentia ostendit, quae nulla in illo fuit. Nam si qua 
Set, non ab eo tacita fuisset, cui tanta virum sapientia celebrare pro- 
postum füit. 'Tuae vero sapientiae recessus tametsi aliquis indicarit, tua- 
que consilia velut in tabula exposuerit, orationis tamen copiam nom alia 
ratione expresserit, nisi ut Nili inundationibus eam comparet, quas cubitis 
Aeryptii metiuntur, aut variis vitis ramis. Nam et mensura cubitorum, id 
e*t maiorem in modum, internos mentis fontes auget, et ut vitis a foecunda 
rMdice orta multos corymbos implicat, et germina germinibus cumulat per- 
'juam generose. Nec enim ea tibi lingua contigit, quae mentis fontem he- . 
betet, aut immaturos ex inscitia foetus edat, et maximi ingenii arcana con- 
fundat: neque inexercitata, aut sacris praestantis animi non eatis ipitiata: 


932 NICEPHORI GREGORAE 


A. M. τοσούτων φρενῶν óoylotg" ἀλλ᾽ οὕτω γ᾽ ἀποχρῶσαν, ὡς καὶ 
os φιάλαις ὅλαις εἶναι, ὡς εἰπεῖν, ὅπηνίχα xal ὑπόσα εἴη ἐϑέλοντι 
6836! ἐξαντλεῖν, μετὰ στάϑμης μέντοι καὶ χρίσεως ἀκριβοῦς, xola- 
Imp. Andron.r onc μὲν τὸ πλεονεχτοῦν, μὴ ὥσπερ πηγή τις ὑπερλιμνάζουσα 
Senior, ζούσης μ » μὴ ὥσπερ πηγή τις ὕπερλιμ 
V. 166 πλέον ἀποτρέχῃ ταῦ δέοντος" ῥωννυούσης δὲ τὸ καταπίπτον, 5 
Ὁ ὁπηνίκ᾽ ἂν ] ῥαστώνη τοῦ σπουδάζειν" ὡς εἶναι καὶ τοὺς μὴ 
σπουδάζοντας λόγους σου παρὰ τοσοῦτον o)x ἀξυντελεῖς, παρ᾽ 
ὅσον οὐδ᾽ οἱ τοῖς ἐξεσμένοις ἀλάξευτοι συντεϑειμένοε λίϑοι τοῖς 
τῶν ἱερῶν περιβόλοις. τοσοῦτόν γε μὴν τὸ ἡδὺ τοῖς λεγομένοις 
περιϑεῖ, ὡς εἶναι νομίζειν ἵμερόν vua, ἐσκηνῆσϑαι τῇ γλώττῃ σου, Ὁ 
ὃς καὶ παρόντας εὐφραίνει καὶ μεταστάντων οἱονεὶ ταῖς ἀχοαῖς 
E ἕπεται ἐνηχῶν τε καὶ ἐξαρτῶται χυμὸς μέλιτος, ἐπειδάν τις ἀπο- 
γεύσηται. ἀλλὰ γὰρ ἄλση καὶ λειμῶνες καὶ ἐρημέαε ταῖς τῶν 
ὠδικωτάτων ὀρνίϑων ὠδαῖς ἦρος ὥρᾳ περιηχοῦνται, ὡρισμένοι 
τόποι καιροῖς ὡρισμένοις. σοῦ δὲ τῆς σώφρονος εὐγλωττίας, 15 
ἀντὶ μὲν ἔαρος, 0 τῶν τεσσάρων ὡρῶν κύκλος διηνεχής " ἀντὶ ài 
λειμώνιων xal ἀλσῶν ἤπειρος ἅπασα, οὐχ ὅσην Ἡρακλέους ὁρί- 
ζουσι στῆλαι, ἀλλὰ σύμπαν φημὶ ὅσον 0,16 τῆς οἰχουμένης ἔνδον 
F xai ὁ κύχλῳ διάχοσμος ἐξυφαίνει, “Ἀττικοῦ παντὸς ἐναργέστερον 
πέπλου τὰς σὰς ἀρετὰς διαγράφων. πείϑομαι γὰρ μηδ᾽ ἂν το, 
ἐπ᾽ ἔσχατα γῆς Κελτοῖς, οὐδ᾽ ἂν οὐδέσιν ὅσοι πρὸς τῷ ὠκεανῷ — 
τυγχάνουσιν ὄντες, οὐ μέντοι οὐδ᾽ ἂν ἐνδεῖν σου τῆς φήμης, 
οὐδ᾽ αὐτοῖς Ἰνδοῖς" ἀλλὰ χἀχεῖϑεν τὸ κῦρός σε δέγεσϑαι τοῦ 
νικᾷν περιουσίᾳ φρονήσεως πάντα ἀνϑρώπων γένη. οὕτω τοι τὸ 


9, ὑπόσα Boiv. pro ὁπόση. 


sed ita instructa, ut totis phialis, ut ita dicam, quoties et quando liboenit, 
inde haurire liceat, certo tamen modo et exquisito cum iudicio, quo et re- 
dundantia coerceantur, ne, velut ex fonte restagnante, plus effluat quam 
oportet: et humilia erigantur, cum vacat serio eiusmodi studiis incumbere: 
ut tua verba, cum meditandi otium deest, tam inutilia non sint, quam i 
borata saxa, quae in structura templorum politis lapidibus adiunguater. . 
"Tanta porro suavitate oratio conditur, ut aestimari queat deaiderium in tus 
lingua sessitare, «quae et praesentes exhilarat, et abeuntes aures veluti se- 
quitur, in iis resonans et memoriae inhaerens, quemadmodum sapor αλλ 
mellis linguae adhaerescit. Verumenimvero luci et prata et deserta sua 
vissimis tempore verno cantillantium avicularum vocibus resonant, certa loc 
certis temporibus. 'Tuae autem prudentis facundiae, loco veris, quatuer 
anni temporum ambitus perpetuus est: loco pratorum autem οἱ saltoum — 
omnis terra continens, non quantam Herculanae columnae includunt, sd 
quantam terrarum orbis amplectitur, quovis Attico lo evidentius tuu 
virtutes depingens. Credo enim nec in extrema Gallia, nec ullis Oceas! 
accolis, famam tuam ignotam esse, aut ipsis Indis: sed inde etiam eam tibi 
laudem tribui, quod omnes mortales prudentia vincas. Sic tua gloria, fama 





HISTORIAE BYZANTINAE VIIL 8. 888 


σὸν χλέος, καϑάπερ ἐπὶ νηὸς τῆς φήμης ὀχούμενον, πλῆρες ϑαύ- — A. C. 

ματος διὰ πάσης ἔρχεται γῆς. τεχμήρια δέ μοι τῶν λόγων" καὶ “(ἃ 

γὰρ οὐκ εἰσὶν ὅπόσα κατὰ γῆν εἰσὶν ἔϑνη,. ἐξ ὧν μὴ οὐκ ἦλθον 1398 

ὡς σὲ τῇ φήμῃ δημαγωγούμενοι" οὕτω μέντοι σὺν ἑορτῇ πάντες, np. ἀπέτο, 
δ ὥστ᾽ ἐξεῖναι ζημίαν νομίζειν, εἴ τις ἀπαλλάξειε τοῦ ἰδεῖν τε καὶ P. 205 

συγγενέσϑαι. τὸ γὰρ πολλοὺς ἑκάστοτε τῆς οἰκουμένης ἕχαστα- 

χόϑεν συῤῥεῖν ἴσως χειμάῤῥου ῥεύμασι, τὸ δὲ χύκλους ἑλίσσειν 

ἀεὶ περὶ σὲ, οἷον καὶ περὶ Πυϑαγόραν οἱ ἐκείνου φοιτηταὶ, τὸ 

δὲ διψῶσιν ὥσπερ ὠσὶν ἀτρεμίζοντας δέχεσθαι τὰ λεγόμενά σοι, 
Ἰυχαϑάπερ οἱ ϑεομάντεις ἐπιπνοέας ὁπότε ϑείας ἐμφοροῖντο" ταυτὶ Β 

τοίνυν μὴ σύμβολα εἶναι τοῦ δικαίως σφόδρα ἐφέεσϑαι τῆς σῆς 

ὑμιλίας, ὡς οὔσης ϑαυμασιωτάτης, πάντες οἶμαι οὐκ ἐροῦσι. 

τὸ δ᾽ αὖ σὲ πρὸς οὕτω παντοδαπὰς πεύσεις τε καὶ προβλήματα 

διαλλάττοντα μὲν πρὸς ἄλληλα, οὐκ ἐπιχώρια δὲ οὐδὲ τοῖς xa9^ 
I5zuüc ἔϑεσιν, ἔπειτα πᾶσιν οἰχείως ἐν ταὐτῷ διαλέγεσθαι τὰ πλεί- 

στης ἐπάξια σπουδῆς vt xal μελέτης, τουτὶ δ᾽ ἔγωγε πολλοῦ 

(ép μὴ λέγειν ὡς Περικλεῖς ἅμα καὶ Νέστορας ὑπερβέβληκεν. 

ἐκείνων μὲν γὰρ τοῖς λεγομένοις ἔσϑ᾽ ὅτε καὶ σφαλλομένη τελευτὴ 

ξυγέβαινε" σοῦ δ᾽ οὐκ ἔσϑ᾽ ὁπότε μὴ προσήχουσα. καὶ τῶν μὲν 
ϑ0ἐπιχωριάζων ὃ τύφος τοῖς χείλεσιν, ὡς ἂν ἀποῤῥοὴ καχίας, τὸ 

σεμνὸν τῶν λόγων ἀφῃρεῖτο, καϑάπερ μήλων ὧραν ἀφαιρεῖταε 

σχώληξ ἐφεδρεύων" χείλεσι δέ γε τοῖς σοῖς τύφου μηδενὸς μηδα- 

μῶς ἐφεδρεύοντος ἔστι προϊέναι καὶ τὸν τῆς γλώττης κρότον πάντη 

ἀχιβδήλευτον. Ἑλλήνων μὲν οὖν παῖδες τὰ ἑαυτῶν σεμνύνειν ἐϑέ- D 
ϑόλογτες ἐπειδή τινὰς οἶμαι ἡλιϑίους ἀνθρώπους ἡ τοῦ ᾿Ορφέως 


veluti navi vecta plena admirationis omnes terras pervagatur. "Verba 
mea illud confirmat, quod nullae in orbe terrarum gentes sunt, unde non 
aliqui fama tui nominis inducti ad te venerint: tanta quidem cum festivi- 
tate omnes, ut grave incommodum  interpretentur saum ab aspectu et con- 
suetudine tua discessum. Quod enim multi ex omnibus terrae partibus 
&quarum torrentis instar δὰ te confluunt, et subinde circa te versantur, ut 
circa Pythagoram eius diseipuli, et avidis auribus tua dicta, tanquam divina 
responsa, venerabundi cum silentio accipiunt: haec inquam signa esse, quod 
consuetudinem tuam ardenter expetant ut admirabilissimam , omnes assen- 
tentur. Quod autem ad tam varias quaestiones et propositiones, quae ef 
Inter sese differunt et ἃ nostris moribus abhorrent, omnibus eodem tem- 
pore de gravissimis et maximi momenti rebus tam apte prudenterque re- 
spondes: dicere non verebor, Nestores et Pericles abs te superari. Nam 

orum orationes saepe irritae foerunt; tuae vero nunquam non efficaces. 
ἂς gentilitius linguae illorum fastus, velut improbitatis propago quaedam, 
illorum orationem deformabat, ut vermis pomi elegantiam: tua vero labia 
Ab omni fastu aliena solida et indelibata laude tuam linguam exornant. 
Graeci quidem ad res suas amplificandas , cum quosdam, stolidos ut reor 


834 NICEPBORI GREGORAE 


A. M. ἐκίνει κιϑάρα κινεῖσϑαι ἔφασαν καὶ τὰ ἄψυχα τοῖς ἐχείνου πρὸς 
“ἡ. λύραν ἄσμασιν. εἰ δὲ καὶ ἡμῖν ἦν βουλομένοις τὴν ἀλήϑειαν εἰς 
6838 μύϑους ἐξαίρειν, ὅντινα τρόπον ποιήσιιμεν μείζω ἢ ἔχουσιν ὄντα 
ἴω. ἀπάγοι, οὐκ ἔνι ῥάδιον εὑρεῖν οὐχ ἔνι δήπου μὴ φάναι. ὡς τό γε νῦν 
Ἑ εἶναι xal πεπείσμεϑα, μηδ᾽ ἂν ἀπίστως ἔχειν, μηδ᾽ ἀνέφιχτ᾽ 5 
ἀνθρώποις ἡγεῖσϑαι, ὅπηνίκα δρῶμεν ἐς μύϑους τοὺς moti; 
τὰ πλείω τῶν πραγμάτων ἀπάγοντας" εἴτε μὴ οὐχ ἱκανούσης 
V. 167 τῶν τότε ἀνθρώπων τῆς φύσεως" εἶτε καὶ αὐτοῖς δὴ τοῖς ποιη- 
ταῖς δόξων ἐπίτηδες ποιεῖν περιφανείας ἐἵνεκα πλείονος. ὡς γὰρ 
ἥκιστα μείζω ἢ ὥστ᾽ ἀνθρώπου φύσει χωρητὰ εἶναι, ὁπόσα πρὸς 0 
ϑαῦμα καὶ μύϑους ἐκεῖνοι ἀπήνεγχαν, ἔδειξας σὺ διὰ πάντων 
Ἑξλάσας. πρότερον δ᾽ ἔγωγ᾽ ἀκούων Ldxaóguíuv καὶ .déxum 
καὶ Στοὰν μέγα τι ταῦτ᾽ φόμην εἶναι καὶ πῶν ὅτι κάλλιστον χαὶ 
ὑπερήφανον, διὰ Πλάτωνα γοῦν καὶ Suxoávz? καὶ Ζήνωνα, καὶ 
ὅσοι διάτορον ἐν διαλέξεσιν ἔπνευσαν. νῦν δὲ πᾶσαν τὴν περὶ! 
αὐτῶν εὐκλεᾶ δόξαν ἀπεβαλόμην, ὥσπερ oi διαγρηγορήσαντες τὰ 
ἐν τοῖς ὕπνοις ὀνείρατα " xal οἴομαί γε ἐκείνων Sapa oix EF 
ὑπέρτερον ἢ ὥσϑ᾽ ὅμοιον εὑρεῖν, ἀλλ᾽ εἶναι μέτριον xal uos 
P. 206 μέγα, τοσοῦτον ἐχείγους παριύντα δρῶν σε, ὅσον ἐγὼ τοῦ κατα- 
tía» ϑαυμάζειν σε͵ λείπομαι. καίτοι μέγα ἂν ἦν, εἰ xai παρα-9 
πλησίως τοῖς ἀδομένοις εἶχε τὰ σά, σὺ δὲ ἀλλὰ καὶ ὑπερσχὼν 
φαίνῃ, ὅσον ἐν ῥαψῳϑδίαις τῶν ἄλλων κηρύχων τῷ ὑπερφωνεῖν 
ὃ Στέντωρ. ἰδοὺ γὰρ ὑπὲρ πᾶσαν ᾿ἀκαδημίαν καὶ Αὔχειον καὶ 
3. ποιήσαιμεν Boiv. pro ποιῆσα. — 7. ἱκανῆς οὔσης W. in x 
14. Ζήνωνα em. W. pro Zo4o»a. 


homines, Orphei cithara demulsisset, cantu illius etiam inanima quaedam 
commota esse fabulati sunt. Quod si nobis etiam liberet veritatem fabulis . 
commutare eoque modo exaggerare: nemo opinor negaverit , difficile esse 
ullam rationem commijnisci, qua ea, quae nunc sunt, maiora fingantur qui 
re ipsa sint, cum plerasque res 8 poetis in fabulas redactas esse videamus; 
sive ingenia illorum temporum obtusiora fuerunt, sive alioqui poetae de ia- 
dustria propter maiorem claritudinem illa sint commenti. Ka enim haud 
quaquam esse maiora ingenii humani prp , quae illi ad miracula et fabe- 
jas detorserunt, tu demonstrasti, qui illa omnia confecisti. Ego vero cem 
* pridem Academiam, aut Lyceum, aut Stoam nominari audirem , magnas 
liquid imaginabar et pulcherrimum atque excellens, ob Platonem utique 
et Socratem et Zenonem et caeteros, qui disserendo valuerunt. Nunc vere 
omnem de illis praeclaram opinionem abieci, quemadmodum  experrec 
somnia: illorumque miraculum non maius iudico, quam cui simile reperiri 
queat: immo mediocre esse, et vix magnum habendum puto, cum te tante 
intervallo eos supergressum esse videam, quanto infra dignitatem te ad- 
miror. Quamvis autem magnum esset, si res tuae rebus eorum qui 
brantur consimiles essent: tamen te tantum illos vincere constet, quantum 
Stentor clamando caeteros praecones superavit. Ecce enim palatium tuum 








HISTORIAE BYZANTINAE VIII. 8. 886 


Στοὰν σοῖς λόγοις ἀποφαίνεις τὰ σὰ βασίλεια, πρυτανεῖον nay- A. C. 
τοδαπῆς παιδείας qai τις ἂν οἴχειότερον. εἶναι γὰρ καὶ μηδένα, A d 
ὅντινα τῆς σῆς ἀπολελαυκότα φωνῆς, ἢ δῆτα μόνης τῆς ϑέας, 1928 
μὴ καὶ ὠφελείας τῆς μεγίστης, ὅσα γε πρὸς ἤϑους ῥυϑμὸν xo imp. Anton. 
δγγώσεως αὔξην, ἔτι μὴν πρὸς τὸ ἐγχυμονῆσαι λόγους καὶ δια-Β 
λέξασϑαι ἑτοιμότερον" ταυτὶ τοίνυν x«l ὅσα παραπλήσια ἐκ 
μόνης γέ σου τῆς ὁμιλίας ox εἰσὶν οἵτινες οὐκ ἀπώναντο" of δ᾽ 
ἀπώναντο, πάντες ἄρ᾽ εἰσίν. ἴσως δ᾽ εἰσὶ καὶ παρ᾽ οἷς ἀγαϑὴν 
λαχοῦσι τὴν φύσιν, ὡς ἂν ὑπὸ ζεφύρῳ πρωϊνῷ κύκνοι ἄσειανῷ 
Ἰοἐμμελὲς, ὥς δὲ κἀκ τῆς σῆς ἐπιπνοίας ἐμμελὴς ὃ τόχος τῶν xa- 
λῶν ἐξενήνεχται. οἷς δὴ πᾶσι καὶ κρείττων πολλῷ φιλυτιμία τίς 
ἐστιν, εἴ τις ἀποφϑεγμάτων τῶν σῶν ἀπομνημονεύσειεν, ἢ τῶν 
Ὁμηριχῶν Ὁμηρίδαις. ἐξαίρετον χρῆμα ἡδονῶν, ὁπόσαι δι᾽ ἀκοῆς 
πρὸς ψυχὴν ἀπαντῶσι, φασὶ τὰς Σειρῆνας πάλαι γενέσϑαι" οὐ 
15 μὴν ἀταλαίπωρόν γε, ὅτι μὴ ϑανάτου τιμώμενον. ἢ γὰρ τεϑνά- 
γαι ἀχούσαντα πάνϑ᾽ ὁντινοῦν ἔδει, ἢ μὴ κηρῷ τὰ ὦτα φραξά-Ὁ 
μενον χἀντεῦϑεν κωφὸν τοῖς ἐκείγων μέλεσι μείναντα. σοῦ δὲ 
δημηγοροῦντος οὐχ ὅπως οὐ κηρῷ τὰς ἀχοὰς ἀποφράττειν ἐϑέ- 
λουσιν, ἀλλ᾽ ἀντικειμένως ϑάνατον ἡγοῦνται, ὅτι μὴ πανηχόους 
ϑυτιγὰς, ὡς εἰπεῖν, ἀνέδειξεν ἡ φύσις, ὥσπερ οὖν τοὺς πανόπτας oi 
μῦϑοι. τίνας γὰρ οὐχ ἂν ὑπερβέβηκας Ζημοσϑένεις τῇ τῆς δημη-- 
γορέας οἰκονομίᾳ τε xal δεινότητι; τίνας δ᾽ οὐ Πλάτωνας τῇ 
τοῦ γοῦ μεγαλοφυΐᾳῳ τε καὶ σεμνότητι; τίνας δ᾽ οὖχ ἂν ἀνηρτήσω E 


8. ἄριστοι legit W. 


eloquentia tua ita instruxisti, ut quamvis Ácademism, quodvis Lyceum, 
quamvis Stoam vincat, quod multo aequius omnis eruditionis domicilium 
appellaretar. Nemo enim est, qui tua suavissima voce audita, aut vulta 
tantum conspecto, non maximum inde fructum ad formandos mores, ad in- 
dementum doctrinae, ad eloquentiae copiam , et disserendi acumen ceperit. 
Haec igitur et id genus alia e solo congressu tuo emolumenta nulli sunt, 
qui non perceperint: qui vero perceperunt, omnes optimi evaserunt. For- 
tassis etiam sunt bonis quidam ingeniis praediti, apud quos, te aspirante, 
elegans institutionis egregiae foetus appareat; ut cycnis accidit, qui ma- 
tutino Zephyro aspirante praeclare canunt, Qui omnes longe magis eo 
gloriantur , si quis scite dicta abs te referat, quam Homeridae, ai Homeri- 
Cas sententias audierint. Suavitas insignis Sirenum vocis olim magnopere 
celebrata est. Sed ea non sine magna calamitate atque interitu audiri po- 
tuit: nec ulli manserunt incolumes , nisi aures cera obturassent sibique au- 
diendi sensum ademissent. 'Te vero concionante tantum abest aures cera 
αἱ obturent, ut mortis instar ducant, quod natura eos non ab omni parte 
&auntos fecerit, sicut fsbulae quosdam plenos oculorum fuisse tradunt. Quos 
enim Demosthenes concionum artificio et vi non superasti? quos non Pla- 
tones ingenii magnitudine et gravitate vicisti ἢ Quos vero non ita tibi devin- 





836 NICEPHORI GREGORAE 


A. M. ἀνθρώπους, σὲ μᾶλλον ϑαυμάζειν ἢ τὸ τῆς ᾿Αττικῆς ἡλιχίας 
.ἡ ἀχμάζον πάλαι τὸν Σωχράτην, ἐφ᾽ ὕλην cov τὴν δημηγορίαν 
6336 χάριν ὁμοῦ καὶ πειϑὼ συνορῶντας ἐφέρπουσαν, καϑάπερ ἐπ᾿ 
gri ἀγροῦ τὸ ποικίλον τοῦ χρώματος ; οὕτως ἐραστὰς ποιεῖς 
ἅπαντας τῆς σῆς Καλλιόπης, ἐχκάων ὑπερφυῶς. ἔχειν δὴ oti 
Ἑτὰ τοῦ Σολομῶντος τοῖς σοῖς ἐφαμίλλως οὐδεὶς ἂν ἔχοι ἀμφιο- 
Bud» ὑπερέχειν γε μὴν τοῦτο δὲ οὐδείς. ἔστιν ὅστις ἡγεῖται. 
οὐδὲ γὰρ οὐδ᾽ ἔστε φάναι, ἐκεῖ μὲν οἷς χρήσεταί τις πολλοῖς οὖσι 
μαρτυρίοις" ἐνταυϑοῖ δὲ βραχέσιν, ἢ τοσούτοις μὲν, μὴ τοιού- 
τοις δέ" πολὺ μέν τ᾽ ἂν τοὐναντίον. οἷς γὰρ τὰ ἐχείνου ϑαυμάζεν 
ἔνι, τούτοις οὐκ ἔνι πλὴν ἢ τῆς τοῦ νότου βασιλίσσης, ἦν ἔς 
Παλαιστίνην ἐχείνη πορείαν ἐστείλατο, μαρτύριον. ὅσοι δὲ τῶν σῶν 
P. 207 μέμνηνται, τούτοις καὶ βορέαν καὶ νότον ὁμοῦ τοῖς λοιποῖς τῆς 
V. 168 γῆς πέρασιν ὅστις μὴ o? φάσκει μαρτύρια εἶναι, ὅπως ἀϑῶος qa- 


νεῖται τοῦ ἁλῶναι ψευδόμενος, οὐχ οἷός τ᾽ ἂν εἶναί μοι δοκεῖ, 6 


ἐπεὶ μέντοι χατὰ τὸν ᾿ἀναξαγόραν voUg ἐστι σοφὸς ὃ τὰ nano 
διαχοσμῶν καὶ πάντων αἴτιος, οὕτω δῆτα τῷ περιόντι σοι τῆς 
τοῦ νοῦ σοφίας ἐξηγῇ τῶν πραγμάτων καὶ οὕτω cor τὴν ἀρχὴν 
διαχοσμεῖς, τῆς φρονήσεως τῷ μεγέϑει πάντα περιτρέπων εἰς τὸ 
χρήσιμον, ὡς τῶν ἐξ αἰῶνος οὐδεὶς ἄμεινον. ἐῤῥῶσϑαε δὲ καὶ 03) 
Βλύγος τῷ. φήσαντι νῦν μοι δοκεῖ, ὡς γνώμῃ καὶ φρονήματι καὶ 
ἀνδρίᾳ ψυχῆς τὰ πολλὰ τῶν πραγμάτων, ἀλλ᾽ οὐ τῷ πλήϑε 
τῶν ὑπαρχόντων κρίνεται. ὡς γὰρ εἴ τις ἄριστος μουσιχὰς τὴν ἐν 
τοῖς φϑόγγοις ἁρμονίαν, ἐντείνων μὲν τὸ τῶν χορδῶν Ono τε- 
τάσϑαι δεῖ, χαλῶν δ᾽ ὅποι τοῦτο βᾶτιον, vá τε διαστήματα 
7. ἡγεῖται) ἥκιστα codd., οἴεται W. in mg. 
xisti, ut magis fe mirentur, quam Attica illa aetas Socratem ἢ φαυΐρρε qvi 
concionem tuam et persuadendi vi et voluptatum illecebris conditam ese 
perspicas sicuti agri varietate florum exornantur, Usque adeo tuae Ca- 
jopes amatores omnes reddis et mirabiliter incendis. Quare te Solomons 
esse similem, nemo est qui dubitet: superari autem ab illo, nemo contendat. 
Neque enim dici potest, illic multa suppetere testimonia, hic vero pauci: 
sut totidem quidem, non autem talia: sed contra potius. Nam qui illu 
mirantur, iis non aliud competit testimonium, nisi Reginae Austr s 
Palaestinam profectae, Qui vero tuarum rerum mentionem faciunt, bi δὲ 
mendacii qu ipei abolendam et Septentrionis et Austri una cum ce- 
teris terrae finibus testimonia proferre mihi posse videntur. Caeterum cum 
Anaxagora auctore mens sapiens sit, quae cuncta gubernet et omnium causa 
rerum existat : ettu excellenti sapientia res administras et imperium guberuat, 
ingenii magnitudine omnia in melius convertens, ut nemo unquam ex aeque d 
praestiterit, et recte is dixisse videatur, qui consilio, prudentia, viribus anim 
plerasque res, non autem rerum copia ponderari affirmavit. Ut enim mos 


cus, qi sonorum concentum optime callet, chordis quae intendendae sux 
intendendis, contraque laxandis, ubi id expedit, et moderatis i 











HISTORIAE BYZANTINAE VIII. 8. 097 


μέτρῳ ποιούμενος κάλλεστον olov τὸ χρῆμα τῆς δῆς κεράννυσιν" — A. C. 
ὡς δὲ καὶ σὺ τῇ φρονήσει ἴσα καὶ ῥυϑμοῖς τισι μουσικοῖς τὰ πρά- pow 
γματα διεξάγων τὴν διὰ πασῶν, ὡς εἰπεῖν, ἁρμονίαν ἁρμόζη, ὡς — 1828 
εἶγαε συνάδειν πανταχόϑεν ἑαυτῇ κάλλιστά τε ἔχειν καὶ ὡς ἂν ndy- vri 
ὅτες πεισϑεῖεν ϑεὸν εἶναε σαφῶς τὸν διὰ σοῦ τὰ τῇδε καϑιστάμενον. C 
οὕτω σὲ θεῖόν τινα καὶ ὑπὲρ ἄνθρωπον ἄνθρωπον πάντες νομί- 
ζουσιν ἄνϑρωποι. φϑάνεις γὰρ τῇ τοῦ νοῦ καϑαρότητι τὰς τῶν 
ὑπηχόων ἁπάντων διερχόμενος διαϑέσεις καὶ γνώμας καὶ ὅποε 
μάλιστα τείνουσιν ἀρετῆς ἢ κακίας κάλλιστα διαγινώσχων" xáv- 
Ἰυτεῦϑεν ἁρμόζεις, ὡς εἴρηται, σαυτὸν ὡς δεῖ τοῖς πᾶσιν ἀνθρώ-Ὁ 
ποις " καὶ κυβερνῶς, κατὰ Πίνδαρον, τὰν πολύστροφον γνώμαν 
ἑχάστων καὶ διατίϑης ὅποι ἂν σχοίη τὰ πράγματα βέλτιστον. 
γνώριμον δ᾽ εἴη παντί που, ὡς οὐχ ἄν ποτε Θεμιστοκλῆς πρὸς 
φήμης ἤλασε τοσοῦτον, εἰ μὴ Ξέρξης ἤλασεν ἐφ᾽ Ἕλληνας. οὐκ 
iy δὲ ἸΠιλτιάδης ἐκεῖνος οἶμαι ἐς ὄνομα ἤγετο, εἰ μὴ Περσικοὶ 
σατράπαι καὶ τὰ τῆς ““σίας ὅπλα πρὸς ᾿“ττικὴν καὶ ἸΠαραϑῶνα 
διέβαινον πρότερον. ἀλλ᾽ εἶχον ἂν τὴν ἀρετὴν ϑαλαμευομένην, E 
ὡς εἰπεῖν, καὶ ἀτεχνῶς ἐν ἀδήλῳ κειμένην, ὥσπερ οἱ ϑησαυροί. 
xul σοῦ δὲ τὴν οὐρανοῦ ψαύουσαν φρόνησιν κατίδοι ἄν τις ἐκ uv- 
30gluv μὲν καὶ ἄλλων" ἐπεὶ δὲ xol ὃ χαιρὸς ἀντέπνευσε μὲν, οὐκ 
ἀνεσόβησε δέ σου τὰ πράγματα, πάσης βασάνου σαφέστερον 
τοῦτ᾽ ἂν εἴη δεῖγμα, ἀχιβδήλῳ φάναι χρυσῷ κατεσχευάσϑαε σον 
τὰ τῆς διανοίας. πολλοῦ γὰρ τὰ πράγματα εἰληφὼς διατρέχον- 
Toc κυχεῶνος, οἷος ἂν διαδράμοι νεφέλας ὁπηνίκα εἴη στροφῶν 


€ - 


35 ἀπαρχτίας καὶ μικροῦ πάντων ἐϑνῶν ἐφ᾽ ἡμᾶς χιγουμένων οὕτω 


relinquendis cantum elegantissime permiscet: ita et tu, qui prudentia ve- 
luti rhythmis musicis omnia temperes, absolutissimum concentum efficis, 
quo res pulcherrime guberaatae et ab omni parte consentientes efficiant, 
ut omnes existimeat Deum plane esse, qui tuo in iis regendis ministerio 
Utatur, Ita te omnes homines divinum quendam hominem et homine supe- 
riorem existimant. Nam animi puritate subditorum omnium affectiones et 
voluntates penetrans et, ad quas virtutes aut vitia potissimum tendant, &- 
cerrime perspiciens, ita te componis, ut dictum est, quemadmodum omnibus 
hominibus convenit: et, ut Pindarus ait, varium cuiusque ingenium guber- 
nas, itaque singula disponis, ut optime collocentur. Neque vero quisquam 
ignorat, T'hemistoclem nunquam ad tantam gloriam fuisse perventurum, nisi 
Xerres in Graeciam invasisset. Neque etiam Miltiades ille, ut arbitror, 
tantum nomen .haberet, nisi Persici satrapae οὐ Asiana arma prius in At- 
ücam et Marathonem penetrassent: sed eorum virtus, ut terra obruti the- 
sauri, in obscuro latuisset. At tuum divinum ingenium cum ex aliis in- 

iis perspici queat, tum vero ex eo, quod cum tempora adversarentur, 
Dec tamen res tuas everterent, id evidentissimum signum fuit praestentis 
tae sapientisae, Nam cum Imperium perturbatione plenum suscepisses, nec 

umile nubibus, ab Aquilone agitatis, et paene omnes nationes in nostrum 

Nicephort Gregor. Vol. I. 22 


638 NICEPHORI GREGORAE 


A.M. σφοδρῶς, ὥσπερ oc φασι καταράκτας Νείλου, μόνος αὐτὸς τὰς 
6191 ἐμβολὰς ἐς σεαυτὸν ἀναδεχόμενος ἑστῶτι φρονήματι, παρακὶη- 
6886 σίως προβλῆτε πολλῶν προσρηγνυμένων κυμάτων ἀχυμάντῳ μὲ 


»» 


Imp. Andron, p, οὕτω καὶ βουλεύῃ καὶ διατίϑης, ὡς οὐδ᾽ ἔνε οὐδενὶ τῶν 
Senioris. « — 7 a" -Ü e a ε ΟΝ, 
ἁπάντων ἐνθυμηϑῆναι πρὶν τελεσϑῆναι " οὕτω μὴν ῥᾳδίως, ὡστ 5 
P. 208 ἔργον εἶναι μᾶλλον οἷς ἔνι πειρωμένοις λόγῳ διεξιέναι ἢ od 
ἔργῳ πληροῦντε" ὡς ἐξεῖναι, εἴ τις βούλοιτο διαμεερεῖν ὅσα τε 
λόγοις, ὅσα δὲ καὶ ἔργοις, φρονήσεως γέμουσιν ἑκατέροις, ἐκι- 
τελεῖς τρόπαια, ἡμέρας ἑκάστης ἀριϑμοῦντι τὰς ὥρας πάνυ τοι 
σφόδρα ποιεῖν εἰκός. μηδὲ γὰρ εἶναι μηδεμίαν, ἥτις nap Je 
' — σῶν 3j λόγων ἢ ἔργων καλλίστων ἄμοιρος. σοῦ γὰρ xal φϑῶμε 
ὧν ἐχμειλίσσει καὶ περιτρέπει ἐς τὸ πρᾶον καὶ τὸν σφόδρα ἀμείλικτον 
Βχαὶ ἐχτεϑηριωμένον εὖ μάλα ἄνϑρωπον, Qov ἢ λέγεται τὸ τοῦ 
Σαὺλ δαιμόνιον ἣ τοῦ Δαβὶδ κινύρα. ὡς νῦν γε σοῦ χάριν σχο- 
λὴν ἄγομεν φόβου παντὸς ἡμεῖς. i γὰρ τῇ πρύμνῃ τῶν χαϑ' 1 
ἡμᾶς, ὡς εἰπεῖν, πραγμάτων καϑήμενον ὁρῶντές σε καὶ διαγρϑ- 
V. 169 πνοῦντα ἐπιμελῶς ἔχ γε τῶν προλαβόντων παρεσκευάσμεϑα xd 
τὰ τέως προσδοκηϑέντα δεινὰ πρὸ τῆς πείρας ἀεὶ παρακρούεσϑαι 
γενησόμενα πάντ᾽ εἰδότες τῆς σῆς διανοίας τρόπαιον. xol igo 
Οτούτου τάχ᾽ ἄν τινες ἀϑυμήσαιεν, μέχρις ἂν ποιήσωσι τὴν ἀρίστην 
σου σύνεσιν ἐνθύμιον" ἔπειτα ἔδοξας ὡς 99^ ἡλίῳ καομένοις U- 
φυρος. ἔλαϑον δ᾽ ἄρα ἐμαυτὸν ἔγωγε εἷς τὰς ἀβύσσους τῶν σῶν 
κατὰ βραχὺ καϑιεὶς πλεονεκτημάτων; τοῦτο δ᾽ ἤν δήπον, 6x 
8. μένοντι) Wolfius addit: atque omnium periculorum tempestatis 
sedatia, in tranquillum portum nos perduxisti. Hinc Boivin. aliqud 
deesse suspicatur. 14. Σαὺλ pro Σαούλ. BOIV. — 18. πρὸ ἃ ὁ 
W. in mg. pro soís. 
exitium conspirassent tanta vehementia, quantus in Nili cataractis unpes 
esse fertur: tu solus impressiones illas constanti animo, instar immote 
rupis violentos fluctus aspernantis, excepisti: atque omnium peri 
tibus sedatis in tranquillum portum nos perduxist. ta tu qu- 
dem et deliberas et disponis omnia, ut nemo omnium prius illa cogitare pet- 
sit, quam perfecta fuerint: idque adeo facile, ut difhcilius sit altis ea com 
memorare, quam tibi administrare. Unde fit, ut si quis enumerare velit 
entissima et dicta et facta tua, non aliud agat, quam qui cuiusque did 
numerare instituerit, quarum nulla elabitur pulcherrimarum tuarss 
vel orationum vel actionum expers. Nam vel tuae vocis sonus unus εἰθειὶ 
δἰ mansuefacit hominem etiam immanissimum : idque facilius, quam lyra De- 
vidis daemonium Saulis fugabat, Nunc igitur tno beneficio meta ome 
vaeul sumus. Nam cum te in puppi, ut ita dicam, rerum nostrarum sedet- 
tem videamus et diligenter excabantem , ex iis, quae praecesserent, parsii 
Swnus: et nuper expectata pericula, priusquam periculum eorum faciumtt, 
avertimus, tua sapientia illa omnia propulsatum iri praevidentes. Ac tast- 
sper forsitan aliqui desperarínt, donec summam prudentiam tuam cogitarmt: 
tum wero ita recreantur, ut afflato Favenii aesteantes, Bed quid ege imprt- 


HISTORIAE BYZANTINAE VIII. 9. 839 


ἀπελεγόμην τοῦ λόγου ἀρχόμενος, σαφέστατα πάντων ἀποροῦντα — A. c, 
αἰσϑόμενος αὐτὸς ἐμαυτόν. χαὶ γὰρ ᾧμην μικράττα εἰπόντε καὶ 1383 
ὅσα ἀρκεῖν εἶναι χρέους ἔκτισιν μηκέτ᾽ εἶναι πλημμελὲς τῶν γ᾽ 1898 
ἑξῆς, εἰ βουληθϑείέην, ἀποστατεῖν. παρῆλϑε δή με, ὡς πρᾶγμαϊρ. Andros, 
δποιῶν εἴην τῆς ἐμῆς τὰ μέγιστα γνώμης καταψευδόμενον. mop e 

γάρ τοι τοῦ μεγίστου χρήματος vic σῆς φρονήσεως προϑέμενος 

λέγειν, πλὴν τῶν ἔργων δι᾽ ἧς ταῦτα πράττεται καὶ jj ἕπεται 

ὥσπερ δλκάδι ἐφόλκια, προσόμοιον ἔγνων ποιεῖν, ὥσπερ ἂν εἴ τις 

ὁρμαϑοῦ τινος ἄχρου λαβὼν τῇ χειρὶ, ἔπειτα ἐνόμισεν ὑφαιρεῖσθαι 
Ἰοτουτὶ ἥκιστα τοῦ ἐφεξῆς χινηϑησομένου. τόδε δ᾽ ἦν ἂν ἀβου- 

Mac μεστὸν, ὥσπερ δὴ καὶ τοὐμὸν τουτί" ov μὴν οἷόν v^ οὐκ 

ἔχειν παραίτησιν, εἰ μή τινες κἀχείνου τὴν συγγνώμην ἀτεχνῶς 

ἀφαιροῖντο, εἴ τις ἀπειροϑάλαττος ὦν, ἔπειτα περιπολοέη μὲν 

τὰς ἀκτὰς, ἐς δὲ τὰ τῶν πελαγῶν ἀμήχανα οὐκ ἐϑέλοι οὐδαμῇ 
ἰδοὐδαμῶς ἐφεῖναι. ἀλλὰ γὰρ οὖν τῶν εὐλόγων εἶναι κἀμοὶ δοκεῖ 

τῶν σῶν ἀγαθῶν, ὡς εἰπεῖν, τὰς ἀκτὰς παραπλεύσαντα ὥσπερ 

ἐξῆν εὐχῇ τὸν λόγον ἐνορμίζειν. ὃ τῇδε τῇ ἀρχῇ καὶ τῷ τοιῷδε 

χρόνῳ μάλα προσφυῇ xal προσήχοντα ἀναφήνας σὲ ϑεὸς ada. 

παντὶ συνδιαμετροίη σοῦ τε καὶ τῶν ἐχ σοῦ τὸ βασίλειον κράτος, 
30 ὡς ἂν καὶ ἡμῖν εὐδαιμονεῖν εἴη μέχρι διαπαντός. 

ϑ΄. Ἐμοὶ μὲν οὖν ταῦτα διεξιέναι τῷ τηνικαῦτα ξυμβέβηκε, P. 209 
τοῦ δὲ χρόνου προβαίνοντος ἐς τὸ πρόσω παρὰ τοσοῦτο πλείονα 
τὴν αὐτοῦ διάϑεσιν ἀεὶ καὶ εὐμένειαν ἑκαρπούμην, παρ᾽ ὅσον καὶ 
5. καταψφευδόμενον Boiv. pro καταψευδόμενος. 7. δι᾽ ἧς ταῦτα 

xo. pro ἃ δι᾽ αὐεῆς πράττ. ΒΟΙΥ. 14, ἐθέλοι Boiv. pro ἐθέλει. 


dens in excellentiae tuae gurgites me paulatim imnitto? Id ipsum vero est, 

uod initio orationis detrectabam, cum me omnibus tuis laudibus prae- 

icandis plane imparem esse sentirem. Putabam enim, si pauca dixissem, 
quae ad aes alienum dissolvendum satis essent, licitum fore mihi caeteris 
supersedere: sed non animadverti, me id facere, quo mea opinio plurimum 
falleretur. Nam cum de re maxima, tua nimirum sapientia, dicere insti- 
tuissem, praetermissis operibus, quae per eam geruntur et quae eam ita 
sequuntur, ut majora navigia lembi: perinde me facere animadverti , ac si 
quis catena summa manu prehensa putaret eam sic se ablaturum, ut annuli 
Ieliqui non moverentur. Id quod incogitantiae summae fuerit, sicut et 
meum factum: quod tamen veniam meretur, nisi ea illi etiam negetur, qui 
maris ignarus in littoribus obversetur, sed in profundum pelagus sese de- 
mittere minime velit. Mihi certe quidem non a ratione alienum videtur, 
tuorum bonorum quaai littora ut licuit praetervecto in voti portum appellere. 
Deus, qui te huic Imperio et his temporibus aptissimum et opportunissi- 
mum produxit, idem tuam tuorumque Imperatoriam maiesta omne ae- 
vum tueatur, ut et nos perpetua felicitate floreamus." 


9. Tum igitur sic accidit, ut hanc orationem haberem. "Tempore au- 
tem procedente maiorem in dies erga me eius aífectum ao benevolentiam 





840 NICEPHORI GREGORAE 


A. M. τὸν χρόνον dc τὸ πρόσω προβαίνειν ξυνέβαινεν. ὥστε xal lc τὰς 
“ὁ τῶν ἱερατικῶν με τῆς ἐκκλησίας πρώτας τιμὰς ἀνάγειν ἐσχέπτετο. 
6836 ἤδη δὲ καὶ ὥσπερ ἀῤῥαβῶνά τινα τὴν τοῦ χαρτοφύλαχος ἀξίαν 
eu i γε τῷ παρόντι ἠνάγκαζε δέξασθαί ue, ἵν᾽ εἴη τις τοῦτ᾽ &- 
Βπρόσωπος αὐτῷ ἀφορμὴ πρὸς τοὺς βασκαίνοντας καὶ ὑπ᾽ ὑδόνταῦ 
λοιδορουμένους αὐτῷ τῆς ἡμετέρας ἕνεκα τιμῆς, ἧς παρ᾽ αὐτοῦ 
λαμπρῶς εὐθὺς ἐχαρπούμην, μήτε χρόνον προεισενεγκὼν, ὡς 
ἔϑος τοῖς πλείστοις, μήτε τινὰ πολιὰν τρίχα, μήτε τινὰ τιμὴν 
ἱερατικήν. ηὐτρέπιζε δέ μοι ἤδη, ὡς ἐφ᾽ ἑτοίμῳ τῷ πράγματι, 
καὶ ἃ τῇ ἀξίᾳ προσήκοντα ἦσαν ἐνδύματα. ἐγὼ δ᾽ ἐς τὴν ἐμαυτοῦ 
ψεότητα ἀπιδὼν καὶ τὴν τῶν τοιούτων ἀωρίαν πραγμάτων παρεῖ- 
Οϑὼν ἔλεξα τοιάδε. (B.) ,, Περὶ μὲν ἐμαυτοῦ καὶ ὡς οὕπω μοι 
καίρια τὰ τῆς ἱερατείας βραχύν τινα ἀποχρήσειν uo« δοχῶ τὸν 
ἀπόλογον. ὅ,τε γάρ μοι χρόνος οὔπω ὡραῖος πρός γε τὰ τοιαῦτα᾽ 
καὶ μέντοι γε καὶ oi τῆς ἡσυχίας καὶ τῶν λόγων μανιώδεις καὶ 15 
V. 170 λελυττηκότες ἔρωτες ἡβῶσιν ἔτε παρ᾽ ἐμοὶ καί μὲ μὴ, πρὶν εἰς 
κόρον ἐξήκειν, παρήσειν διϊσχυρίζονται. τότε γὰρ καὶ τὰ τῆς 
Ὁ διανοίας τὸ ἄφετον ἕξειν καὶ ἀποχρῶν πρὸς ϑεοῦ λειτουργίαν. 
τὸ δὲ νῦν ἐμβριϑεστέραν εἶναι τὴν τῶν μυστηρέωκ τόλμαν, ἢ « 
ἐμέ γε ἐνεῖναι ῥᾳδίως ἐνέγκαι, τοῦτο δ᾽ οὖν εἰ μή τῳ δὴ τῶν 
πάντων ἄλλῳ, ἀλλὰ γὰρ εἴ τι τῶν ἁπάντων ἄλλο καὶ τοῦτο δὲ 
τῶν πάνυ τοι προδήλων ἔμοιγε. ὁπόσην γὰρ ἐχρῆν τοῦ πράγματος 
τὴν πεῖραν, τόσην, ὡς εἰπεῖν, ἀρχῶ τὴν ἀπειρίαν ἐν γοῦν τῷ πα- 
ρόντι. τὸ δ᾽ οὕτως ἔχοντ᾽ ἀμαϑῶς κατατολμᾷν τῶν ϑείων καὶ 
Ἑἀψαύστων, ὅμοιον ὃν ὥσπερ ἂν εἴ τις ἐπεπήδα ϑαλάττῃ, πρνῦ 
expertus sum; adeo ut primos etiam Ecclesiasticos honores mihi conferre 
cogitaret, ac statim Chartophylacis dignitatem velut pignus quoddam ac- 


cipere me cogeret; ut'speciosam causam haberet ora obtarandi o 

ribus, qui clam illi ob talem erga me affectionem conviciabentur; quod 
nec provecta aetate nec cano capillitio nec sacerdotio aliquo commen- 
datus, ut plerique solerent, illa fruerer. Iam vero, ut re non dubis, 
etiam dignitati consentaneas vestes mihi parabat. Ego vero, cum ado- 
lescentiam meam et tempus huiusmodi ΒΕ μὰ alienum considerassem, 
hunc modum verba feci. (11.) ,,Quod ad me et immsfturam sacerdotio ae- 
tatem attinet, non magna opus esse arbitror excusatione. Nam εἰ anni mei 
talibus rebus sunt impares et otii ac litterarum insanus ac furiosns διδοῖ 
adhuc apud me fervet: nec me missum facturum affirmat, priusquam iis 
ed satietatem fruatur. 'Tum enim et liberum fore meum animum et sd 
Dei ministerium idoneum. Nunc vero audacem mysteriorum tractationem 
onus esse gravius, quam ut facile illud possim sustinere, si nemo alius ἴω - 
telligit, ego certe sic intelligo, ut nihil magis. Nam quantam res expe- 
rientiam postulant, tantae mihi sum imperitiae conscius, hoc quidem tem- 
pore. Atqui hominem adeo rudem divinis et non tangeudis sese rebus ia- 


gerere, non aliud fuerit, quam si quis natandi nescius in mare desiliat: 


HISTORIAE BYZANTINAE VIII. 9. 941 


ἢ μαϑεῖν διανήχεσϑαι, οὔϑ᾽ ὑγιὲς ἥγημαι καὶ οὐδὲ πλείστου δίω Α. C. 
ϑαυμάζεν, εἴ τις ἀνάσχοιτό ποτε τοσαύτην τόλμαν ἀνασχέσϑαι uu" 
λογισμῷ καϑεστηκότε πλήττων ἑαυτόν. ποίων μὲν γὰρ οὐκ ἂν εἴη 1398 
πρηστήρων, ποίων δ᾽ οὐκ ἂν ϑαλαττίων πυϑμέγνων τὸ πρᾶγμα rap. Ἀπάτοι. 
δ ἐπάξιον; εἶεν. τὸ γε μὴν πρὸς ἐμὲ εὐμενὲς καὶ κηδόμενον τοῦ σοῦ 
xoérovg καὶ πρὸς εὐποίας πάνυ τοι σφόδρα ἐπικλινὲς καὶ ὀξύβ-- 
ὕοπον, εἴπερ δή τι τῶν ἁπάντων ἕτερον καὶ τοῦτο δ᾽ ἐν τοῖς Ῥ. 910 
μάλιστα ἔγωγε ἄγαμαι" καὶ οὐκ ἔχω παντοδαπὸς γιγνόμενος 
τίσι χρησάμενος ἐπινοίαις γνοίην ὅπως ποτὲ καὶ οἴστισι τοῖς 
ἰϑαἰτίοις αὐτὸς χρησάμενος, ὦ βασιλεῦ, τοιοῦτός μοι γίγνῃ. ἀλλ᾽, 
ὡς ἔοικε, πρὸς τὸν κοινὸν δεσπότην ὥσπερ πρὸς ἀρχέτυπον εὖ- 
φυῶς ἁμιλλώμενος οὖκ ἀναμένεις αἰτίας ἀεὶ περὶ πᾶν ἀγαϑόν" 
ἀλλὰ πὴ μὲν, πὴ δ᾽ ἀναίτιος γίγνῃ καὶ σφόδρα φιλότιμος εὐερ- 
γέτης. ὃ δὴ καὶ μάλιστα πάσαις ἀρχαῖς οἰχειότατόν τε xol πρε-Β 
[5ποδέστατον. τὸ γὰρ προῦὐπηργμένης αἰτίας εὐεργετεῖν οὐ μᾶλλόν 
γ᾽ ἂν εἴη τοῦ δρῶντος, ἢ τοῦ τὴν αἰτίαν προβεβλημένου. καὶ 
γῦν γέγονέ σοι τὸ τῆς ἕξεως φύσις ἀμεταβλήτως ἔχουσα " καὶ ὥσπερ 
ἕκαστα τῶν ὄντων τὸ τῆς φύσεως ἴδιον αὐτομάτως ἀποτελεῖ καὶ 
ὑγραίνει μὲν ὕδωρ, κάει δὲ πῦρ καὶ τἄλλα ὡς 7j φύσις ἑκάστῳ 
90 χεχειροτόγηκεν, οὕτω δίεισι τὸν πάντα αἰῶνα διατελοῦντα, οὐδαμῇ 
οὐδαμῶς οὐδεπώποτ᾽ οὐδεμιᾶς ἀποχειροτονῆσαι δεδυνημένης τρο- 
πῆς, οὕτω δὴ καὶ αὐτὸς πεφυκὼς πρὸς εὐεργεσίας τοῦτο χκαὶσ 
λόγοις καὶ πράγμασιν, οἷονεί τε φύσεως ἄτρεπτον καὶ ἀχήρατον 
ἴδιον, οὐδέποτε οὐδαμῆ διαλείπεις διατελῶν. ἔνϑεν τοι καὶ χάρι- 
ὅδτας ἁπάσας ἐϑέλων ὁμολογεῖν, ἔπειτα τὸ πρὸς ἀξίαν οὐκ ἔχων 


13. ἀλλὰ πὴ μὲν, supple: οὐκ ἀναίειος. BOIV. 


neque sani hominis ego esse puto et valde mirer, si quis animo constans 
vel cogitare tale aliquid sustineat. Quibus enim fulminibus, quibus maris 
&urgitibus non digna fuerit illa confidentia? Caeterum tuae maiestatis cle- 
mentiam erga me, sollicitudinem et summam ad bene merendum propensio- 
nem, si quid usquam aliud vel in primis admiror: et quocunque me ver- 
tero, non habeo, quo consilio adductus, quibusve rationibus , Imperator, 
te mihi talem praebeas: nisi quod apparet, te cum omnium Domino inge- 
hiose contendentem non ullas expectare beneficentiae causas: sed illud 
tantum spectare, qua ratione bene mereri possis, Quod sane omnibus Im- 
peris dignissimum est et maxime proprium. Nam beucficentiae causa 

itata benefacere, non tam benefici fuerit, quam eius qui id meruerit; 
et nunc diuturna illa consuetudo tua in immutabilem naturam est, mutata! 
et ita ut. omnes aliae res sive naturae munus ultro faciunt, ut aqua hume- 
ctat, ut ignis urit, ebdemque modo caetera per omne nevum naturas suas 
reünent, nec ulla unquam vi ab iis depelluntur: sic et ipse ad benefacien- 
dum natus neque verbis neque factie bene mereri desistis. Quare cum 
gratum animum declarare verbis in primis cupiam , nec id pro dignitate fa- 


842 . NICEPHORI GREGORAE 


A. M: οὐχ ἧττον ἐμαυτοῦ ye τῷ τε λόγῳ καὶ τῷ χρόνῳ νεμεσῶ. δυοῖν 
JH l do κατ᾽ οὐδὲν οὐδέτερος ἐσάπαν ἀνέγκλητος ἔμοιγε φαίνεται. 
6886 ὅ,τε γὰρ λόγος ἀνώτερος ὧν τῆς ὕλης καὶ προσήκων μᾶλλον ἀρε-- 

Ip. πάγον, ταῖς ἐδόκει δή μοι μηδ᾽ ὀψὲ τοῦ χρόνου μὴ τροπῇ μηδὲ φϑορᾷ 

Dri λατρεύσειν, ἀλλ᾽ ὁμοίως ἔχειν ἐν παντὶ διαπαντὸς τὴν τῶν 5 

πραγμάτων φύσιν ἀποφαίνειν ἀποχρώντως" ὃ δὲ λέληθεν ἤδη. 

μεταβαλὼν καὶ αὐτὸς, ἐπειδὴ σοί γ᾽ ἐντετύχηχε τῷ μακρῷ 95- 

σαυρῷ τῶν καλῶν. οὕτω γὰρ ἀσϑενῶς ἔσχεν, ὥστ᾽ οὐδένες τῶν 

αὐτῷ χρωμένων ὕμνησαν πρὸς ἀξίαν τὰ σὰ, πάλαι πολὺν ἤδη 
Exoóvov πειραϑέντες τε καὶ πειρώμενοι. οὔχουν οὐδ᾽ αὐτὸς ϑαῤ- 10 

ῥήσας ἦχον, ὡς τῆς ἀξίας ἴσως δυνησόμενος. ἐφικέσθαι. καίτοε 

γε ἐβουλόμην γ᾽ ἂν μᾶλλον, ἢ πάντα μοι ἐγγενέσϑαι χρήματα. 

μεγίστην γὰρ ἂν οὕτω τοῖς ἐμοῖς παρεῖχον λόγοις τὴν εὐγένειαν, 

᾿ὥσπερ ἄρα καὶ ταῖς ἑαυτῶν χερσὶν oi τῶν ἱερῶν μυστηρίων ἀπτό-- 
μένοι" ἀλλὰ πολλῶν τῶν ix τῆς παροιμίας ἡμῖν ἀδυνάτων ἐν 15 

ταῖς βίβλοις κειμένων ἕν τι τῶν πολλῶν καὶ τοῦτο κινδυνεύεε 

F xal εἶναι καὶ λέγεσϑαι, ἐνταυϑοῖ δὲ τοῦ λόγου γενόμενος ἀνεμνή-- 

σϑην τοῦ ᾿Αττικοῦ μύϑου, ἐν ᾧ τὸν Mápov ἀχϑόμξενον εἰσάγεε 

τῷ Zt καὶ ἀποσκώπτοντα, ὅτι μὴ συμπαρήγαγε τῷ τοσῷδε καὶ 
τοιῷδε κάλλει τοῦ παντὸς καὶ τὸν ἄξιον τοῦ παντὸς ἐπαινέτην. 90 

V. 171 χατὰ ταὐτὰ γάρ μοι καὶ αὐτῷ xal ἀποσχώπτειν inge καὶ ἄχϑεσθαε 

τῷ yoóvo νυνί. εἴπερ καὶ γὰρ ὡς τοσούτων ἀγαϑῶν ἔμπλεων 

προήνεγκεν ἄνϑρωπόν σε καὶ οἷον οὐ μέχρι σοῦ ὃ δὲ καὶ τοὺς 

ὑμινήσοντας ἀξίως συμπροήνεγχε, πάνυ γ᾽ ἂν ἐποίει δεδογμένα 

16. καὶ τοῦτο, scilicet. τὸ πρὸς ἀξίαν ὑμνῆσαι τὰ σά. Vid. No- 

tas. BOIV. 


cere possim, non minus e£ tempori et orationi, quam ipsi mihi succenseo, 
cum utrumque ex aequo reprehensione dignum existimem. Nam oratio cum 
materiam superet et virtutes propius attingat, diuturnitate temporis nec 
mutationi nec exitio fore obnoxia videbatur: sed perpetuo sibi constatura, 
ut vim rerum abunde exprimeret. Verum enimvero et ipsam esse mutatam, 

ostquam ad te divitem bonorum thesaurum se convertit, animadverto. 

deo enim debilitata est, ut nemo unquam ea usus res gestas tuas pro di- 
gnitete celebrare potuerit, Quare nec ego ea spe fretus accedere potui, 
quamvis nihi mihi sit optatius. His enim verbis meis dignitatem maximam 
conciliarem, sicut ji manibus suis, qui res sacras contrectant, Bed cum 
multa in libris proverbia occurrant, quibus aliquid linpossibile esse innuitur: 
4 multis illis et hoc unum fortasse et est et dicl potest. Hac orationis 
parte Atticae fabulae in mentem venit, quae Momum Jovi snccensentem et 
Illudentem facit, quod cum tanta et tali universitatis pulchritudine non etiam 
dignum universitatis laudatorem produxisset. Eodem enim modo et ipse tem- 
pori nunc et illudere et succensere queo, quod cum te tantis bonis refertum 
virum produxerit, qualem ante te neminem, si una etiam eos, qui pro digni- 
tate velebcirs te possent, genuisset, recte omnino fecisset; cum nunc pul- 


HISTORIAE BYZANTINAE VIII. 9. 848 


τῷ προσήκοντι λόγῳ. νῦν δ᾽ ἐξ ἡμισείας φιλοτιμεῖται τὰ xdÀe Δ. C. 
λιστα. πάλαι μὲν γὰρ ἐδείκνυ τῶν σοφῶν τὴν φορὰν ἐρήμην ἀξίων᾽ pi 
πραγμάτων, νῦν δὲ τὰ ϑαύματος ἄξια προενεγκὼν ἔλαϑε xol 1828 
τοὺς ὑμνήσοντας ἀξίως συμπροενεγκεῖν, ἄταχτά γε ποιῶν καὶ qenloris 
5 ὡς ἀληϑῶς ἐπάξια τῆς ἑαυτοῦ φύσεως. ἐπίσης γὰρ ἀπολαύουσι P. 211 
τοῦ ἀτελοῦς καὶ λόγοι, τῶν δεξομένων πραγμάτων oüx ὄντων" 
καὶ ϑαυμάτων ἐπάξια πράγματα, τῶν ϑαυμασόντων οὐκ ὄντων, ὁ. 
οὐδὲ παραπεμψόντων τοῖς ἑξῆς. ὡς νῦν γε μόνοι τῷ χρόνῳ τὴν 
χάριν ἐχόντων, ὧν οἷον κλέος ἀκούομεν ἐπί τε τῇ φρονήσει καὶ Β 
i0roig ἄλλοις μέρεσι τῆς ἀρετῆς, εἰωθότι μετά γε τῆς φήμης ἐπὶ 
μέγα αἴρειν τὰ πράγματα" συναπιόντος μὲν τοῦ παρευϑὺς ἐλέγχου 
τῷ ϑνήσχοντι᾽" συναπιόντος δὲ καὶ τοῦ ἐκ τῆς συνηϑείας ἐγγινο- 
μένου κόρου τοῖς πράγμασι. φιλεῖ γάρ πως τὸ μὲν παρὸν ἀεὶ πρὸς 
χόρον ἀποκλένειν καὶ μαραΐένειν τὸ τερπνὸν διά τε δὴ τὸ πλείοσεν 
16 αἰσϑήσεσι καὶ συνεχῶς sg τὸ τοῦ νοῦ συμφέρειν ταμιεῖον καὶ Ὁ 
ἔτι διὰ τὸ τῆς ἐξουσίας τοῦ χρῆσϑαι ἀκόλαστον' ὥσπερ αὖ ἐκ 
τοὐναντίου τὸ παρῳχηκὸς ἀκόρεστον ἄεὶ διατελεῖ διά γε τὸ σπα-- 
γίως καί ποτε προσβάλλειν τῶν αἰσϑήσεων μιᾷ τινι τῇ ἀκοῇ καὶ 
μόνῃ. καὶ μέλιτος μὲν γὰρ καὶ κρεῶν καὶ ὅσα πλουσίας τραπέζης 
90 εἰσὶν ἀναϑήματα εἷς κόρον ἀπολελαυχώς τις ἐπεθύμησεν ἤδη 
καὶ τυροῦ καὶ ϑύμου" οὐχ ὅτι ταῦτα κρείττω ἐκείνων" ἀλλ᾽ Edo- 
Ea» ἤδη διὰ τὸ σπάνιον τοῦ κεχρῆσϑαι. εἰ δ᾽ οὕτω ταῦτα καὶ Ὁ 
χόρος ἀεὶ τοῖς παροῦσιν εἶναι ὁμολογεῖται, và δὲ σὰ καὶ παρόντα 


8. ἔλαθε pro ἐλάθετο. BOIV. 9. Non οἷον, ut W. legebat. Α1- 
ludit ad Homericum illud: ἡμεῖφ δ᾽ αὖ κλέος οἷον ἀκούομεν. BOIV. 


cherrimarum rerum semissem tantum ostentet. Nam olim quidem doctorum 
hominum proventum tulit rebus gestis destitutum: rmnc cum res admira- 
tione dignas protulerit, eos etiam, qui illas pro dignitate celebrent, gignere 
est oblitum, neglecto utique ordine et plane pro natura sua. Ex aequo 
enim imperfectae orationes sunt, cum res, quibus celebrandis adhibeantur, 
desunt: et res admiratione dignae, cum qui eas mirentur aut ad posteros 
celebrent, non reperiuntur. ltaque tempori gratias agere eos solos opor- 
tet, quorum sspientiae aut aliarum virtutum famam tantum audimus, 
tempori, inquam, quod una cum fama res amplificare solet. Etenim homine 
intereunte et praesentia indicia, quibus verum argui possit, evanaescunt, 
et comitari solitum nimiam familiaritatem fastidium, Nam ea, quae adsunt, 
plerumque satietas comitatur, voluptatemque imminuit: quod et plurium 
sensuum adminiculo subinde animi recessibus ingeruntur et iis pro libidine 
et uti et abuti licet. Contra vero quae praeterierunt nihil habent fastidii, 
quod raro et uni fere aurium sensui offeruntur. Nam melle et carnibus cae- 
terisque divitis mensae deliciis satiati caseum interdum et cepam deside- 
rant: non quod haec illis praestent, sed quia ob rariorem usum videntur 
meliora. ' Quod si haec ita. supt ac illud in confesso ost, praesentibus bonis 


844 NICEPHORI GREGORAE 


| A. Μ, διὰ μαχροῦ τοῦ χρόνου xal βλεπόμενά τε xol ἀκουόμενα κόρον 
679: οὐδένα τοῖς κεχρημένοις ἡμῖν οὐδεπώποτε ἐμποιοῦσιν, ὅτε μὴ καὶ 
6896 πρὸς ἔρωτας ἐξάπτουσι μείζους, ὥσπερ τὰ τῶν ποταμῶν ῥεύματα 
gren n πολλῷ τῷ δίψει καιομένους, ἧπου γε xal τὰ παροιμεώδη τῆς 
γραφῆς νενίχηκας μετὰ πολλοῦ τοῦ κρείττονος. οὗ γὰρ γεγηρακό-5 
των ἀνελίττειν ἔχεε τις πραγμάτων κύχλους ἐπὶ σοῦ, οἷς ἔξεστι 
Ἐδή που συνείρειν καὶ μυϑικά τινα γοητεύματα τρυφῶντα κατὰ 
τῆς ἀληϑείας (μὴ τοῖς λόγοις ἰσὼς ἀποχρώσης τῆς ὧκ τῶν πρα- 
γμάτων ὕλης) καὶ ταὐτὰ τοῖς ναυτικοῖς ἐξ ἀπορίας δρᾷν, of μὴ 
ἐξικνουμένων τῶν φόρτων ἄμμων ϑαλαττίων τὰ κενὰ πληροῦσι 10 
τῆς ὁλκάδος" ἀλλ᾽ ἐν Θϑεάτρῳ κεῖνται πᾶσιν ὀφθαλμοῖς καὶ 
πάσαις ἐκβοῶνται γλώσσαις καί εἶσιν οὐδένων ἐγκωμέων ἔχδημα᾽ 
Ἐ μόνην δ᾽ ἀπαιτοῦσε γλῶτταν τρόφιμον ᾿Αἀχαδημέως καὶ Xroüg 
καὶ λύχνων Ζ“]ημοσϑενικῶν ἀπόζουσαν. πααῶν yàg 9004 νῦν εἰσὶν 
à» λόγοις γλώσσαι πάλαι πολλήν τινα χατεψηφίσαντο τὴν ἧτταν 15 
τῶν σῶν ἀγαϑῶν αἱ πηγαί. ὥστ᾽ οὐκ ἄτοποί τινες οὐδ᾽ ἡμεῖς ἂν 
φανείημεν, d τὴν γλῶτταν σχάσαντες τοῦ. λέγειν ὄψεε μόνῃ γε 
τῶν σῶν χατατρυφῷμεν. τούτου γὰρ Eivexa καὶ πλείοσι τοῖς αἰσθη- 
τηρίοις πρὸς τὴν τοῦ ἡμετέρου νοῦ κεχρήμεϑα βελτίωσιν, ἵνα 
μηδὲν ἡμᾶς διαδιδράσχῃ τῶν ἐν τῷ κόσμῳ, ἀλλὰ τὴν ἧτταν 20 
P. 212 ϑατέρου ϑάτερον ἀναχτᾶται. ἃ μὲν οὖν τῶν καλῶν ἀμφεσβητη- 
σίμως πορεύεται πρὸς τὴν ἀχοὴν, εἰχότως ἂν καὶ ἑρμηνέα ζητή- 
cut λόγον. ἃ δὲ ἐπ᾽ ὄψεσι κεῖταε καὶ οἱονεὶ φωνὴν ἀνεκλάλητόν 
τινὰ προϊέμενα τὴν ἑαυτῶν ὑπὲρ πάντα λόγον κηρύττει λαμπρό- 


28. Verba ἃ δὲ — ξητοίη add. V. - 


semper inesse fasdium; tua autem, quamvis diuturno iam tempore oculis 
et auribus nostris obversantia , nullum fastidium nobis fruentibus pariunt; 
quin immo ardentiorem quotidie amorem sui excitant; ut profluentes aquae 
bominibus siti exustis; nimirum proverbia ipsa Scripturae multum vicisti. 
Neque enim res vetustate "obsoletas de te referre quisquam potest, quibus 
etiam fabulosa commenta et veritati fucum facientia possunt inseri, rerum 
gestarum materia forsitan orationem destituente: eodem plane modo, quo 
vacuae naves aréna impleri solent: sed in theatro expositae sunt. omuium 
oculis, et omnium linguis et laudibus celebrantur. Caeterum linguam re- 
quirunt in Academia et Stoa educatam et Demosthenicas lucernas redolen- 
tem. Nam bonorum tuorum fontes omnium huius aetatis eruditorum lin- 
guas iam olim demerserunt. Quas ob res ne nos quidem inepte facturi su- 
mus, silingua repressa tuoaspectu contenti fuerimus. Hac enim de causa 
pluribus sensibus ad mentis nostrae correctionem praediti sumus, ne quid 
eorum nos quae in mundo sunt lateat: sed quod in alio decesserit, alio 
pensetur. Αο ea quidem bona, quae auribus dubiis accipiuntur , recto in- 
terpretem postulant orationem: quae vero in oculos incurrunt ac muta ve- 
luti voce emissa disertius quovis eloquio suam praedicant claritstem, €& 





HISTORIAE BYZANTINAE VIII. 9. 845 


τητα, σχολῇ γ᾽ ἂν ἑρμηνέα ζητήσειε λόγον. εἰ δέ τις ζητοίη, ἊΣ 
ὅμοιον ἂν ποιοίη, ὥσπερ ἂν εἴ τις ἐν σταϑερᾷ μεσημβρίᾳ τὸν ᾿ χὰ 
ὑπὲρ κεφαλῆς ἠξίαυ δεικνύειν ἥλιον διὰ σμιχροῦ τινος ἄνϑρακος. s 
ἄλλως τε xol τὰ τῶν πραγμάτων ὑπερφυᾶ καὶ λόγου νικῶντα Óv- s ne 
ὄναμιν σιγῇ μᾶλλον ἁρμόττει ϑαυμάζειν" εἰ δ᾽ οὖν λήσομεν V. 172 
ἀντ᾽ εὐδοξίας ἀδοξίων πράττοντες αὐτοῖς. ἰδοὺ yàp ὑπερφυές τι 
χρῆμα τῶν οὐρανίων καὶ ἥλιος καὶ ἄμαχόν τινα δίεισιν ἐπισυ-- 
ρόμενος τὴν ἑαυτοῦ λαμπρότητα. ἀλλ᾽ οὐδείς πω μέχοι καὶ τήμε-Β 
Qo» xarà τοὺς τῶν ἐγκωμίων ἐθάῤῥησε νόμους εἰς προῦπτον 
10 ὑμνῆσαι κάλλος αὐτοῦ καὶ μέγεϑος καὶ τερπνότητα. μηδὲ γὰρ 
ἔχων ὅτῳ τις παραϑείη τῶν ἐν κόσμῳ, πολλοῦ ἂν δεήσειε σαφῶς 
τι ἀγγέλλειν περὶ ἡλίου. πολλῷ δὲ δήπου πλείονος ἢ μᾶλλον 
τοῦ παντός γε δεήσειε πᾶς τις ἁρμοττούσῃ γλώττῃ διεξιέναι τὰ 
. σὰ, ὃς ἅπαντα τῶν ἐν ἀνθρώποις τὰ κάλλιστα χαὶ ὑπερφυᾶ συλ-- 
16λήβδην ἔχεις συλλαβών. καὶ μὴν εἰ μὲν ἀπὸ σοῦ γε ἦσαν ἠργμένοια 
τῶν ἐγκωμίων oi νόμοι, οὐ μόνον ποικιλώτεροι ἂν ἐγίγνοντο καὶ 
πλείους τῇ τέχνῃ παρεῖχον τὰς ἀφορμάς" οἱ δ᾽ αὐτοὶ καὶ νεαρώ- 
τεροί σοι προσβάλλοντες καὶ ἀκίβδηλοι οὗ τελέως ἂν ἐνδεῖν ἐδό-: 
κουν τοῦ εἰχότος. νυνὶ δὲ χαϑάπερ ῥύδον μαλαχϑὲν καὶ ἀπολέσαν 
Φοτὴν ὥραν ἐν οἷς οὐχ ἐχρὴν ἄλλοις μὲν δή τισι φανεῖεν ἂν ἴσως 
οὐχ ἀξυντελεῖς " σοὶ δ᾽ οὕτω καὶ πάνυ vo: σφόδρα ἀξυγντελεῖς, 
ὥσπερ τοῖς ἀεροβάμοσι πτηνοῖς τὰ ἐκ τῶν λίνων ἐνδύματα. ὥστε 
μοι διαποροῦντι χαὶ ἥκιστα δυναμένῳ πρὸς ἄξιον ἀναφέρειν τὸν Ὁ 
λόγον παράδειγμα χρῆσϑωι ἔπεισι πολλῷ τοῦ δέοντος ἐνδέοντι. 


11. πολλοῦ ἂν --- ἡλίου add. V. Vid. Notas. 


nequaquam interpretem orationem postulant. Ea si quis explicari sibi iubeat, 
prede fecerit, ac si quis meridianum solem vertici imminentem exiguo car- 

unculo demonstrare instituat; praesertim cum res inusitatae magnitudinis 
quaeque vires orationis superant, tacite admirari magis conveniat, ne for- 
tasse non exornemus illas, sed deformemus. Ecce in caelis quam admiran- 
da res est sol, quod ita perambulat, utineífabilem splendorem secum trahat! 
Bed nemo in hunc usque diem secundum laudationum leges palam eius pul- 
chritudinem et magnitudinem et iucunditatem celebrare ausus est, Nam 
cum nihil sit& in orbe quicum conferri possit, multum aberit, ut quisquam 
perspicue de eo dicat. Longe vero minus vel nullo pacto potius res tuas 
quisquam enarrabit, qui quicquid in rebus humanis vel pulchritudine vel 
magnitudine excellit, es complexus. Quod si a te laudat4onum leges peti- 
tae essent, essent eae non inodo inagis variae et copiosiores et artificiosio- 
res , sed et illustriores et sinceriores, neque a fide veri abhorrere videren- 
tur. Nunc vero, ut rosa languida, amissa ubi non oportebat venustate, 
alüs fortassis usui esse videantur: tibi vero usque adeo inutiles sunt, ut 
aereis volucribus lineae vestes, Quare inihi dubitanti et ad quod dignum 
exemplar orationem referrem nescienti eo utendum esse videtur, quod sit 





846 NICEPHORN GREGORAE 


A. M. τοιαῦτα γὰρ τὰ τῶν ἀνθρώπων πράγματα, πὴ μὲν εὐποροῦντα, 
2 πὴ δ᾽ ἀποροῦντα xal ἀεὶ ἄλλοτ᾽ ἄλλως ἔχοντα. ὅϑεν καὶ οὐχ 
6886 ἁἅπλῆ τις, ὅτι μὴ καὶ μάλα γε πολύτροπος 4j τούτων ϑεραπεία. 
imp Ἀράτου, γεῦϑεν εἷς παροιμίαν καὶ ὃ δεύτερος πλοῦς ἔξενήνεκται " καὶ 
᾿ ἙΕτῶν πρώτων ἀποτυγχάνοντες δευτέρων ἁπτόμεϑα καὶ τρίτωνϑ 
ἔσως. συγγένεια γάρ τις ἥκει διὰ πάντων καὶ δμοιότης, ἅτ᾽ ix 
τῶν στοιχείων, ὥσπερ ἐκ μιᾶς τινος μητρὸς καὶ ῥίζης εἰληφότων 
τὴν τοῦ εἶναι σύστασιν. ἰδοὺ γὰρ καὶ λαμπάσι καὶ πυρσοῖς xt- 
χρήμεϑα, ἕως ἐν μὲν στερήσει τῆς τὰ πάντα βοσκούσης λαμπά- 
δος, οἵἷονεί τινα δεύτερον ἐκ μηχανῆς ἥλιον πράττοντες τῇ νυχτί. 1ὃ 
καὶ αὐτὸν δὲ τὸν πάντα κόσμον εἰκονίζειν ἐϑέλοντες καὶ κύχλους 
Fxal κινήσεις οὐρανοῦ καὶ ὡς ἔχει σχήματος εἷς τὰ περίγεια, με- 
κροῖς τισι σώμασι σφαιρικοῖς ὑποφαένομεν. ἂν δὲ καὶ πρὸς ζωγρά- 
φων τέχνας ἀπαγάγωμεν τὸν λόγον, ἐνταῦϑα δὴ καὶ ἀφϑονίαν 
εἰχύόνων καὶ παραδειγμάτων εὑρήσομεν xal σκηνὴν ὡς ἀληϑῶς 
ὑποκρίσεως γέμουσαν καὶ ἀμωσγέπως τοῖς χρώμασιν ἐπιπλανω- 
: μένας ἔχουσαν τἀληϑοῦς τὰς ἐμφάσεις. τά τε γὰρ ἄλλα καὶ 
τὸν. τοῦ παντὸς ὑποχρινόμενοι δημιουργὸν ἐκεῖνοι, ἔπειτα μήτε 
Ρ. 318 πνοὴν αἷς δημιουργοῦσι σκιαῖς δεδυνημένοι χαρίζεσϑαι, μήτε 
ζωογόνον τοῖς σπέρμασιν ἥλιον, παίζουσιν οἷονεὶ ταῖς ὕλαις χαὶθ 
τοῖς χρώμασι" καὶ τῇδε μὲν ἐκ γῆς ἀνάγουσι τὸν σῖτον δῆϑεν ἔτι 
χλοάζοντα xal γαλαχτοτροφούμενον, τῇδε δ᾽ αὖ τελεσφόρον δει- 
κνύουσι, μήϑ᾽ ὑπὸ καλάμῃ καὶ φλοιῷ καὶ ἀνϑέριξιν Ert καλύπτε- 
σϑαι ϑέλοντα xal μογονοῦ τὸ δρέτανον προκαλούμενον * καὶ ταῦτα 





18. ὑποφαίνομεν Boiv. pro ὑπερφαίνομεν. 


longe inferius. Ita enim sunt res humanae, ut alias copia abondent , alus 
uria laborent et subinde aliter atque aliter sese habeant. Quare medicina 
ilis non simplex, sed varia est adhibenda, unde illud proverbium: ὁ δεύτερος 
φλοῦς. Etsi hac minus successit, res alin via aggredienda.  Kst enim 
omnium rerum cognatio quaedam et similitudo, propterea quod ex iisdem 
elementis omnes constant. Ecce enim facibus et rogis utimur, cem solis — 
splendore destitdimur et noctu veluti alium quendam solem machinamur. 
Atque etiam! cum totum mundum exprimere studemus ac circulos et motio- 
nes caeli et cum terra configurationes, parvis quibusdam eum globulis 
adumbramus. Quod si ad pictorum artes sermonem transtulerimus, ibi 
vero imaginum et exemplorum copiam inveniemus et vere scenam quandam 
arte histrionica refertam, quae indicia quaedam veritatis atconque colon- 
bus nonnullis repraesentet, Nam cum alia, tum universitatis buius archite- 
ctum imitantes, cum neque spiritum iis, quas faciunt, umbris tmpertiri pos- 
sint, neque vivificum seminibus solem: in materia colores, ludi et ieci qui- 
dem sunt illorum. Ac inde quidem germinantem segetem e terra prodacuat 
et herbescentem viriditatem: illic vero adultam ostendunt, quae neque cul- 
mo, neque spicis, .neque aristis iam se contineri velit et falcem tantum non 


HISTORIAE BYZANTINAE VIII. 9. 847 


ποιοῦσι μήϑ᾽ ὥραν περιμένοντες, μήτ᾽ ἄστρων ἐπιτολάς τε καὶ — A. C. 
δύσεις, ἀλλὰ μιᾶς ἡμέρας ἐνίοτε βλάστην τε σίτου xoi ἅλωνος po 
ὥραν δεικνύντες. xol ἡμεῖς τοιγαροῦν μὴ δυνάμενοι τἀχριβοῦς àv — 1828 
τῷ παρόντι κατευστοχεῖν δεύτερον μέτιμεν πλοῦν" καὶ παραδεί- p. αήτοΒ, 
ὄγμασι κεχρήμεθα πρὸς ἀληϑείας ἔνδειξιν o) μάλα μὲν ἀξίοις, B 

μάλα δ᾽ ἀπὸ γνώμης ἀχιβδήλου. νῦν γὰρ ἔδει κατ᾽ οὐρανὸν τοὺς 
μεγέϑει καὶ κάλλει διαπρεπεῖς τῶν ἀστέρων ἐφ᾽ ἕνα τινὰ τοῦ 
οὐρανίου ξυνεληλυϑότας σώματος τόπον διαζωγραφῆσαι καὶ ἀσφα-Ο 
λέστατα ἐγχαράξαι τῶν σῶν γνωρισμάτων τὰ κάλλιστα, ἵν᾽ ὥσπερ 

λοτὴν τοῦ ϑεοῦ διηγοῦνται δόξαν οἱ οὐρανοὶ, οὕτω καὶ τὸ σὸν V. 178 
διατρανοῦντες εἶεν μνημόσυνον ἐν πᾶσι τοῖς αὐτῶν ἐξελιγμοῖς ἀεὶ 
καὶ περιφανέστατον αὐτοχρατορίας ἀρχέτυπον σὲ τοῖς ἐφεξῆς προ- 
βαλλόμενοι. νῦν ἔδει πάντας ἀνθρώπους ἐφ᾽ ἕνα τινὰ τοῦ ἐπι- 
γείου ξυνεληλυϑότας σώματος τόπον εὐχήν τινα ulay ταύτην ποιή-- 

156 σασϑαι πρὸς τὸν παρασχόμενόν σοι τὸ βασιλεύειν, δι᾽ αἰῶνός Ὁ 
σοι καὶ τὸ ζῇν παρασχεῖν καὶ διαμένειν διδάσκαλον τῶν ἐθελόντων 
ἄρχειν ἐχασταχοῦ, οἷα γυμναστήν τινα πάσης ἀρετῆς καὶ παγκό- 
σμιον “Ἑλλανοδίκην. νῦν ἔδει πᾶσαν ἀνθρωπίνην γλῶτταν τὴν 
ἐμὴν ἀνειληφέναι γνώμην, πρύτανιν τῶν λεγομέγων, ἵνα ἦν ἐν- 

20 τεῦϑεν xal χοινή τις τελετὴ καὶ πανήγυρις χαὶ συμφωνία παγκόσμιος 
ὑπὲρ σοῦ καὶ τῶν σῶν. οὐχοῦν ἀλλ᾽ ἐπειδήπερ ἐν τῷ παρόντι 
ἡμῖν ὡμολόγηται, μεῖζον ἢ κατὰ λόγου δύναμιν εἶναι τῶν σῶν 
ἐγκωμίων τὸ μέγεϑος καὶ οὐδὲ πολλαῖς γλώσσαις ἁλώσιμον, εἰ 
τὴν ἀξίαν ζητοίη τις, λοιπὸν ἂν εἴη καταλύειν ἐνταῦϑα τὸ τῆς 


flagitet: eaque faciunt nec tempore expectato, nec astrorum exortu vel 
Occasu: sed uno saepe die et segetem germinantem et maturum frumentum 
ostendunt. Ad eundem modum et nos, qui veritatem assequi nequimus , id 
facimus quod licet, exemplisque utimur, indignis illis quidem, sed ex animo 
sincero depromptis. Nunc enim oportebat stellas magnitudine et splen- 
dore illustres in unum caeli locum coeuntes signis et characteribus certis 
ea, quae in te singularia et pulcherrima sunt, describere, ut quemadmodum 
Dei gloriam caeli enarrant, ita et tuam memoriam in omnibus suis conver- 
sionibus explicarent et illustrissimum Imperatorise maiestatis archetypum 
te posteritati proponerent. Nunc omnes homines in unum áliquem telluris 
congressos locum unum hoc votum facere oportebat.ad eum, qui tibi pote- 
statem istam dedit, ut et immortalem tibi vitam donaret, quo magister eo- 
rum esses, qui ubivis terrarum regnare vellent, velut omnis virtutis gymoa- 
stae οἱ universali Hellanodicae. Nunc omnis humana lingua debebat meum 
assumere animum, eorum quae dicerentur promum, ut inde communis quae- 
dam festivitas et solennitas et totius mundi de te et tuis consensio existeret. 
Caeteram, quia iam confessi gumus, ampliorem esse laudum tuarum ue ch 
tudinem , quam quae oratione comprehendi queat, ac ne multis quidem i 

guis edisseri, si quis dignitatem epectet: id scilicet restat, uti iam vel 





348 NICEPHORI GREGORAE 


A. M, γγώμης καὶ ἄχοντας πρόϑυμον. μανία γὰρ σαφὴς ἂν εἴη τὸ τοῖς 
“1 ἀδυνάτοις ἄντικρυς ἑκόντας ἐγχειρεῖν." — (T.) "Euoi μὲν οὕτω τὰς 
6886 διδομένας ἀπηγορευχότι τιμὰς βίαν ἐπενεγκεῖν 0 βασιλεὺς ἠβούλετο 
Senleris, μὲν, δεῖν δ᾽ ὅμως οὐκ ἔχρινεν" ἀλλ᾽ ἡσύχασε ταμιευσάμενος 
εἰς ἕτερον τὸ πρᾶγμα καιρόν. 5 
P. 214 /. Κατὰ τοῦτον τὸν χρόνον τῇ ωνσταντινουπόλει κατὰ 
πάροδον ἐπιδεδημηχότας ἐϑεασάμεθα ϑαυματοποιόν τινα τέχνην 
ἐξησκημένους ἄνδρας οὐ μείους τῶν εἴκοσιν" οἵους οὐδείς πω τῶν 
ἡλικίᾳ προβεβηκότων οὔτ᾽ ἀχοῇ ἔσχεν, οὔτ᾽ ὄψει τεϑέαται. οὗς 
πρῶτα μὲν δρμηϑέντας ἐξ «Αἰγύπτου καὶ ὥσπερ τινὰ κύκλον ποιη- 10 
σαμένους διελθεῖν ἐξεγένετο πρὸς μὲν ἕω καὶ ἄρχτους τὴν ὁδὸν 
B ποιουμένους, Χαλδαϊκχήν τε καὶ ραβίαν καὶ Περσικὴν ᾿ηδικήν 
τε καὶ τὴν τῶν ᾿Μσσυρίων γῆν" πρὸς δ᾽ ἑσπέραν ἀποχλίναντας 
τὴν περὶ τὸν Καύχασον Ἰβηρίαν Κολχικήν τε καὶ “Ἀρμενίαν, 
καὶ ὅσα μέχρε Βυζαντίου μεταξὺ κατοικοῦσιν ἔϑνη, καὶ πάσαις 15 
χώραις xal πόλεσι τὴν ἑαυτῶν ἐπιδείξασϑαι τέχνην. τὰ μέντοι 
τελούμενα ὕπ᾽ αὐτῶν τερατώδη μὲν ἦσαν καὶ ϑαύματος πλήρη, 
οὐ μὴν δαιμονικῆς τινος μαγγανείας μέτοχα, ἀλλ᾽ ἐπιτηδεύματα 
φύσεως δεξιᾶς, ἐγγυμνασϑείσης ἐκ πλείονος ἐς ἔργων τοιούτων 
Οἄσκησιν. ἵνα δ᾽ ὡς ἐν κεφαλαίῳ τινὰ τῶν πολλῶν διεξέλϑωμεν, 90 
ἦσαν τοιάδε. (B.) Ὁλκάδος ἱστούς τινας δύο καὶ τρεῖς λαμβά- 
γοντες καὶ ὀρϑίους ἐπὶ δαπέδου τινὸς ἱστῶντες καλωδίοις ἔνϑεν 
κἀκχεῖϑεν ὑπήρειδον, ὅσον μὴ ἐπὶ ϑάτερα περιτρέπεσϑαι. ἔπειτα 
σχοῖνον ἑτέραν ἐκ τῆς τοῦ ἑνὸς ἱστοῦ κορυφῆς ἐς τὴν τοῦ ἑτέρου 

e 
inviti alacritatem animi nostri omittamus, Manifesti enim furoris fuerit, ea 
suscipere ultro, quae nullo modo sustineri queant." (III.) Cum igitur obla- 
tos honores nos δὰ hunc,modum recusassemus, vim quidem afferre nobis 
voluit Imperator: sed cum id non oportere fieri censeret, quievit, rein 
aliud tempus reiecta. 

10. Sub hoc tempus Constantinopolin obiter ingressos vidimus mira- 
bilium operum arte instructos viros, non pauciores viginti ; quales nemo 
unquam provectae aetatis homo vel audierat vel viderat. Qui primum ex 
Aegypto progressi veluti circulum quendam confecerant; ac versus qui- 
dem Orientem et Septentrionem Chaldaeam, Arabiam, Persidem, Mediam 

et Aasyriam peragraverant; deinde deflexo ad occasum itinere lberiam Cau- 
caso finitimam, Colchidem, Armeniam, caeterasque gentes pervagati, quae 
inde Byzantium usque fabitant, artem suam in omnibus provinciis ostenta- 
rant. Quae autem ab illis agebantur, erant illa quidem imonstrosa et sane 
mirabilia; non tamen quicquam cum diabolicis praestigiis commune habe- 
bant: sed erant studia quaedam dextri ingenii, longo tempore in huiusmodi 
rebus versasti. Ut autem breviter pauca ex illis narremus, en qualia ab iis 
spectacula exhibebantur. (II.) Navis onerariae malos binos vel ternos, ali- 


cubi in solo fixos et erectos, funibus hinc inde firmabant, ne in alteram 
partem inclnarent. Deinde funem alium ex unius mali cacumine in alte- 


HISTORIAE BYZANTINAE VII. 10. 849 


διέτεινον" καὶ πρὸς τούτοις ἕτερον σχοῖνον ἀπὸ κρηπῖδος üyos A. C. 
κορυφῆς περιελίσσοντες βαϑμίδας τινὰς ἑλικοειδεῖς ταῖς αὐτῶν 
ἀναβάσεσιν ἔπραττον, δι᾽ ὧν ἀνιὼν εἷς ἐξ αὐτῶν ἵστατο ἐπ᾿ — 1898 
ἀχροτάτῃ καὶ γυμνῇ τῇ κορυφῇ τοῦ ἱστοῦ, νῦν μὲν ϑατέρῳ τοῖν mp Andro, 
6 ποδοῖν, νῦν δ᾽ ἄνω μὲν ἄμφω τοὺς πόδας πρὸς οὐρανὸν ἐξαπλῶν, D 
τὴν δὲ κεφαλὴν χάτω πρὸς τῇ κορυφῇ τοῦ ἱστοῦ προσερείδων. V. 174 
ἔπειτ᾽ ἐκεῖϑεν ἅλματι χρώμενος αἰφνιδίῳ μιᾷ χειρὶ τῆς σχοίνου 
στεῤῥῶς ἐδράττετο καὶ ἐξήρτητο " xai πολλὰς οὕτω τὰς περιστρο-- 
φὰς καὶ περιδινήσεις ἐποέει, ἄνω τε πρὸς οὐρανὸν καὶ κάτω πρὸς E 
10γῆν τοὺς πόδας ἐν βραχεῖ καὶ συνεχῶς περιστρέφων δίκην τροχοῦ. 
ἔπειτ᾽ ἀντὶ χειρὸς χοίλῃ τῇ κνήμῃ τῆς σχοίνου δραττόμενος ἐξήρ-- 
, τητο χύμβαχος" xol οὕτως αὖϑις ὁμοίως τὰς περιστροφὰς καὶ 
περιδινήσεις ἐποίει. ἔπειτα ὄρϑιος ἐπὶ μέσης τῆς σχοίνου ἱστάμε- 
νος καὶ λαμβάνων τόξον καὶ βέλη κατὰ σημείου τινὸς ἐτόξευε πόῤῥω P. 915 
15 κειμένου " καὶ ἔβαλλεν οὕτω πάνυ τοι εὐστοχώτατα, ὧς οὐδ᾽ ἐπὶ 
γῆς ἱστάμενος ἕτερος. ἔπειτα μύων τοὺς ὀφϑαλμοὺς καὶ λαμβά- 
vov ἐπὶ τῶν μων παιδίον ἐναέριόν τινα τὴν πορείαν ἐβάδιζεν ἐπὲ 
τῆς σχοίγου ἐξ ἑνὸς ἱστοῦ πρὸς τὸν ἕτερον. καὶ ταῦτα μὲν οὗτος 
ἐποίε. — (I.) Ἕτερος δ᾽ ἐφ᾽ ἵππου καϑήμενος τρέχειν ἐμάστιζε " 
90 καὶ τοῦ ἵππου τρέχοντος ὄρϑιος αὐτὸς νῦν μὲν ἐπὶ τῆς ἐφεστρίδος 
Truro, νῦν δ᾽ ἔμπροσθεν ἐπὶ τῆς τοῦ ἵππον χαίτης, νῦν δ᾽ B 
ὄπισϑεν ἐπὶ τῶν τοῦ ἵππου γλουτῶν, εὐφυῶς ἀεὶ παραλλάττων 
τοὺς πόδας καὶ ὥσπερ ἱπτάμενος δίκην πτηνοῦ νῦν δ᾽ αὖϑις ἀπο- 
βαίνων τοῦ ἵππου τρέχοντος καὶ τῆς οὐρᾶς δραττόμενος καὶ ἐναλ-- 


* 


2 Hn add, Α. 4. ϑάτερον ὟΝ. in mg. — 12. καὶ ante περιδινήσειρ 


rius cacumen extendebant Ὁ DréMenveqne alium funem & solo ad cacumen 
drcumplicantes gradus quosdam in gyri speciem , quibus ascenderent, fa- 
ciebant: per quos unus ex tis cum evasisset , nudo cacumini mali insistebat, 
nunc altero in pede stans, nunc ambos versus caelum disténdens, caput 
vero deorsum versus ad mali cacumen applicans: subito saltu facto, 
unaque manu fune fortiter comprehenso , inde pendebat; et ita saepe sese 

et circumvolvebat ac sursum versus caelum et infra verses terram 
paulo momento et continenter rotae in morem pedes circumàgebat. Deinde 
non manu , sed inflexo crure, reste apprehensa, supinus dependebat; atque 
ita rursus eodem modo rotabat se ac circumvertebat. Mox rectus in medio 
fune stans, arrepto arcu et sagittis, ad scopum eminus positum collimabat, 
adeo solerter, ut qui humi consisteret; melius non posset. Deinde clausis 
oculis accepto in humeros puero quasi viator quidam aérius per funem gra- 
diebatur altero malo ad alterum. Et baec quidem iste. (lII.) Alius 
autem equo insidens ad cursum illum extimulabst; eoque currente nunc 
erectus in sella. stabat , nunc ante in iuba, nunc retro in clunibus, pedibus 
semper dextre implexis, et velut avis in morem volitans. Nunc ex equo 
currente descendens, ejusque cauda prehensa insiliens, rursus in sella se- 


850 NICEPHORI GREGORAE 


A. M. λόμενος ἐπὶ τῆς ἐφεστρίδος αὖϑις ἑωρᾶτο καϑήμενος. κχἀχεῖϑεν 
“1 αὖϑις χαλῶν ἑαυτὸν ix ϑατέρου τῆς ἐφεστρίδος μέρους καὶ κάτω- 
6836 ϑὲν διὰ τῆς τοῦ ἵππου κοιλίας περιστρεφόμενος εὐπετῶς ἐκ ϑατέ- 
gy- Siren ἐ ἐνήει καὶ ἐπωχεῖτο αὖϑις. τούτοις δ᾽ ἀσχολῶν ies- 
Senioris, “θοῦ μέρους ἀνῇει καὶ ἐπωχ C. τούτοις δ᾽ ἄσχο 
Οτὸν οὐδὲ τοῦ τὸν ἵππον πρὸς δρόμον ἐπείγειν ἠμέλει τῇ μάστηι. 5 
ταῦτα μὲν δὴ καὶ οὗτος τῶν τερατοποιῶν ἐκείνων ἐποέει. (4.) Ἔτε- 
ρος δ᾽ ἐπὶ τῇ χορυφῇ ἑαντοῦ ῥόπαλον πηχυαῖον ἱστῶν καὶ ἐπὶ τῷ 
τοῦ ῥοπάλου ἄκρῳ ἀγγεῖον ὑγροῦ μεστὸν περιήει διασώζων ἀχλό- 
γῆτον τὸ ἀγγεῖον ἐπιπολύ. ἕτερος δ᾽ ἐπὶ τῆς ἑαυτοῦ κορυφῆς καὶ 
αὐτὸς ἱστῶν δόρυ μακρὸν, οὐ μεῖον τριῶν ὀργυιῶν, περιειλημένον 
D σχοινίῳ κάτωθεν ἄνω δίκην βαϑμίδων, Oi ὧν χερσί τε καὶ ποσὶ 
περιδραττόμενος παῖς τις, ὃ μὲν παῖς ἀνήεε βραχὺ παραλλάττων 
ἀεὶ χεῖρας καὶ πόδας ἄχρε τοῦ ἄχρου τοῦ δόρατος καὶ αὖϑις ἐκεῖ- 
ϑὲν κατήει" ὃ δ᾽ ἐπὶ τῆς χορυφῆς ἔχων τὸ δόρυ περιήἥει βαδίζων 
διηνεχῶς. ἕτερος δ᾽ ἐξ ὑέλου σφαῖραν ἔχων ἄνω πρὸς ὕψος ἐῤ-15 
ῥίπτει" καὶ κατιοῦσαν νῦν μὲν ἄχρῳ τῷ τῆς χειρὸς ὄνυχι ἐδέχειο, 
νῦν δὲ τῷ ὀπισϑίῳ ἄκρῳ τοῦ ἀγχῶνος, νῦν δ᾽ ἄλλως καὶ ἄλλως. 
Ej λέγειν τὰ τῆς ὀρχήστρας διάφορα εἴδη, καὶ ὅσα ἐφ᾽ ἡμῶν 
ἐξετέλεσαν ἕτερα τῶν ἐπιτηδευμάτων. καὶ οὐχ ἕκαστος ἕν poro 
ἀπολαβὼν ἐγίγνωσκεν ἐπιτήδευμα, ἀλλ᾽ ἕκαστος ἅπαντα" οὐδ f) 
ἃ διεξήειν μόνα ταυτὶ ἤδεσαν, ἀλλὰ μυρία ἕτερα. (Ε.) Ovx 
ἀχινδύνων δ᾽ ὄντων τῶν τοιούτων ἐπιτηδευμάτων οὐδ᾽ αὐτοί γε 
ἀκίνδυνοι διεγένοντο * ἀλλὰ χρημνιζόμενοι πολλάχις τινὲς διεφϑεί- 
θοντο. πλείους γὰρ τῶν τεσσαράκοντα τῆς πατρίδος ἑαυτῶν üt- 
Ε ληλυϑότες μείους τῶν εἴκοσιν ἐς Βυζάντιον διεσώϑησαν. ἐϑεασά-" 


dens conspiciebatur: et inde rursus ex altera sellae parte se demittens, & 
, circum equi ventrem se circumagens, facile ex altera parte ascendebat κα 
rursus in eo vehebatur. Quibus rebus cum occuparetur, ne id quidem ne 
gigebat, ut equum flagello ad cursum incitaret. Et haec alter e moss 
cis illis hominibus faciebat. (1V.) Alius vero cubitali clava capiti imposit, 
&c vase humoris pleno in eius summa parte collocato, ita circumibat, ut va 
diu immotum servaret. Alius et ipse longam hastam in capite suo statu- 
bat, tribus orgyils non breviorem, fune inferne versus apicem i 
cato graduum instar: quos puer manibus et pedibus ascendebat 
alternantibus usque ad hastae cacumen, et rursus inde desoendebet. i 
qui hastam in capite gerebat, continenter obambulabat. Alius vitreum εἰν" 
bum in altum iactabat et relabentem nunc extremo manus ungue exap*- 
bat, nunc posteriore cubiti parte, nunc aliter atque aliter. Omitto sake- 





fionum varia genera caeterasque exercitationes, quascunque illi nobis sp" — 


ctandas exhibuerunt. Neque vero singuli ea singula, sed omnes unive* 
callebant: neque ea quae exposui tantum, sed alia sexcenta esdebest 
(V.) Sed cum ea studia periculosa sint, ne ipsi quidem periculorum et- 
pertes fuerunt; sed saepe praecipitati aliqui perierunt. Nam cum amplitt 
quadraginta patria excessiasent, pauciores viginti Byzantium 


HISTORIAE BYZANTINAE VIII. 11. 851 


μεϑα δὲ xal ἡμεῖς ἕνα τοῦ ἱστοῦ πεπτωκότα τε καὶ ϑανόντα.  A.C. 
πολλὰ τοίνυν ἐκ τῶν ϑεωμένων συνάγοντες χρήματα περιΐήεσαν “τὶ 
πανταχῆ τῆς γῆς, ἅμα μὲν κέρδους ἕνεκα, ἅμα δὲ καὶ τὴν ἑαυ- — 1898 
τῶν ἐπιδεικνύμενοι τέχνην. ἄραντες δ᾽ ἐκ Βυζαντίου διὰ Θράκης b. ἀράτοα, 
δχαὶ Muxedovíag ἀπήεσαν ἄχρι Γαδείρων, μικροῦ πᾶσαν τὴν οἷ-- 
χουμένην τῆς ἑαυτῶν τέχνης ποιούμενοι ϑέατρον. (ς΄.) Ἐν τούτοις 
τοῖς χρόνοις οἱ Τοῦρχοι κατεγνωχότες οὕτω νοσοῦντα καὶ λίαν P. 916 
αἰσχρῶς τὰ Ρωμαίων διακείμενα πράγματα ναυπηγεῖν ἤρξαντο V. 175 
καὶ ἐπιβαίνειν ϑαλάσσης ἀδεῶς τε καὶ κατὰ πλῆϑος. καὶ ναυλο- 
10 χεῖν μὲν ἀνιούσας καὶ κατιούσας ὁλκάδας" κατατρέχειν δὲ καὶ 
Μακεδονίαν καὶ Θράκην" κατατρέχειν δὲ νήσους μικράς τε καὶ 
μείζους καὶ πάντ᾽ ἐπιφέρειν ἐπὶ χειρίστοις ἀεὶ τὰ χείριστα, ὡς 
τῶν βασιλικῶν σπανιζόντων ἐντεῦϑεν χρημάτων τὰ τῶν πάλαε 
βασιλέων κειμήλια δι᾽ ἀνάγκην ἐνδείας πιπράσκεσθαι. 
15 ια΄. Ὅ γε μὴν μέγας δοὺξ ὃ Συργιάννης δρῶν οὗ κατὰ γνώμηνΒ 
αὐτῷ χωροῦντα τὰ πράγματα (ὃ μὲν γὰρ ᾧετο παραδυναστεύειν 
καὶ ἄγειν καὶ φέρειν ὡς αὐτὸς ἐϑέλοι τὰ πράγματα καὶ μηδὲν ἢ 
μικρὸν ἢ μέγα διατελεῖσϑαι τῶν πάντων ἀγνοοῦντος αὐτοῦ" ἔπειτα 
παρὰ πᾶσαν προσδοχίαν ἑώρα τὴν βασιλέως γνώμην ὁλοσχερῶς 
30 Κανταχουζηνῷ τῷ μεγάλῳ δομεστίκῳ μόνῳ προστιϑεμένην) ἐπίμ-- 
πρατο τὴν καρδίαν καὶ διῆγεν ἐσχκυϑρωπακὼς καὶ ἀνιώμενος καὶσ 
ἐσκοπεῖτο xa9?^ ἑαυτὸν, πῶς ἂν ἀμύναιτο τὸν βασιλέα " ὃς ὧν 
ὑπισχνεῖτο πρότερον νῦν ἐν τοῖς ἔργοις οὐδενὸς ἐμέμνητο, ἀλλὰ 
πάντ᾽ ἦν δρῶν τἀναντία παρορῶν τε αὐτὸν ὡς ἕνα τῶν πολλῶν 
Vidimus et nos unum malo delapsum interire. Magnam itaque jam & 
spectatoribus colligendo quovis terrarum proficiscebantur , partim lucri fa- 
ciendi causa, partim artis suae ostentandae gratia. Digressi autem Byzan- 
tio per Thraciam et Macedoniam Gades usque -pervenerunt, toto fere ter- 
rarum orbe artis suae theatro constituto. (Vl.) His temporibus Turci, 
animadverso afflicto et turpi Romani Lnperii statu, aedificare classes et in- 
gredi mare coeperunt, idque impune et magno numero, et naves onerarias 
ascendentes ac descendentes intercipere atque etiam Thraciam et Macedo- 
niam incursare; insulas item tam magnas quam as; et maximas clades 
maximis subinde cumulare non destiterunt. Unde f , ut exhausto fi- 
sco veterum lmpersatorun ornamenta urgente inopia divendere necesse 
esset. 


11. Caeterum niaguus Dux Syrgiannes, rebus non ex sententia succe- 
dentibus (putaverat enim, se veluti. consortem Imperii fore, et soo arbi- 
tratu moderataroum omnia, neque parvum aut magnum quicquam se nesciente 
actum iri: videbat autem praeter omnem expectationem anumum Imperatoris 
Cantacuzemo magno Domestico prorsus esse deviactum), dolore atque in- 
vidia aestuabat, ac moestus secum meditabatur, quomodo ulcisceretur Im- 
perstorem, qui eorum quae verbis ante promisisset nunc re ipse nullius 

ini , ed contraria polus emais faceret: quippe a que πὶ onn e 





902 NICEPHORI GREGORAE 


A. M. xal μηδενὸς κοινωνῶν αὐτῷ βουλεύματος. ἔγνω τοίνυν τῷ γηραιᾶ 
i προστεϑεὶς βασιλεῖ πάντ᾽ ἐν βραχεῖ và τοῦ νέου ἀνατρέψαι δια- 
6836 ϑούλιά τε καὶ πράγματα. οὐ γὰρ ϑεῷ τὰς τῶν πραγμάτων αἰτίας 
gr ier 1751077 * ἀλλ᾽ ὅποι ῥέψειεν αὐτὸς, ἐκεῖ xol τὸ ἰσχυρὸν τῶν πρα- 
Ὀγμάτων καϑάπερ ὑπ᾽ ἀνάγκης φέρεσϑαί τινος ἐνόμεζε. πέμπεϑ 
τοίγυν τινὰ τῶν οἰκειοτάτων αὑτοῦ λάϑρα, ἐροῦντα τῷ γηραιῷ 
βασιλεῖ τὰ τῆς γνώμης αὐτοῦ καὶ ὅπως ἔχει τὰ xa3^ αὑτόν" προσε- 
P. 917 τεϑείκει δὲ διὰ τὸ τῆς πίστεως ἰσχυρὸν καὶ ὡς οὖκχ ἀνέχομει 
βλέπειν τὸν νέον βασιλέα πειρῶντα τῆς ἐμῆς γυναικός. (Β.) Τῷ 
μέντοι γηραιῷ βασιλεῖ οὕτως εὐφρόσυνος ἡ τῆς τοῦ ἀνδρὸς ἔδοξε, 
γνώμης μετάϑεσις, ὡς τοῖς ὑφ᾽ ἡλίῳ καιομένοις ὥρᾳ ϑέρους ζέφυ- 
poc καὶ τοῖς δέψει φλεγμαίνουσι πόμα ψυχροῦ. οὐδὲ γὰρ οὐδ᾽ 
V. 176 αὐτὸς ἀνέχεσθαι πλέον ἤδη ἐδύνατο, ἑαυτόν τε περιφρονούμενον 
Βχαὶ ἐμπαιζόμενον οὕτω βλέπων καὶ ἅμα τοὺς περὶ αὐτὸν μικρούς 
τε καὶ μείζους ἀφαιρεϑέντας ὑπὸ τοῦ νεωτέρου τοὺς τῶν οἰκείων [ὃ 
χωρίων κλήρους χἀντεῦϑεν περιϊόντας οἷά τινας ὑπὸ λεμοῦ τετα- 
ριχευμένους. ὅρκοι τοίνυν φρικώδεις ἀπ᾿ ἀλλήλων ἐς ἀλλήλους 
κρύφα διαβάντες ἠνάγκασαν τὸν Συργιάννην σπουδῇ προκχαταστή- 
σαντα ἑαυτὸν οἴχεσϑαι πρὸς τὴν βασιλεύουσαν. ὃ δὴ καὶ τὴν 
ταχίστην αἰσθομένου μηδενὸς ἐγεγόνει. ῥέουσα δ᾽ ἡ quur? 
C εὐφροσύνης τῶν πλείστων ἐνέτλησε τὰς καρδίας, ἐλπισάντων 
αὐτέκα πρὸς τὸν γηραιὸν αὖϑις ἐπανήξειν τὰ πράγματα βασιλέα, 
καϑάπερ κύβου μεταπεσόντος, χαὶ ἀποδοϑήσεσϑαι τὰ περὶ Θρά- 
κὴν καὶ ἸΠακεδονίαν χωρία τοῖς προύπάρξασιν ἐς τὸν κχλῆρυν. 


15. τοῦ νεωτέρον À. et W. in mg. pro τῶν νεωτέρων. 


multis despiceretur, nec ulli consultationi socius adbiberetur. Decreri 
igitur se ad seniorem Imperatorem conferre, ac brevi tempore omnis cot 
silia, res omnes iunioris evertere. Neque enim quicquam ad Deum refere- 
bat: sed quo ipse inclinasset, eodem etiam negotia cmnia necessario iud 
natura putabat. Quodam itaque ex intimis suis ad seniorem misso, anis 
sui affectum et quo loco sint res suae clam indicat; et quo maior fides ha- 
beatur, illud praeterea addit, se ne vultum quidem adolescentis intaeri pot- 
se, ἃ quo uxoris suae pudicitia tentaretur. (IL) Ea Syrgiannis immutate 
tam grata seniori Imperatori fuit, quam per aestatem ex solis ardore at- 
stuantibus Favonii flatus et siti confectis frigidae haustus. Nam nec ips 
diutius ferre poterat, se ita negligi et deludi; et homines sibi addictos, 
summos pariter et infimos, praediorum suorum possessione a iunioribes 
spolíatos et tantum non fame enectos circumire. Quas eb res sanctissimo 
iureiurando clam ultro citroque misso Syrgiannes coactus est rebus sus 
celeriter compositis venire Byzantium : idque citra moram ignaris omnibes 
factum. Quod cum fama vulgasset, plurimorum animi maiorem iu modum 
exhilarati sunt, summam rerum statim velut tessera inversa ad senem re- 
dituram esse sperantium, veteresque possessores "T'hracica οἱ Macedenics 











HISTORIAE BYZANTINAE VIII. 11. 858 


ἀλλ᾽ ἐπεὶ καὶ τῷ ϑείῳ σχοπῷ δεδογμένα ταῦτα οὐκ ἦν, μάταιο; pee 
ly βραχεῖ τῶν πεπραγμένων ἔδοξεν ἢ σπουδὴ, ὡς εἰρήσεται προϊοῦ- — aa 


σιν ἡμῖν. (Γ.) 'O uévro: βασιλεὺς ὃ νέος εἰδὼς ἐκ πολλοῦ τοὺς 1398 
» ; Aca Imp.Anéron. 

Βυζαντίους ὅλαις γνώμαις προστιϑεμένους αὐτῷ καὶ λάϑρα mQ00- senioris. 
᾿δχαλουμένους, ἐπειδὴ πρόφασιν ἤδη τὴν τῆς εἰρήνης ἔλαβε σύγχυ-Ὦ 

σιν, ἐπὶ τοῦτο πορεύεται μετὰ παντὸς τοῦ Θρᾳκικοῦ στρατεύματος, 

xal ἐλϑὼν στρατοπεδεύεται περί που τὰ προαύλια τῆς τοῦ Κοσμι- 

δίου μονῆς" ἂφ᾽ οὗ καὶ τὰ βασίλεια καϑεώρα τριάκοντά που 

σταδίους τούτων ἀφεστηκώς. αὐτὸς μὲν οὖν αὐτοῦ δύο διήνυσεν A. C. 1322 
ἰοὗλα νυχϑήμερα, ψυχροτάτου κατ᾽ αὐτῶν ἀντιπνέοντος τοῦ βοῤῥᾶ, y Mene: 

κατ᾽ αὐτὴν τὴν ἀχμὴν τοῦ χειμῶνος ὄντος τοῦ χρόνου. oi δὲ φύ-- 

λακὲες πανταχόϑεν διανειμάμενοι τὰς ὁδοὺς ἐτήρουν, μὴ λάϑῃ 

χαταστρατηγήσας αὐτοὺς ὃ Συργιάννης ἔξω τηνικαῦτα περὶ τὴν 

Πείρινθον διατρίβων καὶ πειρώμενος ὑποσχέσεσι χρηστοτέραις τὰ 
Ι5πέριξ ἐφελχύσασϑαι φρούρια. τῇ δὲ τρίτῃ νυκτὶ τριακοσίους ἀπο-- 

λεξάμενος ὁπλίτας ὃ Συργιάννης καὶ ἐξ ἑσπέρας ἐξιππασάμενος ἧκε!' 

πρὸς τὸ Βυζάντιον, πρὶν ἀνατεῖλαι τὸν ἥλιον, πάντας ἐχείνους τοὺς 

βασιλικοὺς ὁδοστάτας καὶ φύλακας ὥσπερ vrvotvrag ἄρδην συνει-- 

ληφώς. καὶ εἰ μὴ διεκώλυεν ὃ γηραιὸς βασιλεὺς, καὶ ἐπεισπεσεῖν 


θαὐτοῖς ἐβούλετο. ἔτ᾽ ἀγνοοῦσι τὸ δρᾶμα. ἐπεὶ δ᾽ ἡμέρα ἐγένετο 
καὶ τὴν τοῦ Συργιάννη παράδοξον καὶ αἰφνίδιον ἠκηκόεισαν ἔφο-- 
δον, ἔβλεπον δὲ καὶ ἄλλως οὔτε τοὺς Βυζαντίους ἀνύοντας λάϑρα 
τι ὑπὲρ αὐτοῦ, μήτε τὸν βασιλέα προσδέξασϑαι μέλλοντα ἐπιστρέ- 


18. συνειληφὼς)] διεληλυθὼς νεὶ λεληθὼς W.in mg. 523. μέλ- 
λοντας W. 


preedia recuperaturos. Sed cum idem Deo visum non esset, mox inani 
studio acta ea fuisse apparuit, ut progressu orationis ἃ nobis exponetur. 
(1II.) Enimvero iunior Imperator, qui longo iam tempore sciret, Byzan- 
tios sui studiosissimos esse, quippe a quibus clam arcesseretur, turbatae 
pacia occasione usus ad Urbem accedit, et omni 'T'hracio exercitu secum 
adducto prope Cosmidii monasterium castrametatur: unde palatium conspi- 
ciebat triginta circiter stadiis distans. Ac ipse quidem ibi biduum toti- . 
demque noctes subsistit, frigidissimo spirante Borea, ipsius brumae tem- 
pore. WExcubitores vero in viis circumcirca distributi observabant, ne ipsos 
aliquo etratagemate deciperet Syrgiannes, qui tum Perinthi versabatur e£ - 
circumiacentia castella melioribus promissis in fide retinere conabatur. 'T'er- 
tia vero nocte Syrgiannes trecentis armatis delectis circa vesperam equi- 
tando provectus ante solis ortum Byzantium pervenit, omnibus illis Impe- 
ratoris excubitoribus ac stationariis militibus, non secus ac si somno oppressi 
fuissent, interceptis. Et ni senex Imperator vetuisset, impetum in eos isitus 
facinoris  &dbuc ignaros facturus fuit. Sed cum diluxisset, audita Syr- 
giannis inexpectata incursione, cum nec Byzantii ulla re iunioris Andronici 
conatus iuvarent, nec jpse Imperator istos (eos nimirum, qui cum iuniore 
erant) facti poenitentes recepturus esse videretur, fugam arripuerunt. 
Nicephorus Gregor. Vol. I. 





864 NICEPHORI GREGORAE 


A. M. φοντας πρὸς μετάνοιαν, ᾧχοντο φεύγοντες. (4,.) Πίμπεται μὲν 
“ἃ δὴ λοιπὸν εὐθὺς ὃ δεσπότης Κωνσταντῖνος διὰ ϑαλάττης ἐς Θισ- 
Ld LÀ J 

6886 σαλονίκην ἐπίτροπος xal διοικητὴς τῶν τῆς Moxtdovíag πραγμα- 
hr iri ων τήν τε δέσποιναν Ἐένην τὴν τοῦ νέου βασιλέως μητέρα 

P. 918 πέμψων ἐς Βυζάντιον καὶ πρός ye στρατολογήσων ἐκεῖθεν, 05. 
Axelvov μὲν ἐκεῖθεν ἐπιόντος μετὰ τοῦ ἸΠακεδονικοῦ στρατεύματος, 
ἐνγτεῦϑεν δὲ τοῦ Συργιάννου σύν γε Τουρκιχῷ στρατῷ καὶ ὅσοι 

Bix Βιϑυνίας Ῥωμαίων ὁπλῖται, μέσος ὃ νέος συγχλεισϑεὶς βασι». 

λεὺς τὴν ταχίστην ἁλοίη ξύν γε τοῖς ἀμφ᾽ αὑτόν. μέλλων δ᾽ ἤδη 

τῶν Βυζαντίων λιμένων ἀποπλεῖν ὃ δεσπότης εἶδεν εὐθὺς τῶν τοῦ 
δούλου χειρῶν ὀλισϑήσαντα πάντα συνηϑροισμένα, ὅπόσα τὴν 
ἐκείνου τράπεζαν ἐπλήρου χρύσεα καὶ ἀργύρεα σκεύη καὶ ἄχρι 
πυϑμένων καταδύντα ϑαλάττης " ὃ καὶ διὰ μεγάλης ἤγαγε λύπης 
αὐτὸν, οὐ τοσοῦτον διὰ τὴν στέρησιν τῶν σκευῶν, ὅσον διὰ τὸ 

Cix πρώτης φάναι γραμμῆς δυσοιώνιστον συνάντημα καὶ τὸ 17,15 
μελέτης ἐντεῦϑεν δυσέλπιστον. ἀλλὰ γὰρ ἀπελϑὼν ἐν Θεσσαλο- 
γίκῃ πάντας εὐθὺς συλλαβόμενος τοὺς περὶ τὴν δέσποιναν 5n 
ἅμα αὐτῇ καὶ μάλα ἀκόσμως ἐμβιβάσας ἐς τριήρη ἐξέπεμψο 
ἐς Βυζάντιον" ἣ δὴ καὶ ἄκουσα ἐληλυϑυῖα ἐφρουρεῖτο περὶ τὸ 

ἑῷον μέρος τῶν βασιλείων. ἕν μὲν δὴ τοῦτο καὶ σπουδαιότατον θ 
ἔργον Κωνσταντίνου τοῦ δεσπότου γενομένου περὶ Θεσσαλονίχην. 
V. 177 δεύτερον δὲ, πάντα τὸν ix IMaxtdovíag συναγείρας στρατὸν ip- 
Ὀχέται κατὰ τοῦ ἀνεψιοῦ βασιλέως. ἐλϑὼν μὲν δὴ παρὰ τὴν Χρε 
στούπολιν πέμψας ἤτησε δίοδον παρ᾽ ἑκόντων τῶν φρουρῶν, πρὶν 

παρ᾽ ἀκόντων λαβεῖν ἀπειλῶν. τῶν δὲ μὴ δεξαμένων, βιασαμε- 

(IV.) Postea Despota Constantinus statim per mare Thessalonicam mitü- 

tur, ut rerum Macedonicarum administrationem gubernationemque sutc- 

piat et Xenen, iunioris Imperatoris matrem, Byzantium mittat; praetereaqse 

militem ibi legat, ut ipso inde cum Macedonicis copiis invadente, binc 

vero Syrgianne cum Turcico exercitu et Bithynis Romanis occurrente , it- 

nior Imperator in medio circumventus cum suis capiatur. Sed cum im 

Depots e Byzantino portu soluturus esset, statim e famuli manibus oma 

ea delapsa vidit et in fundum marie demersa, quae ad ornandam eius met- 

sam aurea et argentea vasa collecta fuerant. Quae res magnum illi dolorem 

attulit, non tam ob eius supellectilis iacturam, quam ob melum in ipso 

quod aiunt limine omen, quo animus rei conficiendae parvam spem cor 

cipiebat. Caeterum 'Thessalonicam profectus Xenen cum omnibus misi 

stris comprehensam , nulla modestia triremi impositam, Byzantium misit 

Quo cum illa iavita pervenisset, in orientali palatii parte custodiebetur. 

Et primum hoc atque gravissimum opus fuit Constantini Despotae, ubi 31 

Thessalonicam advenit. Alterum, quod collecto omni Macedonico exercit 

contra Imperatorem fratris filium contendit, Porro Christopolin progresses 

& praesidio transitum postulavit, minitans, ni ultro darent, iis inviUs δὲ 

transitarum. Quod cum illi recusarent, perrupta parte longi muri vius 











HISTORIAE BYZANTINAE VIII 11. 655 


νος αὐτὸς διέχοψε μέρος τοῦ τὴν δίοδον ἐπιτειχίζοντος μακροῦ Α. C, 
τείχους καὶ οὕτω πᾶς ἀκωλύτως διέβαινεν ὃ στρατός. (E.) Σερα- pe 
φεὶς δὲ πρὸς ἑαυτὸν ὁ βασιλεὺς xal συνιδὼν ὡς ἐν στενῷ συνε. 1898 
᾿λαΐνεταί οἵ τὰ πράγματα τὸν μὲν πρωτοστράτορα τὸν Συναδη- "inire 
δνὸν τὰ Θρᾳκικὰ παραδοὺς στρατεύματα πέμπει φρουρὸν τῶν τε 
πρὸς Βυζάντιον βλεπόντων ὁρίων τῆς αὐτῷ κληρωϑείσης ἀρχῆς 
καὶ ταῖς τοῦ Συργιάννου ἐχδρομαῖς ἀντίπαλον. αὐτὸς δ᾽ ἐχεῖϑεν 
δαιμογίαις τισὶ μηχαναῖς καὶ δόλοις ἔγνω πολεμεῖν τῷ ϑείῳ καὶ 
δεσπότῃ. καὶ πρῶτα μὲν διατάγματα πλεῖστα σπουδῇ γραφῆναι 
Ἰυπαρεκελεύσατο, ἐν οἷς ὑποσχέσεις ἐγράφοντο ἔνορκοι χρημάτων 
καὶ κτημάτων καὶ τιμῶν προσηκόντων διανομαὶ τοῖς συλληψομέ- Ε 
"i£ τὸν δεσπύτην καὶ ϑεῖον. ἃ δὴ πάντα βαναύσοις τισὶ παρο-- 
δίοις ἀνδράσι δεδωκὼς ῥίπτειν ἐχέλευσε καὶ διασπείρειν ἐξεπίτηδες 
παρά τε τὸ στρατόπεδον τοῦ δεσπότου καὶ πανταχῆ τῶν ὁδῶν. 
1 ἔπειτα πρὸς τούτοις ϑάνατον. κηρύττειν ἐχέλευσε τοῦ βασιλέως 
καὶ πάππου, στασιασάντων δῆϑεν τῶν Βυζαντίων καὶ ἀποκτει- 
γάγτων αὐτόν, ὃ δὴ καὶ διετράνωσαν περιϊόντες ἁπανταχῆ οἱ τὰ P. 219 
τοιαῦτα πλάττειν δεινοὶ, ὧν οἱ πλείους καὶ ὕρκους προσετίϑεσαν, 
ὡς παρῆσαν καὶ αὐτόπται τῆς πικρᾶς ἐκείνου τελευτῆς ἐγένοντο" 
ϑ0χαὶ παράστασιν ποιεῖσϑαι τοῦ πράγματος ϑέλοντες τρίχας ἐδεί- 
χγυσαν λευκὰς, αὖ ἦσαν μὲν ἐκ προβάτων λευκῶν, ἐδείκνυντο 
δ᾽ ὡς ἐκ τῆς κεφαλῆς καὶ τῆς ὑπήνης τοῦ γηραιοῦ βασιλέως, ἅτε 
ταῖς τοῦ δήμου διασκεδασϑεῖσαι χερσί, ταῦτ᾽ ἀκουόμενα τοῖς ἐν 
κώμαις καὶ πόλεσι καὶ μάλιστα τῷ τοῦ δεσπότου στρατῷ οὐκ εἴα B 


17. 6] οὗ W. 


interclodentis , omnem exercitum prohibente nemine traduxit. (V.) Impe- 
rator autem cogitatione his de rebus suscepta, cum se in arctum cogi cer- 
neret, Protostratorem Synadenum, 'Thraciis exercitibus datis, ad custo- 
diendos Imperii sui fines , qui versus Byzantium spectarent, εἰ ad Syrgian- 
mis incursiones probibendas misit. Ipse vero miris quibusdam machina- 
tionibus et dolis patruum Despotam inde oppugnare instituit. Ac primum 
edicta plurima festinanter conscribi iussit, quibus iureiurando sancitae pe- 
euniarum pollicitationes continebantur: item possessionum et honorum con- 
venientinm distributiones proponebantur iis, qui Despotam comprehensuri 
essent: eaque praetereuntibus plebeiis hominibus dedit, ut abiicerent et de 
industria spargerent, cum iuxta Despotae castra, tum passim in viis. Deinde 
obitum avi Imperatoris proclamarl iussit, qui a Byzantiis per seditionem 
Occisus esset: idque huiusmodi commentorum artifices ubique vulgarunt: 

lerique ,etiam iureiurando addito, se interfuisse et.suis oculis acerbum 
Milius interitum vidisse. Et ut rem confirmarent, albos pilos ostendebant 
albarum ovium, quasi e capite et mento senioris Imperatoris vulgi manibus 
avulsi essent et dissipati. Quae cum in pagis et urbibus atque in primis 
in Despotae exercitu audirentur, animos hominum variis cogitationibus dis- 


856 NICEPHORI GREGORAE 


A.M. μένειν ἐπὶ βεβαίοις τοῖς λογισμοῖς. ἤδη δὲ καὶ τὰ διασπαρῖστα 
en ἐχεῖνα βασιλικὰ διατάγματα εὑρισχόμενα xal διδόμενα τῷ δεσπότῃ 
6836 ἐς δειλίαν καὶ φόβον ἐνέβαλλον οὗ μάλα ἀγεννῆ " ὥστε καὶ φεύγειν 
Inp An! yan dec ὑπὸ τῶν οἰχειοτάτων, λεγόντων ὡς οὐκ ἂν φϑάνοις 
προδεδομένος ὑπὸ τοῦ στρατοπέδου, ὥχετο ἐς Θεσσαλονίκην. καὶϑ 
Οταῦτα μὲν οὕτω τελευτῶντος χειμῶνος ἐγίγνοντο, — (g^). "Hooc δ᾽ 
ἀρχομένου πέμπεται τριήρης πρὸς τοῦ γηραιοῦ βασιλέως ἐς Θιο- 
σαλονίχην καὶ λαϑραῖα γράμματα πρὸς τὸν δεσπότην Κωνσταν- 
τῖνον, παρακελευύμενα τὴν ταχίστην δεσμώτας ἐς τὸ Βυζάντιον 
μετὰ τῆς τριήρους ἐξαποστεῖλαι τοὺς τὸν δῆμον τῶν Ceocalon-10 
κέων νεωτερίζειν πείϑοντας πέντε καὶ εἴχοσι στασιώτας. ἀλλὰ 
πρὶν εἷς ἔργον ταῦτα προβῆναι, διακηκούτες ἐχεῖνοι κρύφα διερε- 
ϑίζουσι δραμόντες τὸν δῆμον καὶ ἀναβάντες τοὺς ἱεροὺς xoov- 
Dovo: κώδωνας. τοῦτο δὴ τὸ τῆς στάσεως ἀρχηγὸν σύμβολον. xci 
εὐθὺς ϑέουσι πανδημεὶ πρὸς τοὺς τοῦ δεσπότου olxovc" καὶ αὖ- 15 
τὸν μὲν οὐχ εὗρον" προαισϑόμενος γὰρ ᾧχετο καταφυγὼν ἐς ἀχρύ- 
πολιν᾽ τοὺς δ᾽ ὑπὸ χεῖρα συνειληφότες τοὺς μὲν ἀπέχτεινον, 
τοὺς δὲ τῶν ὑπαρχόντων ψιλώσαντες δεσμωτηρίοις ἐνέβαλον, τοὶς | 
δ᾽ οἴκους κατασπάσαντες πάντα τὸν ἔνδον διήρπασαν πλοῦ- 
τον. αὐτοὶ δὲ δραμόντες εὐθὺς ὑφάπτουσι τὰς τῆς ἀχροπόλεωςὉ 
Ἐπύλας. ὅπερ ἰδὼν ὃ δεσπότης καὶ ἀπογνοὺς ἵππου τινὸς ἐπιβὲ; 
ἤλαυνεν ἔξω πρὸς τὴν τοῦ ΧΧορταΐτου μονήν. ἔνϑα δὴ τοῖς διο- 
κουσι συλληφϑεὶς τὸ μοναχικὸν καὶ ἄκων ὑπῆλϑε σχῆμα, τὸν 
V. 178 προφανῆ τοῦ ϑανάτου κίνδυνον ἐντεῦϑεν ἐχκλίνων, ὃν αἰφνιδίως 





22. Χαρταΐτου W. 


trahebant. "Tum dispersa illa edicta cum et inventa et Despotae tradi 
essent, metum ac terrorem illi non nimis degenerem incusserunt: ot inti- 
morum cohortationibus adductus proditionem illi exercitus iamiam immine- 
re Bffirmantium 'T'hessalonicam se fuga reciperet. Atque haec sub hie 
mis exitum gesta sunt. (VI.) Veris initio ἃ seniore Imperatore triremis 
"Thessalonicam mittitur cum arcanis litteris, quibus iubebatur Constantinns 
Despota quam primum eadem navi viginti quinque seditiosos , qui 'Thesse- 
lonicensem populum ad novas res moliendas incitarent, Byzantium vinctes 
mittere. At illi priusquam hoc fieret, periculo suo cognito, clam popolo 
concitato et turribus conscensis, sacra tintinabula pulsant , inchoandae se- 
ditionis signum. Statim igitur collecta plebe ad aedes Despotae accur- 
runt: ac ipsum quidem non reperiunt (nem ille cum praesensisset, in arcem 
se receperat); obvios autem quosque partim comprehensos occidunt, partim 
bonis ereptis in carcetem coniiciunt: domos convellunt et opes omnes intus 
repositas diripiunt; atque ipsi statim facto impetu arcia portas incendunt. Qoo 
Despotes víso, rebus desperatis, equum conscendit et in Chortaitae mons- 
sterium excurrit. Ubi a persequentibus comprehensus monasticam habitum 
vel invitus induit, ad evidens mortis periculum declinandum, quam subitus ille 


HISTORIAE BYZANTINAE VIII. 11. 857 


ἡ παροῦσα περίστασις ἐσχεδίασε. δέσμιος οὖν ἐχεῖϑεν ἄγεται πρὸς A. C. 

τὸν ἀνεψιὸν καὶ βασιλέα" ὃς δὴ καὶ πολλῷ τῷ μέτρῳ φιλανϑρω- S 

πότερος ἔδοξε πάντων, ὅσοι παραδυναστεύοντές τε xai παρασπί- 1398 

ζοντες ἦσαν αὐτῷ. oi μὲν γὰρ ἐφιέμενοι τῶν αὐτοῦ σαρχῶν καῖ αν. m 
5100 εὕματος, ὡς εἰπεῖν, ἀπογεύσασϑαι ὥρμησαν in^ αὐτὸν ὡς 

αὐτίχα διαῤῥήξοντες " ὃ δὲ βασιλεὺς περιχυϑεὶς ἄτρωτον διετήρησε 

τὸ παράπαν αὐτόν. (Ζ.) Τῇ δ᾽ ὕστεραίᾳ πεισϑεὶς τοῖς περὶ 

αὐτὸν πέμπει πρὸς Ζ,ιδυμότειχον καϑειρχϑησόμενον ἐν dixi 

δεινοτάτῃ καὶ ἀπαραμυϑήτῳ. 1 γὰρ ἀνέχουσα τὸ “!πιδυμοτείχου 

10 πολίχνιον ἄκρα μέα τίς ἐστι πέτρα, ἣν οἱ ἐνοικοῦντες εὐφυῶς εἰς P. 220 
τὸ λαξεύεσϑαι ἔχουσαν εὑρόντες ὑπογείους χοιλαίνουσιν ἀποϑθϑής- 
xac καὶ φρέατα, ὀμβρίων ὑδάτων δοχεῖα. τῶν δὴ τοιούτων φρεά- 
των ἑνὸς ἅπαν ἀνιμήσαντες τὸ ὑγρὸν κατάγουσι διὰ κλίμακος 
τὸν δεσπότην ἐν τούτῳ καὶ παιδάριον ἕν τῶν ὑπηρετοίγτων. ἄλ-- 

Ἰδλων δὲ τῶν ἁπάντων οὐδένα παρῆκαν ἐκεῖ παρακύψαι. ἀλλ᾽ ἐπι- 
πωματίσαντες ἐτήρουν ἐκεῖ συμπατουμένους τε ὑπὸ τῆς τοῦ τόπου 
στενότητος καὶ δυστυχέσταζα πάνυ διαχειμένους. ἵνα δὲ τἄλλα B 
παραδράμω τῶν δεινῶν, ζοφῶδές φημι καὶ πνιγῶδες, πῶς παρα- 
στήσω τὸ μεῖζον ἐχεῖνο δὴ καὶ φρικῶδες; στενοῦ γὰρ πάνυ τοῦ 

:0r0zov τυγχάνοντος ἀλλήλων ἐξ ἀνάγχης ἐχόμενα παρέκειτο 5] τε 
τὸ διαχώρημα καὶ τὸ οὖρον ἔχουσα χύτρα καὶ ὃ τὸν λιμὸν παρα-- 
μυϑούμενος ἄρτος. τίνα οἴεσϑε, ὦ παρόντες, ἔχειν ψυχὴν, ὁπότ᾽ 
αὐτοὺς ἐσϑέειν ἐχρῆν, δυσωδίας τοσαύτης τῇ τραπέζῃ παραχκει- 
μένης; ἀλλὰ καὶ ἡ χύτρα ἀναγομένη ἑσπέρας ὑπὸ τῶν φυλάχωνο 


18. παραδράμω Boiv. pro παραδραμών. 


casus minabatur. Inde ad Imperatorem fratris filium vinctus ducitur, qui 
se longe humaniorem omnibus proceribus et satellitibus suis erga eum prae- 
buit Nam hi quidem carnium eius et sanguinis quodammodo avidi in eum 
irruerunt, quasi statim discerpturi. At ipsum Imperator corpore suo pro- 
tectam ab omni vulnere servavit.  (VI1I.) Postridie suis obsequutus 
eundem Didymotichum mittit saevissimo et atrocissimo carcere includen- 
dum.  Promontoriun enim, in quo Didymotichos oppidulum situm est, 
una rupes est, in qua, quod ad excidendos lapides apta esset, incolae 
subterraneas cellas et puteos, quae pluvialiun aquarum receptacula essent, 
excavarunt. Eorum puteorum unum aquis penitus exhauriunt ac per sca- 
las Despotam eo demittont, nec non. puerum unum parvulum ex eius mini- 
stris "Neminem autem praeterea prospicere illuc sinunt; sed operculo in- 
iecto istos 7ustodiunt, ob loci angustias miserrime affectos. Et ut omittam 
caetera mala, tenebras inquam et respirandi difficultatem , quomodo maius 
illud et horrendum malum declarem? Cum enim perengustus esset. locus, 
aliter fieri non poterat, quin olla, quae excrementa capiebat, et panis, quo 
famem solarentur, in proximo iacerent. "Quo animo eos fuisse probabile 
est, cum eis vescendum esset in tanto foetore* Ad haec olla cum vesperi 


958 NICEPHORI GREGORAE E 


A. M. διὰ μηρίνϑου πολλάκις ἐξεχενώϑη κατὰ τῆς κεφαλῆς τοῦ δεσπότου, 
I εἴτε τῶν φυλάκων ἐξεπίτηδες ἐμπαιζόντων αὐτὸν, εἴτε τῆς χύτρας 
6836 ἀκόντων αὐτῶν περιτρεπομένης. ἀλλὰ πολλῶν παρακχλήσεσι χρη- 
dore σαμένων ἐς βασιλέα πνευματικῶν ἀνδρῶν ἐς ἑτέραν μετὰ ταῦτα 
κουφοτέραν εἱρχτὴν μετηνέχϑη. (Η.) Τούτων οὕτω συμπεπτω- 5 
κότων διηπορεῖτο xa9^ ἑαυτὸν ὃ βασιλεὺς γιγνόμενος καὶ οὐκ εἶχεν 
Ὁ ὅ,τι καὶ διαπράξηται καὶ ὅϑεν εὕρῃ τοῦ κακοῦ λύσειν. ὅσα γὰρ 
ἂν ἐπιχειροίη, náy9^ ἑώρα xa9" ἑαυτοῦ στρεφόμενα παραδύξως. 
ὅϑεν ἀνοίξειν ἔκρινε δεῖν ἐν ψαλτηρίῳ τὸ πρόβλημα τῶν οἰχείων 
ἀποριῶν" καὶ ἀνοίξας ἐνέτυχεν εὐθὺς τῷ πρώτῳ στίχῳ λέγοντι" 1 
,,0» τῷ διαστέλλειν τὸν ἐπουράνιον βασιλεῖς ἐπ᾿ αὐτοῖς χιονωϑή- 
σονται ἐν Σελμών.Ἶ" γνοὺς οὖν ἐντεῦϑεν, ὡς πάνϑ᾽ ὅσα τελεῖται 
Ἑπρὸς τῆς παρούσης φορᾶς τῶν πραγμάτων ϑεῷ δεδογμένα τεγχά- 
γουσι κἂν τοῖς ἀνθρώποις ἀγνοῶνται τῆς ἀποῤῥήτου προνοίας 
οἱ τρόποι, πρὸς διαλλαγὰς αὖϑις καὶ σπονδὰς ταῖς προτέραις 5 
ὁμοίας ἐξεκαλεῖτο τὸν ἔχγονον, ἀντίπαλα δι᾽ ἀνάγχην πραγμα- 
τευόμενος τοῖς τοῦ Συργιάννου βουλεύμασιν" ὃς δὴ καὶ ϑῦων ἃ 
πολλοῦ τὴν τοιαύτην κατάστασιν ἧχεν εὐθὺς μελλήσας οὐδέν. 
F ἔφαμεν γάρ που καὶ ἀνωτέρω, ὡς τὴν μὲν αὐτονομίαν τῆς βαδι- 
λικῆς ἐξουσίας ἔχειν ἐβούλετο" τὸ δὲ σχῆμα καὶ τὰς φροντίδας ἢ 
ὅλαις δρμαῖς ἑαυτοῦ ἐξωθεῖτο" xol εἶ μὴ oí περὶ αὐτὸν ἠνόχλουν 
τε αὐτὸν xal ἠρέϑιζον πρὸς τὴν τῆς ὕλης ἡγεμονίας ἔφεσιν, ἦρχε 
σεν ἂν αὐτῷ καϑάπαξ ἡ τῶν γενομένων σπονδῶν κατάστασις. 
ὅμως ἐπειδήπερ ἐν τῷ παρόντι κληϑεὶς ἧκε πρῶτον περὶ τὸ Ῥήγιον 
ui pA add, Α. Vulgo legitur αὐτῆ. 17. ὃς δὴ, sd. 


& custodibus funiculo attraheretur, saepe in Despotae caput effosa est; κα 
custodibus de industria ipsi illudentibus, seu invitis iis olla inversa. Verum 
Imperatore multorum hominum religiosorum precibus exorato, tandem ia 
leviorem carcerem est translatus, (VIIL) Quae cum sic accidissent, In- 
perator animi dubius quid agendum esset nesciebat, quodve malis remediun 
quaereret. Quicquid enim incipiebat, id omne praeter opinionem in s 
ipsum revolvi ac relabi cernebat, Jtaque aperto psalterio dubitatioeun 
suarum explicationem quaerenti primus statim oblatus est hic versus: ,Dua 
caelestis dissociat reges, nive conspergentur in Selmon." Unde cum inte- 
lexisset, omnia quae in praesenti rerum perturbatione fierent, a Deo decret 
esse, licet homines arcanas providentiae rationes ignorarent: statim ad re- 
conciliationem et pacta prioribus similia nepotem provocat, Syrgiamns 
consiliis necessario adversatue, llle autem iam olim talis status cupidos, 
nulla mora interposita, statim accurrit. Supra enim diximus, iunierem 
Andronicum Imperatoriae potestatis licentiam ambivisse; habitum vero εἰ 
sollicitudines totis viribus ἃ se repulisse; ac nisi ἃ familiaribus subinde 
obturbatus et ad totius Imperii affectationem impulsus fuisset, pad ias 
coustitutae omnino acquieturum. Enimvero cum in praesentia arcesitas 





HISTORIAE BYZANTINAE VIIL 411. .. $59 


κἀκεῖ τῇ μητρὶ καὶ δεσποίγῃ ἐντετυχήκει προαπολυϑείσῃ τε τῆς — A. C. 
εἱρκτῆς καὶ πεμῳϑείσῃ ἐχεῖ τῶν γενησομένων σπονδῶν ἕνεκα, ἐχεῖ- 1298 
θχτῆς po do) yevroon ονδῶν Evtxa, ἐκεῖ ad 
9e μετὰ τῆς μητρὸς xal διὰ τῆς μητρὸς ϑεμιστεύει πάντα τὰ 1398 
γενησόμενα, (Θ.) Ὀλίγων δ᾽ ἐντὸς ἡμερῶν ἐξελϑὼν καὶ αὐτὸς ep Andron. 


δ ἑνοῦται τῷ πάππῳ καὶ βασιλεῖ ἔξω πρὸ τῶν τειχῶν τῆς πόλεως" P. 291 


τοῦ μὲν πάππου καὶ βασιλέως οὐκ ἀποβάντος τοῦ ἵππου, ἀποβὰς 
αὐτὸς τοῦ ἵππου πόῤῥωθεν πρὸ σταδίου ἑνός" καίτοι πολλὰ τοῦ 
πάππου ἀπαναινομένου καὶ χωλύοντος, ὅμως αὐτὸς πεζῇ προσελ- 
ϑὼν ἠσπάσατο τήν τε χεῖρα καὶ τὸν πόδα αὐτοῦ ἐφ᾽ ἵππου χκαϑη- 
Ἰομένου. εἶτα καὶ αὐτὸς ἵππου ἐπιβὰς περιεπτύξατό τε καὶ ἀσπασά-- 


μενον ἠσπάσατο ἐντελῶς. καὶ εὐθὺς βραχέα ἄττα καὶ σχέδια λέ-Β 


ξαγτες πρὸς ἀλλήλους ἀπηλλάγησαν. καὶ ὃ μὲν εἰσῆλϑεν ἐς Kwv- 
σταγτινούπολειν" ὃ δὲ νέος ἀπελϑὼν στρατοπεδεύεται περὶ τὸν 
γεὼν τῆς ὑπεράγνου ϑεομήτορος τῆς Πηγῆς. ἔνϑα συχνὰς δια- 
1δτρίψας ἡμέρας εἴσήει καὶ εἰς Κωωνσταντινούπολιν μεϑ᾽ ἡμέραν καὶ 
αὖϑις ἐξήει. διῆγε γὰρ τηνικαῦτα καὶ 7j δέσποινα καὶ μήτηρ αὐτοῦ 


κατὰ τὸν νεὼν τῆς ὑπεράγνου ϑεομήτορος, τοῦτο μὲν καὶ δι᾽ C 


ἀσϑένειάν τινα, τοῦτο δὲ καὶ διὰ τὴν τοῦ φιλτάτου συνδιαίτησιν. 
σιγῆν δὲ τῇ δεσποίνῃ ἐκεῖ καὶ 7) ϑυγάτηρ τοῦ βασιλέως Σιμωνὶς 

207 Ἀράλαινα, ἄρτι ἐληλυϑυῖα ἐκ Τριβαλλῶν τελευτήσαντος τοῦ 
ἀγδρός" 7j δὴ καὶ τὰ διαψιϑυριζόμενα τῇδε κἀκεῖσε τῷ ἑαυτῆς 
ἐναργέστερον ἐδήλουν πατρὶ καὶ βασιλεῖ. μετὰ βραχὺ δὲ καὶ εἷς 
'Ορεστιάδω καὶ Ζιδυμότειχον ἐπανῆκε. 


11. βραχέα τε A. 16. Verba διῆγε — βασιλεῖ om. A. 22. μετὰ — 
ἐπανῆχε add. A. Ad ἐπανῆχε supple f ψέος. BOIV. 


Rhegium primo venisset, ibique matrem adiisset (etenim iam ante e carce- 
re educta et illuc futurae pacificationis ergo praemissa fuerat), ibi cum 
matre et per matrem omnia, quae fieri oporteret, decernit. (IX.) Intra 
paucos vero dies et ipse foras progressus cum avo Imperatore ante Urbis 
moenia congreditur. In quo occursu avus quidem ex equo non descendit; 
Depos autem procul distans, uno stadio adhuc interiecto , ex equo desiluit: 
ac quamvis avo multum refragante et vetante, tamen pedes accessit eius- 
que equo insidentis manum et pedem osculatus est. Deinde equo rursus 
conscenso eum amplexus et osculantem plene est osculatus. Statimque pau- 
ca quaedam ex tempore collocuti discesserunt, sene Constantinopolin in- 

e550; juniore autem iuxta aedem sacrosanctae Deigenitricis, quae Peges 

icitur, castrametato. Ubi dies complures commoratus interdiu etiam Con- 
stantinopolin ingrediebatur et rursus egrediebatur. "Tum enim et ipsa 
mater eius, partim ob infirmitatem quandam, partim propter carissimi 
filii consuetudinem in illa castissimae Deiparae aede commorabatur, habe- 
betque illic secum Simonidem Cralaenam, Imperatoris filiam, modo e 
Servia defuncto marito reversam; quae patri Imperatori ea, quae binc inde 
susurrabantur, planius exponebet. Áf paulo post illinc Orestiadem et Didy- 
Gotichum reversus est, 


V, 179 


860 NICEPHORI GREGORAE 


A. Μ.. ιβ΄. Ἔτυχε μέντοι ἐπιδεδημηκὼς τηνικαῦτα μοναχὸς τις ἐξ 
ad ὄρους τοῦ ᾿Αϑω ὑπὲρ τὰ ἑβδομήκοντα ἔτη, μήτ᾽ ἀξίωμα ἔχων 


"n ML ἱερατικὸν, μήτε γοῦν τὰ πρῶτα καὶ στοιχειώδη συνάπτειν 
M caiars. ἀσφαλῶς δυνάμενος γράμματα. τοῦτον διὰ τὴν ἄγαν τῶν τρόπων 
Ὁ ἀφέλειαν εἷς τοὺς πατριαρχικοὺς ἄρτε χηρεύοντας ϑρόνους ὃ fla-5 


A. C. 13235, 9c ἀνεβίβασε" καίτοι πολλῶν κατ᾽ αὐτοῦ παῤῥησιασϑέντων 
prid. Cal. Dec. , q € 4 ^" c 3 « ’ 
Indict. 7. ἐγχλημάτων καὶ ὑπὸ πολλῶν ὁμολογηθέντων" δι᾽ ἃ καὶ παλαι 


E πολλάκις κεκώλυται τυχεῖν ἱερατικῆς βαϑμίδος τινός. ὅϑεν ἐπειδὴ 
τὸ τοῦ ϑεοῦ καταπεφρόνηται δίκαιον δι᾿ ὄρεξιν ἀνθρωπίνην, 
συγκεχώρηκεν ὃ ϑεὸς τῆς οἰχείας χαϑαιρεϑῆναι τούτους ἀρχῆς 1 
ὑπὸ τοῦ ἀφελεστάτου τοῦδε ἀνδρὸς, ὅσοι τοσαύτην ἀδίκως ὑπὲρ 

P. 999 αὐτοῦ τὴν σπουδὴν εἰσηνέγχαντο" ὡς αὐτὰ δηλώσει λεγόμενα τὰ 
πράγματα προϊούσης τῆς ἱστορίας.  (B.) Ὁ μέντοι πατρεάρχης 
οὗτος ἅμα τῇ πρὸς τὸν πατριαρχικὸν ϑρόνον ἀναβάσει τῷ πολλῷ 
τοῦ βασιλέως πρὸς αὐτὸν φίλτρῳ τεθαῤῥηκὼς τὴν πάλαε αὐτοῦ 
γε εὐμένειαν ὁμοίαν καὶ τήμερον τῷ πιγχέρνῃ προὐξένησε Φιλαν- 
ϑρωπηνῷ " ὃν πρὸ ἐτῶν ὀκτὼ καὶ τριάχοντα ταῖς τοῦ φϑόνον 
παλάμαις τὰς αὐγὰς τῶν ὀμμάτων ἀπολέσαντα δεδηλώχαμεν. ὃς 

Bobrog ἐν ταῖς βουλαῖς ἄριστος εὐθὺς τοῖς βασιλικοῖς ἔδοξε πρώ- 

ογμασι καὶ μάλιστ᾽ ἐν ϑορύβῳ τοσούτῳ πραγμάτων καὶ κλύδωνι, 3) 

V. 180 ὥστε Σκχιπίωνας ἐχείνους καὶ Θηβαίους Ἐπαμεινώνδας ἔδοξαν βλέ 


1. τούτων δ᾽ οὕτως ἐχόντων, μοναχὸς ἐπεδήμησέ τις ἧς Βυξαν- 
τιον ἐξ ὅρου Α. 4. οὗτος ἐς τοὺς πατρ. ἄρ. χηρ. ϑρόν. ἀναγε- 
ται Α. 6. Verba καέτοε πολλῶν — ἱστορίας om. A. 13. τοῦ- 
vp τοίνυν τ᾽ ἄλλα τὴν γνώμην ἀφελεῖ vivi ὄντε καὶ μάλα ἀπρά- 
γμονι, ἕν τι τουτὶ συνετῶς πεπράχϑαι ἔδοξε γρηστὸν, τὴν μεσιτείαν 
τοῦ Φιλανθρωπηνοῦ ᾿Δλεξίου. τὴν γὰρ πάλαι τοῦ βασιλέως εὐμέ- 
Ψψείαν etc. Α. 17. τριάκοντα etiam Α. Sed legendum εἴχοσι. Vid. 
Notas. BOIV. 19. ἐν ante ταῖς add. A. 


12. Eo tempore monachus quidam ex monte Atho, septuagenario maior, 
nulla sacerdotali dignitate praeditus, idemque adeo imperitus, ut nec pr- 
ma quidem litterarum elementa perfecte posset coniungere , in Urbem ve- 
nit. Quem ob nimiam morum simplicitatem Imperator in i 
sedem tum temporis vacantem imposuit; quamvis multa crimina libere illi 
obiecta et ἃ multis testata fuissent, propter quae olim saepe exclusus omui 
sacrorum ordinum gradu fuerat. Quamobrem divino iure ob humanam oupidi- 
tatem spreto passus est Deus a simplicissimo illo homine eos principatu deii- 
ci, qui tanto studio pro eo iniuste contenderant; ut progressu historiae res 
ipsa declarabit. (IL.) Caeterum is patriarcha, cum primum in patriarchali 
solio collocatus esset, Imperatoris singulari benevolentia fretus effecit, wt 
Philanthropenus pincerna in pristinum gratiae locum restitueretur , quem aa- 
te annos octo et triginta ex invidi: amisisse oculos ostendimus. Qui qaidem 
statim in negotiis Imperatoris, praesertim vero in tantis rerum turbis, ita 
consilio excelluit, ut prudentiseimus quisque Scipiones et 'Thebanos Epamt- 





HISTORIAE BYZANTINAE VIII. 12. 961 


πεῖν τῶν τηνικαῦτα παρόντων οἱ συνετώτεροι. καὶ μέντοι καὶ A. C. 
ἐθαύμαζον, πῶς τῶν ἀνθρωπίνων πραγμάτων οὐδὲν κεχτημένων τὰ 
ἀχήρατον οὐδὲ μόνιμον, ἀλλὰ τῆς τύχης διηνεκῶς ἀχμαζούσης ἐν — 1828 
τῇ τούτων μεταβολῇ καὶ φϑορᾷ καὶ παιζούσης τὸν βίον ταῖς Imp. Andros. 
δἀμοιβαῖς χαϑάπερ σκηνὴν τραγικὴν ἀκήρατος ἡ τῆς τούτου γνώ-Ο 
σεως ἔμεινεν ἀρετὴ καὶ στεῤῥοτέρα τῆς τύχης ἢ δὴ καὶ τοὺς τῆς 
βασχανίας ἀπωσαμένη Τελχῖνας τῶν πυϑμένων τῆς καταδίχης 
ἀνεχαλέσατο. (Γ.) ἸΠαρτύριον τῶν λεγομένων καὶ ὃ προήνεγκε 
τέως ὁ χρόνος, καϑάπερ τινὰ βάσανον τῆς τοῦ ἀνδρὸς ἀρετῆς. 
10ἐν γὰρ τούτῳ τῷ χρόνῳ περιστρατοπεδευσάντων τὴν Φιλαδέλφειαν Ὁ 
τῶν περιοίχων καὶ ἀστυγειτόνων Τούρκων καὶ κατὰ συνέχειαν πο- 
λιορκουμένης τῆς πόλεως σφοδρῶς ἔξωϑεν μὲν ὑπ᾽ αὐτῶν, ἔνδο-- 
ϑὲν δ᾽ ὑπὸ σφοδροῦ τοῦ λιμοῦ ἐς κίνδυνον ἦλθον oi περιλειπό-- 
μενοι τῶν αὐτοχϑόνων πολιτῶν προδοθῆναι τοῖς Τούρχοις αὐτῇ 
15 πόλει xal αὐτοῖς οἴκοις. καὶ τάχ᾽ ἂν ἐν ὀλίγαις ἡμέραις ἐπράττετο 
τοῦτο, εἰ μὴ ὃ Φιλανθρωπηνὸς ““λέξιος ἔφϑη τοῦ βυϑοῦ τῶν 
τοιούτων ἀπαλλάξας κινδύνων. ἐν στενῷ γὰρ γενόμενος ὃ βασιλεὺς 
καὶ μὴ ἔχων ὅ,τε δράσειε τῶν πάντων οὐδὲν (οὔτε γὰρ ὕπλων 
ἐπισκευὴ, οὔτε στρατὸς ἀντίπαλος ἦν εἷς πόλεν οὕτω ϑαλάττης 
90 πολλοῖς σταδίοις ἀπῳκισμένην καὶ πολλοῖς κεχυχλωμένην τοῖς 
ἔϑγεσι βοηϑεῖν) πέμπει τοῦτον αὐτὸν μηδὲν ἐπιφερόμενον, οὔτε 
στρατὸν, οὔϑ᾽ ὅπλων ἐπισκευὴν, οὔτε χρημάτων πλῆϑος, ἀλλὰ 
μόνην τὴν τῆς φύσεως σύνεσιν καὶ ἐμπειρίαν. οὗ δὴ καὶ πρὶν ἐπι- 
στῆναι τῇ πόλει (διλαδελφείᾳ, ἔτι δ᾽ ἐν μέσῃ πορείᾳ τυγχώνοντος, F 


20. κεκλυμένην Δ. pro χκεκλυσμένην. 


nondas cernere sibi videretur. Quin et illud admirabantur (cum res humanae 
firmi et proprii nihil habeant, sed fortuna continenter in illarum mutatione et 
destructione vim suam ezserat et vitam, quasi tragoediam quandam agens, 
variis vicissitudinibus ludat), quo pacto prudentia illius integra atque in- 
columis mansisset ac firmior, quam fortuna extitisset, tandemque ipsum, 
malo invidiae genio depulso, e condemnationis praecipitio revocasset. 
(11. Testimonio est orationi meae illud tempus , quo virtus eius veluti 
Lydio lapide explorata enituit. Nam cum finitimi et suburbani Turci Phi- 
ladelphiam obsidione tum cinxissent et continenter validis viribus oppu- 
gharent, foris ipsi, intus vero dira fames: indigenae, qui in e& civitate 
restabant, in periculo erant, ne Turcis cum ipsa urbe atque aris et focis 
roderentur : idque intra paucos fortasse dies accidisset, nisi Alexius Phi- 
Dthropenus in tanto periculo constitutos ab imminente exitio liberasset. 
Nam in anguxtias redactus Imperator et consilii plane inops (neque enim 
armorum apparatus, neque exercitus suppetebat urbi defendendae par, quae 
tot stadiis ἃ mari dissita, tot gentibus cincta esset) hunc ipsum delegat, 
nihil secum afferentem, non exercitum, non arma, non pecuniae copiam; 
sed tantum naturalem prudentiam et usum rerum. Qui priusquam ad ur- 
bem accessisset, cum in medio adhuc itinere esset, hostium satrapae et 


$62 NICEPHORI GREGORAE 


A. M. τὴν φήμην ἀκηχοῦτες οἱ τῶν πολιορχούντων σατράπαι xol ἀρχηγοὶ 


eit vá 1€ ὅπλα εὐθὺς ἔῤῥεψαν καὶ τὴν πολιορχίαν ἀπείπαντο αἰδεσϑέν- 


6886 τες τὴν τοῦ ἀνδρὸς ἀρετήν. καὶ ὑπτίαις ἅμα χερσὶ καὶ γνώμαις 
Ih ἀαύτοα, ες ρηνευούσαις ὑπαντῶσι καὶ ὑποδέχονται" καὶ ὧν πάλαι καλῶν 
Senioris, εἰθηνευούσαις ὑπαντῶσι καὶ ὑποδέχονται" καὶ ὧν m 
ἀπέλαυσαν ἐξ αὐτοῦ νῦν ἐν μνήμῃ γενόμενοι χάριτας ὅμολογοῦσιδ 
καὶ πᾶν τὸ κατὰ γνώμην τελεῖν ὑπισχνοῦνται. οἷ μὲν γὰρ αὐτῶν 
πάλαι τὸ ζῇν ἐπορίσαντο δι᾽ αὐτοῦ προφανοῦς ἀπαλλαγέντες ϑα- 
P. 518 νάτου᾽ οἱ δὲ τῶν ὑπ᾽ αὐτῷ παιδευτῇ τεθραμμένων πρὸς ὅπλα καὶ 
πολέμων ἄσκησιν ἦσαν. καὶ τί δεῖ διατρίβειν ; ἐς τοσοῦτον εὖπα- 
ϑείας καὶ εὐτυχίας ἧκεν ἐξαπίνης ἡ Φιλαδέλφεια, ὡς μιᾶς δρα- Ὁ 
χμῆς ὥνιον τὸν μέγιστον λαμβάνειν μέδιμνον τοῦ σίτου. (4.) Τῷ 
μέντοι Συργιάννῃ τῶν βασιλέων 7j ἕνωσις μὴ κατὰ γνώμην συστᾶσα 
ἀϑυμεῖν ἐποίει καὶ ἐσχυϑρωπαχότα περιϊέναι" καὶ μάλισϑ᾽ ὅτι 
Βτῶν πραγμάτων ἠρεμούντων ἀξυντελὴς αὐτὸς ἐν τοῖς δημοσίοις 
ἐδόχει καὶ ἄχρηστος. ὅϑεν ἐν καϑέδραις καὶ στάσεσι καὶ ὁδοῖς (5 
τοιούτοις τισὶν ἐντυγχάνων καὶ προσιὼν ἀσμένως, ὅσοις λύπην 
τινὰ τὰ χοινὰ προὐξένησαν πράγματα, ἐλοιδορεῖτο τοῖς βασι- 
λεῦσιν, ἅτε ἀδικωτάτοις περὶ αὐτὸν γενομένοις χρησιμώτατον 
ἐν τοῖς ἐναντιωτάτοις καιροῖς νῦν μὲν τούτῳ νῦν δ᾽ ἐχείνῳ γενό- 
μενον. ἰδὼν δὲ καὶ ᾿Ανδρόνικον τὸν “σὰν λύπης περιϊόντα μεστὸν, ὃ 
Οὗτι τὴν ἐπιτροπὴν καὶ διοίκησιν ἔχων ἐχεῖνος τῶν Πελοποννησίων 
“Ῥωμαίων ἐν τῷ καιρῷ τῆς τῶν βασιλέων διαστάσεως, εἶτα ἔξῳ- 
κισϑεὶς ἐχεῖϑεν ἀτίμως παρὰ τοῦ νέου βασιλέως xal Jum πρὸς 


. 8. ol δὲ αὐτῶν W. 99. ἐξφκχισθεὶς A, ἐξωσθεὶς 7. 


duces fama audita statim abiectis armis ab obsidione recesserunt, viri vir- 
tutem reveriti: et nies simul manibus:et pacatis animis obviam progress 
eum exceperunt, οἱ beneficiorum quae olim ab illo accepissent memores, 
gratias ei egerunt, se quicquid petiisset facturos pollicentes. Quidam enim 
ex illis vitam olim eius opera conservarant et mortem certam ac paratam 
effügerant; alii eo magistro educati et ad arma et militiam instructi fue- 
rant Et quid multis opus est? Philadelphiae subito ea felicitas et uber- 
tas extitit, ut maximum frumenti medimnum drachma compararest. 
(IV.) Syrgiannes vero, Imperatorum concordia minime laetus, animo aeger 
et tristi vultu obambulabat: maxime quod tranquillis rebus nullas eius usot 
in Republica esse videbatur. Quos igitur publicus rerum status quocunque 
modo offendisset, eos seu sedentes seu stantes seu secundum viam eun 
tes nactus conveniebat et cupide adibat: aque Imperatoribus convicis- 
batur, ut ἃ quibus summis affectus esset iniurile, cum adversissimis tempo- 
ribus nunc huic nunc illi maximo usui fuisset. Cum autem Asanem ἀπ 
éronicum moerore plenum obambulantem conspexisset, qui Romanos Pelo 
ponnesios, dum Imperatores inter se dissiderent, rexerat atque guberme- 
verat; deinde vero per ignominiam 8 iuniore Imperatore pulsus, et sd 








4 


HISTORIAE BYZANTINAE VIII. 12. 863 


τὸν γηραιὸν οὐχ εὗρεν οὐδὲν ἐξ αὐτοῦ τῆς λύπης ἀντάξιον εἷς ϑε- A. C. 
ραπείαν " καίτοι μεγάλων ἄξιος ὑπάρχων ἀξιωμάτων, σεβαστο- 4 
κρατορικῶν δηλαδὴ καὶ μειζόνων, διά τε τὴν ἀτρατηγικὴν ἐμπει- 1398 
ρίαν, ἣν ὑπὲρ τοὺς ἄλλους τέως ἐπλούτει, καὶ ἅμα τὴν τοῦ γένους. nero. 
5λαμπρότητα" διὰ ταῦτα τοίνυν 6 Συργιάννης πρόσεισι καὶ αὐτῷ D 

καὶ φίλος αὐτῷ γίνεται, τὴν τῆς λύπης ὁμοιότητα γνώμης προ- V. 181 

βαλλόμενος σύνδεσμον. ὃ μὲν οὖν Συργιάννης ὡς ὁμοψύχῳ ϑαῤ-- 

δήσας ἐκείνῳ πάντα διήει λοιπὸν ἀναπεπταμένῃ τῇ γλώττῃ, ὁπόσα 

τοῖς λυπουμένοις slxóc. ὃ δὲ ᾿᾿σὰν βαϑείᾳ συνέσει προσιὼν αὐτῷ 
10 γλῶσσαν μὲν ὁμοίαν πως ἐκείνῳ προὐτείνετο καὶ συνδιελοιδορεῖτο 

τοῖς βασιλεῦσι δῆϑεν αὐτός" τὰ δὲ παρὰ τοῦ Συργιάννου Aeyé- E 

μενα πάντα ἐς τὰ τῆς διανοίας ἔχρυπτε μυστήρια. ἐμίσει γὰρ 

αὐτοῦ τὸ φίλαρχον καὶ πρίν" κἀὶ νῦν δ᾽ οὐχ ἧττον ἤχϑετό οἱ 

ἐχϑρῷ γε ὄντι καὶ Κανταχουζηνοῦ τοῦ ἐπὶ ϑυγατρὶ γαμβροῦ, 
15 τοῦ μεγάλου φημὶ δομεστίκου " ὃς τὰ μέγιστα παρὰ τῷ νέῳ δυνά-- 

μενος βασιλεῖ ἐλπίδας ἀγαϑὰς ἀεὶ γράφων ἐχεῖϑεν καὶ αὐτῷ προῦ-- 

τεινεν. ἐπεὶ δὲ τὰ τοῦ δράματος πάντα συνέῤῥαπται, λάϑρα τῷ 

ϑείῳ καὶ βασιλεῖ προσελϑὼν ὃ σὰν, ,,εἰ μὴ δεσμώτην," ἔφησεν, F 

»»Ἑὅσον τάχος ποιήσειας τὸν Συργιάννην βασιλείαν ἑαυτῷ συσκευά-- 
90 ζοντα, oix ἂν φϑάνοις φονευόμενος ὕπ᾽ αὐτοῦ. εὐθὺς οὖν τὸν 

μὲν Συργιάννην εἶχε τὸ δεσμωτήριον" τόνδ᾽ οἶχον αὐτοῦ μετὰ 

τῶν ἐνόντων ἁπάντων ἄρδην ἀπώλεσαν καὶ διέλαχον οἱ τοῦ δήμου. 


9. ἀξιωμάτων ὑπάρχων ἀντάξιος, ἅτε στρατηγικώτατος ὧν ἀνὴρ, 
xal γένους διαφέρων περιφανείᾳ, καὶ ἅμα βαϑεῖαν αὔλακα διὰ 
φρενὸρ καρπούμενος À. 10. πως om. À. 18. Pro verb. φίλορ- 
go» --- Καντακ. Α. habet. ἤχϑετο δὲ καὶ ἄλλως αὐτῷ ἐχθρῷ ὄντι 
Καντακ. 16. καὶ ante ἐλπ. add. Α. καὶ ante αὐεῷ om. A, 


seniorem profectus, nullum eiusmodi praemium impetrarat, quo dolor eius 
levaretur; quamvis magnis honoribus dignus esset, Sebastocratoricis vide- 
licet et majoribus etiam , cum ob rei militaris usum, quo tunc alios supera- 
bat, tum ob illustre genus, ob eas inquam causas Syrgiannes ad hunc 
quoque accedit et quasi moeroris similitudine devinctus amicus ipsi existit. 
ltaque, ut amico unanimi confisus, omnia quae dolor fert sine ulla dissimu- 
latione eloquitur. Asan vero singulari prudentia cum viro agens verbis 
haud dissimilibus utebatur, et ipse quidem Imperatoribus maledicebat; 
omnia vero, quae a Syrgianne dicebantur, animo intimo recondebat, Nam et 
prius ambitionem eius oderat: tum autem haud minus quam antea ipsum 
&versabatur, ut inimicum genero suo Cantacuzeno, magno Domestico, qui 
apud iuniorem Imperatorem potentissimus erat, et scriptis inde litteris spe 
subinde bona ipsum Asanem solabatur, Cum autem tota fabula instru- 
cta esset, Ásan [mperatorem avunculum clam adit: et, ,,nisi Syrgiannem," 
inquit, ,Imperium affectantem primo quoque tempore in vincula conieceris, 
primo quoque yap ida ab illo occiderís." Statim igitur Syrgiannes in vin- 
cula coniloitur; domumi eius cuni omnibus opibus plebs evertit et diripit ; 


864 NICEPHORI GREGORAE 


"A. M. οἱ δ᾽ ἀμπελῶνες αὑτοῦ σύν γε τοῖς οἰχοπέδοις μηλόβοτα πάντ᾽ 
59: ἐγεγόνει. καὶ ταῦτα μὲν τοῦτον ἔσχε τὸν τρόπον. 
6886 εγ΄. Οὐκ εὔκαιρον δέμοι δοκεῖ σιωπῇ παρελϑεῖν καὶ ὅσα xarà 
Imp, πάτο. roi roy τὸν χρόνον περὶ τοῦ Πάσχα λαληϑῆναι ξυνέβη. κατὰ γὰρ 
P. 224 τὸ εἰωθὺς ἀνιὼν ἐς τὰ βασίλεια τοιαύτῃ τινὶ τῇ ὁμιλέᾳ ἐντετυχή-5 
x&y. xal τὰ μὲν ἄλλα παρείσϑω γε τέως, πολλώ τε ὄντα καὶ οἱ 
πάνυ τοι ἀναγκαῖα πάνυ Tot ἐϑελούσῃ σχολάζειν ἀκοῇ, καίπερ ὄντα 
κἀκεῖνα σεμνὼ καὶ σοφῶν ἀχοαῖς ἄξια" τὸ δ᾽ οὖν τῆς ἀναγχαιο- 
Βτέρας ἡμῖν ὁμιλίας καὶ ἧς ἄν τις ἀχούσας ἡσϑείη τὰ μάλιστα" 
λόγον κεκένηχεν 0 βασιλεὺς περέ γε ἀστρονομίας καὶ σφαιρῶν οὖ- ἴ 
ρανίων καὶ χινήσεως πλανωμένων καὶ ἀπλανῶν, καὶ τοιαῦτα ἅττα 
ἐμοὶ καϑυποβάλλων πρόφασιν τοῦ λέγειν. πολλὴν γὰρ πρὸς ἡμᾶς 
τὴν εὐμένειαν ἔτρεφεν. ἐγὼ δ᾽ ὑπολαβὼν ἔπαινον Outre πολὺν 
τοῦ μαϑήματος. τοῦτο καὶ γάρ μοι τὸ ὑπτικὸν, ὡς εἰπεῖν, τῆς 
διανοίας ἐκάϑηρε καὶ πρὸς τέλειον οἱονεὶ χρωματισμὸν τἄλλα μοι 15 
Οπάντα μαϑήματα ἤγαγε. σκιαγραφίᾳ γὰρ ὡς ἀληϑῶς ἐοίχασι 
τούτου χωρὶς, ὅσαι κατ᾽ ἀνθρώπους εἰσὶ τέχναι καὶ σπουδάσματα. 
μετὰ μέντοι γε τῶν ἄλλων καὶ ὃ τοῦ Πάσχα λόγος ἀνέχυψεν, ἐμοῦ 
τοῦτον μεταξὺ παραῤῥέψαντος, ὡς μέρος ὄντα καὶ τοῦτον τοῦ 
τοιούτου μαϑήματος " καὶ ἄλλως ὅτι καὶ ὠδίνων ἣν διὰ μαχροῦῷ 
. πρὸς βασιλείους τὸ πρᾶγμα ἀνενεγκεῖν ἀκοὰς, ἀπόῤῥητον ὄν, ὡς 
Ὁ ἀχριβής uot τὸ πρᾶγμα παρέστησεν ἔρευνα, πλὴν ἢ ὅσοι τῶν τῆς 
,, ἀστρονομίας κρατήρων ἐγεύσαντο. ταῦτ᾽ ἄρα καὶ καιροῦ λαβόμε- 


1. ἐβραβεύθησαν ἄλλοις À. 8. ἸΤοίδιῃ hanc de Paschate digres- 
sionem om. ἃ. "Vid. Notas. 7. οὐ πάνυ τοι i91. ὟΝ. 


solum aedium cum vineis in ovium pascua convertitur. Et haec quidem 
ita gesta sunt. ; 

13. Neque vero ea mihi praetereunda silentio videntur, quae hoc tem- 
pore de Paschate disputata sunt. Nam cum de more palatium ingrederet, 
tali colloquio interveni. Ac caetera quidem, quamvis et ipsa praeclara 
sint et digna eruditorum auribus, tamen quia et multa sunt , et occupatis 
hominibus non admodum scitu necessaria, praetereantur. Quae vero scia 
digniora et iucundiora, exponantur. Mentionem intulit Imperator de astro- 
nomia et caelestibus orbibus et stellarum tam errantium quam fixarum mo- 
tibus ac de aliis eiuscemodi rebus, ut mihi disserendi occasionem suppe- 
ditaret. Nam magna eius erga me benevolentia erat. ltaque ego sermoce 
suscepto eam disciplinam plurimum laudavi, quod et mentis oculos mibi 
quodammodo repurgasset, et caeteras omnes disciplinas quasi vivis coloribus 
exornasset. Re ipsa quippe, si ea non adsit, reliquae artes ac studia ho- 
minum quaelibet rudibus et adumbratis imaginibus similia eunt. Porro inter 
caetera etiam de Paschate quaestio orta est, cum ipse eius mentionem inie- 
rissem, ut ad eam quoque disciplinam pertinentis. Aqu: vero de ea re ad 
Imperatorem referre iampridem cupiebam ; quam me diligens inquisitio ar- 
canam esse edocuerat, et iis tantum notam, qui astronomiam 


HISTORIAE BYZANTINAE VIII. 13. $65 


γος, ὡς ἔφην, ῥήγνυμι τὴν ὠδῖνα, ovx ἀχείμαστος μὲν οὐδὲ — A.C. 
τότ᾽ ἀπαλλάξας. ἦσαν γὰρ οἵ τότε πολλά μοι παρέσχον πράγματα, E 
μὴ ξυνειλοχότες ἐκ τοῦ ῥάστου τὸν τοῦ λόγου σκοπόν. καὶ εἰ μὴ ὃ 1828 
βασιλεὺς (ἐκεῖνος γὰρ μόνος ἦν συνιεὶς ἃ διεξήειν αὐτός " dgog- UP Andron. 
δμὴν γὰρ εἰληφὼς εὐθὺς κἀκεῖνος ἐπεδείκνυτο xal ἐδημοσίευε τῆς 

ὑψηλῆς αὐτοῦ συνέσεως τοὺς ϑησαυροὺς) εἰ μὴ οὖν ἐκεῖνος πλεῖ-- V. 182 
στον ἐμοὶ τὸ προσηνὲς χαριζόμενος δίοδον ἐνεποίει τῷ λόγῳ, τάχ᾽ 

ἄν τὸ τελευταῖον τοῦτο πονήρως καὶ ἀγεννῶς ἐκεῖϑεν ἀπήλλαττον, 

ἄδικόν τινα τὴν καταδίκην ὃ δίκαιος ὀφείλων. ἐπεὶ οὖν πᾶσαν, 

Ἰ0ὡς ἔφην, ἡμῖν ὃ βασιλεὺς τὴν κατάστασιν ἐποιήσατο τοῦ μὲν 
λέγειν ἐμοὶ, τοῦ δ᾽ ἀκούειν τοῖς συμπαροῦσι, πρῶτον μὲν ὥσπερ P. 225 
τινὰς ὅρους καὶ κρηπῖδας ὑποϑεὶς τὰ καίρια, εἶτα δε᾽ αὐτῶν τὰς 
ἀποδείξεις ἐποιούμην.  (B.) Καὶ δὴ δέον εἶναι πρῶτον ἐφάμην 
τὴν ἐαρινὴν ἰσημερίαν ἐς τἀχριβὲς ἐρευνῆσαι. τοῦτο γὰρ αἴτιον 

ἰδ ἁπάσης τῆς ἑξῆς ὑποϑέσεως, ὡς προϊόντες ἐροῦμεν" εἶτα τὴν 
ἐφεξῆς μετ᾽ ἰσημερίαν πανσέληνον. πανσέληνον δέ φαμεν, ὅπότε 
πλησιφαὲς εἴη τὸ πρὸς ἡμᾶς ἡμισφαίριον τῆς σελήνης. τοῦτο δὲ 
γίγνοιτ᾽ ἂν, ὁπότε βραχύ τι πλέον ἢ τεσσαρεσκαιδεκαταίαν 7B 
σελήνη τὴν ἡμέραν ἄγοι, ἐξότου περὶ τὴν αὐτὴν ἐν ταὐτῷ συνέλ-- 

203o« τῷ ἡλίῳ μοῖραν τῆς τῶν ζωδίων σφαίρας, μιᾶς ἁψαμένης 
ἀμφοτέρων καϑέτου. ἐπεὶ οὖν τῷ νομικῷ μὲν ἕπεται τὸ ἡμέτερον 
Πάσχα, ἐκεῖνο δὲ τῇ μετ᾽ ἰσημερίαν πανσελήνῳ, δέον ἐκεῖνα 
διευχρινῆσαι πρίν" εἶτα τοῖς ἅπασιν εὔδηλον ἂν εἴη τὸ xaJ" ἡμᾶς. 

4. ϑειότατος ante βασ. add. V. 9. ὕὅφλων V. 48. πρὶ»] πρώ- 
tog V. 


Tum igitur, quod parturiebam, data, αἱ dixi, occasione peperi; non tamen 
sine magnis difficultatibus. lérant enim qui eius disputationis finem non 
facile animo concipientes multum mihi negotii facesserent. Ac nisi Impe- 
rator (nam quae dixeram, solus ille intelligebat, et arrepta hac occasione 
excellentis scientiae suae thesauros aperiebat ipse quoque ac palam expo- 
nebat) nisi, inquam, Imperator insigni benevolentia viam orationi mene pa- 
tefecisset, forsitan per iniuriam condemnatus non pulchre inde nec honeste 
hac tandem vice discessissem. Cum igitur, ut dixi, Imperator potestatem 
integram nobis fecisset, mihi quidem dicendi, illis autem qui aderant au- 
diendi, primum ea, quae maxime ad rem faciebant, velut principia ac fun- 
damenta posui; deinde ex iis ipsis coepi argumentari. (IL) Ac primum 
necessariam esse dixi accuratam verni aequinoctii investigationem ; quod, 
ut postea dicetur, totius quaestionis caput et causa est; deinde plenilunii, 
quod post aequinoctium existit, observationem. Porro plenilunium esse 
tum dicimus, cum lunae hemisphaerium nobis obversum totum lucidum est: 
id quod accidit paulo plus decima quarta die, ex quo luna cum sole in ea- 
dem Zodiaci parte congressa fuerit, una eademque perpendiculari utrumque 
contingente. Cum autem Pascha nostrum ad legale, hoc vero ad plenilu- 
nium, quod post aequinoctium existit, accommodetur, iis explicatis ratio Pa- 





866 NICEPHORI GREGORAE 


A. M. üxpifit)c τοίνυν γίνεται ἰσημερία ἂν μόνοις δυσὶ τοῦ ἐνιαυτοῦ νυχϑη- 
εὐ Μμέροις" ἑνὶ μὲν ἀρχομένου ἤδὴ φϑινοπώρου " ἑτέρῳ δ᾽ ἀρχομένου 
6836 ἔαρος εὐθύς. καὶ περὶ μὲν τῆς φϑινοπωρινῆς ἰσημερίας οὐδεὶς 
Imp. Andron. ς zy ἃ -“ , M " έ s PEN QC αἱ dia γέ 
Senioris, ἡμῖν ἐν τῷ παρόντι λόγος" περί γε μὴν τῆς ἠρινῆς καὶ p 
Coi πλεῖστος. γίνεται τοίγυν ἀχριβὴς ἰσημερία ἐν ἔαρος ὥρᾳ," 
ὁπότε περὶ μοῖραν πρώτην ὃ ἥλιος γένοιτο τοῦ χριοῦ " ὅπη xai ὃ 
ἰσημερινὸς τοῖς ἀστροϑεάμοσι διαγράφεται χύχλος. γίψεται δὲ ovz 
ὁμοίως ἐν ἅπασιν ἔτεσιν" ἀλλ᾽ ἐν μὲν τοῖς τοῦ Noflfovacágo 
Ῥπερὶ λῆξιν ἑσπερίαν τῆς τοῦ μαρτίου πέμπτης καὶ εἰχοστῆς" ἐν 
δὲ τοῖς Φιλίππου τοῦ ᾿Τριδαίου περὶ μεσημβρίαν τῆς εἰκοστῆς 1 
τετάρτης αὐτοῦ" ἐν αἷς δ᾽ ἡμέραις ὃ Χριστὸς ὑπὲρ ἡμῶν ἐϑανα. 
τοῦτο τρίτην καὶ εἰχοστὴν διανύοντος αὐτοῦ, πολλῷ πρότερον | 
πρὶν ἢ ἀνατεῖλαι τὸν ἥλιον, ἢ μᾶλλον εἰπεῖν περὶ μέσην ἐκείνην 
τὴν νύχτα" νῦν δ᾽ ἐφ᾽ ἡμῶν ἑπτακαιδεχάτην ἀνύοντος αὐτοῦ. 

. 5 Ἐστοὐχ ἀχριβολογοῦμαι δ᾽ οὔτε μὴν τὴν τῆς ἡμέρας ὥραν, οὔτε μὴν 5 
οὐδέ γε τὸ τῆς ὥρας μέρος. οὐ γὰρ ἀναγκαῖον νῦν, ὅτε μὴ δια. 
τριβὴ μὴ πάνυ τοι προσήκουσα τῇ χρείᾳ. ὥστ᾽ ἔξεστε συλλογρ —— 
ζεσϑαι τὴν τῶν μεταξὺ χρόνων διαφορὰν χἀντεῦϑεν καὶ δε᾽ ὅσων 
ἐτῶν ὀπισθόπους O χρόνος ἡμέρᾳ μιᾷ γίνεται καὶ δε᾽ ὅσων 
αὖϑις ἑτέρᾳ μιᾷ καὶ ὁμοίως ἀεί. τοῦτο δ᾽ οὐ παρὰ τὴν τοῦ ἡλίου. 
γίνεταε χένησιν. ὁμαλὴν γὰρ ἐχεῖνος ἀεὶ ταύτην ποιεῖται καὶ 

Ἑἀπαρέγχλιτον" ἀλλὰ παρὰ τὴν τῶν ἐνιαυσίων ἡμερῶν ἀπαρίϑμη- 
σιν, ἣν σφαλερῶς αὐτοὶ ποιούμεϑα. πρὸς γὰρ τοῖς τριαχοσίοις ὦ 
1. τοίνυν add, V. 11. ἔπασχε V., ἐθανατοῦτο W. 14. ὀκιω- 


καιδεκάτην V. 18. διαφοράν" κἀντεῦθεν καὶ V., διαφορὰν sa»- 
κεῦϑεν, καὶ W. 691. ἀεὶ add. V. " 


schatis nostri omnibus perspicua erit, Verum et proprie dictum inoctium 
biuis tantum anni diebus naturalibus accidit: semel autumni. initio; iterum 
vere statim ineunte. Ac de autumneli quidem aequinoctio nobis laboras- 
dum non est in praesentia; de verno autem accurate agendum. Fit igitur 
exquisitum aequinoctium vere, cum sol primam arietis partem ingreditur 
in qua etiam aequinoctialis circulus ab astrologis describitur. Neque vero 
in quibuslibet annis similiter existit: sed in annis Nabonassari sub mem 
vesperae vigesimi quarti diei Martii; in annis SIDES Aridaei sub meridiem 
vigesimi quarti diei eiusdem mensis ; quibus autem diebus Christus pro ne- 
bis mortem oppetiit, die vigesimo tertio, multum ante solis ortum ac pe- 
tius media illa nocte, nunc vero nostra aetate die decimo septimo.  Horaa 
diei aut partem horae curiose non excutio, ne in re baud necessaria, imme 
quoad praesens institutum supervacanea, tempus teram. Quare aanorum 
&b eo tempore elapsorum discrimen hinc colligi potest; ac facile est sup- 
putare, quot revolutis annis unius diei spatio tempus aequinoctii retro agt- 
tur; item post quot annos, biduo; atque ita deinceps. Hoc vero non re- 
tione motus solaris accidit, qui aequalis est, nec usquam deflectit ; sed οὗ 
enumerationem dierum anni, in qua nos labunur, trecentenis sexagenie qui- 








HISTORIAE BYZANTINAE VIII. 13. 867 


ξξήχοντα πέντε νυχϑημέροις τίϑεμεν xal ὁλόχληρον τέταρτον vv- — A. C. 
€ 4 3. 23 e € a € 19232 
χϑημέρου ἑνὸς, οὐκ ὀφείλοντες οὕτων ὡς yàg ὁ μέγας φησὶ “τὰ 
Πτολεμαῖος, τριαχοσιοστοῦ δέοντος ἡμέρας μέρους δεῖ τοῦτο 1898 
23. (Α2 €, £2) 3.4 , Imp. Andron. 
προστέϑεσϑαι καὶ οὐχ ὁλόκληρον ὡς δ᾽ ἔγωγε αὐτὸς ἐξαχριβώσας senioris, 
δεῦρον, μείζονος καὶ ἥκιστα τριακοσιοστοῦ τελέως, εἰ μὲν daga- 
λῶς ἠκριβωσάμην" εἰ δὲ μὴ, σκέμμα τοῦτο τίϑημε τοῖς ἔπειτ᾽ P. 996 
ἀστρολόγοις. ἐγὼ γὰρ οὐ σχολάζω τοῦτο νῦν διασαφεῖν. ὕμως 
ἔστω κατ᾽ ἐκεῖνον. ἧττον γὰρ λυμανεῖται τῷ λόγῳ πρὸς οὐ πάνν 
τοι πολλοὺς τοὺς χρόνους διατρίβοντι. παρατηρητέον οὖν, ὡς κατ᾽ 
ἐκεῖνον τὸν μέγιστον δηλαδὴ Πτολεμαῖον δι᾽ ὅλων τριακοσίων 
ἐνιαυτῶν νυχϑήμερον ὅλον συνάγεται. τὸ δ᾽ εἰρημένον πολλοστη- 
μόριον τῆς ἡμέρας ἐν μὲν τοσούτοις ἔτεσι καὶ μάλα ἐπέδηλον ἤδη 
καϑίσταται" ἐν δὲ τρισὶ καὶ τέτρασι καὶ πέντε καὶ δέκα καὶ τρὶς Β 
τοσούτοις, οὐχ ἂν δήπου, διὰ τὸ πάνυ βραχύτατον τῆς προσϑή-Ὑ, 188 
ἰόχης, ὅπερ δὴ καὶ κατ᾽ ἐνιαυτῶν παραδρομὴν τοσούτων oi πρὸ 
ἡμῶν τὰ μετέωρα φροντισταὶ καὶ ἀστροϑεάμονες ὑφαιρούμενοιε 
ἀσφαλῶς τὸ τῆς ἰσημερίας νυχϑήμερον εὕρισκον" χἀντεῦϑέν γε 
μὴν ἀσφαλῆ καὶ τὴν τοῦ Πάσχα διόρϑωσιν ἐποιοῦντο" καὶ τὸ 
τῆς διορϑώσεως ταύτης ἐγίνετο μέχρι τοῦ ἐξ “Αδὰμ ἑξακισχιλιοστοῦ 
ϑοτριαχοσιοστοῦ ἔτους ἔγγιστα. τὸ δ᾽ ἐξ ἐχείνου μέχρις ἡμῶν ox C 
οἶδ᾽ ὅπως ἐῤῥᾳθυμημένον τὸ πρᾶγμα καὶ ἀδιόρϑωτον ἔμεινε. καὶ 
νῦν ὀφείλοντες οἱ τῆς καϑ᾽ ἡμᾶς ἐκκλησίας ἄνθρωποι τὴν ἀρχὴν 
τῆς τοῦ Πάσχα παρατηρήσεως πρὸ τῆς τοῦ μαρτίου ἔγγιστα ποι- 
ἐἶσϑαι εἰκοστῆς, οἱ δ᾽ ix τῆς αὐτοῦ δευτέρας καὶ εἰχοστῆς ποι- 


5. ἥττονος pro μείξονος V. 414. πάνυ add. V. 


nis diebus integrum unius diei quadrantem adiiciendo, contra quam opor- 
tebat. Ut enim magnus Ptolemaeus auctor est, non quadrans integer ad- 
dendus, sed ex eo trecentesima diei pars deducenda ; ut autem diligenti 
inquisitione comperi, minus neque praecise trecentesima pars. (Quam meae 
rationis certitadinem nunc explicandi locus non est: viderint hoc qui se- 
quentor astrologi. Sed tamen sit ita, ut ille dicit. Ea enim ratio In annia 
non plurimis parum nostram disputationem impediet.. Hoc itaque obser- 
vandum. est, Diolspaecn virum maximum censuisse, annis totis trecentia 
i!XMegrum diem naturalem conflari. Porro minuta illa diei pars tot quidem 
annis evidentissima existit. 'Ternis vero, quaternis, quinis et denis, aut 
ler etiam totidem, exigua illa accessio non senGtur. Qua ante nos 

totidem annos subtracta rerum caelestium et astrorum periti diem aequino- 
ctii exquisite repererunt; atque inde etiam Paschatis tempus vera ac certa 
correctione constituerunt: eaque correctio obtinuit ad annum fere ab Ada- 
mo seaies millesimum ac trecentesimum. Ex eo vero tempore ad nostram 
Usque aetatem res neglecta nescio quomodo incorrecta mansit: et qui no- 
stro tempore in Ecclesia Paschatis observationem proxime ante vigesimum 


Martii diem auspicari debebant, eama vigesimo secundo auspicantur, noa 





868 NICEPHORI GREGORAE 


A. M. οὕνται, οὐκ ὀρϑῶς γε ποιοῦντες τουτί. ἐπεὶ yàg οὖχ ἀλλοϑὺ 
ΠῚ ποϑεν, ἢ τῆς πρὸς κριὸν ἡλιαχῆς εἰσόδου τὰ τῆς ἰσημερίας ἀπο- 
6886 φαινόμεϑα, τὴν δέ γε πανσέληνον ὁμοίως οὐκ ἀλλοϑέν nodu, 
gri τῆς τοῦ ἡλίου διαμετρικῆς ἀποστάσεως xal Ert ye τὸ Πάσχα τὸ 
γνομιχὸν οὐχ ἄλλοϑέν ποϑὲν ἢ τῆς πανσελήνου " εὔδηλον ἄρα, ὡς 5 
Ὡτῆς ἰσημερίας μεταπεσούσης μετέπεσε καὶ τὰ τῆς πανσελήνου᾽ 
καὶ ταύτῃ γε ἑπομένως συμπαρήλλαξε xal τὸ τῶν Ἰουδαίων Πά- 
σχα, κἀκείνῳ δ᾽ αὖ δήπου συμπαραλλάττειν χρεὼν καὶ τὸ ἡμέ 
τερον. πρὸς γὰρ ἐκεῖνό γε ἀφορᾷ τὸ ἡμέτεδον χἀκείνῳ τέταχται 
ἕπεσθαι οἵἷονεί τινι κρηπῖδι καὶ ϑεμελέῳ. ῥάδιον δ᾽ ἂν εἴη βουλο- 10 
Ἑμένοις ἡμῖν ποιήσασϑαι τὴν διόρϑωσιν, βραχύ τι πλέον ἢ δύο 
^ φυχϑημέρων ὕφαίρεσιν ποιησαμένοις. οὕτω γὰρ ἀνήχειν τοῖς ut- 
ταξὺ τοσούτοις ἔτεσιν 7) τῆς ἀστρονομίας ἐπαγγέλλεται μέϑοδος. 
τούτου δὲ μὴ γιγνομένου τὸ σφαλερὸν οὐ μικρόν. συμπίπτει γὰρ 
ἔσϑ᾽ ὅτε, καϑὰ καὶ πολλάχις ἤδη γεγένηται, οἴεσθαι μὲν εἶναι 15 
πανσέληνον τὴν χυριαχὴν καὶ πρώτην ἡμέραν τῆς μελλούσης ἐβδο- 
Ἐμάδος" οἰεσϑαέ ye μὴν τοῦτο ψευδές" γεγενῆσϑαι γὰρ ἤδη πρὸ 
δύο νυχϑημέρων κατὰ τὴν ἔχτην δηλαδὴ τῆς παρεληλυϑυίας ἐβδο- 
μάδος ἡμέρων" χἀντεῦϑεν σφαλλομένους ἄλλην ἀντ᾽ ἄλλης περι- 
μένειν κυριακὴν xol ποιεῖν τὴν ἀναστάσιμον ἑβδομάδα, ἑβδομάδα 90 
τῶν τοῦ Χριστοῦ παϑημάτων. καὶ τὰ ἑξῆς τοῦ σφάλματος 5- — 
τεῦϑεν γνώριμα τοῖς ἅπασιν. ὅτι δ᾽ οὐχ ἁπλῶς οὑτωσί πως οὐδ᾽ 
εἰχῆ καὶ μάτην τὰ τοιαῦτα παρὰ τῶν ϑεμένων ἐτέϑησαν, ἀλλ᾽ 
ἕχαστα λόγον ἔχουσιν εὔλογον, δῆλον ἤδη ποιήσομαι. ἥ μὲν γ΄ — 
μετ᾽ ἰσημερίαν πανσέληνος τοῖς Ἑβραίων ζητεῖται παισίν" ἐπειδὴ 25 — 
Y 99. οὑτωσίπως add. V. 


recte sane. Nam cum aequinoctium ab ingressu solis in arietem , plenih- 
nium a distantia solis diametrica, Pascha autem legale ab ipso plenilunie 
repetamus, satis constat, mutato aequinoctii die plenilunium etiam mutatum 
esse. Unde sequitur, Judaeorum etiam Pascha veriavisse, ac simul cum eo 
nostrum etiam variasse oportere, quoniam nostrum ab illo pendet et ex eo. 
tanquam basi ac fundamento educitur. Facile antem hic error corrigetw, 





si paulo plus biduo integro detrahere voluerimus. ta enim tot interiecto 
rum annorum rationi convenire methodus astronomiae docet. Quod nis 
fiet, error haud parvus incidit: et fit interdum, ut saepe iam factum est, 
ut opinemur primo et Dominico hebdomadis instantis die plenilunium fore; 
id autem falso opinemur, cum plenilunium biduo ante, hoc est in sextum 
eius, quae antecessit, hebdomadis diem inciderit, et nos ob eum errorem 
alium atque alium Dominicum diem expectemus et Christi passionem in 
hebdomade resurrectionis celebremus. Unde quae errata consequantur, ne- 
mini est obscurum. Haec autem non inepte neque temere ab auctoribus esse 
posita, sed rationem singula probabilem habere iam declarabo. Hebraei 
pleailunium , quod post aequinoctium existit, obeervant, quoniam et illud 





HISTORIAE BYZANTINAE VIII. 13. 869 


τοιοῦτος xal ὃ καιρὸς ἐκεῖνος ἦν, καϑ᾽ ὃν τόν τε ἀμνὸν ἔϑυσὰν Α. M. 
xul Αϊγυπτὸν ἔφυγον. ἢ μὲν γὰρ τότε ἰσημερία τῇ τοῦ μαρτίου 
’ α-᾽ € ἢ 4 : ad 
lryázg xol εἰκοστῇ γεγένηται" ἡ δὲ μετὰ τὴν ἰσημερίαν τότε παν- 6836 
σέληνος τῇ μετ᾽ αὐτὴν ἑξῆς, ἥτις κατ᾽ ἐκείνους ἦν τεσσαρεσχαι-- μεν s 
eo p € .» $ B, 
δδεχάτη τοῦ Νισσάν" ὃς ἀντὶ τοῦ xa9^ ἡμᾶς μαρτίου πρῶτος P. 927 
αὐτοῖς ἐν τοῖς μησὶ τοῦ ἐνιαυτοῦ ἀριϑμεῖται. 00 γὰρ δμοίως ἡμῖν 
οὐδ᾽ ἀπὸ μιᾶς καὶ τῆς αὐτῆς ἡμέρας ποιοῦνται τὰς τῶν μηνῶν 
τε xol ἐνιαυτῶν ἀρχὰς Πέρσαι καὶ “4λεξανδρεῖς καὶ Αἰγύπτιοι xolg 
πρὸς τοῖς ἄλλοις Ιουδαίων παῖδες, ἀλλ᾽ ὡς ἑτέρως ἕκαστοι. 
0“λεξανδρεῖς μὲν γὰρ πρὸ τριῶν ἡμερῶν τῆς πρώτης τοῦ xa9^ 
ἡμᾶς σεπτεμβρίου τὴν ἀρχὴν τοῦ σφετέρου τίϑενται ἔτους“ «Αἱγύ- 
πτιοι δὲ νῦν μὲν αὐτὴν, νῦν δ᾽ ἑτέραν, καὶ ἄλλοτ᾽ ἄλλην ἀεί" 
καὶ Πέρσαι δὲ καὶ ἸΠῆδοι καὶ ᾿Ινδοὶ τούτοις τε πᾶσι καί σφισιν 
αὑτοῖς ἀλλήλοις ἀσύμφωνα. καὶ Ἰουδαῖοι δὲ ποτὲ μὲν τήνδε τοῦ. 
1δκαϑ᾽ ἡμᾶς μαρτίου, ποτὲ δ᾽ ἑτέραν ἡμέραν, καὶ ἄλλοτ᾽ ἄλλην 
ἀεὶ, ἀρχὴν τοῦ παρ᾽ αὐτοῖς ποιοῦνται Νισσάν, ἀπὸ γὰρ συνόδου 
πρὸς σύνοδον τῶν δύο φωστήρων τὰς τῶν μηνῶν ἀριϑμοῦντες 
περιύδους τὸν ἑαυτοῦ μεταξὺ τὴν ἠρινὴν ἰσημερίαν περιλαμβά- 
vovra πρῶτον καὶ ἀρχὴν τῶν ἄλλων ποιοῦνται μηνῶν καὶ Νισσὰν 
20 ὀνομάζουσιν, ἀόριστον τὴν οἰκείαν ἔχοντα ἀρχήν. φησὶν οὖν πρὸς 
ἹΠωσέα πάλαι ὃ κύριος" ,,8Σ μὴν οὗτος ὑμῖν ἀρχὴ μηνῶν πρῶτος 
ὑμῖν ἔστιν ἐν τοῖς μησὶ τοῦ ἐνιαυτοῦ. τῇ δεχάτῃ τοῦ μηνὸς τού-- V. 184 
30v λαβέτω ἕκαστος τῶν υἱῶν Ἰσραὴλ πρόβατον κατ᾽ οἰκίαν, χαὶ Ὁ 
ἔσται ὑμῖν διατετηρημένον ἕως τῆς τεσσαρεσκαιδεκάτης τοῦ μηνὸς. 
ἰό τούτου" καὶ σφάξουσι πρὸς ἑσπέραν καὶ φάγονται. καὶ ποιήσετε 
1. τοιοῦτος add. V. 
ipsum tempus fuit, quo agnum immolarunt, et ex Aegypto fugerunt. Nam 
illius anni bequinoctiom die Martii nono et vicesimo fut: et plenilunium, ab 
aequinoctio proximum, postridie extitit, nempe eo die, qui secundum illos deci- 
mus quartus mensis Nissan fuit, quem illi Martii nostri loco primum anni men- 
sem numerant. Neque enim sicuti nos nec ab uno eodemque die menses et 
annos Persae, Alexandrini et Aegyptii auspicantur, nec ipsi praeter aliosTu- 
daei: sed singuli aliter. Alexandrini quarto Cal. Septembris nostri annum 
suum auspicantur: Aegyptii nunc ab eodem, nunc ab alio die, et subinde 
aliter. Persae, Medi, Indi neque cum his neque inter se consentiunt. Iudaei 
vero nunc ab hoc nunc ab illo atque alias ab alio Martii nostri die suum Nis- 





san ordiuntur. Nam a congressu ad congressum duorum luminum mensium 4 
circuitus numerare soliti eum mensem, qui vernum aequinoctium continet, 
reliquorum mensium principium constituunt eumque Nissan vocant, cuius e 


ipsius incertum est principium. Dominus quidem Mosi olim dixit: ,,Mensis 

hic vobis principium mensium : primus est vobis in mensibus anni. Decima 

mensis huius sumat unusquisque filiorum Israél pecus per domum, Εἰ erit 

vobis conservatum usque ad quartam et decimam mensis huius. Et occi- 

dent ad vesperam. Ktmanducabunt. Et facietis diem δ legitimum ae- 
2 


INicephorus Gregor. Vol. I. ' 





A. M. 


ad 
6836 


970 NICEPHOR! GREGORAE 


τὴν ἡμέραν ταύτην νόμιμον αἰώνιον εἷς γενεὰς ὑμῶν." ταῦτ᾽ ἄρα 
καὶ εἷς ἀνάμνησιν τῆς ἡμέρας ἐκείνης ἐτήσιον ἀεὶ ποιοῦνται τὴν 
τοῦ Πάσχα πανήγυριν" οὐ μόνον δὲ, ἀλλὰ καὶ εἷς τύπον τῆς ix 


Unp. ἀπάγοι, τοῦ παρόντος πρὸς τὸν μέλλοντα αἰῶνα διαβάσεως κατὰ τὴν ἔξ 


Benioris. 


E Αἰγύπτου διάβασιν. ὅϑεν xal ἀνεσπέρου τοῦ μέλλοντος irre 


αἰῶνος ἀνέσπερον ἕτερον τρόπον εἶναι δεῖν φασι καὶ τὸ τῇδε τῇ 
πανηγύρει διακονοῦν νυχϑήμερον. τοῦτο δὲ γίνεταε πλησιφαίς τε 
καὶ πανσέληνον τὸ πρὸς ἡμᾶς ἡμισφαίριον τῆς σελήνης ἐχούσης. 
τὴν γὰρ τοῦ ἡλίου τηνικαῦτα δύσιν ἡ τῆς σελήνης εὐθὺς ἀνατολὴ 


διαδέχεται καὶ οὐδεμίαν ὥραν ἡμῖν ἐᾷ σχοτισϑῆναι τὸν ὑπὲρ xi- Ὁ 


Ἐφαλῆς ἀέρα, ἦν μὲν τοίνυν καὶ τότε, ὡς εἰκὸς, πλησιφαὲς τὸ 


πρὸς ἡμᾶς αὐτῆς ἡμισφαίριον ἔχουσα 7) σελήνη τῇ ἕχτῃ τῆς ἕκτης 
ἐκείνης ἡμέρας ὥρᾳ ὀγδοήκοντα καὶ ἑκατὸν τηνικαῦτα τοῦ ἡλίου 
ἀφισταμένη μοίρας. διά τοι τοῦτο καὶ τεράστιον ἔδοξε τοῖς ἄστρο- 


λόγοις καὶ ὑπὲρ λόγον ὃ λόγος τῆς τότε γενομένης ἡλιακῆς ἐχλεί- 6 


ψεως. οὐ γὰρ φυσικός τις ἑΐπετο ταύτῃ λόγος. ἐν γὰρ μιᾷ τοῦ 
ζωδιακοῦ γενομένων μοίρᾳ τῶν δύο φωστήρων ai φυσικαὶ τοῦ 


P. 998 ἡλίου τελοῦνται ἐχλείψεις, ὑποτρεχούσης τῆς σελήνης τὸν ἥλιον. 


ὀγδοήκοντα δὲ καὶ ἑκατὸν διϊσταμένην μοίρας τὴν σελήνην πε 


σϑοδρομῆσωι καὶ ὑποδραμεῖν τὸν ἥλιον, τοῦτο δ᾽ ὑπὲρ πάντεῷ 


φυσικὸν ἐτελεσιουργήϑη λόγον. ὅϑεν καὶ πρό γε πάντων ἄστρο- 
γόμοι τὸ ϑαῦμα διὰ ϑαύματος ἤγαγον καὶ ϑεὸν εἶγαε τὸν πάσχοντα 
ἔφασαν. τοῖς γὰρ ἀμαϑέσιν οὐδὲ τεράστιον ἔδοξεν, ἀλλ᾽ εἰωϑὺς 


10. ἡμῖν add. V. 19, τῆς add. V. 


ternum in progenies vestras." Hac de causa etin memoriam illins diei qu*- 
annis festum Paschatis celebrant. Nec ob eam tantum causam; verus 
etiam ut sit typus seu figura transitus ex hoc saeculo in faturum, ecu 
ipse transitus ex Aegypto. Cum itaque futurum saeculum vesperam 

turum non sit, alio modo sine vespera etiam eius solennitatis diem eu 
oportere aiunt: id quod fit, cum lunae hemisphaerium, nobis obverst$ 
plenum lumine seu totum lucidum est. Solis enim occasum statim tum erer- 
tus lunae sequitur, nec ullam horam caelum nobis obscurum esee simt. 
Fuit igitur tum quoque, ut probabile est, hemisphaerium lunae, quod ver- 
Sus nos spectat, plenum luminibus sexta sext illius diei (quo nimirum 
Christus passus est) hora, cum luna centum et octoginta partibus a sole di- 
staret. Quamobrem monstrosa visa est astrologis et supra rationem ἐδ 
quae tum accidit solis defectio. Neque enim causam in natura alqem 
habebat. Nam cum eandem utrumque lumen partem Zodiaci occupat, n4 
turales solis defectiones contingunt, luna solem subeunte. Eam vero par- 
tibus centum et octoginta dissitam retro converso cursu solem sobiisse, δὲ 
vero supra naturalem omnem rationem factum est. Quare id mi ! 
&stronomi ante alios omnes sunt mirati, et Deum esse qui pateretur di- 
xerunt. Nam indoctis minime quidem id portentosum, sed soperioribw 








HISTORIAE BYZANTINAE VIII. 13. 871 


τοῖς πλείστοις ἔτεσεν. ἂν ἐκείνῃ τοίνυν τῇ πανσελήνῳ καὶ τὸ Α, C. 
Πάσχα τοῖς Ἰουδαίοις ἐϑύετο " ἐν ἐχείνῃ δέ γε καὶ τὰ τῆς ἴσημε- 1282 
ρίας ἦν᾽ dy ἐχείνῃ δὲ καὶ ὃ σωτὴρ, ὡς ἔφημεν, ὑπὲρ ἡμῶν ἐϑα-ὀ 1898 
νατοῦτο. γνώριμον δὲ δήπου τοῖς ἅπασιν, ὡς τρίτη μὲν ἦν μετὰ ϊπιρ. Andron. 
δ τὴν νομικὴν ἐχείνην ἑορτὴν, ἐν fj τὸ τῆς ϑεικῆς ἡμῖν ἀναστάσεως Bm 
μυστήριον ἐγεγένητο" xal ὥς πέμπτην xal εἰχοστὴν τηνικαῦτα ὃ 
μάρτιος ἤνυε μήν. ἃ δὴ δύο ὄντα ἐν ταὐτῷ, τήν τε τοῦ μηνὸς 
ἡμέραν δηλαδὴ καὶ τὸ τῆς ἀναστάσεως μυστήριον, διχῆ καὶ τριχῆ 
xai πολλαχῆ διελόμενοι τὸ τῶν εὐσεβῶν σύστημα οἱ μὲν τὴν τοῦς 
10 μηνὸς ἡμέραν νόμιμον αἰώνιον ἦγον ἑξῆς ὑπηρέτιν τῆς ἡμῶν πανη- 
γύρεως " oi δὲ τὴν τοῦ νομικοῦ Πάσχα πανήγυριν πρότερον ἄνι- 
χνεύοντες εἶτα τὴν ἐξ ἐκείνης τρίτην ἑόρτιον ἦγον τοῦ καϑ' ἡμᾶς 
μυστηρίου" κχἀντεῦϑεν ἀνέορτον καὶ τὸ τῆς ἑορτῆς ἐφαίνετο καὶ 
οὐ μικρόν τι τὸ στασιάζον καὶ ἀτακτοῦν τῇ τοῦ Χριστοῦ ἐκκλησίᾳ 
16 ἐπήγετο. εἶ μὲν γὰρ ἀεὶ τὴν ix τοῦ νομικοῦ Πάσχα τρίτην ivD 
ταὐτῷ συνέπιπτε καὶ πέμπτην εἶναι τοῦ μηνὸς καὶ εἰκοστὴν, βέλ- 
τιον ἂν ἦν καὶ ὁμήγυρις ἦν 7] πανήγυρις. ἐπεὶ δὲ τὸ μὲν συμ-- 
πίπτειν ἀμφότερα πάνυ τοι σπάνιον καὶ μόγις πον διὰ πλείστων 
ἐτῶν" τὸ δὲ διεστάναε ϑάτερον ϑατέρου, τοῦτο δὲ μικροῦ διηνε- 
20 χὲς καὶ ἐτήσιον" οἱ μὲν ἔφϑανον τὴν μετ᾽ ἰσημερίαν πανσέληνον, 
οἱ δ᾽ ὑστέριζον. ἄλλοι δὲ χαίρειν φάσχοντες ἰσημερίας καὶ ἀμνοὺς 
καὶ ϑύματα καὶ πάντα νόμιμα ἔϑιμα μόνην τὴν τεσσαραχκον- € 
ϑήμερον ἐξαριϑμοῦντες ἤνυον νηστείαν, ὅποι τε καὶ ὅπως τύχοιεν. 
ἐντεῦϑεν καὶ σύγχυσίς τις καὶ κυκεὼν ἦν καὶ γλωσσῶν, «c εἰπεῖν, 


91. καὶ ἀμνοὺς om. V. — 94. ἦν add. V. 


etiam annis usitatum visum est. Eo igitur plenilunio Pascha Iudaei im- 
znolarunt; eo aequinoctium fuit; eo et Servator noster mortem pro nobis 
oppetiit. Omnibus porro notum est, tertiam fuisse post legale iliud festum 
eam diem, qua Dominus noster a morte resurrexit, eamque fuisse mensis 
Martii diem vigesimam quintam. Quae duo utique, nimirum et mensis diem 
et resurrectionis mysterium, cum coniuncta essent, bifariam et trifariam et 
multifariam divisa piorum coetus observavit. Nam alii mensis diem perpe- 
tuo instituto nostrae festivitati dicaverunt; alii Paschatis diem ex observa- 
tione legis prius indagabant; deinde tertio post die mysterium nostrum 
celebrabant. Unde infesta, ut ita dicam, festivitas extiterat, et non parva 
seditio et perturbatio in Christi Ecclesiam invaserat. Nam si semper ter- 
tius ἃ legali Paschate dies incideret in quintum ac vigesimum Martii diem, 
melius id esset festumque consentiret, Sed quia perraro fit, ut simul in- 
cidant et vix intra annos plurimos: perpetuo autem et quotannis fere ac- 
cidit, ut alterum ab altero distet ; alii plenilunium , quod post aequinoctium 
existit, anteverterunt, alii sequuti sunt : alii spretis aequinoctiis et agnis et, sa- 
crificiis et omnibus legitimis ritibus quadragesima tantum numerata ieiu- 
nium absolverunt, ubivis et utcunque cecidisset, Hinc multa confusio et 


b 


872 NICEPHORI GREGORAE 


A.M. μερισμὸς ἐφ᾽ ἕνί τινι πράγματι. ἧπου γὰρ εἰχὺς, τοὺς μὲν 
6191 ἀσιτίαν ἀσκεῖν καὶ συμπαϑεῖν τοῖς τοῦ σωτῆρος πάϑεσι" τοὶς 
δὲ τρυφᾷν καὶ τοῖς ἐκείνου ἐπινικίοις συνήδεσθαι" καὶ τὸ χαλὸν 
ud καλῶς ἑκατέρους ἐπιτελεῖν, πολλὰ ποιοῦντας τὸ ἕν καὶ δια- 
V. 185 σπῶντας τὴν τῆς ἐκκλησίας ὁμόνοιαν καὶ τὸν καλῶς ἀλληλουχού-5 
μενον μεριζομένους σύνδεσμον. τοῦτο τοίνυν οὕτω τεμγνόμενον 

καὶ οὕτω διασπώμενον οἱ τῆς εὐσεβείας πρόβολοι καὶ ϑεῖοι συγι- 

δόντες διδάσκαλοι ϑεσπίσμασι κανονιχοῖς ὥσπερεέ τισι χαραχώ- 

- paci περιφράττουσι, μηδένα πιστὸν πρό γε τῆς ἠρινῆς ἰσημερίας 
τελεῖν τὴν τῆς ἀναστάσεως νομοϑετήσαντες πανήγυριν" ἀλλ᾽ ἐν 
κυριακῇ τῇ ἐφεξὴς μετὰ τὸ Ἰουδαϊκὸν Πάσχα, τῇ μετὰ παγσξ 

P. 999 ληνον δηλαδὴ τῇ μετ᾽ ἰσημερίαν, ταῦτ᾽ ἄρα καὶ χρεὼν πάντα 
πιστὸν σὺν ἀκριβείᾳ ζητεῖν τὴν μετ᾽ ἰσημερίαν πανσέληνον, d 
βούλοιτο μὴ παραβαίνειν τὰ τῆς ἐκκλησίας ϑεσμά. ταύτης γὰρ 
λανϑανούσης ἕπεται λανϑάνειν καὶ τὴν ἡμῖν ὀφειλομένην ἡμέραν δ 
£ópriov καὶ ὥσπερ ἐν ἀδήλῳ πελάγει ναυαγεῖν ἡμᾶς ἴσα γε πλα- 
γωμένῃ νηΐ, ἣν ἀπολαβοῦσαι νύχτες καὶ χειμῶνες τάς τε ἀγχύρας 
ἐξέχοψαν καὶ αὐτὴν τῆς προσηκούσης μάλα ἀπήλλαξαν καταγωγῆς. 

Ó B(I.) Τούτων οὕτω λεχϑέντων καὶ οὕτω διατρανωϑέντων προσή- 
χκατὸο μὲν xal ἥσϑη τῇ ἀποδείξει ὃ βασιλεύς" τάχα δ᾽ ἂν xu* 

. ἐμέλλησετὴν διόρϑωσιν αὐτίκα ἐπενεγκεῖν " ἀλλ᾽ ἵγα μὴ τοῦτο σι)- 

3 χυσις μᾶλλον τοῖς ἀμαϑέσι φανῇ xal μερισμὸν ἐπαγάγῃ τῇ ἐχχλησίᾳ, 


8. διδάσκαλ.} ἀπόστολοι V. 19. An rj»? BOIV. 19. dx 
Baro V. pro προσήκατο. 22. Post ἐκκλησίᾳ add. V.: ἣν αὐτὸς 


πολλοῖς ἱδρῶσι συνεστήσατο καὶ συντετριμμένην ἰάσατο καὶ ἀξω- 
μένην ἀνεκαλέσατο. 


perturbatio et quaedam veluti linguarum partitio extitit ex unica re. Certe 
enim probabile est, alios cibis abstinuisse et Servatoris passionez com de- 
lore esse recordatos: alios vero indulsisse genio et eius triumpho exultr- 
se: et quod rectum erat nentros recte obiisse, unum in multa dividendó 
et Ecclesiae concordia divellenda, et unionis pulchro vinculo dissolved. 
Quam ita scissam ita distractam religionis propugnatores sanctique docte- 
res cum animadvertissent, canonicis sanctionibus velut ag ribus quibusdam 
ebiectis prohibuerunt, ne quis fidelis ante vernum aequinoctium Resurre- 
ctionis festum celebraret: sed die Dominico, qui post Pascha Iudaicum set 
post plenilunium proximum ab aequinoctio existiteret. Quibus de canss 
euilibet fideli diligenter est id plenilunium quaerendum, quod ab aequinocto 
proximum est, nisi ritus Ecclesiae violare malit. Hoc enim ignorato sequ 
tur etiam diem ignorari, quae nobis festa esse debet; nosque velut in ignoto 
pelago facere naufragium, perinde ac errantem navem, quae nocte et (em- 

estatibus intercepta et abscissis ancoris spoliata ab opportuna statione 

nge abducatur. (IIL).Haec ad hunc modum explicata et demonstraa 
Imperator cum voluptate accepit; fortassis etiam correctionem statim a£- 
gressurus, nisi veritus esset, ne indocti maiorem confusionem invehi pet 
eam correctionem crederent, ac dissideret Ecclesia. Itaque rem silenUo 


? 














HISTORIAE BYZANTINAE VIII. 14. 973 


σεσιγημένον ἀφῆχε τὸ πρᾶγμα xal ὅλως ἀνεπιχείρητον. μηδὲ Α. Ο. 
γὰρ ἂν εἶναε ῥᾷάδιον ἔφησεν, ὥπαντας ἐν ταὐτῷ τοὺς. ἀνὰ πᾶ- pera 
σαν ἤπειρον καὶ νῆσον ὁμοφύλους διαδραμεῖν xal πεῖσαε μετα-- — 1998 
μαϑεῖν τὴν διόρϑωσιν " μερίζεσθαι δ᾽ αὖ xal ἄλλους ἄλλην zayn- p cin 
5γυρίζειν καὶ ἑτέραν ἑτέρους ἄγειν ἑόρτιον, τοῦτο δ᾽ οὐ agódgaC ἥδ 
χρηστόν. ὥστ᾽ ἐξ ἑκατέρων ϑάτερον κουφότερον ἐφάνη, χεῖσθαι 
τὰ τοῦ πράγματος ὡς ἔκειτο καὶ μένειν ὡς ἔμενεν μέχρις ἡμῶν. 
ἐμοὶ δὲ τοὐναντίον μᾶλλον ἐδόκει κουφότερον. τὸ γὰρ τοὺς ὅμο- 
φύλους ἅπαντας κωϑάπαξ πεῖσαι τῇ διορϑώσει συνθέσθαι, εἰ μὴ Ὁ 
10 ῥάδιον χρόνῳ ἑνὶ, ἀλλὰ δυσὶ καὶ τρισὶ ῥάδιον ἂν ἦν᾽ ὥσπερ xày 
τοῖς πρὸ ἡμῶν, ὡς ἔφημεν, πάλαι πολλάχις γεγένηται. ἀλλὰ δὲ 
ἣν ἔφϑημεν εἰρηκότες αἰτίαν τὸ τοῦ βασιλέως τέως ἐχράτησε δόγμα 
μιἄλλον ἢ τὸ ἡμέτερον. ἀλλὰ τούτων μὲν ἅλις. 
ιδ΄, Μετὰ δὲ ταῦτα ἐλϑὼν ὃ βασιλεὺς εἷς Βυζάντιον ἐστέφϑη A. C. 1825 
15φεβρουαρίου ἡμέρᾳ δευτέρᾳ τῆς ὀγδόης ἱνδικτιῶνος. συνέβη δ᾽ ur : 
ἀπερχομένοιν τοῖν δυοῖν βασιλέοιν ἐς τὸ μέγα τῆς τοῦ ϑεοῦ Σοφίας P. 930 
τέμενος τῆς στεφηφορίας ἕνεχα πεσεῖν τὸν γηραιὸν βασιλέα ξύν y6 
τῷ ἵππῳ ὀλισϑήσαντι εἷς τελματώδη λίμνην τινὰ κατὰ τὴν 000» 
ἐξ ὀμβρίων ὑδάτων συστᾶσαν" καὶ ἔδοξε τὸ τοιοῦτον σύμπτωμα 
20 τοῖς συγετωτέροις οὐκ ἀγαϑὸς ὄρνις εἶναι τῷ πεπτωχότι. (B.) Ec 
δὲ τοὐπιὸν ἔτος ἀπΐεε συζευχϑησομένη τῷ Κράλῃ Σερβίας ἢ ϑυ- 
γάτηρ τοῦ πανυπερσεβάστου. μετὰ βραχὺ δ᾽ ἀπήει πρὸς αὐτὴν 
ϑεωρίας ἕνεχα καὶ ἡ μήτηρ αὐτῆς. μετὰ μιχρὸν δὲ καὶ ὃ πανυ-Β 
περσέβαστος otx ἐθέλων ἔτι ὑπὰ βασιλεῖ εἶναι, ἀλλ᾽ ἑαυτῷ περι- 
15. φεβρουαρίφ A.. 
praeteriit et plane intactam reliquit. Negavit enim esse facile, universos 
simul omnium orbis regionum et insularum habitatores percurri, et corre- 
€Gonem hanc demum edoceri. Rursum dissensiones esse etalios alio die 
festum celebrare , ne id quidem valde bonum esse. Quibus incommodis. 
inter se collatis praestare visum, ne quid novaretur; sed ita manerent omnia, 
ut ad nos pervenissent. Mihi vero contrarium magis probabatur. Nam 
oinnes eiusdem Imperii cives, si non uno at altero et tertio anno facile ad- 
duci posse, ut correctionem illam ratam haberent: id quod et ante nos olim, 
ut diximus, saepe factum est. Caeterum ob eas causas, quas dixi, Im- 


eratoris sententia magis valuit quam nostra. Sed de his quidem satis 
actenus, 
14. Post haec Byzautium profectus Imperator tv. Nonas Februarii 
octava Indictione coromatus est. Accidit autem, ut utroque Imperatore ea 
de causa in magnum Sanctae Sophiae templum abeunte senior lapso equo 
in limosam quandam paludem ex aqua pluvia collectam concideret in via: 
qui casus non bonum ei qui cecidisset omen esse visus est, judicio prudentio- 
rum. (1L) Sequenti anno Panypersebasti filia Crali Serviae nuptura abiit. 
Paulo post et mater, eius visendae gratia, eodem sese contulit. Quam mox 
et Panypersebastus sequutus est, nolens Imperatori diutius obnoxius esse, 


874 NICEPHORI GREGORAE 


A. M. ποιήσασϑαι βασιλείαν, ἅτε δηλαδὴ κλῆρον οὖσαν αὐτῷ πατροῦν, 
6791 ptc τὴν τῆς Θεσσαλονίκης ἐπιτροπὴν καὶ διοίκησιν dixero καὶ 
6836 αὐτὸς ἀπιὼν ἐς Ἀράλῃην τὸν γαμβρὸν αὐτοῦ, σύμμαχον αὐτον 
P ἀπάγοι, μόμενος τῷ σκοπῷ τοῦ τοιοῦδε βουλεύματος. ὑφ᾽ οὗ προσδε- 
χϑεὶς ἐξῆλϑεν ἅμα αὐτῷ καὶ πᾶσαν τὴν ἄχρι Στρυμόνος τοῦ πο-5 
Οταμοῦ καὶ Σεῤῥῶν ἐληΐσατο χώραν. ὅεν ὃ γηραιὸς βασιλεὺς διὰ 
δέος μειζόνων κακῶν ἀπέστειλε πρεσβείαν πρὸς αὐτὸν καὶ ἅμα τῇ 
πρεσβείᾳ καὶ τὰ τοῦ Καισαρικοῦ ἀξιώματος σύμβολα. ἅπερ ἐν 
τῷ τῶν Σκοπίων πολιχνίῳ δεξάμενος ἐκεῖνος ἐφόρεσε καὶ εἰρηγείειν 
ὑπέσχετο τοῦ λοιποῦ καὶ μηδὲν Fra πλέον ζητεῖν. ἔμελλε δὲ ἤδη 1 
xal ἐς Θεσσαλονίκην ἐπανελθεῖν, ἀλλὰ νόσῳ δεινοτάτῃ ληφϑεὶς 
μετὰ βραχείας ἡμέρας ἐκεῖ τὸ πέρας τοῦ βίου ἐδέξατο. Καισά- 
Ῥρισσα δὲ ἡ γυνὴ αὐτοῦ ποϑοῦσά τε συνεῖναι τῇ ϑυγατρὶ καὶ τῷ 
γαμβρῷ καὶ πρός γε αἰδουμένη Ῥωμαίους διὰ τὰ συμπεσόντα τῷ 
ἀνδρὶ αὐτῆς οὐκ ἤϑελεν ἐκεῖϑεν ἐξελϑεῖν. ταῦτ᾽ ἄρα ἀναγκασϑεὶς 15 
ὃ πατὴρ αὐτῆς κεκίνηκε τὸν βασιλέα πρεσβείαν πρὸς τὸν Κράλην 
ποιήσασϑαε περί τε καταστάσεως ἄλλης τῶν Ῥωμαϊκῶν πραγμά- 
τῶν καὶ περὶ τῆς Καισαρίσσης, ὅπως οἴχαδε ἀναγκάσῃ ταύτην 
Ἑ ἐπανιέναι. (Γ.) Τότε τοίνυν ἀπεστάλην κἀγὼ πρέσβυς ἐς Kpo- 
λην σύν τε ἄλλοις καὶ τῷ ἀδελφῷ αὐτῆς δε ἃς ἔφϑημεν εἰρηχότες 9) 
αἰτίας. ἐπειράϑημεν δὲ οὐκ ὀλίγων ἐν τῇ ὁδῷ τῶν δεινῶν» φήμης 
τε μελλούσης Σκυϑικῆς ἐφόδου διατρεχούσης καὶ ϑορυβούσης τὴν 
* V. 187 Θράκην καὶ διωκούσης ἐκ τῆς χώρας ἐς τὰ φρούρια τοὺς ἀνϑρώ- 


21. Quae a verbo éxsiod untur usque ad sectionem sepü- 
mam om. ἃ. Vid. Na ἫΝ TT , 


sed sibi ips vindicare Imperium, quod nimirum hereditario jure ad se per- 
fineret. Relicta igitur 'lhessalonicae cura et administratione et ipse δὰ 
Cralem generum suum abiit, a quo ad exsequenda destinata adiuvaretur. 
Àb eo igitur susceptus et una cum eo egressus omnem regionem usque ad 
Strymonem et Serrhas populatur. Quamobrem senior Imperator maiorum 
malorum metu legatos ad enm misit, et Caesarene dipnitatis insignia de- 
iuste ei -— pedir Quae ille Scopiis, quod exiguum oppidum est, 
Accepta gestavit , € deinceps quieturum esse promisit neque quicquam 
auctus pefturum. "Bed iam "l'hessalonicam Pedftaros graviieiqui morbo 
effectus intra paucos dies illic decessit, Caesarissa vero uxor eius cum 
consuetudinem filiae et generi desiderans, tum Romanos reverita, propter 
illa quae maritus eius fecerat, inde abire noluit. Qua re pater eius coa- 

peratori auctor fuit mittendae ad Cralem legationis tum de caeteris 
Romani s rebus ordinandis, tum de Caesarissa cogenda, ot domum 
rediret. (III.) Atque ipse quoque tunc legatus ad Cralem ivi cum alios co- 
mitaturus, tum Caesarissae ipsius fratrem, ob eas acilicet causas, quas 
supra diximus. In eo autem itinere non paucas experti sumus diíficultates, 
tum Scythicae incurionis fama 'l'hraciam pervagaretur ac perterreret et 











HISTORIAE 'BYZANTINAE VIII. 14. 875 


πους καὶ τοὺς olxovc ἐρήμους ποιούσης, ἐφ᾽ ὧν ἡνίκ᾽ ὀψὲ dg AC. 
καταλύειν ἡμᾶς ἐχρῆν καὶ τὸν ἐκ τῆς ὁδοῦ μόχϑον ἀποτρίβεσθαι. “Τὰ 
καὶ τὰ μὲν ἄχρι Στρυμόνος συμπεπτωκότα ἡμῖν ἐῶ. ἐκεῖσε μὴν 1398 
᾿ γενομένοις ξυνηνέχϑη τι καὶ παϑεῖν ἡμᾶς πλέον ἀκοῆς μάλιστα o ἀπάτοη, 
δπάντων ἄξιον, ὁπόσα λύπης καὶ γέλωτος φέρει σπονδὰς ἐν ἀνθρώ- P 
που ψυχῇ. ἀβουλίᾳ γάρ τοι τοιαύτῃ χρησαμένοις, ὁποία καὶ zfz- 
μοχρέτου μάλα τοι γελῶντος ἐρῴη ἂν, ἐς τοιοῦτον συνηλάϑη κίν-- 
δυνον ἡμῖν τὰ ἡμέτερα, ὑποῖος καὶ Ἣρακλείτου μάλα γέ τοι 
δαχρύοντος ἐρῴη ἄν. ἴσασι γὰρ ἅπαντες πεζοῖς καὶ ἱππόταις 
10 ἀνδράσιν ἄπορον ὄντα Στρυμόνα τὸν ποταμόν" ὅτι xol μέγιστος P. 931 
ἐπεφύκει ὅπόσοι Θρᾷάχην καὶ IMaxtdovíay τέμνοντες ἔς τε Ἕλλήσ-- 
zovro» xal «Αϊγαῖον ποιοῦνται τὰς ἐκβολάς. τίκτουσι γὰρ αὐτὸν 
τὰ ὑπερκείμενα μέγιστα ὕρη, ἃ κατὰ τὸ συνεχὲς παρατείνει μέχρι 
τοῦ Ἰονέου πελάγους ἐκ τοῦ πόντου ἀρξάμενα τοῦ Εὐξείνου, δρί- 
ἰδζοντα μὲν πρὸς μεσημβρίαν καὶ νότον ἄνεμον Θράχην καὶ Maxc- 
δονίαν, πρὸς δ᾽ ἄρκτους τάς vs υσῶν χώρας καὶ ποταμὸν τὸν 
Ἴστρον ὃς καὶ αὐτὸς μέγιστος ὧν ἢ πάντες, ὅσοι τὴν ΣχυϑικὴνΒ 
ἐπίασε, πέντε στόμασιν ἐς τὸν Εὔξεινον ἐχδίδοται πόντον. τοῦτον 
οὖν τὸν Στρυμόνα ἐκ τοιούτων πηγῶν ἀνίσχοντα καὶ οὕτω βαϑυ- 
80 δίνην γιγνόμενον ἀχατίῳ ἕνί τινε πάνυ σμιχρῷ διαπεραιούμενοι 
καϑὶ ἕνα που ἢ καὶ σύντρεις ἐνίοτε ξύν τε ὑποζυγίοις αὐτοῖς πολ-- 
λήν τινα τὴν ἡμέραν κατηναλώχειμεν. ὃ γὰρ τῶν ὑποζυγίων καὶ 
ἡμῶν αὐτῶν ἀριϑμὸς εἷς τὸ διπλάσιον ἢ xa9^ ἑπταπλάσιον δεκάδα C 
ἦν ἀνηγμένος. ὃ δ᾽ ἥλιος τὸν ἡμέτερον παραλλάξας μεσημβρινὸν 


21. Videtur scripsisse Gregoras, ἢ σύνδυο, 7j καὶ σύντρεις. BOIV. | 


homines ex agris in castella se reciperent, desertis aedibus, in quibus nos 
vesperi diversari et corpora fessa de via recreare oportebat. Ac ea, quae 
ad Strymonem usque nobis acciderunt, mitto. Ibi autem gravius aliquid 
nobis accidit; eorum nempe omnium, quae dolorem et risum in hominum 
animis consociant, maxime dignum auditu. "Temeritate enim nostra, quao 
Democriti splenem postulet, in id periculum devenimus, quo vel Heracliti 
lacrymae exhauriantur. Norunt omnes, Strymonem fluvium et peditibus et 
equitibus esse impervium: propterea quod maximus est omnium fluviorum, 
qui Macedoniam ac 'Thraciam mediam secantes in Hellespontum et Aegaeum 
mare exonerant. Oritur enim e superimpendentibus maximis montibus, 
qui à Ponto Kuxino exorsi continentibus iugis usque ad Ionium mare por- 

tur; ac meridiem et Austrum versus 'l'hraciam et Macedoniam; ver- 
&us Septentrionem Mysorum terras et Istrum fluvium terminant: qui et 
ipse maximus inter eos qui Scythiam perfluunt quinque ostiis in Euxinum 
pontum irrumpit. Hunc igitur Strymonem, talibus fontibus ortum et adeo 
vorticosum , unica eaque exigua navicula traiiciendo nunc singuli, atque 
Interdum etiam terni cum ipsis iumentis, magnam diei partem consumsimus. 
Nostrum enim et iumentorum numerus bis septuaginta excedebat. Et iam sol 





876 NICEPHORI GREGORAE 


A. M. ic τε δύσιν καὶ δρίζοντα τὸν ἑσπέριον ἤει. καὶ δέον ὃν σταϑμῷ 
MA χρήσασϑαι καὶ καταλύειν αὐτοῦ που, ἡμεῖς δ᾽ ἁμαρτόντες 008 
6836 ἔτι ἐχρώμεϑα, ἐλπίσαντες πάντως καταγωγίοις ἀποχρῶσιν αὐτίχα 
e alorto!- byredEeg d au , πρὶν ἢ πεντεκαίδεκα σταδίων ἔχειν ἀνύτειν ἐς τὸ 
πρόσω ὅδόν. ἦν δὲ ἄρα τὰ τῶν ἐλπίδων οὗ μάλα ἐπιτυχῆ. ἔφοδοιϑ 
Ὁ γάρ τινες λῃστρικαὶ συνεχείᾳ χρησάμεναι πρὸ μικροῦ τάχιστα τὸν 
τόπον ἔρημον ἐχεῖνον καὶ ἀτριβῆ πεποιήκεσαν. καὶ μέντοι xal ἐφε- 
οὐμεϑω καϑάπερ τινὲς πλάνητες ϑεῷ τε καὶ ἀδήλοις ἐλπίσι τὰ 
ἡμέτερω ἀναρτήσαντες. (4.) Νὺξ δ᾽ ἐπὶ τούτοις παρῆν. δύσ- 
σετο γὰρ ἠέλιος σκιόωντό τε πᾶσαι ἀγυιαί. ἡ δὲ σελήνῃ ἀπῆν. 51 
γὰρ τὸ περίγειον τοῦ ἑαυτῆς τὸ δεύτερον ἄρτι ἐληλυϑυῖα ἐχκέντρου 
Exal κατὰ τετράγωνον τῷ ἡλίῳ γενομένη σχηματισμὸν οὐ μάλα 
ἀχρονύχτους ἡμῖν ἐβούλετο χαρίζεσθαι τὰς αὐγάς. ταύτῃ τοι καὶ 
ἤειμεν διὰ παχυτάτου τοῦ σκότους, χαϑάπερ οὗς διὰ τοῦ Ταινά- 
ρου τὰς ἐς ἔδου καϑόδους ποιεῖσϑα(ξ φασιν ἣ τὰ ὑπόγεια Τροφω- 15 
vlov μαντεύματα, . προσετέϑετο γὰρ τῇ ἀσελήνῳ ἐχείνῃ νυχτὶ xa — 
4 τῶν κυχλούντων λόφων σκιά. αἱ γὰρ σφῶν ὑπερβολαὶ παρὰ 
F τοσοῦτο καὶ οὐρανοῦ τὴν ϑέαν ἡμᾶς ἀφῃροῦντο, παρ᾽ ὅσον οὐδ᾽ 
ἄστροις τὸ ϑρυλλούμενον τεχμαίρεσϑαι σαφῶς τὴν δυστυχῆ πο- 
οεἶαν εἴχομεν ἐχείνην. αὐτὰρ ἔμοιγε κατεκλάσϑη φίλον ἧτορ᾽ 90 
, οὕνεκά μοι ἰέγαι ἐπήει δολιχὴν ὁδὸν ἀργαλέην͵ τε. λόχμῃ γὰρ 
ἐντυγχάνομεν πάνυ δασείᾳ καὶ ἀνωμάλῳ, συχνοὺς xar' ἀλίγον 
ἐχούσῃ λύχους καὶ φάραγγας" ὅϑι δὴ καὶ ἐς τοσοῦτον ἀμελῶς 
ἔσχομεν ἐς τὸ δαψιλὲς διαῤῥηγνυμένων τῶν ἡμετέρων τῶν τε πεύί- 
22. ἀνωμάλῳ Boiv. pro ἀνωμάλως. 23. 004 Boiv. pro ὅει.- 


meridiem praetergressus ad occasum et ad vesperüinum horizontem ver- 
gebat. Cumque ibi subsistere et diversari deberemus, ultra per impruden- 
tiam perreximus, sperantes, nos opportuna diversoria statim inventuros, 
priusquam stadiorum quindecim iter conficeremus. Sed ea spes frustrata 
nos est, Nam praedonum continentes incursiones locum illum paulo ante 
vastum et desertum celerrime effecerant. Proinde velut errones qvidia 
rebus nostris Deo incertaeque spei commissis vagabamur. (1V.) Deinde 
nox supervenit. Nam sol occiderat et viae omnes umbra involvebantor. 
Quin et luna aberet. Modo enim alterum suum circa terram eccentricum 
praetecgrenta quadratoque radio solem intuens parum nos suo lumine iura- 

at. Quare in densissimis tenebris, ut ii qui per Taenarum ad Inferos 
descendere aut 'Trophonii antrum fatidicum subire perhibentur, ambulaba- 
mus. Nam δὰ illunem noctem etiam montium in circuitu positorum umbrae 
&ccedebant, quorum vertices caeli conspectum ita nobis eripiebant, ut in- 
felix iter ne stellarum quidem, ut aiunt, observatione regere possemus. 
'Tum vero animus meus frangi coepit, cum me ingredi oporteret longam ac 
Gifficilem viam. ]Ia silvam enim densam et inaequalem incidimus, latebra- 
rum plenam et profundis voraginibus passim abruptam: in qua caligas εἰ 
chlamydes nostras spinarum morsibus foede laceratas ita negligebamus, ut 





HISTORIAE BYZANTINAE VIII. 14. 877 


λων τῶν τε χλαμύδων ταῖς τῶν ἀκανϑῶν ἀνθολκαῖς, ὥστε περὶ Δ. C. 
τῶν ὕψεων αὐτῶν ἐδεδίειμεν, συχνοῖς καὶ ἀλλεπαλλήλοις τοῖς τῶν “ἃ 
ἀχροδρύων βοστρύχοις χρώμενοι πολεμίοις τῶν ἡμετέρων προσώ- 1898 
πων. καὶ μέντοε καὶ ἀμελήσαντες ἡνιῶν καὶ βρυτήρων, οἷς τοὺς “δ: bera - 
δἵππους ἰϑύνομεν, σχέπην ἐποιούμεϑα τὰς χεῖρας τῶν ὄψεων. τῆς P. 232 
Jt μὲν ἑπομένης ϑεραπείας, οἷς οὐδὲ πάνυ τοι τῶν παρόντων ἔμελε ὙὍ5.188 
φόβων, ἦσαν οὗ φωναῖς ἐχρῶντο καὶ μέλεσι τραγικοῖς " ἧδον δ᾽ 
ἄρα κλέα ἀνδρῶν, ὧν οἷον κλέος ἀκούομεν, οὐδέ τοι ἴδμεν. αἵ 
τε περὶ ἡμᾶς φάραγγες, καὶ ὅσα μεταξὺ κοῖλα τῶν πέριξ ὀρῶν, B 
10περιλαμβάνουσαι τὴν κραυγὴν καὶ ὥσπερ tuyvyol τινες ἄκήρατον 
φυλάττουσαι ταύτην καὶ ἀπαϑῆ καὶ τῶν ἄρϑρων ὁμοίως ἔχουσαν 
χατὰ διαδοχὴν οἷον ἀντήχουν καὶ ἀντεφώγουν, ὥσπερ ἐν ταῖς 
χορείαις ἑπόμεναι καὶ αὗται καὶ ἀντάδουσαι πρὸς τὸ τοῦ μέλους 
ἐνδόσιμον. ἐγὼ δ᾽ ἐν τούτοις ἀναφέρειν παρήνουν τὸν λογισμὸν 
15xal μὴ συχνοῖς περιαντλεῖσϑαι τοῖς φόβοις. ὃ δ᾽ οὐχ ἐπείϑετο C 
ἀλλὰ δῆλος ἦν οὔτε τὴν 000v τῆς ἀκαιρίας ἀφιστάμενος λοιδορεῖν" 
αὐτός τε ἐφ᾽ αὑτὸν συχνὰ ἀνασερέφων λόχους καὶ λωποδύτας 
ἀνεκύχλεε xal ἄνδρας αἱμάτων, μήπως ἐξ ἀφανοῦς εἰσπεσόντες 
ἔργον ἡμᾶς ἀποφήνωσι ξίφους.  (E.) Οὐκοῦν ἀλλ᾽ ἐν τούτοις 
:00vrcov ἡμῶν ἐξαίφνης ἀνίστανταί τινες ἄνδρες τῶν ἐχεῖσε πετρῶν 
xal φαράγγων μελαίνας ἐσθῆτάς τινας περικείμενοι, od εἶσιν ἐξ Ὁ 
ἐρίων καὶ κωδίων, ἅττα ποτὲ ζώων ἀπεδύσωντο οἷς δήπου γ᾽ 
ἐχρῆν" ἄντιχρυς δαιμόνια φάσματα" πλὴν οὐ κατάφρακχτοί τινες 
ὁπλῖται, ὅτι μὴ καϑάπαξ ψιλοί" καὶ ἀγχέμαχά τινα ὄργανα ταῖν 


cum crebrae et ex aliis aliae ramorum comae in vultus nostros infestae in- 
vaderent, oculis jpsis metueremus; habenisque et loris, quibus equos rege- 
bamus, omissis manuum obiectu faciem protegeremus. Αἱ in famulitio, quod 
pone sequebatur, nonnulli praesentia pericula parum metuentes vocifera- 
bantur et tragicis cantibus celebrabant laudes veterum heroum, quorum 

am solam audivimus, res autem gestas non vidimus, Abrupta autem 
et concava, vicinis undecunque montibus interiecta, clamorem editum in- 
tercipiebant, et quasi animata corpora integrum et illibatum et articu- 
lis suis distinctum servabant, accentusque et voces alternis referebant; 
ac ut in choreis fieri solet, ipsa etiam vicissim audiebantur, et ad prae- 
scriptos modulos accinebant. Ego vero interea animum meum iubebam 
recreare et erigere se, nec terroribus subinde ingruentibus iacere op- 
pressum. At ille non parebat: sed et viam alieno tempore susceptam us- 
que exprobrare velle videbatur, et ad se ipsum identidem conversus in- 
sidias et latrones tacite ruminabatur, ac viros sanguinum sibi fingebat, 
qui ex obscuro nos adorturi et occisuri essent. (V.) Dum autem in bis 
sumus , subito viri quidam ex illis rupibus et cavernis exsurgunt, nigris 
induti vestibus e lanis et velleribus, quae pecudibus detraxerant ii, qui- 
bus opus fuerat; diabolica plane spectra. Sed iidem non gravi armatura 
instructi 3 inmo omnino leves et expediti erant. Ac plerique arma ad 





978 NICEPHORI GREGORAE 


A. M. χεροῖν ot πλείους ἔχοντες, ὅσα ἐν λόγχαις εἰσὶ καὶ πελέχεσιν. ἦσαν 
6791 δ᾽ οὗ χαὶ ὅσα ἐν τηλεβόλοις. καὶ τὸ μὲν πρῶτον ἐκπλήξει καὶ δέει 
6886 κχαϑυπέβαλην τὰ ἡμέτερα. πῶς γὰρ οὔ; ἐν τόποις ἀλλοτρίοις 
ἘΠ ἀπύτοη ἄγχων καὶ ἀωρίᾳ τοιᾷδε καὶ γλώσσῃ πρὸς τούτοις οὐχ ἡμετέρᾳ 
Ἐχθρώμενοι; Ἰυσῶν γὰρ ἄποικοι τῶν ἐχεῖσε προσοικούντων εἰσὶν ἀρ-5 
χῆϑεν οἱ πλείους καὶ τοῖς ἡμῖν δμοφύλοις ἀναμὶξ τὴν δίαιταν 
ἔχοντες. ἔπειτα ἀνεφέρομεν καὶ ἑαυτῶν ἐγιγνόμεϑα αὖϑις. ἢσπά- 
ζοντο γὰρ ἡμᾶς ἐκεῖνοι τῇ σφῶν διαλέκτῳ προσηνές τε καὶ ἱλαρόν" 
καὶ οὐδὲν οὐδαμῆ λῃστρικὸν ἐπεδείκνυντο " εἴτε πρὸς πολλοὺς ἡμᾶς 
. Βὀλέγοι καὶ βραχεῖς τινες ὄντες αὐτοὶ οὐκ ἀξιομάχους σφᾶς αὐ-Ὁ 
τοὺς χρίναντες ἐς μοῖραν ἀντίπαλον καταστῆσαε" εἴτε καὶ ϑεοῦ 
κωλύσαντος" ὃ καὶ μᾶλλον τίϑεμαι καὶ πολλοῦ δέω ϑάτερον. 
oí μὲν γὰρ ὄντες ἐγχώριοε καὶ τοῖς ἐκεῖσε προλοχίζειν ἐνέδρας 
ἐϑάδες πρὸς Eévovc ἡμᾶς ἐν οὕτω ζοφώδει τῇ ὥρᾳ καὶ ἅμα τὸ 
τῆς ὕλης συνηρεφὲς σύμμαχον ἄμαχον ἔχοντες τοιαύτην εἴπερ 15 
ἐβούλοντο τὴν μάχην ἐτέλουν ἂν, οἵαν καὶ βλέποντες ἄν πρὸς 
P. 288 τυφλούς. ὅμως μέντοι τὴν Opolay ἐξ ἡμῶν καὶ αὐτοὶ πορῦσ- 
ρησιν ἀντειληφότες (ἦσαν γὰρ oV καὶ τῶν ἡμετέρων τῆς ixs- 
vo» γλώττης οὐ πάνυ Toi ἀδαεῖς ἦσαν) τὴν αἰτίαν ἐν βραχεῖ 
τῆν διήεσαν τῆς σφῶν αὐτόϑιε διαίτης" ὡς φύλακες εἶεν τῶν ὁδῶν ῃ 
καὶ ὡς ἀποσοβοῖεν πάντα τινὰ τὸν βουλόμενον τὰς ἔγγιστα χώρας 
ἐπιόντα λάϑρα ληΐζεσθαι. ἤδη δὲ καὶ τὸ τρέτον τῆς νυκτὸς παρεῤ- 
ῥύη, ὡς ἔκ τινων οὗ ὑπὲρ κεφαλῆς ἦσαν ἀστέρες ἐτεχμαιρόμεϑα. 
B ἄρτι δὲ καὶ χυνῶν ὑλακαὶ προσέβαλον πόῤῥωἹθεν ἡμῖν, μονονουχὶ 
7. ἀνεφέρ. Boiv. pro ἀναφέρ. 


cominus pugnandum apta in manibus habebant, nempe hastas et secures. 
Quidam et tela missilia gestabant. Ac principio quidem fieri non poterat, 
quin nobis et intempesta nocte et ignotis in locis terrorem incutereat: prae- 
sertim cum nostra lingua haud uterentur. Illius enim loci incolae pleriqee 
Mysorum coloni sunt, finitimae nationis, et communi cum nostris popular 
bus victu utuntur. Deinde recepimus animos et ad nos rediimus. Nsm 
sua lingua nos comiter et hilariter salutabant, nec quicquam infestum εἰ 
letrocinii simile prae se ferebant: sive quod pauci et rari nobis, qui molti 
eramus, oppugnandis futuros se impares arbitrabantur: sive Deus noa st- 
vit; quod potius reor, ab altera autem opinione longissime absom. Cum 
enim ibi habitarent, et in jis praecipitiis insidias collocare consuessent, εἰ 
silvae densitate velut inexpugnabili propugnaculo defenderentur: obscera 
nocte nobiscum, qui peregrini essemus, ut videntes cum caecis 

fcd tamen cum eos simili modo resalutassemus (erant enim nonnulli e no- 
&tris sermonis eorum non plane rudes) cur ibi degerent, hanc causam pet- 
cis afferebant: se custodes esse viarum ad propulsandos eos, qui finitimos 
agros clam latrocinando infestare vellent. Tam tertia noctis pers effluxerat. 
ut e quibusdam stellis, quae supra capita erant, coniiciebamus. Demum εἰ 
latratus canum procul exauditi, qui nos tantum non invilabant et pagus 





HISTORIAE BYZANTINAE VIII. 14. 879 


προσχαλούμεναι xal τὴν φέρουσαν κώμην δεικνδουσαι ὡς πολυάν- Δ. C. 
ϑρωπον καὶ πόνῳ πολλῷ βαπτισϑέντας ἀποχρῶσαν ξενίσαι ἀν- “(ἃ | 
ϑρώπους, εἰ xal ἥκιστα πάνυ τελέως, ἀλλ᾽ οὖν οὐδὲ πάνυ τοι 1928 | 
ἧττον ἢ τελέως. ἔνϑα δὴ xal σπουδῇ προσελάσαντες καταγωγίοις e ie 
δἄλλος ἄλλοσε διασπαρέντες ἐχρώμεϑα, ὥσπερ ἐκ adàov xol vava- 
γίου ὅτῳ δήποτε περιτυχόντες λιμένι. el δὲ καὶ ἡδὺν τῷ πεινῶντι 
πάντα τινὰ ἄρτον εἶναί φασιν, ἀλλὰ καὶ ἡμῖν τὸ ταῖς σποδιαῖς 
ἐγχαλινδεῖσϑαι τέως 709 τι καὶ φιλάνθρωπον ἐνομίζετο. (ς΄.) Τῇ V. 189 
δ᾽ οὖν ὑστεραίᾳ πανημέριον ἀνύσαντες πορείαν ἔς τι γιγνόμεθα 
[0 πόλίχνιον, ὡς εἰπεῖν, ὑπερνέφελον, Στρούμμιτζαν οὕτω πως ἐγ- 
χωρίως καλούμενον, ὑψηλῷ τῷ ὄρει ἀπειλημμένον, ὥστε τοὺς 
ἐπὶ τῶν ἐπάλξεων καϑημένους ἀνθρώπους ὀρνίϑων τισὶν ἐοικέναι, 
εἴ τις κάτωθεν ἐκ τῆς πεδιάδος ὁρῴη. ἐνταῦϑά γε μὴν καὶ τὸ Ὁ 
ϑεῖον ἐτετελέχειμεν Πάσχα" ἀνιαρῶς μὲν καὶ παρὰ τὴν ἀρχῆϑεν 
57uiv συνήϑειαν" ἐτετελέχειμεν δ᾽ οὖν. λῆρος γὰρ τοῖς ἐχεῖ παί- 
δευσις ἅπασα καὶ ῥυϑμὸς καὶ μοῦσα ἐμμελὴς ἱερᾶς ὑὕμνῳδίας, 
βάρβαρον ἠἡσχηκόσι γλῶτταν ὡς τὰ πολλὰ καὶ ἤϑη μάλα γέ τοι 
εὐφυῶς προσήκοντα σχαπάνῃ. οὐ" γὰρ μιξοβάρβαρον μὲν, εὔ- 
ρυϑμον δὲ τὸν ἦχον προὔφερον, ἵνα τις ἦν καὶ αὐτὸς, ὥσπερ oi. ^ 
ΟΜιξολύδιοιε καὶ εἰ δεῖ λέγειν οἵ ᾿Πιξοφρύγιοι, ἀλλ᾽ ὅλον βοσχη- 
ματώδη καὶ ὄρειον καὶ ὁποῖον ἂν oi νομάδων ἄσαιεν παῖδες, 
ὑπότε πρὸς τὰς ῥαχίας καὶ τὰς νάπας τὸ ποίμνων ἄγοιεν ὥρῃ ἐν 
εἰαρινῇ, ὅτε τε γλάγος ἄγγεα δεύοι. ἐπείγε μὴν κατὰ χώραν αὐϑη- 
μερὸν ἐμείναμεν τῇ τε ἑορτῇ νέμοντες καὶ καϑήχοντα καὶ ἡμῖν 


frequentem esse ostendebant, in quo homines multo labore confecti hospi- 
tari possent, si non commode ex omni parte, at nec omnino etiam incom- 
mode. Quo cum propere pervenissemus, alii alio dispersi diversoria in- 
travimus, veluti e tempestate et naufragio in quemlibet portum utcunque 
eluctati. Quod si esurienti quivis panis suavis esse dicitur, nobis quoque 
certe in cineribus volutari suave tum et liberale videbatur. (VI.) Posteram 
diem in itinere totam consumsimus et ad oppidulum devenimus , quod paene 
supra nubes eminet (Strummitza ab incolis vocatur), adeo praerupto ef 
excelso monti impositum, ut homines in propugnaculis sedentes e valle 
suspicientibus avicularum similes videantur. Ibi sacrum Pascha, moleste 
quidem et praeter veterem nostram consuetudinem , sed tamen celebravi- 
mus. Ibi enim omnis doctrina, rhythmi et sacrae hymnodiae musica pro 
nugis habentur: quippe cum oppidani barbara fere lingua utantur, et iis sint 
moribus, qui aratrum ef ligonem in primis deceant. Neque enim eum so- 
nam edebant, qui etsi semiberbarus, tamen minodulatus foret, et aliquis ipse 
quoque esse censeretur, ut Semilydius, et, si fas dicere, Semiphrygius; sed 
belluinum plene et montanum sonabant; quo ritu Nomades ipsi canerent, 
gregibus suis praeeuntes ad iuga et silvas vere novo, cum cymbia lacte 
exundant. lbi cum toto die consisteremus , partim solennitatis reverentia, 





880 NICEPHOBI GREGORAE 


A. X. μέρος ἀνέσεως xal ῥᾳστώνης, ἐκ τῶν τειχῶν προχύπτοντες ἄνωϑεν 
aj ὥσπερ ἐκ γεφελῶν πρὸς τὴν πεδιάδα τά τε ἄλλα ὁπόσα ταῖς πανη- 
6886 γύρεσιν ἐπεχράτησε γίνεσϑαι ἑωρῶμεν καὶ δὴ καὶ χορείας παντο- 
Ino Ἀπάρας πὰς ἀνδρῶν ἐφήβων τε καὶ ὅσοι ἥβης ἐλλιπεῖς. καὶ τοῦτο παρέ- 
Εσχεν ἡμῖν ἡ παροῦσα πανήγυρις ἀντ᾽ ἄλλης ἀνέσεως καὶ τρυφῆςό 
πολλῷ γε ἥδιον ἢ “41ϑηναίοις καὶ Σπαρτιάταις, Onórt γέ σφισιν 
inju τελεῖν πρὸ τοῦ ἄστεος τοῖς μὲν τὰ 4ιάσια, τοῖς δὲ & φασιν 
P. 294 “γαχέίνϑια. ἦν γὰρ ἡμῖν κομιδῇ συμμαχόμενον ἐς τὸ μᾶλλον ἐχεί- 
vov» ἥδεσθαι τό,τ᾽ εὐσεβὲς τό,τ᾽ ἐν ὅροις ὑπερορίοις ἀπηρτη- 
μένους xal τῶν οἰχείων ὄντας ἐχδήμους ἐντυχεῖν καϑάπερ ἐπὶ 
' μεγάλου πελάγους οἱαδή τινι νήσῳ " ὅπότε καὶ τὼ τῆς εὐφροσίτης, 
ónoid γε εἴη, πολλῷ πολλαπλάσια φαίνεται, ἥπερ ἐστὶν ἕς γε 
τὸ ὄν. (Ζ.) Ἐκεῖϑεν τριταῖοε ἐς τὸ τῶν ΣΣχοπίων πολίχνιον χατα- 
λύομεν ἐν ὅροις ἤδη τῶν Τριβαλλῶν" οὗ παραψαύοντα καὶ τὸν 
AX» τεϑεάμεϑα ποταμὸν, ὃς μετὰ Στρυμόνα μέγιστος ἡμῖν 
Β ἔδοξεν, ἐξ ὁρῶν τῶν αὐτῶν ἐκείνῳ ῥηγνύμενος " οὐ τοσοῦτος δ᾽ 
ὧν ἐκ πηγῶν εὐθὺς, ἀλλ᾽ οὖν ἐς τὸ κάταντες liy καὶ ἄλλοις yo- 
μάῤῥοις τὸ ῥεῦμα κοινούμενος καὶ ἐς Βαρδάριον μετατιϑέμενος | 
τοὔνομα ἤδη καὶ ναυσίπορος ἐνίοτε xal ἐνιαχοῦ καϑίσταται. ὃ- 
ταῦϑα καὶ τοῦ ῥηγὸς, ᾧ Τριβαλλοὶ πάντες ἕπονται καί οἱ μάλα, 
ὑπείχουσι, τῇ ntvOtQü ἐντυγχάνομεν, jj εὐγενεῖ Καισαρίσσῃ, | 
σσύμβολα τῆς ἔνδον ὀδυνωμέγης ψυχῆς τοὺς πενθίμους περιχθ- 


8. ἐκείνοις À. εἰ W. in mg. 14. Pro οὗ παραψαύοντα --- τῇ tert 
vel Καισ. À. babet: καὶ γενόμενοι κατὰ τὸν ᾿“ξιὸν ποταμὸν, 05 Bt 
τατιθέμενος τοὔνομα νῦν Βαρδάριος κέκληται, ἐνευγχάνομεν τῇ 
᾿τοῦ Τράλη πενθερᾷ τῇ εὐγ. Kouc. 





partim scquiescendi et recreandi animi causa, e moenibus uam noble 
in subiectam vallem prospectantes tum alia, quae in festivitatibus ben 
aolent, tum choreas virorum , adolescentum et puerorum spectabamus. ἃς 
nobis illius festivitatis praesens laetitia prae alia quavis animi rermmismosó 
et oblectatione sic placuit, ut spectaculum istud nobis multo esset iuc 
dius, quam Atheniensibus et Spartanis gratum fuit, quoties sub urbe ils 
quidem sua Diasia sive fovialia, his vero ea quae Hyacinthia dicuntur ct 
lebrare visum fuerat. Ut enim iis magis delectaremur in causa erat reir 
po et quod peregrino in solo a nostris remoti velut cx vasto pelago ad insi 
appelleremus: quo casu omnia iucundiora videntur quam revera sun. 
(VIL) "Tertio inde diead oppidulum Scopiorum divertimus, ipsos ium Triba- 
lorum fines ingressi: acpraeterlabentem vidimus Axium fluvium; qui pos 
Stymonem maximus nobis videbatur, οἱ iisdem quibus ille montibus erue 
pens ab ipsas quidem origine non tantus, sed ju decursu montiwm mol» - 
torrentibus auctus nomine in Bardarium mutato aliquando et quibusdam in le- 
cis navigabilis est. Ubi Regis, cui Triballi omnes summa cum obeervasta 
parent, soctum convenimus, generosam Caesarissum, lugubri habita dolores 


HISTORIAE BYZANTINAE VIII, 14. 981 


μένῃ χιτῶνας, ἦν γὰρ ἐπὶ νεαρῷ xol ἀκμάζοντι συγχεχυμένη i Α. C. 
πάϑει" ᾧ καὶ πάνυ τοι πλείστην ἤδη κἀκ τῆς ἡμῶν ϑέας τὴν ““ὰ 
ῥοπὴν δεδωκυῖα ὅλη ϑρήνων καὶ τῶν δαχρύων αὖϑις ἐγίγνετο, — 1828 
συχνὰ ἐπιβοωμένη τὸν σύζυγον Καίσαρα, τὸν πολλῶν βασιλέων P 
συγγενῆ, τὸν καλὸν, τὸν χρυσοῦν, τὸν γλυχὺν, τὸν πᾶσιν ἄγα-- 
ϑοῖς περιβρίϑοντα" ϑάλασσαν εἶχε συμφορῶν τὴν καρδίαν καὶ 
πηγὰς δακρύων τοὺς ὀφϑαλμούς" καὶ ὅλην χατεβάπτισεν ἑαυτὴν 
τοῖς τῶν ϑλίψεων κύμασιν, ἐν γῇ ἐρήμῳ καὶ ἀλλοτρίᾳ καὶ ἐπὶ 
ποταμοὺς, ὡς εἰπεῖν, Βαβυλῶνος, ἔρημος φίλων, γονέων, συγ- 
ἰ0γενῶν, ἔσχατον ὁμοφύλων ἀνθρώπων, πάντων ὁμοῦ τῶν ὅσα 
δεξιοῦται ψυχὴν κατενηνεγμένην ὑπὸ σφοδρᾶς ἀϑυμίας" ,,ἵνα τί, 
λέγουσα, ,,δέδοται τοῖς ἐν πικρίᾳ φῶς, ζωὴ δὲ ταῖς ἐν ὀδύναις 
ψυχαῖς ;? ταῦτα καὶ τὰ τούτοις ἑπόμενα λέγουσα ἐσπάραττε τὰς 
παρειὰς καὶ ῥύακας ἐντεῦϑεν αἱμάτων ἐτρύγα ὄνυξε" μονονουχὶ V. 190 
ἰϑχαὶ τὰς ἀψύχους ἐχένει φύσεις εἷς ϑυήνους καὶ δάκρυα. ἐντεῦϑεν E 
λύγοις ἡμεῖς ἐπειρώμεϑα παραμυϑητικοῖς, καϑάπερ ὕδατι, τῆς 
ὀδύγης σβεννύειν τὴν φλόγα, ἔνϑεν μὲν ὃ πάντ᾽ ἄριστος αὐτῆς 
ἀδελφὸς, ἐκεῖϑεν δ᾽ οἱ συμπρέσβεις, καὶ νῦν μὲν ἐγὼ, νῦν δ᾽ 
αὐτῶν ἕκαστος, νῦν δ᾽ ὁμοῦ πάντες" ὥστε καὶ ἀναφέρειν iy? πε- 
30 πείκαμεν ταύτην, οὐ τελέως μὲν, οὐδ᾽ ὡς μάλα ἡμῖν δι᾽ ἐφέσεως ἦν. 
πεπείχαμεν δ᾽ οὖν. ἦν γάρ πως καὶ ἄλλως 7j γυνὴ συνέσεως ἥκουσα E 
ἐπὶ μέγιστον, ὁπόσας ὃ καϑ᾽ ἡμᾶς βόσκων τεϑέακαι χρόνος" ἀλλὰ 
δὴ καὶ ξυνιέναι δεύτατα καὶ νοῦν ἐνθέσϑαι » εἴτις ἐν καιρῷ συμ- 


2. Quae & verb. ᾧ καὶ πάνυ τοῦ sequuntur usque ad initium sectio- 
nis octavae om. A. 


animi testificantem. Erat enim ob recentem et acerbum casum perturbata. 
Cui dolori cum ex conspectu nostro magna vehementia statim &ccessisset, 
tota in lacrymas et lamentationes solvitur, crebro maritum Caesarem , mul- 
torum Imperatorum cognatum inclamans, formosum, aureum, dulcem, omni- 
bus bonis undiquaque refertum. Pectus eius mare calamitatum erat, oculi 
fontes lacrymarum, totaque moeroris fluctibus mergebatur, in terra deserta 
et aliena et, át ita dicam, ad flumina Babylonis, destituta ab amicis, paren- 
tibus, cognatis, popularibus, omnibus denique rebus, quae animum gravi 
tristitia. oppressum consolantur. ,,Cur," inquiebat, ,,in acerbitate lumen 
datur, et afflictis animis vita?" Haec et id genus alia dicens laniabat ge- 
nas et sanguinis rivos enguibus elioiebat, tantum non res inanimatas ad 
. dolorem et lacrymas commovens. Nos autem consolando et monendo sedare 
dolorem eius ac velut flammam aqua extingüere conabamur, hinc optimus 
illius. frater, illinc legationis collegae, nunc ego, nuno singuli, nunc uni- 
versi: donec tandem effecimus, ut respiraret, non quidem penitus, et uf 
nos maxime optabamus, sed aliquo modo tamen. Erat enim alioqui mulier 
omnium, quascunque aetas nostra vidit, prudentissima, et ad celerrime in- 
teligenda concipiendaque 'animo ea, quae quis in tempore recto suaderet, 


582 ᾿ς NICEPHORI GREGORAE 


A. M. βουλεύοι τὰ καίρια, δεινὴ πάντων μᾶλλον. καὶ δὴ καὶ τόϑ᾽, 
ad ἡμῶν χρωμένων ὅπόσα ἐχρῆν εἷς παραμυϑίας λόγον, τοῦ μὲν 
εἰ 6896 σπαράττεσϑαι καὶ δαχρύειν ἐπεῖχεν. ἡ δὲ ψυχὴ αὐτῆς ἀπηνήνατο 
Benioris διὰ τὸ τῆς συμφορᾶς ὑπερβάλλον παρακληϑῆναι" ἀλλ᾽ ἐπὶ τῆς 
P. 235 δεξιᾶς ἐρείσασα τὴν κεφαλὴν ὅλας συνῆγεν ἐντὸς τὰς αἰσϑήσεις ἐς ὃ 
và τῆς διανοίας μυστήρια" καὶ συχνὰ τὸ εἴδωλον ἐφ᾽ ἑαυτῆς 
ἀναπλάττουσα τοῦ συζύψου καὶ τὰς παρούσας τύχας ἀναχυχλοῖσα 
ὅλη τῶν λογισμῶν ἦν, στρέφουσα τά τε ἄλλα καὶ ὅπως, ὧς εἰ- 
πεῖν, ὑπὲρ τὰς κέδρους ὑψωϑεῖσα τοῦ zfiflávov καὶ ὑπὲρ τὰ χρῖσα 
ἀνϑήσασα τοῦ ἀγροῦ καὶ ἐνευτυχήσασα τῷ βίῳ μᾶλλον ἁπασῶν, V 
ὅσσαι οἱ ὁμοῦ τράφεν ἠδ᾽ ἐγένοντο, εἶτ᾽ ἀπεῤῥύη ταχὺ καὶ τὸ 
B ἄνϑος ἐλεεινῶς εἶδε χειρόμενον ἑαυτῆς καὶ χομιδῇ μαραινόμενον. 
ταῦτ᾽ ἄρα καὶ βύϑιον ἐστέναζε, καϑάπερ ix μεγάλης χαμίνον 
τῆς ἔνδον πιχρίας χαπνοὺς ἀναπέμπουσα ζέοντας καὶ φλογώδεις. 
τὸ δ᾽ οὖν τελευταῖον ἐν τούτοις καὶ ὃ ἡμέτερος διελέλυτο σύλλο- 15 
γος καὶ ἐφ᾽ οὗ χατέλυεν ἕκαστος ἀπηλλάττομεν.  (H.) Ἡμέραι | 
“μεταξὺ παρεῤῥύησαν δέχα καὶ ἐπειδήπερ ἔγγιστα διατρίβων ἣν ὃ 
τῶν Τριβαλλῶν ἄρχων, τἄλλα τῆς πρεσβείας τετελεσμένα παρα- 
Codec τῶν πρέσβεων ἑνὶ χαὶ ἀπιέναι κελεύσας ἧκεν ἅμα γυναικὶ 
- παραμυϑησόμενος τὴν αὐτὸς ἑαυτοῦ πενθερὰν καὶ τὸ λεῖπον 1599 — 
πρεσβείᾳ προσαποδώσων. τουτὶ δὲ ἦν, προπέμψαι Ἐὐν γε κόσμῳ — 
καὶ ὅση ἀνήχουσα εἴη αἰδὼς, τοῦτο μὲν καὶ ὡς αὐτῆς κηδεστὴς, 
τοῦτο δὲ καὶ ὡς μεγάλου βασιλέως νύμφην, καὶ τρίτον ὡς περὶ 
τὰ καίρια δυστυχοῦσαν" ἃ πάγτ᾽ ἐν βραχεῖ διεπεπράχει, ὡς μὲν 





ingenium habebat promtissimum. "'Tum igitur, nobis quoque quicquid ad 
consolandum pertineret afferentibus, planctum quidem e£ lacrymas compe- 

. scuit: animus vero eius ob calamitatis magnitudinem nullam consolationem 
admittebat. fed capite manui imposito omnes sensus δὶ animi penetralia 
revocabat; ac mariti imaginem sibi ipsi subinde effingens et in animem 
revocans asc fortunae praesentis statum reputans , tota cogitationibus hisce 

' occupabatur et secum tacite tum alia versabat, tum ut supra cedros [θεοὶ 

᾿ exaltata, et liliis agri pridem floridior, et felicitate omnes aequales suss 
praetergressa, subito concidisset floremque suum miserabiliter e£ mar- 
cescere videret. Ob haec igitur cum profundis suspiriis , velut 
em camino acerbitatis internae fumos evolvens ferventes et fiammeos. 
"Tandem et nostro conventu inter haec dissoluto suum quisque diversorism 
petiit, (VIII) Diebus interim decem elapsis Triballorum princeps, qui in 
proximo versabatur, cum caetera peregisset, de quibus eadem legatione 
a. paa. responso uni e legatis dato eoque abire iusso, una cum uxece 

socrum consolandam advenit, legationi quoad reliqua satisfacturus. ld 
vero erat, ut Caesarissam honorifice debitaque cum reverentia, partim wi 
socrum suam , partim ut magni Imperatoris nurum, denique ut insigni cala- 

2 uitae aficctam comitaretur. Quae omnia exiguo tempore confecit; ut ipeo 





HISTORIAE BYZANTINAE VIII 15. 888 


ἐἰχείνῳ ἐδόχεε, καλῶς " τῇδ᾽ ἀληθείᾳ πολλῷ τοῦ δέοντος ἐνδεῶς. Α. C. 
ἀλλ᾽ οἱ πίϑηκοι, φησὶ, πιϑηκίζοντες καὶ οἷ μύρμηκες μυρμηκί- E 
lori; τὰ σφῶν ποιοῦσιν αὐτῶν" εἰ δὲ μὴ xal và ἀετῶν καὶ ὅσα — 1828 
λέουσιν ἔϑιμα δύνανται, μὴ οὗ πρὸς αὐτῶν ἂν ὑπάρχῃ τουτὶ ποτ νὰν 
δφαυλότητι φύσεως ἀρχῆϑεν συντεϑραμμένων καὶ ἀπουσίᾳ τοῦ εὖ 
τε xai τεταγμένως ἡνιοχήσοντος λογισμοῦ. ἦ σοφὸς ἦν ἄρ᾽ ἐκεῖ- 
νος, ὃς πρῶτον ἐν γνώμῃ τόδ᾽ ἐβάστασε καὶ γλώσσῃ διεμυϑο- 
λόγησεν, εἴτε Θαλῆς 0 ΠΠιλήσιος ἦν, εἴτε Πλάτων ὃ ᾿Αρίστωνος, E 
εἴτε καὶ ἄμφω, παρὰ ϑατέρου ἅτερος ἐχδεξάμενος, τό γ᾽ ἑαυτὸν 
ἰϑμαχαρίζειν ἐχϑύμως, ὅτι μὴ βάρβαρος, ἀλλ᾽ Ἕλλην γεγένηται. 
ἰδοὺ γὰρ ἐκείνοις ὁμόστοιχα λέγειν ἐπήεε κἀμὲ βέβαιον τὸν νοῦν 
lx τῆς πείρας ξυνειλοχότα. ἀλλ᾽ ἵνα μὴ διατρίβωμεν, ἐπανιτέον ἡ 
ἡμῖν ἐκεῖσέ ἔστιν. ἐπειδὴ γὰρ ἐπανόδου ἦμεν ἡμμένοι, ἡμέρας 
διηνυχότες 000» εἶτα ἀπαλλαττόμεϑα. τῇ μὲν γὰρ τῇ Καισαρίσσῃ E 
ἰδσφόδρ᾽ ἀναγκαῖον ἦν τὴν ἐς Θεσσαλονίχην ὁμοῦ τοῖς ἄλλοις Ἰέναι, 
ὡς ἂν τὰς τελευταίας ἐπιτελέσειε τοῦ ἀνδρὸς ἐντολάς. φϑάνει γὰρ 
ἐχεῖνος ἐπ᾿ ἐσχάταις τοῦ βίου πνοαῖς ἐπισχήπτων, ἐντός που τῆς 
εἰρημένης μετακομισϑῆναί οἱ πόλεως τὸν νεκρόν. ἐμὲ δ᾽ αὐτὴ τῶν 
κατὰ βούλησιν ὅσα οἱ πρὸς βουλήσεως ἦν ἀναϑεῖσα ὅσον τάχος V. 191 
Dti» ἐς Βυζάντιον ἀγύτειν ἀφῆκε, δοῦσα καὶ ὅντινα. δὴ Τριβαλ-- 
λῶν, ὃς διὰ τραχείας τινὸς ἡμᾶς ἀγαγὼν ἀνιαρὰν ἡμῖν προὐξές- 
nae τὴν ἐπάνοδον. 
ε΄. Ἔν τούτῳ τῷ χρόνῳ τελευτησάσης ἄπαιδος τῆς ἐξ “4λα- P. 386 
μανῶν ἐλϑούσης τῷ νέῳ βασιλεῖ γυναικὸς Εἰρήνης μεταπέμπεται 


2. φησὶ A. φασὶ W. 590. ἀνύτειν Α., ἀνύττειν W. 


putabet; pulchre; sed revera multum infra dignitatem, Verum, ut prover- 
io dicitur, simiae sirhiarum ; formicae formicarum more suas res admini- 
Btrant. Quod si aquilarum et leonum ritu haud possunt, id in earum pote- 
state situm non est, quae naturam abiectam ab initio sortitae et ingenio 
bene ac rite eas moderaturo destitutae adoleverunt. Quare sapiens ille fuit, 
ui primus animo concepit et lingua expressit, sive is Thales Milesius fue- 
rit, sive Plato, Aristonis fibus, seu potius uterque, ita ut alter ab altero 
acceperit: Beatum esse sese, qui non barbarus, sed Graecus natus esset. 
Nam et mihi aliquid haud dissimile ipsa experientia edocto in mentem ve- 
nit. Sed ne longum faciamus, illuc nobis Fedeundum est. Cum enim do- 
mum redire instituissemus, unius diei iter progressi discessimus. — Caesaris- 
sam enim urgebat necessitas una cum caeteris eundi 'Thessalonicam, ut 
extrema coniugis mandata exsequeretur. In extremo enim ille spiritu man- 
darat, ut suum cadaver in eam urbem perferretur. Mibi vero, cum quic- 
quid libuit' commendasset, quam primum Byzantium ire permisit, 'Trriballo 
denied quo adiuncto, qui nobis per asperas vias ducendo molestum effecit, 

reditum. 
15. Hoc tempore cum Alemanna Irene iunioris Imperatoris uxor abs- 





884 NICEPHORI GREGORAE 


A. M. δευτέραν «x “αμπαρδίας, ἣν xol μετωνόμασεν ἄνναν' uc9? 
6791 T : 4 ς , e» eo € 
ad ὅς καὶ παίδων ἐγεγόνεε πατὴρ, «c εἰρήσεται προϊοῦσιν ἡμῖν. 
6886  (B.) ““σχολουμένου δέ ποτε τοῦ βασιλέως περὶ τὰ κυνηγέσια περὶ 
yr ἰτασὸν "Χεῤῥόνησον συνέβη ναυαγίῳ χρησαμένους ἑβδομήχοντα Τούρχους 
διφῆναι περὶ Χεῤῥόνησον καὶ αὐτούς. οἱ δὴ καὶ ἀντέστησαν τοῖς δ 
Βπερὶ τὸν βασιλέα μάλα τοι ἰσχυρῶς πολεμοῦντες μέχρι πολλοῦ" 
ὥστε καὶ πρὶν ἐχεῖ τελέως ἅπαντας κατακοπῆναι, οὐ μόνον πολ-- 
λοὺς τῶν Ῥωμαίων τοῖς βέλεσιν ἐτραυμάτισαν, ἀλλὰ καὶ τὸν 
πόδα τοῦ βασιλέως" ὡς πολὺν διαγαγεῖν χρόνον ὀδυνώμενον ἐκ 
τῆς τοιαύτης πληγῆς. ἐν τούτοις τοῖς χρόνοις τῶν ἑῴων ἀμελη-- 10 
ϑέντων oi πλεῖσται πόλεις καὶ χῶραι τῆς Βιϑυνίας ὑπὸ τοῖς 
C Τούρκοις ἐγένοντο. ἡλώκεε δὲ καὶ 7j Προυσαέων τῷ λιμῷ πολιορ-- 
κηϑεῖσα πόλις. ([Γ.) Προσῆλϑε δ᾽ ἐν τούτῳ τῷ χρόνῳ τῇ xa9^ 
ἡμᾶς ὀυϑοδόξῳ ἐκκλησίᾳ καὶ ὃ τῶν Ἰανιχαίων διδάσκαλος, συνε-- 
τὸς ὧν ἀνὴρ, καὶ τοὺς συνέσει διαφέροντας τῶν αἱρεσιωτῶν ἐπα-- 15 
γόμενος. οἱ δὴ καὶ πάσῃ προϑέσει- ψυχῆς ἐξομοσάμενοι τὰ τῶν 
ὑμοφύλων ἔϑιμα τὸ ϑεῖον ἐδέξαντο βάπτισμα. ἐβουλόμην καὶ 
τὰ τῆς αἱρέσεως αὐτῶν ἐν τῷ παρόντι διεξελθεῖν δόγματα, ἵνα 
διτοῖς ἀκούουσι γέλως εἴη" ἀλλ᾽ ἐπειδήπερ αὐτά τε ταῦτα πολλοὶ 
πρὸ ἡμῶν βίβλοις παρέϑηκαν xal ἀντιῤῥητικοῖς ἐχρήσαντο κατ᾽ 30 
αὐτῶν λόγοις, ἡμεῖς δ᾽ αὖ σπουδῇ πρὸς τὴν παροῦσαν χρήσα-- 
σϑαι ἱστορίαν προὐϑέμεϑα, ταῦτα παρέντες ἐχεῖσε ἐπανερχό-- 
μεϑα. — (4.) Παρατηρῆσαι δ᾽ ἄξιον τὰς τῶν μελλόντων δεινῶν 
προαναφωνήσεις. σημεῖα γὰρ ἐν τῇ ἀρχῇ τοῦ ἔτους εὐθὺς φανῆ-- 
23. δεινὼν add. A. 


que liberis decessisset, alterum e Langobardia arcessit, quam mutato no- 
mine Ánnam appellavit: ex eaque liberos suscepit, ut orationis progressu 
dicemus, (1I.) Cum autem Imperator aliquando in Chersoneso venationi- 
bus vacaret, accidit, ut septuaginta "Turci naufragio facto circa eam pla- 
gam in littus eiicerentur. lifortiter pugnando satellitibus Imperatoriis longo 
tempore restiterunt. Itaque priusquam ibi universi penitus occiderentur, 
non Romanos modo multos telorum ictibus, sed Imperatoris etiam pedem 
violarunt: cuius vulneris dolore diu ille conflictatus est. lisdem temporibus 
cum orientalia negligerentur, pleraeque urbes et provinciae Bithyniae ἃ 
"Turcis subactae sunt. Capta est et Prusa, fame urbs expugnata. (111.) Hoc 
etiam tempore Manichaeorum doctor, vir sapiens, cum aliis eiusdem sectae, 
qui intelligentia maxime praestabant, ad orthodoxam nostramEcclesiam se con- 
tulit: iique ἀστήρ suorum ritibus ex animo abiuratis sacrum baptisma 
susceperunt, Vellem equidem et sectae illorum dogmata hoc loco referre, 
ut lectoribus risus materiam praeberem, Sed cum ea ipsa ab aliis multis 
&nte nos exposita et disputationibus contra illos editis refutata sint, nos 
vero ad absolvendam historiam festinemus, his omissis illuc redeamus. 

V.) Observatu dignae sunt impendentium malorum praedictiones. Pro- 
dia ia enim statim anni initio apparuerunt, quae futuram eodem anno cala- 





HISTORIAE BYZANTINAE ὙΠ], 15, 885 


ναι συνέβη, ἱκανὰ τὴν ἐγ τῷ αὐτῷ ἔτει παραστῆσαι γενησομένην Α. C, 
κάκωσιν. ἀρχομένου γὰρ τοῦ δξακισχιλεοστοῦ ὀχταχοσιοστοῦτρια- 288 
κοστοῦ ἕκτου ἔτους εὐθὺς τῇ πρώτῃ τοῦ σεπτεμβρίον ἡμέρᾳ yé- 1895 
γονε τελεία τῆς σελήνης ἔκλειψις. ἧς ἡ μὲν ἀρχὴ τῆς ἐκπτώσεως "ep Andro, 
δγέγονεν ἔτε νυχτὸς οὔσης" τὼ δὲ ἑξῆς τοῦ τοιούτου ἐχλειπτικοῦ Α. C. 1397 
πάϑους μέχρι τοῦ τῆς ἀνακαϑάρσεως τέλους γέγονεν ἀνατείλαντος 0053" Sept. 
μὲν τοῦ ἡλίου, τῆς δὲ σελήνης ὑπὸ γῆν καλυφϑείσης. προανε- 
φώνει δὲ τὸ σημεῖον δόλους λαϑραίους μὲν, οὐκ ἀνυπόπτους δὲ, P. 237 
ἐπὶ συγχύσει μεγάλῃ τῶν κοινῶν συσκευαζομένους πραγμάτων. 
10 περὶ δὲ τετάρτην ὧραν τῆς αὐτῆς ἡμέρας τῶν ϑείων εἰχόνων κατὰ 
τὸ πάλαι κρατῆσαν ἔϑος συναϑροισϑεισῶν opo) τῷ βασιλεῖ καὶ 
πατριάρχῃ καὶ τοῖς ἀρχιερεῦσιν ἐπὶ τοῦ πορφυροῦ κίονος, ἐφ᾽ 
οπερ ὃ ϑεῖος ἵδρυται σταυρὸς, xal τῆς ἱερᾶς τελουμένης ὕμνῳ-- V. 192 
δίας χοῖρός ποϑὲν ἐχδραμὼν εἰσεπήδησεν ἐξαπίνης ἐν μέσῳ τῷ 
15 rà» ψαλλόντων χορῷ πολλῷ τῷ τέλματι βεβρεγμένος" καὶ πολ- Β 
λὰς ἔνϑεν κἀκεῖϑεν ἀτάχτους περιφορὰς ποιησάμενος μόλις ἐξῆλϑε. 
καὶ ἔδοξε τοῦτο voi; συνετωτέροις σύγχυσιν τῆς τοῦ ϑεοῦ ἐκκλη- 
σίας μερικήν τινα προσημαένειν, ἐγένετο δὲ καὶ μετὰ μῆνας ἕξ 
ἔκλειψις αὖϑις τοῦ σεληνιακοῦ φωτός" καὶ ἣν τὸ χρῶμα τῆς κα- 
ϑ0λυπτούσης τὴν σελήνην σκιᾶς οἷον νεφῶδες καὶ μέλαν" xal ἀρξά- 
μενον ἀπὸ τῶν νοτίων μερῶν αὐτῆς ἐχάλυψεν αὐτὴν ἄχρε τῶν 
δέχα δαχτύλων“ ὃ δὴ καὶ ἐδήλου τὴν ἀπὸ τῶν νοτίων μερῶν τῆς C 
τῶν Ῥωμαίων ἡγεμονίας μετ᾽ üMyoy ἄρξεσϑαι μέλλουσαν κάχω- 
σιν. ἐφάνη δὲ μετὰ βραχὺ καὶ ἕτερον ἐν οὐρανῷ σημεῖον. περὶ 


— Ὁ 
€ colis A. S. σεπεεμβρίου À., σεπεοβρίου W, 4. ἐμπτώ- 
σεως À. 


mitatem satis portenderent. Nam anno Íncipiente sexies millesimo octingen- 
tesimo et trigesimo sexto, Calendis Septembris, luna prorsus defecit. 
Cuius deliquii initium nondum exacta nocte extitit: reliqua autem defectio 
usque ad ultimam restituti luminis reparationem orto sole facta est, cum 
ipsa luna sub terra conderetur. Jd ostentum clandestinos sane dolos signi- 
cabat, sed non plane improvisos, qui ad magnam publici status perturba- 
tionem concinnarentur. Sub quartam porro eiusdem diei horam cum sacrae 
imagines veteri more ab Imperatore, patriarcha et pontificibus ad porphy- 
reticam columnam , cui crux sacra insistit, comportatae essent, dum sacri 
hymni canerentur, porcus alicunde elapsus subito in medium psallentium 
coetum insiliit, multo coeno inquinatus: et incomposito cursu temere huc 
&tque illuc vagatus vix tandem excessit, Id prudentioribus aliquam Eccle- 
siae Dei confasionem significare visum, Post semestre spatium rursus luna 
defecit, Umbra autem, in qua latuit, colore quasi nebuloso ac pigro fuit; 
Que a meridionali eius latere exorsa eam usque ad decem digités obtexit. . 
uod utique calamitatem ἃ meridiana Romani lmperii parte imminentem 
portendebat. Paulo post aliud etiam in caelo signum apparuit. Cum enim 
25 


Nicephorus Gregor. Vol. I. 


$86  NICEPH. GREG. HIST. BYZANT. VIIL 15. 


A. M. yàp σταϑερὰν μεσημβρίαν τοῦ ἡλίου τυγχάνοντος ἰφάνη περὶ τὰ 

“1 ἑσπέρια μέρη τοῦ οὐρανοῦ νέφος εἷς τύπο: σταυροῦ πολὺν ἐπέ- 

6836 χοντοὸς τόπον τοῦ οὐρανίου σώματος, ἐκ λευκοῦ καὶ μέλανος ὥσπερ 

128) συγκεχραμένον χρώματος. ἀλλ᾽ ἐπαναληπτέον ἐκεῖθεν. 

1398 solin ipso meridie versaretur, occidentem versus gen by caeli spatium 
A Á 


Imp.Andron. nubes crucis imagine apparuit, ex albo ef nigro colore contemperata. 
Senioris. Bed res altius re sunt. | 





4 


NIKHOOPOY TOY ΓΡΗΓΟΡΑ͂ 
POMAIKHI IZTOPIAX 
AOTDOSJ 8. 
NICEPHORI GREGORAE 


BYZANTINAE HISTORIAE 
LIBER NONUS. | 





ΧῈ AA IA. 


Τὰ αἴτια τῶν τελευταίων δεινῶν. 'Exiünnla Ἡιχαήλου τοῦ τῶν 
Βουλγάρων ἡγεμόνος ἐς Φιδυμότειχον μετὰ τῆς συζύγου. Πρεσβεία τοῦ 
βασιλέως πρὸς τὸν βασιλέα τὸν ον αὐτοῦ. Περὶ Μαρκεσίου τοῦ 
υἱοῦ τοῦ βασιλέως. “4ημηγορία τοῦ νέου βασιλέως. “4ημηγορία τοῦ 
γηραιοῦ βασιλέως. Συνωμοσία τοῦ πατριάρχον καί τινων ἀρχιερέων 
xarà τοῦ γηραιοῦ βασιλέως. Πρισβεία τοῦ Μιχαήλον πρὸς τὸν γη- 
φαιὸν βασιλέα. Πιρὶ δειμάτων ἐν ὀνείροις φανέντων τῷ μεγάλῳ λο- 
γοθέτῃ. "Aledig τῆς Θεσσαλονίκης. Φυγὴ τοῦ δεσπότου 4“ημητρίου 
καὶ τῶν σὺν αὐτῷ πρὸς τὸν ἴραλην Σερβίας. Περὶ τῶν ἐν Μιλενί-- 
κῷ Masi n τοῦ βασιλικοῦ. Περὶ τοῦ ἐν τῷ Μαύρῳ ποταμῷ ἐμ- 
qgeliov πολέμου. Περὶ τοῦ Βενετικοῦ στόλου. Περὶ τοῦ σερατοπέ- 
δου τῶν Βουλγάρων. Περὶ τῶν προδοτῶν τῆς Κωνσεανεινονπόλεωρ 
δύο ἀνδρῶν. Εἴσοδος τοῦ νέου βασιλέως εἰς Κωνσταντινούπολιν. Πε- 
e) τῆς χρηστότητος καὶ γνώμης τοῦ νέου βασιλέως. 4έησις οἰκτρὰ τοῦ 
γηραιοῦ βασιλέως πρὸς τὸν βασιλέα τὸν ἔγγονον αὐτοῦ. Περὶ τῆς ἀνα-- 
wincsog τοῦ πατριάρχον ᾿Ησαΐου. Περὶ τῆς φιλανθρώπου γνώμης τοῦ 
víov βασιλέως. Περὶ τῆς τοῦ Μιχαήλου καὶ τῶν Βουλγάρων καταδρο- 
μῆς. Περὶ τῆς τοῦ μεγάλου λογοθέτου ἐξορίας. Περὶ τῆς τοῦ μεγάλον 
δομεστίχου τοῦ Καντακουζηνοῦ συνέσεως καὶ ἱλαρότητος. Περὶ τῆς κὰ- 
vd τοῦ ᾿Ορχάνου ἐκσερατείας τοῦ βασιλέως. Περὶ τὴς τῶν κριτῶν κα- 
τασεάσεως. Περὶ τοῦ ἐπὶ Χίον τὴν νῆσον ExxAov τοῦ βασιλέωρ. Περὶ 
τῆς τοῦ νέου βασιλέως ἀσθενείας. "Aog τῆς κατὰ τοῦ Συργιάννον vxo- 
«pag. ᾿ἀπόκαρσις τοῦ γηραιοῦ βασιλέως. Πιρὶ τῶν τοῦ ,matQitozov 

ὃς τὸν γηραιὸν βασιλέα λόγων, κἀκείνου αὐϑις πρὸς αὐτόν. Περὶ τοῦ 
οἰ μδιντος ϑησαυροῦ ἐν Πιρσίδι. Περὶ τῶν ἐλθουσῶν εἰς Βυζάντιον 
καινοτέρων γραφῶν. Πιρὶ τοῦ πολέμου tO» Βουλγάρων καὶ τῶν Tor 
βαλλῶν. Περὶ τῆς τοῦ ἡλίου ἐκλείψεως. “ἥλωσις καὶ τελευτὴ τοῦ Mi- 
χαήλου. Περὶ τῶν Βουλγαρικῶν πολιχνίων. ὧν εἷλεν ὃ βασιλεύς. Aor) 
Αλεξάνδρου ἐν Βουλγάροις. Περὶ τὴρ τοῦ γηραιοῦ βασιλέωρ τελευτηβ 
κποὶ τῶν πρὸ ταύτης θεοσημιῶν. 





988 NICEPHORI GREGORAE 


ARGUMENTUM BOIVINIL 


lTunioris factio seniorem tollere e medio statuit. Michael Bulgarus, 
Fenceslai uxore vidua et principatu potitus, per legatos arcessitur a iu- 
niore /ndronico, uxoris suae fratre. Didymotichum venit. Societas ad- 
versus seniorem inita; quibus conditionibus. Nepes avo insidiatur, — Pecu- 
niam per vim a publicanis aufert. "'hraciae urbes sibí mancipat. Besan- 
tium multis comitantibus proficiscitur; quo praetextu. vus de eius consi- 
liis per transfugam certior factus. — Urbis aditu εἰ interdicit. Multa crí- 
mina eidem obiicit. Litteris ad Cralem et ad Demetrium Despotam scri- 
ptis copias cogi et urbes praesidiis firmari iubet. Chartaceae litterae inter- 
ceptae. Línteae quo oportebat perlatae. Omnium animi in iuniorem pro- 
pensiores. Senex ab ipso filio "l'heodoro marchione proditur. | Huius socor- 
dia , ambitio, vitae genus, relifio. Demetrius Despota factiosorum bona 
diripit. Iunior magnificis promissis multos sibi devincit (Cap. 1). Ne- 
pos duorum alterum petit; ut aut Byzantium ingredi sibi liceat; aut ii ad 
86 mittantur, quibus internunciis uti possit, — Mittuntur ex omnibus ordini- 
bus delecti. atione artificiosa se ipsum apud eos commendat. focum 
fnseclatur. Causam rebellionis probabilem affert, — Crimina obiecta diluit. 
Postulata sua erponit. Eius blanditüs corrupti internuncii Byzantium rc- 
deunt. Ei apud omnes aperte patrocinantur (2). Senior suorum perfidia 
irritatus animum patriarchae explorare statuit: item aliorum pontificum. 
Oratione coram iis habita rationem affert, cur Imperium non abdicet.  Ne- 
potem notat. Poenis ecclesiasticis coercendum censet. Perorationem eiua 
explodit. Sapientissimi quique assentiuntur. — Patriarcha cum reliquis dis- 
sentit. In seniorem conspirat. — lunioris nomen silcri ἐπ Ecclesiis vetat. 
/^dversae factioni sacris interdicit. — Senioris dolor εἰ acerba eonquestio. 
Ipse patriarcha sententia canonica damnatus in monasterium Manganorum 
ablegatur (3). lunior Andronicus ad Urbis moenia aecedit. 4b ingresttu 
contumeliose arcetur. Quidam ex populo operam suam ei promittunt. Na- 
vícula conscensa. aditus omnes vestigat. Ite infecta discedit. 4 Thessa- 
lenicensibus clam evocatus Protostratorem Byzantio insidiari iubet.  Thes- 
ealonicam , adversariis dissidentibus, astu occupat.  drcem vi 
Demetrio et aliis ducibus foede dissipatis, Serrhas in deditionem accipit. 
Caeteris. Macedoniae urbibus, item adversariorum liberis, wroribus et aliis 
vebus potitur (4). Senior belli pertaesus; inita cum Bulgaro socictate ani- 
mum erigit. Cralaena filia, ab hariolis decepta, eundem vana spe im- 
plet. Logotheta de se admodum anzius.  Somnio terretur. — Suis rebus 
consulit. —Secedit in palatium. — Praefecti urbium Macedonicarum capti 8 
ἑωπίοτο im carcerem coniiciuntur. — Demetrii Despotae fuga.  Protove- 
etiarii exitus miscrabilis. san  Prosiacum occupat. 4d Cralem se reci- 
pit. Basilicus Nicephorus castellum Melenici munit ac tuctur, iuniori non 
dediturus, nisí post mortem senioris. Iunior eius fidem ut rcmuneratus sif. 
Philippi Macedonis apophthegma. Pugna ad Mauropotamum. Senioris 
copiac eincuntur. lunior Bulgaros antevertere ac Byzantium ire preperat, 
Tria Urbis pericula. Classis Fcneta, Genuensibus Galataveis infensa. 
Ponti fauces obsidet. Plurimas naves onerarias intercipit. | Unde fames 
Eysantii. — Venetorum aequitas ac moderatio. — Ausilium ab iis iuniori de- 
negatum.  Bulgaricus exercitus , altcrum Urbis periculum. Iunior urbem 
ingredi frustra conatur. Senior ab eo exorati non potest. Dux Bulgaro- 
rwm, iuniori reconciliatus, copias suas domum reducit (5). Dwo Urbis 
custodes cum iuniore agunt de proditione. — Aliis custodibus astu circum- 
ventis illum noctu intromittunt. Senior bis praemonitus. cavendum cen- 
ect. Magnus Logotheta providentiam eius non probat. Imperator valde 
enzius — Nepotis adventu cognito ad imaginem Dei Matris confugit. 
Nepos iniuriam avo fieri vetat. Suos, me eicloria abutantur , admonet. 
4vi supplicatio míserabilis. Humanitas nepotis, Patriarcha. triumphans 


HISTORIAE BYZANTINAE IX. 889 


yeducitur.  Triumphi pompa. ἐπιπιοάεεία.  Opulentissimao aedes diripiun- 
fur: in primis domus Logothetae. Kius bona omnia awt exzpilata , aut 
ὁπ fiscum redacta. Ipse maledictia vexatus. —Civilea discordiae iunioria 
Imperatoris prudentia, compressae. | Gregoras seniori. addictus.  Calami- 
&atias particeps (G). Niphon seniori cur infensus. Kus male tractandi 
auctor, Invidus. Ingratus. Andronicus senior sole Imperii insignia 
velinct.  dnnuus reditus εἰ assignatus, — Logotheta Didymotichum relega- 
$ur. Esaias patriarcha semiori insultat. episcopis εἰ sacerdotibus poe- 
nas irrogat. loannes, Heracleae metropolitanus, Gregorae avunculus, 
moritur. Eius clogium. De eodem plura in eius vita, quam Gregoras 
scriptam a se testatur (7). Michael Bulgarus bellum 4ndronico. iwniori 
infert. Legatis ad se missis quid responderit.  Utrinque se ad 

parant. Imperatriz filio timet. Eum cum Michaéle genero. reconciliat. 
Metochites exul stranguriae doloribus cruciatur. Senior utroque oculo ca- 
plus omnibus ludibrio est. Synadeni inhumanitas. Solus Cantacuzenus 
fortuna moderate utitur. Kus elogium. pophthegma. —Syrgiannes, 
Jide variis modis sancita, e carcere educitur. Annonae copia apud Bg- 
gantios (8). Turci, duce Orchane, Nicaeam obsident. Imperator in 4si- 
em transit. Quales cius milites fuerint. Orchanes ei occurrit. Romani 
npud Philocrenen castra ponunt,  Velitationes, Pugna. Romani caedun- 
tur. Imperatoris vulnus. Orchanes, relictis equitibus trecentis, recedit, 
Imperator Philocrenen ingreditur. | Romanorum consternatio. — Praeceps 
Gc turpis fuga. — Equites trecenti partim castra diripiunt, partim instant 
fugientibus. Imperator Bysantium redit, Deum offensum putat: quibus- 
nam delictis? Patriarcha populum "absolvit: non item episcopos, neque 
aacerdotes , nisi quosdam tantum, | Viri quatuor sclecti iure. dicundo prae- 
Jiciuntur. 4nnui reditus iis assignati. Classis. Imperatoria. Martinus 
Chii rector. — Eius insulae. praefecturam ut. adeptus. sit. Multis. rebus 
gestis clarus, ideoque suspectus. 4 Imperatore capitur εἰ Byzantium 
vinctus mittitur (9). Iunior aegrotat. Morti proximus cucullum petit. 
Reos carcere educi iubet, Ultimam voluntatem dictat. | Uzori εἰ po- 
slumo Imperium , Cantacuseno tulelam relinquit. Mater praeteritam se 
dolet. Syrgiannem adoptat.  Thessalonicenses. sacramento sibi obligat. 
Constantino Despotae libertas datur εἰ adimitur. Prima nominis litte- 
Τὰ Imperium εἰ portendere credita. — Senior Syadeno instante  habi- 
tum cet nomen invitus mutat. Iunior gquam poscit ex sacro Deiparae 
fonte: qua capiti inspersa  convalescit. — Patriarcha senioris calamitate 
laetus. Ex ipso quaerit, qualem sui mentionem in Ncelesia fieri vclit. Se- 
tior suam sortem deflct. In patriarcham. invehitur, 4d interrogata ni- 
kil respondet. Ex magno dolore stupor et silentium. etus apophthegma 
vegis degupti. — De senioris momine ἐπ Ecclesia commemorando quid 
patriarcha decreverit. Populi murmur et indignatio. Senior Synadeni τοῖς 
nis territus Imperium eiurat.  Scriptam formulam ut consignaverit. — duri 
sumi antiqui in. finibus Persarum inventi. Multi α Latinis mercatoribus 
in varias oras transmitsi, Quanti apud Hyzantios aestimati sint (10). 
VFanae praedictiones ex ltalia ct Colchide Byzantium afferuntur. | Gre- 
goras, amicis instantibus, eas refellendas suscipit. Epistola, quam de 
ea re ad amicum scripsit (11). Michael Bulgarus cur bcllum Crali in- 
tulerit. Imperator in belli societatem ascitui. In Pelagonia castrameta- 
twr. Solis defectus. Bulgarus Triballorum agros vastat. Crales cum 
eo confüigit. Gallorum equitum virtute adiutus eundem vincit et capit. 
Michaél ες oulneribus moritur. Imperator nulla τε gesta. Byzantium 
redit. Fortunae inconstantia.  Cralis uxores duae. — Filius ex prima sus- 
ceptus vebéllat. — Potitur. principatu. Ipse Crales α factiosis τῷ carcere 
euffocatus (12). Bulgaris per interregnum dissidentibus , Imperator: Me- 
eembriam εἰ alia. oppida invadit. 4lezander, Bulgariae principatum 


$90 NICEPHORI GREGORAE 


adeptus, Romamorum fines oastat. — Urbes. amissas. recipit. Turci Ni- 
eaeam capiunt. Imagines, libros et sacras reliquias vendunt Byzen- 
tiis. Maritimom Bithyniae oram occupant. — Tributarios omnibus modis 
verant.  Chorae monasterium a quo conditum; a quibus instauratun. 
Metochitae ab exilio reversi domicilium. Huius aedes αἱ dirutac sint. 
De evulso pavimento. dempta libertas alloquendi seniorem (13). Ve- 
via ostentata. Solis et lunae defectus. Terrae motus. Cruces. εἰ ce- 
lumnae deiectae. Vos temere emisen; ipso eventu probata. Gregea 
seniorem invisere solitus. Cum eo ultimum colloquitur. Senior, amicis 
dimissis, cibum capit. Frigidum potat. Subito morbo corripitur. Pe- 
eata precibus et lacrymis expiat. Sacris mysteriis destitutus , Dei me- 
éris imaginem ori suo. admovet.  Expirat. Liber, in $e Imperatores 
facta. figuris acnigmaticis involuta fuerunt. Oraculum de seniore Andre- 
nex l)e Corpus cius quonam perlatum. Iusta ἀδ more permo- 
ἴα . 


{τ τς τ τ E DIE es 


"Δ μῆκος ἐκτεινόμενον ἔτι τὸν βίον τοῦ βασιλέως καὶ μὴ δυνάμενοι 
6886 φέρειν ὑπὸ μικροψυχίας τὸν τῆς ἀρχῆς μερισμὸν, ἀλλ᾽ ὅλην 
ἵπρ, Andron τὴν ἐξουσίαν εἷς ἑαυτοὺς μετενεγκεῖν σπεύδοντες, ἐβουλεύσαντο 
P. 238 δόλοις xal πανουργίαις τισὶν ἢ τὸ σχῆμα τῆς βασιλείας αὑτοῖ ὅ 
V. 195. καϑάπαξ ἀφελέσθαι, ἢ μετὰ τοῦ σχήματος καὶ αὐτό γε τὸ ζῇν. 
καὶ δὴ λοιπὸν ἅπαντ᾽ ἐποίουν ἑξῆς μηδὲν μελλήσαγτες, ὅσα πρὸς 
Βτὸ βούλευμα συνεργά τε xol ἀνύσιμα ἦσαν. (B.) Καὶ πρῶτα 
μὲν διαπρεσβεύονται πρὸς ἸΠιχάηλον, τὸν διαδεξάμενον τὴν ἀρ- 
χὴν τῶν ἐγτὸς Ἴστρου Βουλγάρων μετὰ τὸν Σφενδοσϑλάβου 3a- 10 
varov, περὶ σπονδῶν βεβαίων καὶ μὴ ῥᾷστα λυομένων. ὁρῶν 
γὰρ ὃ γέος “Ἀνδρόνικος τὸν Κράλην Σερβίας τῷ γηραιῷ βασιλεῖ 
μάλα προσκείμενον διὰ τὰ νεωστὶ γεγενημένον περὶ τὴν τοῦ Καί- 
σαρος ϑυγατέρα κῆδος καὶ δείσας, μὴ ἐμποδὼν αὐτῷ περὶ τὰ νέα 
' Ὁ βουλεύματα γένοιτο, προστίϑεται οὗτος τῷ ἸΠιχαήλῳ, ἅτε καὶ 1 
ἐπ᾿ ἀδελφῇ πρὸ βραχέος γαμβρῷ γενομένῳ" ταύτην δὴ ζχέγω τὴν 
9. τὸν add, A, — 15. γένοιτο À., γένηται ὟΝ, 
1. Τυπίονιε Andronici factio cum vitam senioris in longissima extendi spatia 
cerneret et prae animi impotentia principatus divisionem ferre non posset, 
led omnem potestatem in se quam primum translatam vellet: decrevit ei do- 
lis et machinationibus quibusdam, aut habitum sive insignia Imper, aut 
una cum habitu ipsam etjam vitam auferre. Itaque omnia deinceps sine 
ulla cunctatione facere coeperunt, quae ad id quod meditabantur perficieo- 
dum conducerent et efficacissima essent. (IL) Ác primum ad Michaelem, 
qui Bulgariae intra Istrum sitae principatum post Venceslai obitum sae- 
ceperat, legatos mittunt de firmo et irrupto foedere ineundo. Cum enim 
junior Andronicus Cralem Servium seniori esse addictissimum cerneret, pro- 
pter affinitatem, quam cum eo Crales contraxerat, ducta uxore filia Caesa- 


Yis, ac vereretur, ne ille novis suis conatibus obstaret, ipse ad Michac- 
lem se adiungit; quippe cui nuper soror sua nupsisset; eam dico, quae 














N 


HISTORIAE BYZANTINAE ΙΧ, 1. 891 


τοῦ Σφενδοσϑλάβου γυναῖχα. ἐγκρατῆ yàp τῆς ἀρχῆς τῶν Bovi- Δ. C. 
γάρων αὐτὸν καταστάντα καὶ πρὸς εὐγενεστέρους εὐθὺς ἀποβλέ- ps 
ψαι γάμους συνεπεπτώκει. ὅϑεν καὶ τὴν προτέραν ἀποβαλόμενος 1358 
, σύζυγον, μεϑ᾽ ἧς καὶ παίδων ἐγεγόνει “πατὴρ (ἀδελφὴ δὲ "να. 
δ αὕτη τοῦ τηνικαῦτα Κράλη Σερβίας), τὴν τοῦ βασιλέως ἀδελφὴν P. 239 
ἀντ᾽ ἐκείνης, ὡς εἰρήκειμεν, ἐν τῷ Τερνέβῳ χηρεύουσαν εὕρη- 
κὼς εἷς γάμου κοινωνίαν ἤγάγετο. κατὰ γοῦν τοῦτον τὸν χρόνον 
τῷ “ιδυμοτείχῳ ἐπιδημούσης καὶ τῆς δεσποίνης τῆς τοῦ βασιλέως 
μητρὸς πέμπονται πρέσβεις ἐς τὸν Ἰ]Πιχάηλον, ἐροῦντες ἐλϑεῖω 
10 αὐτὸν ὁμοῦ τῇ συζύγῳ πρός τε τὸν βασιλέα καὶ τὴν τῆς συζύγου 
μητέρα τὴν δέσποιναν πολλῶν ἵνεχα. τήν τε γὰρ δέσποιναν διὰ 
μεγίστης ἐφέσεως ἔχειν διὰ πλείστων ἤδη τῶν χρόνων τὴν ϑυγα- 
τέρα ϑεάσασϑαι. εἶναι γὰρ ὑπὲρ τὰ τρία καὶ εἴκοσιν ἔτη, ἀφ᾽ B 
οὗπερ εἷς ὄψιν ἀλλήλαις ἐλϑεῖν ἥκιστα ἐξεγένετο" τόν τε αὖ βασι- V. 194 
15λέα ποθεῖν μὲν καὶ αὐτὸν τὴν ἀδελφὴν ϑεάστισϑαε μήπω πρότε- 
gov ϑεασάμενον" ποϑεῖν δ᾽ οὖν καὶ τὸν αὐτῆς ϑεάσασϑαι σύζυ-- 
γον, τοῦτο μὲν καὶ ὡς γαμβρὸν, τοῦτο δὲ καὶ ὡς τῶν ἀποῤῥή- 
των ἐϑέλειν λαβεῖν κοινωνόν. (Γ.) Τούτων τοίγυν οὕτως ἐχόν»-- 
των ἐπιδημεῖ τῷ 4ιδυμοτείχῳ μετὰ τῆς συζύγου ὃ ἸΠιχάηλος καὶ 
90 λαμπραῖς ταῖς φιλοφροσύναις καὶ δεξιώσεσιν ἐντυγχάνει πρός τεῦ 
τοῦ βασιλέως καὶ τῆς δεσποίνης ἰδίᾳ τε καὶ δημοσίᾳ ἐπὶ συχναῖς 
ταῖς ἡμέραις, ἐν αἷς δὴ καὶ συνϑῆχαι παρ᾽ ἑκατέρων προῆλϑον" 
τοῦ μὲν, τῷ βασιλεῖ συμμαχεῖν κατὰ τοῦ βασιλέως καὶ πάππου" 
τοῦ δὲ, τῷ ἸΠιχαήλῳ κατὰ τοῦ Κράλη Σερβίας" καὶ εἰ τῆς ὅλης 
95 Ῥωμαίων ἡγεμονίας ἐγχρατὴς χατασταίη καϑελὼν τῆς ἀρχῆς 
τὸν βασιλέα καὶ πάππον, χρήματά τε παρέξειν πολλὰ καὶ γῆς κλή- Ὦ 


Venceslai uxor prius fuerat. Nam hic cum Bulgarici regni potitus esset, 
statim nobiliores nuptias expetivit: dimissaque priore coniuge, ex qua li- 
beros susceperat (erat autem ea soror Cralis, illius qui tunc in Servia 
regnabat), Imperatoris sororem in urbe Ternobo viduám nactus matrimonii 
societate sibi alterius loco iunxerat. Sub hoc itaque tempus etiam Impe- 
ratoris matre Augusta Didymotichi commorante legati ad Michaélem mittun- 
tur, qui eum cum uxore ad Imperatorem et ad Augustam socrum vocarent 
multis de causis. Augustam quippe permultos iam annos videndae filiae cu- 
pidissimam esse: (esse enim supra tres et viginti annos, ex quo mutuo 
conspectu illis frui non licuerit; ) Imperatorem etiam cupere tum sororem, 
quam nunquam ante vidisset, tum maritum illius videre, et quia affinis es- 
set, et ut arcanorum participem eum faceret. (III.) Quae cum ita se ha- 
berent, Michael cum uxore Didymotichum profectus per multos dies ab Im- 
peratore et Augusta Imperatoris matre publice privatimque splendidissime 
et magnificentissime habitus est. 'Tandem sic inter eos convenit, ut Mi- 
chaél Imperatori contra avum, Imperator Michaéli contra Serviae Cralem 
auxilia ferret: quod si totum Romanum Imperium avo Imperatore deiecto 
occupasset, tum magnam ei se pecuniam daturum, agrosque et urbes'Ro- 





392 NICEPHORI GREGORAE 


povylac καὶ πόλεων ἐκ τῆς τῶν Ῥωμαίων ἡγεμονίας" τοῦτο μὲν 
καὶ ὡς γαμβρῷ προικὸς ἕγεκα, τοῦτο δὲ καὶ ὡς συμμάχῳ τῶν 
πόνων ἕνεκα. τούτων οὕτω καταστάντων ὃ ἸΠιχάηλος μετὰ τῆς 


“συζύγου ἐς τὴν οἰκείαν αὖϑις ἀπήει ἀρχὴν, συχνῶν πρὸς τῆς 


δεσποίνης καὶ πενϑερᾶς dnoAshavxüg τῶν χαρίτων καὶ δωρεῶν" 
καὶ χρηστοτέρων ἐπαγγελεῶν ἐς τοὐπιόν. (4.) T μέώντοι νίῳ 
βασιλεῖ ταῖς τοιαύταις ἤδη ϑαῤῥήσαντι καταστάσεσιν, δρῶντι δὲ 


Exal τοὺς δήμους τῶν πόλεων τῶν τε ἄλλων καὶ τῆς βασιλευούσης 


αὐτῆς αὐτῷ προστιϑεμέγους καὶ λάϑρα τὴν ἔφοδον αὑτοῦ κατε- 
πείγοντας (κόρον γὰρ ἤδη μαχρὸν εἰληφέναι τῆς τοῦ πάππου μα- 
κροβιότητος καὶ ἀκινησίας). μελέταις ἐπΐεε διδόναι καὶ σκέμμασι, 
τίσι δόλοις καὶ πανουργίαις χρησάμενος καὶ νικήσας τὸν πάππον 
αὐταρχήσει Ῥωμαίων. ἐπεὶ οὖν χρημάτων αὐτῷ ἔδει πρὸς τοιού- 


Ἑτους ἀγῶνας ἰόντι, πέμψας ἀφεῖλε χρήματα παρ᾽ ἀχόντων τῶν 


P. 240 


ἐν τῇ Godxn πεμφϑόντων πρὸς τοῦ γηραιοῦ βασιλέως ἐξισωτῶν, 5 
φήσας ἐς τἀναγκαῖα χρήζειν αὐτόν" βασιλέα δ᾽ εἶναε καὶ αὑτόν" 
βασιλεῖ δ᾽ ἐκ τῶν κοινῶν χρημάτων τὰς ἀναγκαίας ἀποπιμπλάναι 
χρείας, τῶν σφόδρ᾽ ἀναγκαιοτάτων ὁμοῦ καὶ δικαιοτάτων εἶναι. 
ἔπειτα σχῆψιν προβαλόμενος, βούλεσϑαι πρεσβείαν πέμψαι ἐς 
τὸν τῆς «ἀϊγύπτου δυναστεύοντα περί τινων ζητημάτων καὶ χρειω- 8 
δῶν, ἐπορεύετο πρὸς τὴν βασιλεύουσαν. μέλλειν γὰρ ἐντεῦϑεν 
ὁλχάδα μεγίστην ἐχπλεῖν καὶ ἐς Ἀλεξάνδρειαν τὴν πορείαν ποιεῖ- 
σϑαι, ἐπορεύετο δ᾽ οὔχ ἁπλῶς, ἀλλὰ χεῖρα συχνὴν συλλεξά- 
μενος πρότερον καὶ τὰς Θραᾳκικὰς πόλεις περιϊὼν ἁπάσας καὶ 
οἰχειούμεγος καὶ ἀσφαλιζόμενος καὶ πάντας μὲν ὑπόπτους ἔξοαί- 5 


12. κινήσας W. — 18. ὁμοῦ καὶ δικαιοτάτων add. A. 


sanae ditionis assignaturum, partim ut affini dotis nomine, partim uf se- 
cio laborum ergo. His ita peractis Micha&l cum uxore domum redit, aman- , 
tissime tractatus ἃ socru, multisque acceptis muneribus et promissis maio 
ribus in posterum erectus. (IV.) Hoc statu rerum fretus iunior Imperator, εἰ 
praeter caeteras urbes Byzantios quoque favere sibi cernens, a quibus caa 
ad maturandam expeditionem incitaretur, diuturnam vitam et torporem avi 
iam fastidientibus, meditari coepit ac deliberare, quibus dolis ac machina- 
tionibus avo devicto solus Romanis imperaturus esset. Cum autem peor 
nia ei esset opus ad tales conatus, pecuniam quaestoribus a seniore 18 
"Thraciam missis per vim eripuit. Sibi enim ad necessarios sumptus opos 
esse pecunia: Imperatorem se quoque esse: summe autem necessarium δὲ, 
que aequissimum esse, ut publicae pecuniae jn usus necessarios impende- 
rentur. Deinde legatos Alexandriam ad Aegypti principem certis de caust 
missurum se simulans Byzantium proficiscitur: inde enim onerariam maxunam 
e portu soluturam, quae Alexandriam iret. Neque vero simpliciter pro 
fciscebatur, sed magna manu collecta prius, 'lhraciis urbibus unireres 
perlustratis ac sibi conciliatis; cum εἰ eas munivisset, et suspectos omncs 


HISTORIAE BYZANTINAE IX. 1. 898 


Luv ἐχεῖθεν, πάντας δ᾽ οἰκείους xol δμογνώμονὰς εἰσοικίζων Α. 
ἐχεῖσε. (Ε.) 24A? ἐν τούτοις ὄντος αὐτοῦ λάϑρα τις τῶν οἴχειο-.- “τὰ 
τάτων αὐτοῦ φυγὼν ἥκει παρὰ τὸν βασιλέα καὶ πάππον καὶ πάν- 1398 
2 - -" , i. t/ ) , Imp. Andron. 
τας xa9^ ἕχαστα τῶν ἐκεῖ βουλευμάτων τοὺς δόλους ἀναχαλύπτει, S. ioris. 
δτώ τε ἄλλα φήσας τῷ βασιλεῖ καὶ ὡς ἐβουλεύσαντο oi περὶ τὸν Β 
σὸν ἔγγονον καὶ συνέϑεντο καθαίρεσιν, ἢ καὶ αὑτῆς τῆς σῆς 
ζωῆς, εἴ τις ἀντίστασις γένοιτο" ἢ εἰ ῥᾳδίαν καὶ μηδὲν ἐμποδὼν 
χεχτημένην εὕροι τὸ βούλευμα τὴν ὁδὸν, ἀφελέσϑαι μέν σου μετὰ 
τῆς βασιλείας καὶ τὰ τῆς ἐξουσίας σύμβολα" σοὶ δὲ ῥάκος μονα-- 
10 δικὸν περιϑέντες φρουροῖς παραδοῦναι xal φυλαχαῖς. σχέψασθϑαι 
τοίγυν χρεὼν, μήτ᾽ ἐχεῖνον τῇ συνήϑει πορείᾳ χρησάμενον εἴσω 
πυλῶν τῆς βασιλευούσης γενέσϑαι λαϑόντα, μήϑ᾽ ὑμᾶς ῥᾳϑύμως C 
διατεθῆναι πρὸς τὴν ἀπάντησιν. περὶ γὰρ τῶν μεγίστων oi xly- 
δυνοι. ταῦτα ἀκηχοὼς ὃ βασιλεὺς καὶ οἷς ἔναυλον ἤδη τὴν ἀκοὴν 
15:E ἄλλων εἶχε πολλῶν παράλληλα ϑεὶς καὶ ἀχριβωσάώμενος καὶ 
μηδὲν εἶναι ψευδὲς εὑρηκὼς διανίσταται xal αὐτός" xal βοήσας 
πρὸς κύριον, ὡς, , δίκασον κύριε τοὺς ἀδικοῦντάς με" χαὶ oí ἐπα-- 
γιστάμενοί μοι αἰσχυνθήτωσαν" xal ἐπανάσωσον ἐμοὶ τὸ βασί- V. 195 
Àuov χράτος, ὃ σὺ μὲν ἐχαρίσω μοι, ὃν δ᾽ ἐγὼ γεγέννηκα καὶ 
ϑυὕψωσα, ἐκ τῶν ἐμῶν ἁρπάζει χειρῶν. εἶτα πρὸς ἔργον ἐχώρει. D 
(g.) Καὶ πρῶτα μὲν ἐς τὸν ἔγγονον ἔτε περὶ μέσην ὄντα τὴν πο-- 
ρείαν πέμπεε τοὺς ἀπαγορεύσοντας τὴν πρὸς τὸ Βυζάντιον εἴσο-- 
δον. »»καινότερον γὰρ ἄν tim," φησὶ, ,,τὸν ἀναχεκαλυμμένως 
οὑτωσὶ παρασπονδοῦντα καὶ οἷς ἂν τὰ κοινὰ φϑαρείη ταῦτα πράτ-- 


20. Foyo» ἔργων A. 


ilinc exegisset; homines autem sibi addictos et secum conspirantes intro- 
misisset. (V.) Sed dum haec agitat, quidam ex eius intimis clam fuga 
elapsus avum Imperatorem convenit, et omnes singulatim consiliorum illo- 
rum dolos detegit, cum caetera eloquutus, tum illud etiam, ut nepos statuis- 
set ei vel vitam ipsam eripere, si resisteretur, vel si negotium nihil diffi- 
cultatis facilemque progressum haberet, una cum Imperio potestatis etiam 
insignia ei abrogare, et monastico cucullo indutum in custodiam dare. 
»Quare," inquit, ,, cavendum, ne ille solitam viam ingressus in Urbem 
furtim introéat: et vos oportet non pigre illi occurrere. In summum enim 
discrimen res adductae sunt. "His Imperator auditis et ad ea, quae ex aliis 
audierat, aures adhuc veluti personantia, collatis et expensis, cum nibil 
falsi esse comperisset, insurgit et ipse atque ad Dominum clamitans ,jiu- 
dica eos Domine, ** inquit, ,, qui iniuria me afficiunt: et qui contra me in- 
surgunt, erubescant: et Imperatoriam mihi potestatem conserva, quam abs 
te donatam is ereptum venit manibus meis, quem ego genuietevexi" Dein- 
de ad rem gerendam accedit, (VI.) Ac primum ad nepotem in medio iü- 
nere adhuc agentem mittit, qui ei Urbis ingressu interdicant. ,, Etenim," 
uquit, ,,novum id esset, si tam aperte foedifragus, eaque quibus respu- 





894 NICEPHORI GREGORAE 


A. M. τοντά vt καὶ κατασκευαζόμενον AavOdytiy ἀξιοῦν." ἦν δὲ τοῖς 
πεμφϑεῖσι προστεταγμένον, διεξελϑεῖν ἐπ᾽ αὐτοῦ πρὸς ἔλεγχον 
6886 τῆς γνώμης αὐτοῦ, καὶ ὅσαι προφάσεις ἐγένοντο παρ᾽ αὐτοῦ, τοῦ 
pr rri Use τὴν εἰρήνην αὖϑις xol τὰς συνθήχας λελύσϑαι xal χώραν τὰ 
Ἐσχάνδαλα σχεῖν. ἦσαν δ᾽ ὡς ἐν κεφαλαίῳ εἰπεῖν oi0t*. μία μὲν, 5 
ὅτι ὅσοι τοὺς βασιλικοὺς φόρους δασμολογοῦντες ἦσαν ἅπαντας 
συλλαβὼν ἀφεῖλε τὰ χρήματα, σπανιωτέρων μὲν εἴπερ ποτὲ vov 
τῶν χρημάτων, πολυδαπανωτέρων δὲ τῶν πραγμάτων ὄντων διὰ 
Ἑτὸν τῆς βασιλείας μερισμόν. δευτέρα δὲ, ὅτι τοὺς πεμπομέγους 
ἐφόρους τῶν πόλεων καὶ διοικητὰς ἀτίμους ἐκεῖθεν ἐκβάλλων ἐχ- 1 
πέμπει" τίϑησι δ᾽ ἀντ᾽ ἐκείνων αὐτὸς ἑτέρους, otc ἂν ἐϑῶοι. 
τρίτη δ᾽, ὅτι καὶ τὴν Κράλαιναν πατρός τε ἀδελφὴν οὖσαν καὶ 
μοναχικὸν περικειμένην σχῆμα πρὸς ἄϑεσμον ἐβιάζετο μῖξιν, 
δυσανασχετοῦσάν τε καὶ οὐκ ἐθέλουσαν αὐτήν. ἦσαν δὲ πρὸς 
ταύταις καὶ ἕτεραι προφάσεις, δι᾽ ἃς ἀπηγορεύετο ἢ πρὸς τὸ 15 
P. 241 Βυζάντιον αὐτῷ εἴσοδος, πλεῖσται μὲν, οὐ τοσοῦτον δὲ τὸ ἰσχυ- 
ρθὺν ἔχουσαι. (Ζ.) ᾿Ἐπὶ τούτοις γραφὰς λανθανούσας ἐξέπεμψε 
πρός γε τὸν Κράλην Σερβίας περὶ συμμαχίας καὶ πρὸς τὸν ἑαυτοῦ 
υἱὸν 4Ζημήτριον τὸν δεσπότην, ἐπιτροπεύοντα τηνιχαῦτα Θεσσα- 
λονίκης καὶ τῶν πέριξ, παρακελευομένας, συμπαραλαβόντα ut? Ὦ 
. ἑαυτοῦ καὶ τοὺς δύο ἀνεψιοὺς ἐχεῖσε περὶ τὴν ἐπιτροπὴν τῶν 
Βελλεγράδων xal τῆς ἄλλης Ἰακεδονίας τηνικαῦτα διατρίβον- 
τας ᾿Ανδρόνικόν τε τὸν πρωτοβεστιάριον καὶ ΠΠιχαὴλ τὸν 2400» 
Βκχαὶ ἅμα τὰ Ἰωκεδονικὰ στρατόπεδα ἀσφαλίσασϑαι μὲν πρῶτον 
10. mdi ÀA., ἀτίμως W. 15. ἀπηγορεύετο À., ἀπηγόξεν- 
το W. 


blica pereat agens et moliens, latere conatus suos postularet," Erat antem 
lis, qui ad illum missi iverant, mandatum, ut coarguendi eius animi causa 
recenserent apud eum, quot occasiones pacis denuo rumpendae praebuis- 
get, ut et irrita fierent ea, de quibus convenerat, et offensionibus jocw 
esset. Eorum autem quae recensebantur summa haec erat. Primum, quod 
Imperatoriis quaestoribus omnibus pecuniam eripuisset, cuius nunquam 
maior penuria fuisset, cum ea essent tempora , quae ob divisionem lmpent 
sumptus maximos postularent. Alterum, quod urbibus praepositos ab avo 
raesides ac procuratores ille ignominia aifectos eiiceret, atque in eorum 
ocum quoscunque ei libitum esset substitueret. 'l'ertium, quod Cralacaam, 
amitam suam et monastico indutam habitu, indignantem et reluctantem ad 
incestum coitum compulísset. Accedebant et aliae causae, propter eds 
Urbis ingressu interdiceretur: plurimae illae quidem, sed non ita 
(VIL) Deinde clandestinis litteris ad Cralem Serviae missis auxilium ab ee 
petit. Scribit et ad Demetrium Despotam filium suum, qui tam 'Tbessalo- 
nicae et adiacentium locorum curam agebat: eique mandat, ut duos Ἢ 
filios, qui Bellegradis et reliquae Macedoniae praeerant, Andronicum pre- 
fovestiarium et Michaólem Asanem simulque Macedonicas legiones secun 





HISTORIAE BYZANTINAE IX. 1, 895 


τὰς Ἰακεδονικὰς πόλεις ὡς εἰκὸς, ἐκ μέσου ποιησάμενον ὅσοι — À. C. 
οὐκ ἔξω τοῦ ὑποπτεύεσϑαι πεφύκασιν" ἔπειτ᾽ ἐχεῖϑεν ἄραντας . “ἢ 
ξύν γε τῷ συμμαχικῷ στρατῷ τῷ ἐκ τοῦ Κράλη Σερβίας ἔρχεσϑαι 1898 
τὴν ταχίστην κατὰ τοῦ βασιλέως “Ανδρονίχου τοῦ νέου. τῶν δὲ ΟΣ 
δσταλεισῶν, ὡς ἔφημεν, γραφῶν πρός τε τὸν Κράλην Σερβίας C 
καὶ πρὸς τὸν δεσπότην καὶ πρὸς ἄλλους ὅσοι βασιλικὰς διῴκουν 
ἐπετροπὰς ai μὲν ἑάλωσαν παρὰ τῶν τὰς ὁδοὺς φρουρούντων 
ἀνθρώπων τοῦ νέου βασιλέως, ὅσαι ἐπὶ χάρτου γραφεῖσαι ἐτίύγ-- 
χανον" αἱ δὲ λαϑοῦσαι παρῆλϑόν τε καὶ πρὸς otc ἐπέμφϑησαν 
10 ἀφίχοντο, ὅσαι ἐπὶ λίνου λεπτοῦφοῦς καὶ λευχοῦ γραφεῖσαε τοῖς 
τῶν γραμματοκομιστῶν ἐνδύμασιν εὐφυῶς συνεῤῥάφησαν. xarà 
γὰρ τὰς στενὰς τῶν ὁδῶν καὶ μάλιστα κατὰ τὰς περὶ Διριστού-Ὦ 
πολιν πύλας φρουροὺς oi περὶ τὸν νέον ἔϑεσαν βασιλέα, of náv- 
τας τοὺς παριόντας ἐξήταζον, εἶ γραφὰς àx Βυζαντίου κομίζοιεν" 
15 αὶ ἦν δυσχερὲς οὑτωσὶ λαϑόντα τινὰ παρελϑεῖν.  (H.) Káxd- 
γους μὲν οὖν οὐδὲν ἐλελήϑει τῶν ἐν Βυζαντίῳ κρύφα μελετωμέ- 
vt» τε καὶ δρωμένων" τούτους δὲ πάντα ἐλελήϑει ὅσα κατὰ τού-- 
των ἔξωθεν ἐχεῖνοι ἔδρων τε καὶ ἐμελέτων. πάντες γάρ σφισε 
προσεχώρουν ἐϑελονταὶ, oi μὲν ἐς τοὐμφανὲς αὑταῖς γνώμαις καὶ 
90 αὐτοῖς σώμασιν" ὅσοι δὲ μὴ ἐδύναντο, oi δὲ ἀλλὰ ταῖς γνώμαις 
σφίσιν ὁλοσχερῶς προσέκειντο" οὗ μόνον μιχροῦ πάντες ὅσοι τοῦ 
δήμου τῶν Βυζαντίων, ἀλλὰ καὶ ὅσοι τῶν συγκλητιχῶν καὶ ol- 
χειαχῶν xol ὅσοι τῶν μάλα χαϑ᾽ αἷμα τῷ γηραιῷ βασιλεῖ προση- 


22. οἰκειαχῶν À., οὐκεακῶν W, 


adducat; ac primum quidem Macedonicas urbes idoneis praesidiis muniat, 
et eos omnes, qui quoquo modo suspecti sint , removeat: deinde cum auxi- 
liaribus copiis, quas Crales Serviae missurus sit, primo quoque tempore 
contra iuniorem Imperatorem Andronicum moveat. Caeterum litterae, quas 
ad Cralem Serviae, ad Despotam , ad caeteros omnes, quotquot Imperato- 
ris negotia in provinciis procurabant, scriptas esse diximus, partim ab iu- 
nioris Imperatoris militibus vias custodientibus exceptae sunt; eae nimirum, 
quae chartis inscriptae erant: partim iis deceptis evaserunt, et quo mitte- 
bantur pervenerunt ; illae videlicet, quae tenui et albo linteo inscriptae ta- 
bellariorum vestibus solerter insutae fuerant. Nam Imperator iunior cum in 
aliis viarum angustiis, tum in iis, quae sunt apud Christopolin, custodes 
collocarat, gni omnes praetereuntes excutiebant, si forte litteras Byzantio 
aflerrent, quos fallere perdifficile erat. (VIII.) Ac illos quidem eorum 
quae Byzantii clam agebantur et agitabantur nihil latebat: istos vero late- 
bant omnia , quae illi foris et agebant et agitabant. Nam omnes sponte 
ad eos inclinabant, alii aperte et animis et corporibus; qui vero corpori- 
bus non poterant, animis certe et toto pectore cum illis coniuncti erant; 
non modo omnis fere Byzantina plebs, sed et senatorii et aulici proceres et 
li qui seniorem Imperatorem «cognatione maxime attingebant. Ac ii quae- 





Imp. Andron, 


$96 ᾽᾽ NICEPHORI GREGORAE 


A. M. χόντων ἦσαν" oW δὴ πάντα xaJ tw τὰ ἐντεῦϑεν ἀνιχνεύοντες 
65: ἐκείνοις ἐμήνυον. ὧν εἷς ἥν καὶ ὃ τοῦ βασιλέως οἷὸς Θεόδωρος 
6836 ὃ μαρχέσιος. ὃς πρὸ ἐτῶν συχνῶν εἷς τὴν τῆς μητρὸς πατρίδα 
Senioris πεμφϑεὶς ὑπὸ τῆς μητρὸς, ὡς εἰρήχειμεν, γάμων ἕνεχα καὶ δι᾽ 
V. 196 ἀβουλίαν καὶ ῥᾳϑυμίων τῷ χρόνῳ κατάχρεως γεγονὼς μετὰ vór5 
Ἑτῆς μητρὸς ϑάνατον ἐπωνῆχε πρὸς τὸν πατέρα καὶ βασιλέα παῖ- 
δας καὶ γυναῖκα ἐχεῖσε καταλιπών" καὶ ἦν τοῦ λοιποῦ διατρίβων 
ἐν Βυζαντίῳ" ὅτε δὴ καὶ ἄλλης τε πάσης ἀπήλαυνε πρὸς τοῦ βασι- 
λέως κηδεμονίας καὶ εὐμενείας καὶ χορηγίας ἐχ τοῦ facium 
P. 949 πρυτανείου, καὶ δὴ καὶ πάντων χρεῶν ἀπήλλαχται διὰ τῶν βασι- Ὦ 
λικῶν χρημάτων. ὧν ἁπάντων ἐκλαϑόμενος ἐκεῖνος διὰ φρενῶν 
, ἔνδειαν καὶ πᾶσαν αἰδῶ πατρικὴν ὀπίσω λιπὼν προδότης ἕλετο 
γενέσϑαι τοῦ βασιλέως καὶ πατρὸς καὶ τῆς Ἰούδα ἐχείνου μιμή- 
σεως. ὠνειροπόλει γὰρ τὴν Ῥωμαϊχὴν καὶ αὐτὸς ἡγεμονίαν, à- 
ποδὼν ἱσταμένου τοῦ διαδόχου " καὶ κατανεῦσαι μὴ βουλόμενον! 
τὸν πατέρα πολλῶν ἕνεκα, ὅτι καὶ γνώμῃ καὶ πίστει καὶ σχήματι 
B xal γενείων χουρᾷ καὶ πᾶσιν ἔϑεσιν “ατῖνος ἦν ἀχραιφνὴς, ἔγνω 
λυπήσειν αὐτὸν τῷ νέῳ προστεϑεὶς βασιλεῖ. ὅϑεν καὶ ὅσῳ acr 
70v μᾶλλον xa9^ αἷμα τῷ βασιλεῖ προσῳχείωτο, τοσούτῳ καὶ 
ϑερμότερος πάντων ἐχϑρὸς τοῦ βασιλέως καὶ πατρὸς γενέσϑοιϑῷὸ 
πεφιλονείκηκε μᾶλλον αὐτός. (Θ.) Τῷ δ᾽ ἐπιγενομένῳ μηνὶ 
γοεμβρίῳ τὰ βασιλικὰ δεξάμενος γράμματα Ζ]ημήτριος ὃ δεσπύ- 
τῆς ἐν Θεσσαλονίκῃ διεμηνύσατο εὐθὺς τὸν τε πρωτοβεστιάριον 
καὶ τὸν “4σάν. xol ἐπειδὴ συνῆλθον στρατεύματά τε συνεχρο- 


2. καὶ add. A. 7. γυναῖκας À. 17. καὶ πᾶσιν ἔθεσεν adi. Δ. 
22. νοεμβρίῳφ À., νοεβρίῳφ W. 


cunque illic gerebantur curiose indagantes singula illis significabent. Qe 
rum unus fult etiam Imperatoris filius 'heodorus marchio. Qui in matris 
patriam ante multos annos uxoris ducendae causa sb ipsa matre, ut dix, 
missus ac procedente tempore per temeritatem et socordiam suam aere alien 
oppressus post matris obitum ad patrem Imperatorem , uxore et liberis illic 
relictis, reversus fuerat; atque ex eo Byzantii commorabatur. Ubi paterm 
Imperatoris cura ac benevolentia ex omni parte sublevatus et suppeditaus 
ex fisco sumptibus sustentatus omne etiam aes alienum pecunia τὸ tieni 
dissolverat. Quae ille per amentiam cuncta oblitus debita patri o . 
tia prorsus neglecta Iudam imitari et patris Imperatoris proditor esee mt 
jni. Nam Romanum Imperium somniabat ipse quoque, excluso videlicet 
eo, ad quem successio perüaebat. Kt cum pater multis de causis, quod 
et animo et religione et habitu et rasa barba et alio omni vitae genere 
mere Latinus esset, postulatis eius annuere nollet: ipse, quo illum contri- 
staret, ad iuniorem Ímperatorem defecit. Ita quo erat sangruine coniun 
ctior, eo acerbior patris Imperatoris inimicus extitit. (IX.) Sequenti mense 
Novembri Demetrius Despota , Imperatoris litteris 'T'hessalonicae accepti. 
statum protovestiarium et Asanem arcessit. Qui cum convenissent, 








HISTORIAE BYZANTINAE ΙΧ. 2, ΟΊ 


vro καὶ ἅμα ni τῶν τῷ νέῳ βασιλεῖ συνόντων οὐσίαι καὶ τὰ — A. C. 
χτήματα, ὁπόσα περὶ τὰς ἐν Maxtdoví(a πόλεις καὶ χώρας ἔτυχον p^ 
Üvra, πάντα τοῖς στρατιώταις διεμερίζοντο" οἴνου rt καὶ círov 1398 
σφῶν ἠνοίγοντο ἀποϑῆκαι" καὶ τοῖς ἁρπάζειν ἐθέλουσιν ἄφϑοναϊα. EUN 
δ προὔχειντο πάντα, ἐξορίαε τε καὶ δημεύσεις τῶν ἥχιστα συμφρο-- 
γεῖν ἐϑελόντων. κἀκεῖ μὲν ταῦτα ἐτελεῖτο" ἔμελλε δ᾽ ὅσον οὐδέπω D 
καὶ τὸ τοῦ Κράλη συμμαχικὸν ἐς αὐτοὺς ἀφικγεῖσϑαι. (1) 2425* 
οὐδ᾽ ὃ βασιλεὺς ὃ νέος "Ἀνδρόνικος ἠρέμει καϑήμενος " ἀλλ᾽ 
ἔπεμπε διατάγματα λάϑρα πανταχῇ ϑαλάττης τε καὶ γῆς ἔν τε 
10 Βυζαντίῳ καὶ Θεσσαλονίχῃ καὶ Maxtóovía καὶ νήσοις ἐπαγγελλό-- 
μενα τοῖς μὲν δήμοις ἀτέλειαν καὶ φόρων ἐλευϑερίαν, τοῖς δὲ 
στρατευομένοις πόρους προσόδων καὶ μισϑῶν ἐπιδόσεις. ἅπερ 
ἀχρυόμενα πάντας ἀνέσειε καὶ ῥᾷστα τὰς γνώμας σφῶν διέστρεφεῈ; 
καὶ ἀνέπειϑεν ὁλοσχερῶς αὐτῷ προστίϑεσϑαι γνώμῃ τε καὶ γλώσσῃ 
15xal χερσὶ καὶ πάσῃ προϑυμίᾳ καὶ λαϑραίοις γράμμασι προσχα- 
λεῖσϑαε αὐτὸν καὶ τὴν αὐτοῦ ἐπεταχύνειν ἔφοδον. 
β΄. Οὕτω δὴ τῶν πραγμάτων ἐχόντων ἥκει περὶ τὸ “Ῥήγιον P. 943 
9 βασιλεύς " κἀκεῖϑεν πρεσβεύεται πρὸς τὸν βασιλέα καὶ πάππον V. 197 
δυοῖν ζητημάτων ὅπότερον avyycooal oi, ἢ τὴν πρὸς τὸ Bv- 
Ξοζάντιον ὑπόσποδον εἴσονδον, ἢ τῶν ἐκ Βυζαντίου τινῶν elc ἐκεῖνον 
ἄφιξιν ἔκ τε τῶν τῆς συγκλήτου ix τε τῶν τῆς ἐχχλησίας ἀρ- 
χύντων, καὶ εἴ τινες ἐκ τοῦ δήμου παιδείας εὖ ἔχοντες εἶεν, οἵ- 
τινες ἱκανοὶ ἔσονται τὰ ὑπ᾽ ἐκείνου λεχϑησόμενα ἀπαγγεῖλαι τῷ τε 
βασιλεῖ καὶ ὅλῳ τῷ Βυζαντίῳ. τὸν μέντοι γηραιὸν βασιλέα, δόλου B 


19. ἀνέσειε Α.. ἀνέσεισε . 17. ἥκει À., φθάνει W. 


εἰ exercitus cogi et eorum, qui ad iuniorem se adiunxissent, bona et 
eessiones, quaecunque in Maceonicis urbibus et agris erant, militibus dis- 
tribui coeperunt. Aperiebantur eorum granaria et cellae vinariae; et cui- 
libet repere volenti omnia passim exposita erant. Praeterea qui minime 
assentiri vellent, eorum bona publicabantur et ipsi exilio mulctabantur, Ac 
ibi quidem haec fiebant. Erant etiam Cralis auxilia iamiam ad eos ventura. 
(X.) Caeterum nec iunior Andronicus quietus sedebat: sed clam in omnes 
terras et insulas, soris Thessalonicam et Macedoniam edicta mitte- 
bat, per quae populis immunitatem et libertatem a tributis, militibus vero 
reditus et maiora stipendia promittebat. Quae mox ut audita fuere, omnes 
commoverunt, et animis facillime depravatis impulerunt, ut et voluntatibus 
et linguis et manibus et omni studio ei adhaerescerent et clandestinis lit- 
feris illum arcesserent et impressionem eius accelerarent. 

2. Cumres ita sehaberent, Rhegium pervenit Imperator: atque inde le- 
gatis ad avum Imperatorem missis alterutrum sibi concedi at, ut aut 
per inducias ipse in Urbem intro&at, aut aliqui ex B is ad se'veniant, 
senatus primores et Ecclesiae principes, et si qui ex populo eruditione com- 
mendabiles sint, qui ea, quae dicturus sit, Imperatori et toti Byzantio 
renunciare possint. Senior vero, cum ea postalata plena doli esse iudica- 








398 NICEPHORI GREGORAE 


A.M. μεστὰ ἡγησάμενον τὰ τοιαῦτα προβλήματα, σιωπῆσαι μέχρι πολ- 
aj λοῦ καὶ διαπορῆσαι περὶ τὴν αἵρεσιν. τήν τε γὰρ εἰς τὸ Βυζάν- 
6886 τιον εἴσοδον τοῦ ἐγγόνου ὀλεθρίαν δρᾷν καὶ οὐκ ἄγευ αἱμάτων’ 
Imp ἀπάγοι, ro/uovg γὰρ εἶναι τοὺς Βυζαντίους αὐτίκα ἐχείνῳ τε προστεϑή- 
σεσϑαι φανέντι πυλῶν εἴσω καὶ τοῦτον πιχρῶς τοῦ βίου ἀπάξειν" 5 
C τήν τε αὖ πρὸς ἐκεῖνον τῶν Βυζαντίων ἄφιξιν οὐδὲ ταύτην ἀστα- 
σίαστον βλέπειν. σχοπὸν γὰρ εἶναι τῷ ἐγγόνῳ, λόγους τε δημο- 
χαρεῖς παῤῥησίᾳ λαλῆσαε καὶ λάϑρα δώροις καὶ ἐπαγγελίαις ὕπο- 
ποιῆσαι χρησταῖς αὐτούς τε καὶ δι᾿ αὐτῶν ὁπόσοι τὸ Βυζάντιον 
οἰχοῦσι. χαλεπῶν δ᾽ ὄντων ἀμφοτέρων ὅμως τὸ κουφότερον á-10 
λετο" καὶ πέπομφε δύο μὲν ἐκ τῆς συγχλήτου, δύο δ᾽ ix τῶν 
ἀρχιερέων, δύο δ᾽ ἐκ τῶν τῆς ἐχκλησίας λογάδων καὶ τέτταρας 
τῶν τοῦ δήμου προχρίτων. (Β.) Οὗς δὴ πάντας ἀπιόντας ἐχεῖσε 
D μεταπεμψάμενος ἐχεῖνος καὶ ἐχχλησίαν πεποιηκὼς δημηγορίαν τινὰ 
ἐσχηματισμένην ἐπ᾽ αὐτῶν διεξῆλθεν" , yd," φήσας, ,,ὅτι μὲν τὰ 
τοὺς ὑπηκόους ὑμᾶς πλέον ἢ ἐμαυτὸν φιλῶ καὶ ὅτε oUx αὐτοχρα- 
τορίαν ἐμαυτῷ περιϑεῖναι σπουδάζων ἐξῆλϑον παρὰ τὴν τοῦ fo- 
σιλέως καὶ πάππου μου βούλησιν, παντί που δῆλον. ὁρᾶτε γὰρ 
ὕπως τῆς ἐμαυτοῦ ζωῆς ἀφειδῶ, μήτε γαστριζόμενος καὶ τρυφῶν, 
Ἐμήτε δορυφόρους ἢ πελεχυφόρους ἐπαγόμενος, ὡς εἴϑισται μὴ 
ὅτι βασιλεῦσι διὰ τὸ ἐπίφϑονον τῆς ἀρχῆς, ἀλλὰ καὶ οὗς ἡ τύχῃ 
τῶν γονέων καὶ ξυγγενῶν ἐξορίσασα πλανήτας ἔνϑεν κἀχεῖϑεν 
ἠνάγχασε περιφέρεσϑαι καὶ διηνεκῶς τὴν τοῦ αὐτίκα τεθνήξεσθαι 
, 19b ὀφϑαλμῶν ἔχειν ἐλπέδα. εἰ δ᾽ οὖν φρασάτω τις ἐμοὶ παριλ- 


23. τεθνήξεσθαι À., ϑνήξεσθαι W. 


ret, diu siluit, secum deliberans, utrum eligeret. Nam nepotis in Urbe 
ingressum perniciosum neque incruentum fore: paratos enim Byzantie, 
statim atque eum intra portas conspecturi essent, illi quidem obsequi, sii 
vero vitam acerba morte eripere, Rursus Byzantiorum ad illum itonet 
non sine seditione fore. Id enim esse nepoti propositum , ut palam ille 
blandis verbis, clam vero muneribus et magnis pollicitationibus, et eersm 
opera omnes Byzantinos cives sibi conciliet. Cum autem utrumque grave 
esset , id quod levius erat elegit, et duos senatores, duos pontifices, duos 
ex Ecclesia selectos et quatuor ex civibus primariis ad eum misit. (II.) lle 
vero iis omnibus, qui illuc venissent , arcessitis e& convocata concione ert- 
tionem quandam artificiosam coram iis recitavit. Ác, , voa subditos" , ia- 
quit, ,, cariores mihi esse quam me ipsum, meque nulla ambitione aut sum- 
mae potestatis affectatione contra voluntatem avi Imperatoris egressum esse, 
nemini est obscurum. Videtis enim ut nec vitae meae puc: non cor- 
pori curando, non genio indulgeam ; non satellites, non bipenniferos adds- 
cam: ut non modo regibus mos est, propter invidiosam ii condite- 
nem, sed iis etiam, quos fortuna a parentibus et cognatis procul relegatos 
hnc atque illuc ferri et continenter mortem ob oculos habere coegit. Sia 





HISTORIAE BYZANTINAE 1X. 2. $99 


ϑὼν, ὑπὲρ τίνος ἃ περιφέρω τραύματα ἐπὶ τῆς σαρχὸς ἐδεξάμην, Α. €. 
τοῖς τῶν Ῥωμαίων ἐχϑροῖς παραβαλλόμενος, ὁπόσοι τε ἐξ ᾿Ασίας i 
εἰς Θράκην ναυστολοῦσι καὶ ὅσοι τὸν Ἴστρον παροικοῦντες βάρ- 1898 
βαροι, ἔπειτ᾽ ἐκεῖϑεν ἐξελαύνοντες κατατρέχουσιν ὁμοίως καὶ np. Andron. 

δοῦτοι τὴν δυστυχῆ Θράκην; ἐγὼ γὰρ, ἵνα πᾶσαν ἐξείπω τὴν P. 944 
ἀλήϑειαν πρὸς ὑμᾶς, δρῶν τὸν βασιλέα ἐς πολὺ τὸ νωϑρὸν καὶ 
ἀνάλγητον ἐκ τοῦ γήρως ἀποχλίναντα καὶ μηδὲν ὅλως διεγειρόμε- 
γον, μηδ᾽ ἀλγοῦντα, τῶν “Χριστιανῶν ἀεὶ νύχτωρ καὶ μεϑ᾽ ἡμέ- 
ραν τῶν μὲν χοπτομένων ὑπὸ τῶν βαρβάρων ἱερείου δίκην, τῶνΒ 

10 δ᾽ αἰχμαλωτιζομένων καὶ ἀνδραποδιζομένων , τῶν δὲ γυμνῶν V. 198 
᾿λαυνομένων πάσης χώρας καὶ πόλεως " ἵνα μὴ λέγω τὰ μείζω τῆς 
σίας. πάϑη καὶ τῶν ἐκεῖσε πόλεων, ὅσαι τοῖς βαρβάροις ἡλώ- 
χεισαν διὰ τὴν τοῦ βασιλέως Quay καὶ νωϑρότητα" ὁρῶν οὖν 
ταῦτα ἔγωγε καὶ περιαλγὴς Ma» γινόμενος καὶ τὴν τῶν σπλάγχνων 

16 ὀδύνην φέρειν οὐχ ἔχων ἐξῆλϑον δυοῖν ἕνεχα. ἢ γὰρ ϑανάτῳ oig- 
δήτινεπεριπεπτωχὼς ἅμα τῷ ζῇν καὶ τὸν τῆς λύπης συναποῤῥῆξαι Q 
φόρτον ἐνόμισα, ἢ τὴν Ῥωμαίων τύχην ἐς τὸ βῶτιον καϑόσον 
ἐφιχτὸν ἀπαλλάξαι. οὐ γάρ ἐστιν, οὐχ ἔστιν ἐφικτὸν, ἄνθρωπον 
ὄντα τινὰ καὶ πλεῖστον ἐνδιατρέψαντα χρύνον τῷ ἄρχειν μὴ κόρον 

Ὁ ἐμποιῆσαι τοῖς ἀρχομένοις καὶ μῖσος φόνου πνέον. οὐδὲν γὰρ ἀμε- 
τάβλητον οὐδὲ μόνιμον ἐν τῷ βίῳ τὴν φύσιν πεποίηκεν ὁ ϑεός. 
διὰ τοῦτο xal ἐν τῷ μεταβάλλεσθαι βλέπομεν τὴν ὥραν τῆς εὖὐ-Ὦ 
φροσύνης καὶ ἡδονῆς ἴσχοντα πάντα τἀπίγεια. εἰ δέ τις βιαίῳ τινὶ 
καὶ χατηναγχασμένῃ φορᾷ χρώμενος ἐπὶ μιᾶς ἴστασϑαι τύχης 


20. πλέον W. in mg. 


minus, dicat mihi quispiam, vulnera, quae in corpore meo gesto , qua de 
causa acceperim, cum Romanorum hostibus pugnando, qui ex Asia in Thra- 
ciam traiiciunt, et cum barbaris, qui Istrum accolunt , unde factis excur- 
sionibus et ipsi pariter miseram Thraciam vastant? Ego enim, ut omnem 
veritatem apud vos eloquar , cum Imperatorem prae senio ad socordiam e£ 
stuporem labi viderem et e veterno non excitari, neque dolere, cum Chri- 
stiani semper noctu atque interdiu partim velut victimae a barbaris mactentur, 
partim captivi trahantur et in servitutem abducantur, partim nudi ex aedibus 
atque urbibus expellantnr (graviora mala taceo, Asiae videlicet et urbium, 
quaecunque Imperatoris incuria et ignavia captae sunt), cum ego, inquam, 
viderem, aegerrime tuli, et infixum cordi dolorem non ferens duabus 
de causis sum egressus; ut aut quovis letho vitam simul et gravissimum 
inoerorem abrumperem, aut Romanae reipublicae pro virili subveniret. 
Nullo enim medo, nullo modo fieri potest, quin homo, et is longo tempore 
rerum potitus , fastidio sit jis qui parent, et capitalia eorum odia suscipiat. 
Nihil scilicet Deus in rerum natura ex se immutabile et stabile esse voluit. εὖ 
Unde fit, ut omnia terrena mutationibus gaudere ac delectari videamus. 
Quod si quis iniurioso quodam ac violento conatu velit efficere, ut. rea auae 


400 NICEPHORI GREGORAE 


A. M. :ϑέλοι, οὗτος ἐς τὴν παρὰ φύσιν κίνησιν ἄγει τὰ πράγματα. πᾶν 
b δὲ τὸ παρὰ φύσιν ὑπερβαῖνον τοὺς ἁρμόττοντας ὅρους ὑπερβαίνειν 
6886 παρασχευάζει καὶ τοὺς ὅρους τῆς ἐϑελούσης ἕπεσϑαιε εὐφροσύνης 
gr ee ἡδονῆς. ἐς τοῦτο γὰρ τείνει xal τὰ σοφὰ τῶν παλαιῶν γνωμα- 
τεύματα͵,, μηδὲν ἄγαν" λεγόντων καὶ, ,πᾶν μέτρον ἄριστον. δρᾶτεϑ 
E γὰρ ὅπως καὶ 0 ἐμὸς πάππος εἰς βαϑὺ γῆρας ἐληλακὼς καὶ τοσαῦτα 
ἔτη τὸ βασίλειον ἔχων χράτος, ὅσα μικροῦ δέω λέγειν οὐδείς πω 
τῶν πώποτε βασιλέων, μεμίσηται μὲν παρὰ πάντων ὑπηχόον, 
οὐχ ἐπιστρέφεται δ᾽ ὅλως οὔτε πρὸς ϑεραπείαν τοῦ μέσους, οὔτε 
πρὸς δρμὴν βοηϑήσουσαν τοῖς Ρωμαίων πράγμασιν, οὔτε μὴν 
ἀλγεῖ βλέπων τοὺς διαδόχους τῆς βασιλείας προαποϑνήσχοντας. 
Ἐτέϑνηχε μὲν γὰρ ὁ βασιλεὺς ὃ ἐμὸς πατὴρ μηδενὸς ἀπολελαυχὺς 
τῶν ὅσα βασιλεῦσιν ἐφεῖται, πλὴν τοῦ ὀνόματος. τεϑνήχασι δ᾽ | 
ἕτεροι τῶν καϑ᾽ αἷμα μάλα τοι προσηκόντων xal τὴν ἡλικίαν νεώ- 
τεροι. τεϑνήξομαι δ᾽ ἴσως κἀγὼ, πρίν τι τῆς βασιλείας ὄνασϑαι. 5 
τί γὰρ τοῦ ἀποθανεῖν ῥᾷον, καὶ ταῦτα ἀνθρώπῳ κινδύνοις à 
παραβαλλομένῳ καὶ οὕτως ἀφειδοῦντι τοῦ ζῇν; ἴσως δ᾽ ἄν τις 


καὶ φιλαρχίαν νοσεῖν με ὑποτοπάσαιεν ἀποστατοῦντα βλέποντες τοῦ 

P. 945 πάππου καὶ βασιλέως καὶ οὐχ ὑπείκειν ἐθέλοντα. τοῦτο δ᾽ οὔτε 
πάνυ τελέως ἀποφήσαιμ᾽ ἂν ἔγωγε, οὔτε πάνυ συνϑείην. εἰ pir 
γὰρ ἑώρων αὐξανομένην τὴν τῶν Ῥωμαίων ἡγεμονίαν καὶ πλατυ- 
»óutva τὰ ἡμέτερα ὅρια, ἡδέως ἂν ἐχαϑήμην μακράν τινα τὴν 
ἡσυχίαν ἀσχῶν καὶ τοιαύτας τινὰς βύσκων ἐλπίδας, ὅποίας καὶ 
οἱ τοὺς ἑαυτῶν ὀψονόμους ὁρῶντες μαχροτέραν ὑμοῦ καὶ ποικιλω- 


eodem semper statu consistant, is rerum ordinem naturalem invertat. Qui- 
quid autem cum natura pugnat, id cum limites excedat legitimos, fact, 

ut iucunditatis et voluptatis, quae naturam sequi solent, limites i 
tur. Eodem pertinent sapientes veterum sententiae, praecipientes, ,ne quii 
nimia"; et: ,modum esse pulcherrimam virtutem," pronunciantes. Videüs 
enim, ut meus avus ad extremum senium progressus, ettot vais edere ober 
tus, quot (parum abest quin dicam) nemo omnium, qui unquam fuere 

rum, in totius populi est odio: nec ullam curam vel odii illius ἃ se ame- 
vendi, vel Romanae reipublicae sustentandae suscipit, neque dolet success 
res Imperii ante se mori. Obiit enim Imperator pater meus sine ullo Ia- 
perii fructu, nisi nomen exceperis. Obierunt et alii sanguine ei coniuncor- 
simi et minores aetate. Moriar et ipse fortassis, priusquam ex ἔρεπὸ 
fructus aliquid cepero. . Quid enim facilius accidit homini, praesertim ποὶ- 
jum ἀρεταὶ πα elu, ienti et de vita minime sollicito ὃ Fortassis autem ne 
regnandi cupiditate laborare aliqui suspicabuntur, qui ab avo lap 
deficiam, nec ei parere velim. 1d vero ego neque plane inficias iverim, nec 
verum esse plane concesserim. Nam si Romanum Imperium crescere ac 
dilatari fines nostros cernerem , libenter sederem et otiosus quam diatisume 
Qanerem, et ea spe me consolarer, qua ii, qui prolixiores epulas οἱ ma 








HISTORIAE BYZANTINAE IX. 9. 401 


€ 


τέραν τὴν πανδαισίαν παρασχευάζοντας. ἐπεὶ δὲ xa9? ἡμέραν A. C. 
ὑρῶ πρὸς τὸ δυστυχέστερον συνωϑούμενα τὰ Ρωμαίων πράγματα psi 
xal πρὸ τῶν πυλῶν μονονοὺ τῆς βασιλευούσης ἁρπαζομένους τοὺς 1393. 
ταλαιπώρους Ῥωμαίους καὶ σφαττομέγνους ὑπὸ τῶν πολεμίων. Andron. 
δἀεὶ, τίνα ἄν οἴεσϑέ μὲ καρδίαν ἔχειν; καὶ οἱ μὲν πλείους τῶν Β 
ἀνθρώπων τὰς ἐλπίδας ἔχουσι τῆς ἐνεστώσης λύπης φάρμαχον, καὶ 
εἰ ψευδεῖς εἶεν " ἐμοὶ δὲ οὐδὲ ψευδεῖς ἐλπίδες λείπονται πρὸς ψευ- 
δύμενον παραμύϑιον. εἶτα τὸν ἐκ Πακεδονίας ᾿Αλέξανδρον διὰσ 
ϑαίματος ἄγετε, δυσχεραίνοντα διὰ μικροψυχίαν καὶ ἀχϑόμενον 
10755 πατρὶ, ὅτι νίκας ἐπὶ νίχαις προσετίϑει διηνεχῶς καὶ ὑπετέμνετο 
τοῦ παιδὸς ὡς ἂν εἴποι τις τὸ φιλότιμον, μετριωτέρας καταλιμ- 
πάνων αὐτῷ προφάσεις πολεμικῶν τροπαίων " ἐμὲ δὲ τἀναντιώτατα 
πάσχοντα βλέποντες καὶ ζημιούμενον μὴ μόνον τὰς τῆς ἀρχῆς 
ἐλπίδας διὰ τὴν παντελῆ φϑορὰν αὐτῆς, ἀλλὰ καὶ αὐτὸν δὴ τὸν V. 199 
δρόμον τοῦ εὖ ζῇν οὐ δικαίως νομίζετε δυσχεραίνειν ; ὅμως ἐγὼ Ὁ 
μὴ δυνάμενος ἡσυχίαν ἄγειν διανέστην xol ἀπήτησα παρὰ τοῦ 
βασιλέως καὶ πάππου δοϑῆναί μοι μόνους χιλίους ὁπλίτας, ὕπο--: 
σχόμενος διὰ τῆς πρὸς ϑεὸν ἀῤῥαγοῦς ἐλπίδος περιέρχεσϑαι ues? 
αὐτῶν καὶ περιφρουρεῖν τὰς ἐν Βιϑυνίᾳ πόλεις καὶ ἀποσοβεῖν ὥς 
20 ἐφικτὸν τοὺς ἐχϑροὺς πόῤῥω που, πρὶν ἐκείνας χειρωσαμένους 
xul φραγμοὺς διαβάντας πολιορκεῖν τὸ Βυζάντιον. ὃ δὲ μὴ διδοὺς 
καὶ πολέμιον ἥγηται καὶ ἐπαρᾶταί μοι τὼ δεινότατα, προφέρει 


8. μονονοὺ Α. τοὺς add. A. 41. ó δὲ οὐ μόνον οὐ δίδωσιν, 
ἀλλ᾽ ἴσα καὶ πολεμίῳ uos μάχεται Α. Verba καὶ ἐπαρᾶται — ἀπαάλ- 
λάττειν ἐνεχείρουν add. A. 


rem ciborum varietatem ab suis coquis vident apparari. Sed cum rem Ro- 
manam in dies ruere in deterius, et paene ante urbis Imperatricis portas 
miseros Romanos subinde abripi ab hostibus atque interfici videam , quo me 
esse animo putatis? Ac mortalium quidem plerique futuri expectatione prae- 
sentem moerorem levant, quantumvis ea expectatio vana sit. Mihi vero 
ne falsa quidem spes ad falsam consolationem relinquitur. Et miramini, 
Alexandrum Macedonem prae animi impotentia aegre ferentem ac patri 
indignantem, quod is victorias victoriis perpetuas cumularet, et omnem 
filio gloriae captandae viam quodammodo praecideret, paucis bellorum 
ac triumphorum occasionibus relictis: ego vero, cui plane contrarium 
accidere videtis (nam mihi non tantum spes Imperii, quod funditus pe- 
rit, sed et facultas ipsa commode ac suaviter vivendi eripitur), vobis vi- 
deor non iuste dolere? 'Tamen cum otium agere non possem, surrexi et 
ab Imperatore avo mille tantum armatos petii, pollicitus, me firma spe di- 
vini auxilii fretum urbes Bithyniae cum iis coplis circumiturum atque ex 
omni parte tutas praestiturum et quam longissime hostes propulsaturum, 
priusquam iidem illis ipsis urbibus captis claustra opposita transgressi By- 
zantium obsiderent. Quibus ille negatis me hostem iudicat οἱ gravissima 


Nicephorus Gregor. Vol. I. 





402 NICEPHORI GREGORAE 


A. Μ. μοι δὲ καὶ ἐγκλήματα, ὅπόσα τὸ εὔλογον δῆϑεν αὑτῷ πρὸς τὸ 
a μισεῖν ue δίδωσιν " ἕν μὲν, ὅτι κοινὰ χρήματα δυναστείᾳ yonoa- 

6 μενος ἑνὸς τῶν ἐξισωτῶν ἀφειλόμην. τοῦτο δ᾽ οὐδὲν ἐμοὶ τῶν 
rs, τόπων ἔδοξε βασιλεῖ τε ὄντι καὶ σπάνει πολλῇ πιεζομένῳ, μὴ 
διδόναι ϑέλοντος τοῦ βασιλέως καὶ πάππου, εἶ τοῖς στρατιώταις 5 


F ἐνδεδωχέγαι ἐξεγένετο μερικά τινα χρήματα εἴληφέναι πορισμοῦ 
τινος τῶν ἀναγκαίων ἑΐνεκα. δεύτερον δὲ, ὅτι τῶν ὑπ᾽ αὐτοῦ πεμ- 
πομένων ἐπιτρόπων εἷς τὰς Θρᾳκικὰς χώρας καὶ πόλεις ἔστιν οἷς 
ἐξοστρακίζω κενούς. καὶ τοῦτο δ᾽ ἔγωγε πράττω οὐχ ἀδικῶν, ὡς 
ἔμοιγε φαίνεται, ἀλλὰ καὶ μάλα κατὰ τὸ εὔλογον. πλείστων γὰρ Ὁ 
εἰληφέναι χρημάτων ὠνίους διατεινόμενοε τοὺς ταλαιπώρους Θρῷ- 
xag ἀπηνέστερον ἣ ἀνδραπόδοις χρῶνται αὐτοῖς. οἵ δὴ καὶ va 

P. 346 ἀνάγκης συνωθούμενοι καὶ τὴν σώζουσαν τύχην οὐκ ἔχοντες ὅϑιν 
πορίσαιντο πρὸς ἐμὲ κλάοντες καὶ ὀλοφυρόμενοι τρέχουσι. πρὸς 
οὖν τὴν τοιαύτην ἀπάνθρωπον συμφορὰν καμπτόμενος ἀπαλλάτ-1ὅ 
«ty ἐνεχείρουν. ὅμως ἐγὼ τὰ πλείω παρεὶς ἐφ᾽ ἑτέραν τρέπομαι 
ζήτησιν τήμερον. ἣδε ἐστὶν ἔχτισις χρέους χιλιάδων ὀχτὼ voju- 
σμάτων, ἃς τοῖς ἐμοῖς στρατιώταις ὀφείλω, οἵ πολὺν ἤδη χρόνον 
ξύν γε ἐμοὶ τὴν πλανωμένην περίΐασι βόσχοντες τύχην. οὗ γενομέ- 

B yov πλέον οὐδὲν ἀντιχείσομαι τῷ πάππῳ καὶ faciei," (Γ.) Tavrato 


16. ἐγὼ τὰ πλείω παρεὶς om. A, ταύτην post ἑτέραν add. W., 
om. Α. 17. ἔγωγε τήμ. Α. 20. Pro πλέον οὐδὲν ἀνεικείφο- 
μαι — ἀνέπεισαν A. habet: πᾶν τὸ καθ᾽ ἡδονὴν ἔσομαι δρῶν τοῦ 
λοιποῦ τῷ πάππῳ καὶ βασιλεῖ. ταῦτα διεξελθὼν ἐξανέστη τοῦ 
ϑρόνου᾽" καὶ ἄλλον κατα ἄλλο μέρος ἀπολαμβάνων, λόγοις προῦ- 
στεμπὸ μειλιχίοις, καὶ ἴὔγξιν ἁβροτέρων ὑποσχέσεων. oi δὴ παν- 
τερ τοσοῦτον ἡττήθησαν τῶν ἐκείνου λόγων καὶ ἡϑῶν, ὥστε κήρν- 
πες ἐγεγόνεισαν τῶν ἐκείνου καλῶν πανταχῆ τῆς βασιλευούσης xt- 
ριϊόντες καὶ ἀνέπεισαν. 


mihi imprecatur. Quin et crimina obiicit, ea videlicet, quae eius erga me 
odium excusare possint. Unum, quod publicam pecuniam, potestate sum- 
ma usus, ademerim uni ex publicanis. Mihi vero nequaquam absurdum 
esse visum est, cum et Imperator forem, et magna inopia premerer, δὶ 
quam avus Imperator denegaret non magnam pecuniae summam , eam 

tibus ipse concederem ad paraodas sibi res necessarias. Alterum crimen 
obiicitur, quod ''hraciae provinciis et urbibus quosdam ab eo praeposites 
ipse inopes ac nudos eiiciam. Quod et ipsum haud iniuria, ut opinor, 
&ed aequissima ratione facio. Nam illi, cum miseros 'T'hraces multis nam- 
mis redemptos sibi obtigisse contendant, iis peius quam mancipiis utuntur. 
Itaque hi cogente necessitate, cum saluti suae consulere aliter non possint, 
flentes ac lamentantes ad me accurrunt; atque ego tam iniquam eorum sor- 
tem miseratus eos conor liberare. Atqui plerisque omissis hodie ad aliam 
postulationem hanc descendo, ut mihi solvantur octo millia aureorum, quae 
militibus meis debeo, qui longo iam tempore mecum incerta fortuna vagan- 
tur. Quo facto nihil amplius avo Imperatori refragabor." (I1L) His ille dietis 











HISTORIAE BYZANTINAE IX. 8, 408 


μὲν οὖν ἐχεῖνος διεξελϑὼν ἐξανέστη τοῦ ϑρόγου xal ἄλλον παρ᾽ Α. C. 

ἄλλο μέρος ἀπολαμβάνων μειλιχίοις προὔπεμπε λόγοις καὶ ἐπαγ- 128 

γελιῶν ἁβροτέρων lüySw " dove καὶ ἀπαλλάξαντες ἐχεῖϑεν κήρυκές 1398 

τὲ ἐῶν ἐχείνου καλῶν πανταχῇ τῆς βασιλευούσης περιϊόντες γεγέ- MR 
ὄνηνται xol ἀνέπεισαν τοὺς ὄχλους ἔτι πλέον ἐξηρτῆσϑαι τῶν ἐχεί- 

γου πόϑων. : 


γ΄. Ἰδὼν δὲ ὃ γηραιὸς βασιλεὺς, ὅτι μικροῦ πάντες ζξέκλιναν V. 900 
καὶ οἱ δοχοῦντες τῶν φίλων, καὶ δείσας μὴ δραμόντες αὐτοχειρίᾳ c 
τοῦτον ἀνέλωσι, διανίσταται πρὸς τὸ τραχύτατον. ἔδοξεν οὖν 
10 αὐτῷ πρότερον βέλτιον εἶναι, πεῖραν εἰληφέναι καὶ τῆς Ἠσαΐου 
τοῦ πατριάρχου γνώμης καὶ σύν γε αὐτῷ τῆς τῶν ἄλλων ἀρχιερέων. 
(B.) Συναϑροισϑέντων τοίνυν αὐτῶν πέμψας τινὰ τῶν avyxAg- 
τικῶν, ,,εἰ μὲν ἑώρων, φησὶν, ο,ἐμοί τε τὴν ἁλουργίδα ταύτην Ὁ 
ἀποϑεμένῳ περιγενόμενον τὸ ἀκίνδυνον καὶ ἅμα τῷ ὑπηκόῳ παντὶ 
15 τὸ καλῶς ἄρχεσϑαι, ἀλλότριος ἂν εἴην τῆς τοῦ Χριστοῦ μερίδος, 
εἶ μὴ τὸ ἐφ᾽ ἡσυχίας καϑῆσϑαι τοῦ βασιλεύειν πολλῷ προτιμό- 
τερον καὶ ἡδύτερον ἔμοιγε ἐνομίζετο. τί γὰρ εἷς εὐφροσύνην ἀνυ- 
σιμώτερον, ἢ τὸ φροντίδων καὶ φόβων ὡς ποῤῥωτάτω καϑῆσϑαι; 
εἰ δὲ διὰ τὰ ἐμά τε xol τοῦ λαοῦ πλημμελήματα καὶ ἅμα τῶν 
90 ἡμετέρων προγόνων ϑεομηνία τις ἐπιχωριάζουσα καϑ᾽ ἡμῶν δίκην 
καταιγίδος ἀγρίας ἐλαύνει καὶ φϑείρει τὰ πράγματα καὶ ὃ νέος 
ἔτε παρειληφὼς ἐγὼ τὴν ἀρχὴν πλημμελοῦσαν ὑπό τε τοῦ τῆς P. 947 


8. οἰκοδομοῦντες W., sed in mg. ol δοκοῦντες. 9. τραχύτερον À. 
19. τοίνυν] o?» A. 15. ἀρχθήσεσθαε À. — 19. τὼ ante τῶν adq. 
W.,om. A. 22. ὑπό tr] ὑπότο W. 


e solio surrexit, et alio jn aliam partem seducto blandis verbis δὲ splen- 
didis promissis tanquam illecebris quibusdam delinitos eos dimisit. Itaque 
inde digressi per totam Urbem praecones laudum eius fuerunt εἰ populum 
maiore eius desiderio inflammarunt. 


3. Senior autem Imperator, cum vidisset eos ipsos, qui amici eius esse 
possess. omnes paene a se defecisse, veritus, ne concursu facto ab 
is occideretur, prorsus exasperatus est. ' Visum tamen ei rectius, Keaiae 
patriarchae et aliorum simul pontificum voluntates ante omnia explorare. 
(11.) lis ergo convocatis viro quodam Senatorii ordinis ad eos misso, ,, si- 
quidem viderem," inquit, ,, deposita purpura et me extra periculum futu- 
rum, et subditos recte gubernatum iri, a Christi coetu alienus essem, nisi 
quiete et otium longe suavius et praestantius Imperio iudicarem. Si enim 
electatio quaeritur animi, quid est igcundius, quam a curis et periculis 
esse remotissimum ἢ Quod si propter mea et populi atque etiam maiorum 
nostrorum peccata vindicta numinis, tanquam atrox tempestas contra nos 
insurgens , rempublicam affligit et evertit, et ego, qui cum essem adhuc 
adolescens principatum Ecclesiastico dissidio e£ finitimarum gentium incur- 


/ 


404 ΄ NICEPHORI GREGORAE 


A.M. ἐκκλησίας κλύδωνος τηνικαῦτα καὶ τῶν πέριξ ἐϑνῶν καὶ elc γαλή-- 
eu γην τὰ πάντα ξύν ye ϑεῷ ῥᾷστα μεταβαλὼν, ἔπειτ᾽ ἐκεῖϑεν τῷ 
6836 μαχρῷ χρόνῳ μάλα τοι πλείστην πεῖραν ξυνειλοχὼς καὶ προσϑεὶς 
Imp. ἀπάγο. curi) νῦν πρὸς τοσοῦτον κυκεῶνα καὶ ζάλην πραγμάτων ἀμη- 
᾿ χανῶ" πῶς ἂν δυνηϑείην τῷ ἐγγόνῳ πιστεῦσαι τοιαύτην ἀρχὴν, 5 
γέῳ τε ὄντι καὶ τοσαύτην ἀπειρίαν ἀσκοῦντι, ὡς μηδὲ τὰ χατ᾽ 
Βαὐτὸν εἰδέναι διαϑέσϑαι καλῶς, ἀλλὰ νέοις. τισὶ καὶ ἀμαϑέσιν 
ἀνθρώποις ἐχδόντα τὴν ἑαυτοῦ ἐξουσίαν καὶ τὰ βασιλικὰ χτήματα 
αὖτόν τε ἐν πενίᾳ διάγειν καὶ μηδεμίαν ἄλλην ἔχειν φροντίδα βου-- 
λόμενον, πλὴν τοῦ κύνας καὶ ὄρνεα τρέφειν" κύνας μὲν οὐχ ἧττον 10 
ἢ χιλίους, ὄρνεα δὲ τοσαῦτα" καὶ τοὺς αὐτῶν ἐπιμελητὰς ἐγγὺς 
τοσούτους. πῶς οὖν τῷ τοιούτῳ πιστεύσαιμι ἢ τὴν ἐμαυτοῦ ζωὴν, 
ἢ τὴν ἐκ ϑεοῦ πιστευϑεῖσάν μοι λειτουργίαν τῆς βασιλείας ; ἀλλ᾽ 
οὐκ ἄν ποτ᾽ ἔγωγε προδότης ἑχών γε εἶναι γενοίμην, οὔτε τῶν 
ὑπηκόων, οὔτ᾽ ἐμαυτοῦ. ἐγὼ γὰρ τὸν ἐμὸν ἔγγονον οὐ μόνον καὶ 15 
παίδων καὶ γυναικὸς ἠγάπησα πλέον, ἀλλὰ καὶ ἐμαυτοῦ " καὶ ἴστε 
πάντες τουτί" καὶ ἀνέτρεφον ἐν παιδείᾳ καὶ νουϑεσίᾳ, βουλόμε-- 
vog κληροῦχόν τε τῆς ἐμῆς εὐλογίας καὶ διάδοχον τῆς βασιλείας 
Ὁ χαταλιπεῖν καὶ ϑεῷῶ καὶ ἀνθρώποις ἀρέσκοντα. ὃ δὲ τὰς ἐμὰς 
νουϑεσίας παρ᾽ οὐδὲν ϑέμενος κώμοις καὶ ἀταξίαις διενυκτέρευεν " 90 
ἐν οἷς καὶ τὸν αὑτοῦ πεφόνευχεν ἀδελφόν. καὶ τέλος ἐπανέστη xoà 
V. 901 κατ᾽ ἐμοῦ τοῦ εὐεργέτου καὶ πατρὸς, πρᾶγμα τετολμηκὼς, οἷον 
ἐξ αἰῶνος οὐδέπω τεϑέαται ἥλιος. διὸ χρὴ καὶ ὑμᾶς ζηλῶσαι 
xarà τῆς ἀδικίας xal διαναστῆναι πρὸς συστολὴν τῆς ἀναιδείας 


e 


sionibus fluctuantem composui, et adiuvante Deo tranquillum faeillime red- 
didi, tz&men hodie, longo tempore maxima rerum experientia collecta, in 
tanto motu et tempestate quo me vertam nescio; quo pacto nepoti queam 
tantum mandare Imperium , qui ct adolescens est, et rerum adeo imperitus, 
ut ne suas quidem res probe administrare sciat? Nam adolescentibus et in- 
doctis hominibus potestate sua tradita et Imperatoriis possessionibus dona- 
tis ipse in egestate vivit: nec quicquam ahud curare vult, nisi ut canes 
et aves alat; canes non pauciores quam mille; aves totidem; et totidem 
prope eorum curatores. Ei igitur, qui talis sit, qua ratione vel vitam 
meam, vel divinitus mihi mandatam Imperii administrationem credam? Ve- 
rum ego nunquam certe illud committam, ut vel subditos meos vel me ipsum 
sponte prodam. Nam nepotem quidem plus non modo uxore et liberis meis, 
sed etiam magis quam me ipsum dilexi. Et vos omnes scitis, quo 
eum,educarim , instituerim, monuerim, prudentiae meae haeredem et lmpe- 
rii successorem , qui et Deo et hominibus placeret, relicturus. At ille, 
spretis monitis meis, totas noctes in comessationibus et dissoluta licentia 
exegit ; in quibus etiam fratrem suum occidit. Denique et contra me ipsum, 
qui et bene de eo merui et parens ipsius sum, insurrexit, facinus ausus, 
uale ab omni aevo nullum sol vidit. Quamobrem et vos oportet pia in- 
ignatione incitari contra iniquitatem, et ad huius impudentiam coercendam . 





HISTORIAE BYZANTINAE IX. 8. 405 


αὐτοῦ καὶ κηρύξαι ἐχκοπὴν τῆς ἐπ᾽ ἐχκλησίας φήμης αὐτοῦ καὶ Α. C. 
ἀπειλῆσαι αὐτῷ τὸν ἀπὸ ϑεοῦ χωρισμόν " ἵνα συσταλεὶς χαὶ σω- “Τὰ 
φρονισϑεὶς ἐπισερέψῃ καλῶς, ὅϑεν ἐξῆλϑε κακῶς, καὶ γένηται 1398 
χληροῦχος αὖϑις τῆς τε βασιλείας καὶ ἅμα τῆς ἐμῆς εὐλογίας. IP. Απότοπ, 
5 τῶν γὰρ ἁπάντων οὐδεὶς αὐτοῦ κέκριται προτιμότερος ἔμοιγε πρὸς E 
τὴν βασιλείαν, μόνον εἶ βούλοιτο τὴν προσήχουσαν νέμειν αἰδῶ 
ταῖς ἐμαῖς ὑποϑήκαις καὶ παραινέσεσιν. ὃν γὰρ ἐπέθηκε τῇ αὐτοῦ ' 
δημηγορίᾳ ἐπίλογον, πεπλασμένος ἦν καὶ πολὺ τὸ πανοῦργον 
ἔχων ὑφέρπον. ἠχούσατε γὰρ, ὑπόσας τὰς λοιδορίας παρ᾽ ὅλην 
10 αὐτοῦ τὴν δημηγορίαν ἐπήντλησε κατ᾽ ἐμοῦ, πρὸς ἃς οὐδεμίαν 
ἔχει τὴν ἁρμονίαν ὁ ἐπίλογος. ἀλλ᾽ ἵνα τοὺς ἀκούοντας ἐξαπατή- 
σας ἐγείρῃ κατ᾽ ἐμοῦ, τοιοῦτον ἐπέϑηχε τῇ δημηγορίᾳ τὸ τέἕλος.᾽ 
(Γ.) Ταῦτα ἀκηχούτες οἱ μὲν συνέσει καὶ λόγῳ κοσμούμενοι τῶν P. 948 
ἀρχιερέων συνήεσαν τοῖς εἰρημένοις xal σιωπὴν παντελῆ τοῦ 
15 ὀνόματος τοῦ νέου βασιλέως πανταχῆ τῶν ἐκκλησιῶν ἐκύρωσαν 
κηρυχϑῆναι, μέχρις ἂν ἐπιστρέψῃ. τῷ δὲ πατριάρχῃ καὶ τῶν 
ἀρχιερέων καὶ τῶν κληρικῶν ἔστιν οἷς οὐκ ἔδοξεν εὔλογα τὼ εἴρη-- 
μένα. διὸ καὶ ἀναστάντες ἀπήεσαν οἴκαδε, μηδὲν πλέον εἰπόντες, 


257 2 2 


εἴτε διὰ τὴν σύνοικον ἀλογίαν, εἴτ᾽ oix οἷδ᾽ ὅπως. ἔπειτα δια- 
9ονγυκτερεύσαντες καὶ ἅπαξ καὶ δὶς ἐν τοῖς πατριαρχικοῖς οἴκοις 
συνωμοσίας καὶ φρατρίας συνεσχευάζοντο xarà τοῦ γηραιοῦ βασι- B 
λέως" ὃ διαψιϑυρισϑὲν καὶ διαδοϑὲν ἐς τὸν δῆμον καὶ ἐς τὰ τῶν 
εὖ γεγονότων συστήματα πλείστους καὶ τούτων ἠνάγχασε λάϑρα. 
ξυνεληλυϑέναι τῇ τούτων συνωμοσίᾳ τε καὶ φρατρίᾳ καὶ ügxovc 


16. καὶ] κἀκ À. — 21. φατρίας A. 
insurgere, et eius nomen ex Ecclesiastico praeconio expungendum procla- 
mare, et interdictionem eidem minitari, qua a divina communione excluda- 
tur; ut compressus et emendatus pulchre eo revertatur, unde turpiter est 
egressus, et rursus haeres fiat et Imperii et moderationis meae. Nemo 
quippe omnium est, quem ad Imperium evectum malim: modo is velit prae- 
cepta mea et monita ita ut par est revereri. Quam enim suae concioni 
perorationem addidit, ea simulationis plena fuit et latentis malitiae pluri- 
mum in se habuit. Audistis enim quot convicia in me tota sua concione 
effuderit; cum quibus peroratio ipsa minime consentt. €9ed ut auditores 
deceptos contra me concitaret, talem orationi suae finem imposuit." (III.) Hia 
auditis pontifices prudentia et eruditione praestantes assensere, et per 
omnes Ecclesias edicendum esse censuerunt, ut iunioris Andronici nomen, 
donec is resipuisset, omnino sileretur. Patriarchae vero et pontificibus et 
clericis nonnullis ea sententia non probata est. Quare nihil amplius loquuti 
surrexerunt ac domum abierunt, sive ob familiarem illis elinguem quan- 
. dam stupiditatem , sive ob aliud nescio quid. Deinde nocte in patriarchi- 
cis aedibus semel atque iterum exacta, in seniorem Imperatorem coniurarunt 
et societatem coiverunt. Quod cum mussitaretur, nec populo tantum, sed 
et nobilibus quibusdam innotesceret, plerosque etiam horum coegit ad fa- 
€tionem et coniurationem illorum clam conferre se, et scriptum iusiuran- 


406 NICEPHORI GREGORAE 


A.M. ἐγγράφους συνεισενεγχεῖν, διατεινομένους μέχρι τελευταίας ἐνστῆναι 
“πνοῆς καὶ πᾶσαν (sl τούτου δεήσειεν) ὑποστῆναι τὴν κάκωσιν. 
6886 ὅϑεν ἐς τρίτην ἐκεῖϑεν ἡμέραν τοὺς ἱεροὺς κρούσας κώδωνας ὃ 

roris πατριάρχης καὶ πλεῖστον ἀϑροίσας ὄχλον ἀγοραῖον ἀφορισμὸν ἀπε- 
σφήνατο κατὰ παντὸς τοῦ βουληϑησομένου σιωπῆσαι τὸ τοῦ νέου 5 

βασιλέως ὄνομα καὶ μὴ τὰ προσήχοντα πάντα νέμειν αὐτῷ, ὅσα 

καὶ βασιλεῖ, καὶ ἐπὶ τούτοις ἀφορισμὸν ἕτερον ἐξεφώνησε κατὰ 

τῶν ἄλλων ἀρχιερέων, δπόσοι τὴν ἑτέραν ἐβάδισαν. τοῦτο τὸν 

γηραιὸν βασιλέα o) μετρίως ἠνίασε καὶ ἐξέπληξεν ἀπροσδοκήτως 
ἀχουσϑέν" ,,καὶ εἰ ὃ τῆς εἰρήνης διδάσκαλος," ἔφησεν, ,,οὕτω 10 

xa9^ ἡμῶν ἐμεμήνει διὰ λημμάτων προσδοχίαν, ὧν αὐτῷ ἐπαγ- 

γέλλεται ὃ ἐμὸς ἔγγονος, καὶ πᾶσαν ὀπίσω ῥίψας αἰδῶ καὶ σεμνό- 

τήτα στάσεως ἀρχηγὸς οὐχ ὀχνεῖ γίνεσϑαι, τίς ἂν τὴν ἄστατον 

τοῦ δήμου xaJ ἡμῶν στήσειε φορὰν, εἴ τις ἐς τὸ ἀνθρώπινον 
ιβλλέπει; ὥστε φονεὺς ἡμῖν ὃ πατριάρχης τὸ xa9^ αὑτὸν ἀπηρ-15 

Ἐ τισμένος γεγένηται. (4...) Οἱ μέντοι ἀρχιερεῖς ἐκεῖνοε πολλὴν 

ἀναίδειαν τῆς τοῦ πατριάρχου διανοίας καὶ γλώττης καταγνόντες 

ἀφορισμὸν καὶ αὐτοὶ συναϑροισϑέντες ἐξεφώνησαν xar! αὐτοῦ 

καὶ τῶν αὐτοῦ συμφρονούντων τῇ ἀπονοίᾳ, ἅτε νεωτεροποιὸν καὶ 
συνωμοσίας συσκευαστὴν καὶ στασιαστὴν διὰ δωροδοκίαν γενόμε- 90 

voy. παρῆγον γὰρ καὶ κανόνας καὶ νόμους, οὗ πολλὴν αὐτῷ τὴν 

F χαταδίκην ἐπήντλουν, ὧν ἡμεῖς ἐν τῇ παρούσῃ τῆς ἱστορίας ἐκ-- 

ϑέσει τὸν ὄχτωκαιδέχατον τῆς ἐν Χαλκηδόνι συνόδου χανόνα ána- 


19 e αὐτῷ W. 


dum dare, quo affirmarent, se ad extremum spiritum perseverataros, et 
nullum, si opus esset, supplicium recusaturos. Unde triduo post patriar- 
'€ha, sacris tintinnabulis pulsatis coactoque miagno circumforaneae turbae 
numero, sacris interdictum esse omnibus promulgavit, qui iunioris Impera- 
toris nomen silentio praeterituri, nec honorem omnem Imperatori debitum 
eidem habituri forent. His peractis adversae etiam partis pontificibus sa- 
eris interdixit, Ea res Imperatorem non mediocri molestia affecit, et prae- 
fer omnem expectationem audita ipsum perculit, Quod si" inquit, ita 
contra nos pacis doctor insaniit, mercedis a nepote;meo promissae spe et 
omni &biecta verecundia et gravitate seditionis auctor esse non dubitat: 
quisnam temerarium vulgi contra nos impetum coetcebit, si quis humana 
praesidia respiciat ? Itaque patriarcha, quantum in ipso est, plane percus- 
sor noster et paratus homicida extitit." (IV.) Caeterum pontifices illi, cum 
magnae impudentiae animum et linguam patriarchae damnavissent, ipsi 
quoque convenerunt et tam ei, quam eius amentissimae factioni, sacris 
interdixerunt, ut seditionum et factionum auctori et largitionibus ad rei- 
, publicae perturbationem incitato : adductis δὲ canonibus et legibus, quibus 
gravissime et manifestissime condemnabatur. Ex quibus nos in hac historia 
decimum octavum Chalcedonensis concilii canonem nihil mutando recensere 





HISTORIAE BYZANTINAE 1X. 4. 407 


edrgemrov xarà λέξιν ἐκϑέμενοι ἀποχρῆναι νομίζομεν. τὰ ydo  A.C. 
ὅμοια καὶ ὃ τῆς ἐν τῷ Τρούλλῳ τέταρτος τῆς οἰκουμενικῆς ἕχτης 1:8: 
συνόδου καὶ ἔτι τὸ τέταρτον κεφάλαιον τοῦ τριακοστοῦ Exrov tí- 1398 
τλου τῶν νόμων διαγορεύει. ἔχει δὲ οὕτως " ,,τὸ τῆς συνωμοσίαςἶπ. i iniokid 
δ ἢ φρατρίας ἔγκλημα καὶ παρὰ τῶν ἔξω νόμων πάντη κεκώλυται. V, 202. 
πολλῷ δὲ μᾶλλον ἐν τῇ τοῦ ϑεοῦ ἐκκλησίᾳ τοῦτο ἀπαγορεύειν 
προσήκει. εἴ τινες τοίνυν κληριχοὶ ἢ μονάζοντες εὑρεϑεῖεν ἢ P, 949 
συνομνύμενοι, ἢ φρατριάζοντες, ἢ κατασχευὰς τυρεύοντες ἐπι- 
σκόπων ἢ κληρικῶν, ἐκπιπτέτωσαν πάντη τοῦ οἰχείου βαϑμοῦ. 
10 συνελογίζοντο τοίνυν ἐντεῦϑεν ὃ τῶν ἀρχιερέων ὅμιλος, ὡς εἰ τοὺς 
κατὰ ἐπισχύπων καὶ χληριχῶν συνομνυμένους καὶ φρατριάζοντας 
κληρικοὺς καὶ μονάζοντας οὕτως οἱ κανόνες κολάζουσι, πολλῷ 
πλέον τοὺς xarà βασιλέως ἀρχιερεῖς τε καὶ πατριάρχας τοιαῦτα B 
κατασκευάζοντας, τοὺς τῆς εἰρήνης ταχϑέντας εἶναι διδασκάλους 
15 καὶ περὶ καταστάσεώς τε καὶ ὁμονοίας τά τε ἄλλα διδάσχειν καὶ 
μάλιστα ὅσα ὃ παλαιὸς νόμος διαγορεύει καὶ ὃ μέγας ἀπόστολος 
Παῦλος, ὅτι τε, ἄρχοντα τοῦ λαοῦ cov οὖχ ἐρεῖς κακῶς ,᾽ καὶ 
ὅτε ,»κὸν βασιλέα τιμᾶτε. ὃ μέντοι γηραιὸς βασιλεὺς ἐς τοσοῦτον 
ἀτοπίας προβάντα βλέπων τὰ πράγματα καὶ δείσας, μὴ καὶ ἐς 
30 πλέον προκόψῃ τὸ xaxóv, ἐν ἀδέσμῳ κατασχεθῆναι φυλακῇ προσε- C 
τετάχει τὸν πατριάρχην᾽" καὶ εἶχε λοιπὸν ἡ μονὴ τῶν Muyyáram 
τοῦτον ἀπρόϊτον. : 
δ΄. *O δὲ νέος βασιλεὺς ἧκε μετὰ δύο ἡμέρας περὶ τὸ τεῖχος A. C. 1397 


2. τῷ om. A. 8. κατ᾽ ἐπισκόπων W.in mg. 14. σκευάζον- 
τας, — 23. δύο À., δύω W. ' 


ad verbum sat habebimus. Similia enim et quartus oecumenici concilii 
sexti, in Trullo celebrati, sancit: item et quartum caput trigesimi sexti 
tituli legum. — Est autem huiusmodi: ,,Coniurationis et factionis crimen 
etiam civilibus legibus ubique est interdictum. Quanto magis id in Dei Ec- 
clesia est prohibendum ? Si qui ergo clerici aut, monachi deprehendentur, 
qui coniurent, aut factionibus studeant, episcopisve aut clericis insidias 
struant, omnino gradum suum amittunto." Hinc pontificum coetus ratio- 
cinabatur: si eos, qui contra episcopos et clericos coniurant et factiones 
instituunt, clericos et monachos canones ita mulctant; quanto magis pon- 
tifices et patriarchas talia contra Imperatorem machinantes? qui ideo con- 
stituti sunt, ut pacis auctores et magistri sint, et pae alia ad quietem 
et concordiam pertinentia illud in primis docere debent, quod et vetus . 
lex et magnus Apostolus Paulus praecipit: ,, Principi populi tui ne male 
dicito"; et: ,,Imperatorem honorate." Verum senior Imperator, cum vi- 
deret eo perturbationis rem processisse, ac vereretur, ne malum ingravesce- 
ret, patriarcham iussit in custodiam dari, ita tamen, ut ne in vinculis 
esset. Atque ex eo ille in Manganorum monasterio manebat, nec foras pro- 
grediebatur. . ! 

4. Iunior autem biduo post δὰ moenia Constannopolis venit, ut co- 


408 NICEPHORI GREGORAE 


A. M. τῆς KwvorayrwvovnóAsoc, βουλόμενος μαϑεῖν, ὅπως ὃ πάππος 
Ro πρὸς τὰς ἐχεῖϑεν ἀπαγγελίας διετέϑη. ἐδεῖτό τε σφοδρῶς συγχω- 
6886 ρηϑῆναι εἰσελϑεῖν μόνος εἰς προσχύνησιν τοῦ πάππου. ἀλλὰ παρα- 
gr eria χὴν οὐχ εἶχεν ὅλως οὔτ᾽ αὐτὸς, οὔτε τὰ πρὸς αὐτοῦ Àaloi- 
Ὄμενα. ἐδιώκετο δὲ μάλα σφοδρῶς λίϑοις βαλλόντων αὐτὸν τῶνδ 
ἄνω παρὰ τὰς ἐπάλξεις τοῦ τείχους καϑημένων, οἵ οὐδὲ φωνῆς 
Ἑαὐτοῦ ἀκούειν ἠνείχοντο" ἀλλὰ καὶ ὕβρεσιν ἔπλυνον ἀδεῶς xoi 
ἀσέμνως ἀπέπεμπον, δεδολιευμένα φάσκοντες εἶναι τά τε ἢϑη 
καὶ τοὺς λόγους αὐτοῦ. ἐκεῖνος μὲν οὖν οὕτως ἀποπεμῳϑεὶς ἐξί- 
κλινὲν ἀπὸ τοῦ τείχους μικρόν.  (B.) Νὺξ δὲ ἤδη παρῆν καὶ 
τινὲς τῶν τοῦ πολιτικοῦ δήμου στασιωτῶν οὐχ ὀλίγοι, συναϑροι- 
σϑώντες εἷς ἕν λάϑρα τούτῳ διεμηνύσαντο, ἔγγιστα ἐληλυϑέναι 
τοῦ τείχους περὶ μέσας νύχτας, ὁπότε καὶ Βυζάντιοι πάντες ὑπγώτ- 
τουσι καὶ οἱ ἐπὶ τοῦ τείχους φρουροὶ πρὸς τὸ ῥαϑυμότερον ἀνα- 
πίπτουσιν. ἑτοίμους γὰρ εἶναι σφᾶς ἀνιμήσασϑαι αὐτὸν διὰ μη- 15 
P. 250 ρένϑου τινὸς ἀπὸ τῶν ἐπάλξεων. τοῦτο δ᾽ εἰ γένοιτο, πέρας εἶναι 
τῆς ὅλης σπουδῆς καὶ τοῦ μακροῦ δρόμου. πεπεισμένους γὰρ d- 
vui, πάντας Βυζαντίους εὐθὺς ἀκολουϑῆσαι φανέντι περὶ μέσην 
V. 903 τὴν βασιλεύουσαν. μέσης δὲ ἤδη νυκτὸς γενομέγης καὶ βλέπων 
ὃ βασιλεὺς, ὡς ἀμοιβαδὸν οἵ φρουροὶ τὴν νύχτα πᾶσαν παραλλάι- Ὁ 
τοντες οὗ παύονται φωναῖς ἀλλεπαλλήλοις ἀλλήλους πρὸς τὸ ἐγρη- 
Βγορὸς διεγείροντες, ἀκατίῳ τινὶ πιστεύει ἑαυτὸν ἐξ ἀνάγχης ξὺν 
γε Κανταχουζηνῷ τῷ μεγάλῳ δομεστίκῳ καὶ Συναδηνῷ τῷ πρω- 
τοστράτορι" δι᾽ οὗ τὸ νότιον μέρος τῆς Κωνσταντινουπόλεως 


11. λάθρα ante συναθρ. add. W., om. A. 94. μέρος] ἄχρον Δ. 


oscere£, quo animo avus nuncios illos accepisset. Ac vehementer qui- 

em orabat, ut sibi liceret soli intrare ad avum adorandum. At neque ipse, 
neque verba eius ullatenus admittebantur. Sed et acerrime repellebatur, 
lapidibus superne appetitus ab iis, qui propugnacula moenium tuebantur ; qui 
ne vocem quidem eius ferebant, eumque contumeliosis dictis impune in- 
cessebant et ignominiose dimittebant, ingenium et verba eius dolo plena 
esse dictitantes. Itaque ille sic dimissus paululum a muro declinavit. 
(IL) Nox vero iam aderat, cum quidam e plebeia turba factiosi , iique non 
pauci, clam in unum locum congregati acculte illi significant, ut sub mediam 
noctem, quo tempore et Byzantii omnes dormiant et moenium custodes ad 
negligentiam labi incipiant, proxime moenia veniat. Se enim paratos esse ad 
eum fune in propugnacula attrahendum. Quod si fieret, totum negotium 
fore confectum. Persuasum quippe habere se, si in media Urbe couspi- 
ceretur, Byzantios omnes statim ad eum defecturos. Media iam nocte, 
cum videret Imperator excubitores perpetuam noctem alternis custodiendo 
transigere, et assiduis clamoribus invicem ad vigilandum exhortari pon de- 
sistere; necessitate adactus se ipsum cum Cantacuzeno magno Domestico et 
Synadeno Protostratore naviculae committit, declinataque australi Urbis 











HISTORIAE BYZANTINAE IX. 4. 409 


χύμψαντες ὁμαλῶς διεπεραιοῦντο περιϊόντες ἡσύχως τὸ παράλιον A. C. 
τεῖχος, εἴπου δυνηϑεῖεν εἴσοδόν τινα ῥᾳδίαν εὑρεῖν. ἀλλ᾽ οἱ ἐπὶ ou 
τὸ τεῖχος φρουροὶ συναισϑόμενοι τραχυτέρῳ τῇ βοῇ xal τῷ 9o- 1898 
ρύβῳ ἐχρήσαντο" καὶ μὴ ἀποκρινομένων καὶ M9ovc ἤδη xa "Imp. Andron, 
δαὐτῶν ἤρξαντο πέμπειν, ὡς vxor φοβηϑέντες ávaoroéyayrigC 

ἀπήεσαν. τότε μὲν οὖν ταῦτα ἐπράχϑης  (I.) Τοῦ δ᾽ ἐπιόντος —' 

μηνὺς δεκεμβρίου γράμματα πρὸς τῶν Θεσσαλονικέων λάϑρα τῷ 

ri) χομίζονται βασιλεῖ, προσχαλούμενα τὴν ταχίστην αὐτόν. 

εἶναι γὰρ ξυγκείμενον τοῖς τε δημύταις ἅπασι καὶ τοῖς πλείοσι τῶν 
[0 προὐχόντων καὶ αὐτῷ γε δὴ τῷ ἀρχιερεῖ, ἅμα τῷ πλησίον φανῆ- 

vUi τοῦ τείχους αὐτὸν δραμόντας ἀνοϊξαί οἵ τὰς πύλας. ἐπεὶ 

ταῦτα ἐμεμαϑήχει ὃ βασιλεὺς, συχνοὺς παραδοὺς τῷ πρωτοστρά-Ὁ 

τορι στρατιώτας περιϊέναι παρεχελεύσατο καὶ οἷον περιστρατοπε--: 

δεύειν τὴν βασιλεύουσαν μικρὸν ἄπωϑεν καὶ μὴ ἐᾷν ἄχρι “Ῥηγίου 
ἰὁτοὺς Βυζαντίους ἐξιόντας διατρίβειν " καὶ πρός γε λαϑραίοις γράμ-- 

μασι καὶ ὑποσχέσεσιν ὑπέρχεσϑαι καὶ ὑποποιεῖσϑαι τοὺς Βυζαντίους 

xarà τὸ προσῆχον ἐχάστῳ. ὃ δ᾽ ὀλίγους τινὰς ἀπολεξάμενος ᾧχετο 

ἀπιὼν ἐς Θεσσαλονίκην. ἔτυχον δὲ τηνικαῦτα διατρίβοντες ἔξω 

τειχῶν διὰ τὰς ὑποψίας τῶν ϑορύβων μετὼ τοῦ ἀπὸ τῶν Τριβαλ-Ἑ 
λῶν συμμαχικοῦ στρατοῦ ὅ,τε δεσπότης Ζημήτριος καὶ ὃ πρωτο-- 

βεστιάριος “Ανδρόνιχος καὶ ὃ σὰν ἸΠιχαὴλ, “ἐπαγόμενοι καὶ τὰ 

Maxedovixà τῶν Ρωμαίων στρατεύματα. ὧν δὴ καὶ ἀσχόλων ὄν-- 

των περὶ τὰς κατ᾽ αὐτοὺς ἔριδας, ἃς ἀνέφλεξαν κενοδοξίας καὶ 

φιλαυτίας τελχῖνές τινες, ἢ μᾶλλον ϑεομηνία τις, ἵνα τὰ κατ᾿ 

4. καὶ εἰ μὴ W, | 


parte sensim ad alteram ripam provehitur, maritimum murum tacite cit- 
cuniens, sicubi facilem ingressum reperire posset. Quod ii qui in moeni- , 
bus excubabant cum sensissent, asperius et vociferati et tumultuati sunt, et 
in illos nihil respondentes saxa etiam coniicere coeperunt, donec iidem ter- 
rii recessere. ÁÀc tum quidem haec acta sunt. (III) Insequuto autem 
mense Decembri iuniori hmperatori litterae "Thessalonicensium clam affe- 
runtur, quibus quam primum arcessebatur. Etenim plebeios omnes et. pro- 
ceres plerosque et ipsum pontificem composito decrevisse, statim atque is 
prope znoenia affuturus esset, ad ipsum accurrere et portas ei aperire. 
Quibus cognitis Imperator magnam militum manum Protostratori dedit, ei- 
que praecepit, ut imperatricem Urbem circumiret et eminus velut castris 
dngeret, nec Byzantios usque ad Rhegium egredi forisve commorari pa- 
teretur, eosdemque arcanis litteris et pollicitationibus, quae cuique conve- 
nirent , ambiret et potestati suae subiiceret. Ipse vero cum paucis delectis 
Thessalonicam abiit. 'Tum vero, propter suspiciones tumultuum, Demetrius 
Despota et Protovestiarius Andronicus et Michal .Asan cum auxiliaribus 
Triballorum copiis extra moenia diversabantur, et Macedonicas etiam Ro- 
manorum legiones secum habebant. Qui rixis et contentionibus privatis 
cun occuparentur, quas ambitio et caecus amor sui vel potius ira numinis 





410 NICEPHORI GREGORAE 


A. M. αὐτοὺς συγχυϑείη πράγματα καὶ σφῶν αὐτῶν αὗτοὶ πρόξενοι γέ 
(4. voro ἀπωλείας " τούτων τοίνυν ἀσχολίαν ἀγόντων τοιαύτην με- 
6886 ταξύ που Θεσσαλονίκης καὶ Σεῤῥῶν ἔλαϑεν ὁ βασιλεὺς. εἰσιὼν ἐς 
Inn ἀδύτου, Θεσσαλονίκην, ἐνδύμασιν ἰδιωτικοῖς πάντα τὰ βασιλικὰ περιχα- 
Ἑλύπτων γνωρίσματα" ἃ δὴ πάντα πυλῶν εἴσω γενόμενος εὐθὺς 5 
ἀπέῤῥιψε καὶ κατάδηλος πᾶσιν ἐγεγόνει βασιλεὺς ὧν" xal εὐϑὺς 
δραμόντες μικροῦ πᾶσα 7j πόλις ἐκείνη προσεχύνουν τε αὐτὸν xe 
ἠσπάζοντο καὶ εὐφήμοις ἐδεξιοῦντο φωναῖς. ἦσαν δὲ καὶ βραχεῖς 
P. 251 τινὲς πάνυ αὐτόν τε μισοῦντες καὶ τῷ γηραιῷ καϑαρῶς προσχεί- 
μένοι βασιλεῖ" o? καὶ δραμόντες τὴν ἀκρόπολιν ἐχειρώσαντό 10 
καὶ ἠἡσφαλίσαντο, κἀκεῖϑεν εὐρώστως ἡμύνοντο πολεορκοῦντας 
| τόν τε βασιλέα καὶ ὅσοι περὶ αὐτὸν ἠϑροίσϑησαν ϑιασῶται τῆς 
| στάσεως " xal πολλοὺς ἐτίτρωσχον βάλλοντες λίϑοις καὶ βέλεσιν, 
ὥστε καὶ πολλὰ τῶν ἐχεῖϑεν βελῶν καὶ περὶ τὴν τοῦ βασιλέως ἐνε- 
πάγη ἀσπίδα. τῇ δ᾽ ὑστεραίᾳ φρυγάνων ἀϑροίσαντες πλῆϑος o0 
Β περὶ τὸν βασιλέα τὰς πύλας ὑφῆψαν τῆς ἀχροπόλεως καὶ οὕτως 
αὐτὴν παρεστήσαντο. (4,.) “ἄρας δ᾽ ἐκεῖθεν ὃ βασιλεὺς προΐει 
ἐπὶ τὸ ἄστυ Σεῤῥῶν, ᾧ τὸ συμμαχικὸν ἦν τῶν Τριβαλλῶν, οἷς 
δὴ xo] διὰ σπουδῆς ἦν τὸ πρῶτον ὅπλα χατὰ τοῦ βασιλέως ἄρα- 
σϑαι. ἐπεὶ δὲ τὸν μὲν δεσπότην Ζ4ημήτριον καὶ τοὺς ἄλλους, 0790 
τεπρωτοβεστιάριον καὶ τὸν doy, ξὺν οὐδενὶ χύσμῳ διασχεδασϑ ν- 
Czag εἶδον, τοὺς δ᾽ ἑπομένους αὐτοῖς στρατιώτας αὐτομολῆσαν»- 
V. 304 τας ἐς τὸ τοῦ βασιλέως στρατόπεδον, ὑπόσπονδον καὶ αὐτοὶ τῷ 
βασιλεῖ τὸ ἄστυ παρέδοσαν ἀπιόντες οἴκαδε. ἐπεί γε μὴν ὃ βασι- 


6. ἅπασιν À. 11. πολιορχοῦντα Α. 


accendebat, ut rebus ipsorum confusis ipsi sibi perniciem crearent: cum in- 
quam illi 'Thessalonicam inter et Serrhas in eo forent, Imperator 'Thessa- 
lonicam clanculum ingressus est, summae potestatis insignibus habita pri- 
vato superinduto celatis: quem, ubi intra urbis portas fuit, atatim abiecit, 
et omnibus verus Imperator patuit, concursuque facto a tota fere ea civi- 
tate adoratus et salutatus et faustis acclamationibus acceptus est. Erant 
tamen perpauci, qui cum eum odissent et seniori Imperatori vere stude- 
rent, arcem propere occuparunt et munierunt; unde eos, a quibus obside- 
bantur, Imperatorem dico et factiosorum turbam , quae eum stipabat, for- 
titer propulsabant, ac plurimos saxis et missilibus telis vulnerabent ; quo- 
rum multa Imperatoris scuto infixa sunt. At postridie li, qui Imperatorem 
eequebantur, magno sarmentorum cumulo circumposito, portis exustis arces 
ceperunt, (IV.) Inde digressus Imperator ad urbem Serrhas perrexit; ubi 
"Tribsllorum auxilia erant, qui primo quoque tempore arma adversus eom 
movere cupiebant, Sed cum Demetrium Despotam et reliquos, Protovestia- 
rium et Asanem, turpiter dissipatos cernerent, milites vero, qui eos se- 
quebantur, in hnperatoris castra transfugisse; compositione facta et ipai 
oppidum Imperatori dediderunt domumque abierunt. Is autem, cum fortu- 

















HISTORIAE BYZANTINAE ΙΧ, 5. 411 


λεὺς οὕτω τὴν τύχην ἑώρα τὴν δεξιὰν ἄφϑονόν τε xal μειδιῶσαν 
αὐτῷ προτεένουσαν, ἤδη μεϑ᾽ ὅλης εὐθυμίας καὶ ἡδονῆς ἐς τὰ 
πρόσω προὐχώρει μεστὸς ἀγαϑῶν ἐλπίδων. καὶ ἵνα μὴ διατρίβω-- 


μὲν, ὀλίγων ἐντὸς ἡμερῶν ἅπαντα διελϑὼν τὰ ἐχεῖ παρὰ τὴν' Senioris. 


5Maxtdov(uy πολίχνια ῥᾷστώ τε καὶ ἀπονητὶ παρεστήσατο καὶ σύν D 
γε αὐτοῖς τάς τε γυναῖχας καὶ τὰ τέχνα καὶ τὰ χρήματα ξυνειλή-- 
φει τοῦ τε δεσπότου xoi τοῦ πρωτοβεστιαρίου καὶ τοῦ 44aàv καὶ 
ὅποι τῶν ἄλλως ἐχόντων συγκλητικῶν ἐχείνοις ἐκεῖσε συνδιατρί- 
βοντες ἦσαν. 


)  &. Ὁ δὲ γηραιὸς βασιλεὺς ἀπολωλεχὼς καὶ τὰς ἐκεῖθεν ἐλπί- P. 952 


δας καὶ εἷς ἀμηχανίαν ἐσχάτην ἐμπεπτωχὼς ἐβούλετο ἤδη πέμπειν 
πρεσβείαν πρὸς τὸν ἔγγονον περὶ σπονδῶν καὶ εἰρήγης, πρὶν ἐκ 
Μακεδονίας αὐτὸν ἀναλῦσαι. ἀλλ᾽ εὐθὺς ἑτέρα τις ἐλπὶς, ὡς 
μὴ ὥφελεν, ἐπεισφρήσασα καὶ ταύτην ἐξέχρουσε τὴν βουλήν. 
| }]ιχάηλος γὰρ ὃ τῶν Βουλγάρων ἄρχων λημμάτων ἐλπίδι μεγά- 
λων ἑαυτὸν ἐπάρας διεμηνύσατο λάϑρα τῷ γηραιῷ βασιλεῖ, dB 
βούλοιτο, συμμαχῆσαι αὐτῷ κατὰ τοῦ ἐγγόνου. ὁ δὲ βασιλεὺς, 
ὥσπερ ἐκ μεγάλου ναυαγίου καὶ κλύδωνος ἀπροσδοκήτως λιμένι 
περιτυχὼν, ἀπρὶξ ἐπελάβετο τούτου. καὶ ἑξῆς διεπρεσβεύοντο πρὸς 
ἀλλήλους περὶ τοῦ ποιητέου καὶ περὶ ἐπαγγελιῶν καὶ συνθηχῶν, 
μηδενὸς ἐπιγινώσκοντος τὰ βουλεύματα, πλὴν δυοῖν ἢ τριῶν τῶν 
πάνυ πιστοτάτων καὶ τῆς Κραλαίνης, ἢ διηνεχῶς τὸν πατέρα 


xai βασιλέα ἀγαθῶν ἐνεπίμπλα ἐλπίδων, ὧν αὐτὴν οἱ ψευδο-Ο 


μάντεις καὶ ἐγγαστρίμυϑοι ἐνεπίμπλασαν. — (B.) 'O μέντοι μέγας 
λογοθέτης ὃ ἹΜΠετοχίτης ὁρῶν στρεφομένην ἀνωμάλως τὴν τύχην 
19. ἀπελάβ, W. 


nam sibi arridentem et. obvias quasi manus benigne porrigentem cerneret, 
cum gaudio et laetitia pergebat ulterius bona spe plenus, et (ne longum facia- 
mus) intra paucos dies omnibus Macedoniae oppidulis peragratis facillime- 
que et sine labore in potestatem suam redactis Despotas, Asanis et Protove- 
stiarii, nec non BSenatorum omnium, qui cum illis erant, coniuges, libe- 
ros et pecuniam simul cepit, 

5. Αἴ senior Imperator, cum illa quoque spe excidisset, iam legatos ad 
nepotem missurus erat de foedere et pace, priusquam ille Macedonia excede- 
ret. Sed statim alia spes (quod utinam non accidisset) interposita consilium 
illud evertit. Micbaél enim Bulgarorum princeps, spe magnorum emolumento- 
ram elatus, clam seniori Imperatori nunciavit, se, si vellet, opem ei contra ne- 
potem laturum. At Imperator, velut e magne tem te et naufragio portum 
insperato adeptus, mordicus spem illam tenuit. Deinde legati ultro citroque 
nissi quid agendum sit deliberant: item de promissis et pactionibus agunt, omni- 
»us interim horum consiliorum ignaris, duobus aut tribus intimis et Cralaena 
»xceptis: quae subinde patrem bona speimplebat, quam vani vates, et qui vo- 
;esn in ventre babent, ei faciebant. (1I.) Magnus autem Logotheta Metochites, 


412  NICEPHORI GREGORAE 


A. M. xarà τοῦ γηραιοῦ βασιλέως καὶ κατορχουμένην οὕτω τὰ πρά-- 
“Δ γματα ἐδεδίει περὶ ἑαυτῷ μάλιστα πάντων αὐτὸς, ἅτε καὶ μάλιστα 
6836 πάντων αὐτὸς κοινωνῶν τῷ βασιλεῖ ῥητῶν καὶ ἀποῤῥήτων χαὶ 
Donor. yvUuze καὶ ἡράξεως πάσης. διὸ καὶ σύννους τις ἦν καὶ iput- 
Douvoc ἀεὶ καὶ τῶν μελλόντων πλήρης, οὐ μάλα τοι δεξιὸν τὸ δ 
μᾶλλον σκοπούμενος ἐπιόν. ἐν μιᾷ γοῦν τῶν νυκτῶν ἔδοξεν ἀλλό- 
V. 905 χοτόν τινα ϑεάσασϑαι ἄνϑρωπον ἐπιστάντα oi κειμένῳ, ἀτεχνῶς 
λωποδύτῃ τινὶ καὶ ἀγρίῳ λῃστῇ ἐοικότα τὴν χεῖρώ τε ἐμβαλόντα, 
P. 253 ἀφελέσθαι τοῦ προσκεφαλαίου τὰς τοῦ ϑαλάμου κλεῖδας, ἦν ᾧ 
τά τε ἔπιπλα καὶ οἱ πολυτελεῖς ἔκειντο Moi καὶ 60a τῶν χρημί- 19 
vU» αὐτῷ περιῆν. τὸν δὲ βίᾳ τὸν ὕπνον ἀποτινάξασϑαι xai ϑο- 
οὔύβου μεστὸν ἐγερϑέντα βοᾷν καὶ τοῖς ϑεράπουσιν ἐγχελεύεσϑαι 
διώχειν τὸν λωποδύτην, μὴ φϑάσῃ διαδρὰς μετὰ τῶν χρημάτων. 
ἐλελήϑει γὰρ αὐτὸν ἐνύπνιον elvat τὰ φαντασϑέντα καὶ οὐχ diz- 
ϑειαν. τῶν δὴ θεραπόντων διανιστάντων εὐθὺς xal τὰς ϑύρα: 15 
κεκλεισμένας εὑρόντων καὶ διαβεβαιωσάντων φαντασίαν εἶναι τὸ 
Β πρᾶγμα καὶ μεϑημερινῶν φροντίδων βλάστημα, μόλις εἰς ἑαυτὸν 
ἐλθὼν ϑερμότατόν τινα στεναγμὸν ἐκ βάϑους ἀνέπεμψε xai οὔ 
τοσοῦτον μεϑημερινῶν φροντίδων βλάστημα τὸ φανϑὲν ἔχρινεν, 
ὅσον μαντείαν τινὰ καὶ προαναφώνησιν τοῦ μέλλοντος καταλήψε-9) 
σϑαε τὸν olxso» οἶχον ἀφανισμοῦ. ὅϑεν ἡμέρας γενομένης τὰ 
πλείω τῶν γρημάτων ἀφελόμενος τῆς οἰκίας, ἅτε ἀπεγνωσμένης 
οαὔἤδη, διεμέρισέ τε καὶ τῶν φίλων τοῖς πιστοτάτοις λάϑρα ἐδεδώ- 
κει φυλάττειν αὐτῷ. ὁ δὲ τὴν γυναῖκα καὶ τὰς ϑεραπαινίδας περὶ 
τὸν οἶχον ἀφεὶς αὐτὸς περὶ τὰ βασίλεια ἀπρόϊτον τοῦ λοιποῦ τὴν 5 


postquam seniorem Imperatorem et Rempublicam vidit fortuna iniqua & 
roterva conflictari, omnium maxime sibi timuit : uippe quicum ille omnia 
jcenda tacendaque communicaret et sine quo nihil decerneret aut ageret 
Quare tristis et sollicitus semper erat et futurorum plenus, quorum exitum 
sibi parum felicem fore praevidebat. Quadam igitur nocte novam ignoti he- 
minis formam videre visus est sibi iacenti astantem , praedoni et agresti la- 
troni persimilem , qui manus sibi iniiceret, et de cervicali claves cubiculi 
eripere vellet, in quo supellex et gemmae sitae erant et quioqud 
opum habebat. Somno autem vi excusso totus adhuc trepidans quamqeam 
expergefactus inclamavit famulos, ut praedonem persequerentur, nme una 
cum pecunia effugeret. Ignorabat enim visa illa somnium esse, non rem se- 
ram. Qui cum statim surrexissent et fores clausas reperissent, et affis- 
massent, imaginationem esse e diurnis cogitationibus ortam; ille vix ad se 
ipsum reversus ardentissimum suspirium ex imo traxit, ac non tam diurna 
rum curarum imaginem, quam praesagium eversionis familiae suae, visie- 
nem illam esse iudicavit, Quare cum Süuxisset, plerasque opes e suis aedi- 
| bus tanquam iege iam translatas inter amicos fidissimos clam distribu 
| custodiendas. Uxore vero et ancillis domi relictia ipse in palatio comme- 





HISTORIAE BYZANTINAE IX. 5. 418 


διατριβὴν καὶ καταμονὴν ἐποιεῖτο, δεδιὼς τὴν τοῦ δήμου στάσιν — A. C. 
φλεγμαίνουσαν κατ᾽ αὐτοῦ. — (F.) Οἱ μέντοι παρὰ τοῦ γηραιοῦ m 
βασιλέως προαποσταλέντες εἰς τὴν τῶν κατὰ Ἰακεδονίαν χωρῶν 1398 
xal πόλεων διοίκησιν ἑάλωσαν ἅμα γυναιξί τε καὶ τέχνοις, eigr iri 
δἔφϑημεν εἰρηκότες, xal διαμερισϑέντες ὅσα περὶ Θεσσαλονίχην D ; 
xal Διδυμότειχον δεσμωτήρια πάντα μεστὰ ἑαυτῶν πεποιήχεσαν. 
0 δέ γε δεσπότης Δημήτριος φυγὰς ᾧχετο ἀπιὼν παρὰ τὸν Κράλην 
Σερβίας, γυναῖκα καὶ παῖδας καταλιπὼν διώκουσιν. ὃ δὲ πρωτο- 
βεστιάριος νδρόνικος μέχρι τινὸς ἑπόμενος καὶ αὐτὸς τῷ δεσπότῃ 
Üotx ἐδυνήϑη μέχρι τέλους καϑάπερ τις παράσιτος ἐς ἀλλοτρίαν 
ἀποβλέπειν τράπεζαν ὥσπερ ἐκεῖνος. ἀλλ᾽ ἀναλογισάμενος, ὅσον! 
ἐξαπίνης ἀφήρηται πλοῦτον καὶ χτήνη καὶ χτήματα καὶ δόξαν 
μετὰ πασῶν τῶν ἐλπίδων, ὑποπτεύσας δὲ καὶ περὶ τῆς γυναικὸς 
ὗσα αἷ παρὰ τῶν ἐχϑρῶν ἁλισχόμεναι πάσχουσιν ἄσεμνα, ἐς 
δ ἀπογνώσεως καὶ ἀμετρήτου λύπης βυϑοὺς ἑαυτὸν ἐδεδώκει" καὶ 
οὕτως ἐν βραχεῖ τὸ ζῇν πικρῶς ἐξεμέτρησεν ἐν τόποις ἀλλοτρίοις 
xui ἐρημέαις πλανώμενος. ὁ δὲ σὰν Dar σπεύσας εἰσῆλϑεν 
ἐς τὸ τοῦ Προσιάχου πολέχνιον" καὶ τοὺς οἰχήτορας ἐκεῖϑεν ἐχβε-Ἐ 
βληχὼς εἷς ἑαυτοῦ τοῦτο σωτήριον οἰκητήριον εἶχεν ἀσφαλισάμε-- 
"νος. μετὰ δὲ βραχὺ προδοσίαν αἰσϑόμενος ἑαυτοῦ μεταπέμπεταε 
παρὰ τοῦ Κράλη Σερβίας φρουρὰν, ἧ τὸ πολίχνιον παραδοὺς 
ucro παρὰ τὸν Κράλην καὶ αὐτὸς ἀπιών. (4...) Ἔτυχε δὲ τηνι- 
χαῦτα τὸ ToU Πελενίχου φρούριον καὶ ὁπόση τούτῳ περίοικος 
διοικῶν καὶ ἐπιτροπεΐίων ὃ Βασιλιχὸς Νικηφόρος. οὗτος τῶν εὖ 


12, χεήνη καὶ add. À. 


rari ac residere ex eo coepit: unde nec foras egrediebatur, seditionem po- 
puli contra se effervescentem pertimescens. (liI.) Caeterum qui ἃ seniore 
Imperatore urbibus et provinciis Macedoniae praepositi antea fuerant, una 
cum uxoribus etliberis (ut ante diximus) capti sunt, et partim 'T'hessalo- 
dicam, partim Didymotichum, missi omnes earum urbium carceres impleve- 
runt Demetrius vero Despota , uxore et liberis relictis, qui a persequen- 
jbus capti sunt, fuga ad Servjae Cralem elapsus. Protovestiarius autem 
Andronicus, ad tempus et ipse Despotam sequutus, non potuit perpetuo 
'arasiti more aliena quadra vivere, ut ille. Sed quantas modo opes, iu- 
nenta, possessiopes, gloriam cum omni spe subito amisisset secum repu- 
ans, et illa etiam de uxore suspicatus probra, quibus captivae mulieres 
ffici ab hostibus solent, desperationi et immenso moerori totum se dedidit; 
itque ita post paulo in locis alienis et desertis oberrans acerba morte vitam 
imit, At Michael Asan, Prosiaci oppidulo festinanter occupato eiectisque op- 
idanis firmato, tutum ibi receptum habuit. Idem non longo post veritus 
roditionem a Serviae Crale praesidium arcessit: cui oppidulo commisso et 
je ad Cralem abiit, (1V.) fum autem Melenici castello et circumiacenti- 
us locis praeerat Nicephorus Basilicus. Erat is nobilis quidem genere, 





414 NICEPHORI GREGORAE 


μὲν γεγονότων ἦν, ἐδόκει δὲ τοῖς ἥχιστα κρίνειν εἰδόσιν ὀρϑῶς 
τόν τε τρόπον εἶναι ἁπλοῦς καὶ πρακτικῆς ἐς τὰ μάλιστα ἄπειρος. 
ἀλλὰ τοῦτον ὃ χρόνος ἔδειξε τῶν τότε πάντων ὡς ἀληϑῶς συνε- 


Imp. Ἀπάτου. ῴχτερον, οἷ μὲν γὰρ ἀπογνώσει δόντες ἑαυτοὺς ἀγνοίᾳ τοῦ σεμ- 


Senioris. 


P. 254 φέροντος πικρῶς τὸν βίον ἀπήλλαξαν" οἱ δὲ ἑάλωσαν ἄχοντις5 


καὶ μυρία πεπόνϑασι τὰ δεινώ" οἱ δ᾽ ἑκόντες προὔδοσαν ἑαυτούς. 
οὗτος δὲ μόνος ϑεῷ τὰ πείσματα τῶν ἐλπίδων ἀναψάμενος πρὸς 
τοσοῦτον πραγμάτων κλύδωνα ἑαυτὸν ἀντέστησε, μέχρι τῦεῦ- 
ταίας ἀναπνοῆς τοῦ γηραιοῦ βασιλέως τὴν πρὸς αὐτὸν ἀκίβδηλον 


᾿Βγνώμηῤ καὶ πίστιν τηρήσας, καὶ μήτε πρὸς τὰς τοῦ νέου βασιλέως 
V. 906 λαμπρὰς καὶ μεγάλας ὑποσχέσεις ἐνδοὺς, μήτ᾽ αὖ πρὸς τὰς πα- 


λαμναιοτάτας ἀπειλὰς καὶ περιστρατοπεδεύσεις αὐτοῦ δείσας ὕλως" 

2 M! 4 3. € € m 2 , - 
ἀλλὰ τὸ φρούριον ἐχεῖνο στεῤῥῶς ἀσφαλισάμενος ἐχάϑητο, λῆρον 
μακρὸν ἅπαντα τὰ τοιαῦτα ἡγούμενος, ἕως ἠκηχόει τὴν τοῦ γη- 
ραιοῦ βασιλέως ἀπαλλαγήν. μέχρι γὰρ τούτου δικαίαν ἡγεῖτο τὴν δ 


Οἔνστασιν" τὸ δ᾽ ἑξῆς ἄδικόν τε καὶ πρόφασιν οὐδὲν εὔλογον ἔχου- 


σαν. διὸ καὶ σπονδὰς πρὸς τὸν νέον εὐθὺς ποιησάμενος food 
καὶ λαμπρὰς τὰς ἀμοιβὰς παρ᾽ αὐτοῦ δεξάμενος ἐδεδώχει τὸ 
φρούριον" καὶ λοιπὸν βουλήσει τοῦ βασιλέως αὐτὸς αὖϑις ἦν ὃ 
διοικῶν καὶ ἐπιτροπεύων αὐτὸ, γέρας καὶ τοῦτο λαβὼν καὶ ἀντ- Ὁ 
δοσιν τῆς πρὸς τὸν δεσπότην ἐχεῖνον πίστεως καὶ στοργῆς. ix& 
καὶ συνετοῖς πολεμίοις αἰδέσιμος ἀνδρὸς ἀρετή. καὶ γὰρ dru- 


Ὁ σϑένην τὸν ᾿Αττικὸν ἐν τοῖς μάλιστα πολεμίοις ὄντα (Φίλιππος 


ἐμαχάριζε, λέγων" ,,εὶ μέν τις ᾿4ϑηναῖος ὧν ἐν “4ϑήναις φάσχει 
1. μὲν add. A. Pro ἐδόκει W. coni. ἐῴκει. 13. σεεῤῥῶς] Σέξῥας V. 


sed perverso quorundam iudicio, simplicis ingenii vir, et rerum gerendt- 
rum omnino rudis esse credebatur. Atqui eundem caeteris omnibos re ipsi 
prudentiorem esse tempus ipsum declaravit. Nam alii partim ex despert 
tione et consilii inopia acerbam mortem oppetierunt; partim inviti capu ἀ 
infinita mala perpessi sunt, partim ultro se ipsos prodiderunt. Hic ταῦ 
solus spe in Deum collocata tantae rerum perturbstioni se opposuit, et δὲ 
extremum usque senioris Imperatoris spiritum sincerum animum et fidem 
ipsi praestitit. Neque enim iunioris [mperatoris vel praeclaris magnibc 
que pollicitationibus cessit, vel saevissimas minas et obsidiones pertümst 

ed castellum illud sibi.commissum optime imuniit, in eoque coatemplis rt- 
bus illis omnibus sedit, donec senioris Imperatoris obitum audivisset. δ" 
mirum eo usque contentionem aequam iudicavit, ultra vero iniquam et ra- 
tione minime probabili subnixam. Quapropter statim pactione cum iunio? 
Imperatore facta ab eoque magnificis praemiis donatus castellum dedidit; 
ac deinde eiusdem principis voluntate illi ipsi castello praefuit, eam quoqu 
fidei erga dominum suum et caritatis mercedem &c remunerationem coost- 
quutus. Nam viri prudentes etiam eius, cuius hostes sunt, virtutem reve- 
rentur. taque Demosthenem Atheniensem, quamquam acerrimum ioimt- 
cum, Philippus beatum iudicabat, cum diceret: ,,Si quis Athenienss 








HISTORIAE BYZANTINAE IX. 5. 415 . 


τῆς πατρίδος ἐμὲ προτιμᾷν, τοῦτον ἀργυρίου μὲν πριαίμην ἂν, — A. C. 

φιλίας δ᾽ οὐκ ἄν" εἰ δέ τις ὑπὲρ τῆς πατρίδος ἐμὲ μισεῖ, τούτῳ τὸς 

προσπολεμῶ μὲν, ὡς ἀκροπόλει καὶ τείχει, νεωρίοις καὶ τάφρῳ" — 1828 

ϑαυμάζω δὲ τῆς ἀρετῆς καὶ μακαρίζω τὴν πόλιν τοῦ χτήματος. "18. Androte 
δἀλλὰ ταῦτα μὲν ὕστερον. νῦν δ᾽ ἐπανιτέον ὅϑεν ἐπὶ ταῦτα ἐξέ- 

βημεν. (Ε.) Ἔαρος γὰρ ἀρχομένου κατὰ τὴν ἕχτην δηλαδὴ τῆς Α, C. 1328 

ἁγίας τεσσαρακοστῆς ἑβδομάδα συνεχρότησε πόλεμον τὰ ἀμφοῖν 

τοῖν βασιλέοιν στρατεύματα ἀγχοῦ τοῦ ἸΠαυροποτάμου. ἐστρα-- 

τήγεε δὲ τούτων μὲν Κωνσταντῖνος ὃ “σὰν, ἐχείγων δ᾽. ὃ πρω- 
ἰὐτοστράτωρ. εἴλήφεσαν τοίνυν χἀνταῦϑα τὸ χράτος οἱ ἐναντίοι. 

τῶν δ᾽ ἡμετέρων πεπτώκασι μὲν ἐν τῷ πολέμῳ οὐ πλείους τῶν 

δέκα στρατιωτῶν" ἑάλωσαν δὲ τῶν ταξιάρχων οἱ πλείους μετὰ 

τοῦ στρατηγοῦντος “σάν. οἱ δ᾽ ἕτεροε γυμνωθέντες δυστυχῶς F 

τὴν ἐπὶ τὸ Βυζάντιον ἐπανήεσαν. ἰδὼν δὲ ὁ νέος βασιλεὺς κατὰ 
(5 ῥοῦν τοῖς αὐτοῦ κινήμασιν ἑπομέγην τὴν τύχην, τὰ κατὰ Κιμχεδο--: 

γίαν xui Θράκην πάντα καταστησάμενος ὡς αὐτῷ γε ἦν βουλο- 

μέγῳ ἐπὶ τὸ Βυζάντιον μεσοῦντος ἔαρος ἔσπευδε καὶ αὐτὸς, μὴ 

φϑάσαντες ἐντὸς ὃ τῶν Βουλγάρων στρατὸς εἰσπηδήσωσιν, ἔπειτα 

μήτε στρατὸν ἀνάλογον ἔχουσαν εὑρηκότες τὴν βασιλείουσαν καὶ 
ἄλλως πεπονηκυῖαν ἰδόντες ἐκ τοῦ λιμοῦ, ὃν ὃ τῶν Βενετικῶν 

τηνιχαῦτα στόλος προὐξένησε, κατασφάξωσι τόν τε βασιλέα καὶ P. 255 

πᾶσαν εἰπεῖν ἡλικίαν καὶ μίαν ἀρχὴν καταστήσωσι τῷ σφῶν αὖ- 

τῶν ἀρχηγῷ τὴν ἀπὸ Βυζαντίου μέχρι τοῦ Ἴστρου " ἢ εἰ μὴ τοῦτό 

γε δυνηϑεῖεν, ἀλλ᾽ οὖν τό γε δεύτερον δύναμιν αἰφνίδιον τῷ 


7. ἑβδομάδος W. 10. xavr.] καὶ ταῦτα W. 


Athenis degens, patriae me praeferre non recusat, eum ego argento eme- 
rim, amicitia vero mea non item, Si quis autem propter patriam me odit, eum 
ego quidem ut arcem et murum et navale et fossam oppugno ; sed tamen virtutem 
eius admiror, et urbem propter eam possessionem fortunatam iudico." Sed 
haec postea. Nunc eo redeundum est, unde digressi sumus. (V.) Initio 
veris, sexta videlicet hebdomade sanctae Quadragesimae, praelium comuni- 
serunt. utriusque Imperatoris exercitus ad Mauropotamum, hinc Constan- 
tino Asane, inde Protostratore duce, Atque illic quoque aé&versarii vice- 
runt. E nostris autem in acie ceciderunt milites non amplius decem, "Tri- 
buni plerique una cum duce Asane capti. Caeteri spoliati Byzantium infe- 
licter pervenerunt. Junior igitur lmperator, fortunam videns conatibus 
suis obsecundantem, rebus per omnem Macedoniam et 'Thraciam suo arbi- 
trata ordinatis medio vere Byzantium et ipse properat, ne Bulgericus ex- 
ercitus prior in Urbem introrumpat; tum eandem nec iusto exercitu muni- 
tun, et fame praeterea, quam illo ipso tempore Veneta classis attulerat, 
laborantem nactus, Imperatorem cum omni aetate mactet, unumque et conti- 
nuum Imperium suo duci a Byzantio usque ad Istrum efficiat: aut si id non pos- 
it, saltem seniori Imperatori novis viribus derepente additis, iuniori ipsi 


416 NICEPHORI GREGORAE 


A. M. γηραιῷ βασιλεῖ παρασχόντες ἄβατον αὐτῷ δὴ τῷ νέῳ τοῦ λοιποῦ 
ὉΠ τὴν ἐπὶ τὸ Βυζάντιον καταστήσωσι, κἀνταῦϑα περὶ τὸ τῆς σπου- 
6836 δῆς ἁπάσης συμπέρασμα τὸ σκάφος αὐτῷ τῆς τύχης ἀνατραπείη, 
p An πάσας τὰς τῶν δρόμων ἐκείνων ἐλπίδας ὑποβρυχίους nno. 
Βἔτυχε τοίνυν τρεῖς ἐν ταὐτῷ κινδύνους 7j ταλαίπωρος αὕτη uc-5 
γαλόπολις ϑεασαμένη τότε, οὃς κατὰ μέρος λέξοντες ἤχομιν. 
(d.) Νῆες μακραὶ τετταράχοντα παρὰ Βενετικῶν δπλισϑεῖσαι 
λαμπρῶς τὸν ἔχπλουν κατὰ τῶν ἐν τοῖς Γαλάτου Γεννουϊτῶν ἐποιή- 
σαντο, μὴ βουλομένων μεϑ'᾽ ἡσυχίας ἀποδιδόναι τὰ χρήματα, 
ὅσα παρὰ φορτίδος νεὼς αὐτῶν πειραταὶ Γεννουΐῖται περὶ pica 
που τὰ πελάγη τῆς κάτω ϑαλάσσης βιαίως ἀφείλοντο. καὶ ἐλϑοῖ- 
σαι Gi μὲν δύο καὶ τριάκοντα ἐσέπλευσάν τε ἐς τὸ πρὸ Βυξαντίου 
Κέρας καὶ ἔστησαν ἑαυτὰς μετωπηδὸν ἐς ἐπαγγελέαν πολιορχίας 
τῶν ἐν τοῖς Γαλάτου Γεννουϊτικῶν, εἰ ἀναβάλοιντο τὴν τῶν yor- 
μάτων ἀπόδοσιν" ai δ᾽ ὀχτὼ παρεφύλαττον ἀνιοῦσαι τὼν 2000 
τοῦ Ἱεροῦ πορϑμὸν, ὃν δὴ τοῦ Πόντου καλοῦσιν αὐχένα. ἔνϑα 
στρογγύλας τέτταρας ναῦς εὑρηκότες πρὸς ἔχπλουν ἑτοίμους ἐχρά- 
Drzcár» τε καὶ δύναμιν αὐταῖς ἐνεβίβασαν xal xarà τῶν ix τοῦ 
V. 307 Πόντου καταγομένων Γεννουϊτιχῶν ὁλκάδων καὶ ταῦτας ὁπλίσαν- 
τες ἔστησαν. ἦν οὖν ἡμερῶν ὀλίγων ἰδεῖν τοσαύτας δλχάδας ἁλού- 9) 
σας Ῥωμαϊκὰς ὁμοῦ καὶ “ατινικὰς, ὡς πεπληρῶσϑαι τούτων 
πάντα μιχροῦ τὸν πορϑμόν. ἡλίσκοντο γάρ σφισιν ὁμοῦ xai 'Ῥω- 
μαίων δλκάδες, μὴ λάϑωσι δι᾿ αὐτῶν παραῤῥυέντες καὶ “ζατίνων 
Ἑ συχνοί. καὶ συνέβαινεν οὕτω τῆς σιτοπομπίας ἀποκλεισϑείσης 
λιμὸν τοῖς Βυζαντίοις ἐγγίνεσϑαι οὐ μικρόν. διήρκεσε γὰρ τὸ τῆς ὃ 
19. Γεννουϊτῶν W. 


deinceps aditum Byzantii intercludat; ut cum omnium votorum finem paene 
jam adeptus fuerit, naufragium faciat, ac post tot demum cursus spes suis 
omnes ita submersas abiiciat. Accidit itaque, ut infelix isthaec urbium 
princeps tria simul pericula experiretur, quae singulatim  exponemos. 
(VI.) Quadraginta longae naves a Venetis splendide armatae contra Ge- 
nuenses, qui Galatae habitabant, missae sunt; propterea quod ii pecs- 
niam, quam Genuenses piratae in medio infero mari ab oneraria Venete- 
rum nave per vim abstulissent, bona gratia restituere recusabant. Ac duse 

uidem et triginta in sinum Ceratinüm qui Byzantio praetenditur invectae 
rontes obverterunt, Genuensibus Galataeis obsidionem minitantes, si pecu- 
niae restitutionem differrent. Octo reliquae progressae ulterius fretum, quod 
est ante Hierum, custodiebant, quod Ponti collum appellant. Ubi quatuor ro- 
tundas naves ad solvendum paratas nactae ceperunt, easque copiis impositis 
contra Genuenses onerarias, quae ePonto remeabant, armarunt. intra paucos 
igitur dies tot Romanas et Latinas onerarias captas videres, ut totum paene 
fretum iis compleretur. Capiebant enim una etiam Romanas naves, ne malti 
Genuensium in eas recepti clanculum evaderent. lta factum, ut frumen- 
tatione interclusa fames Byzantios non parva vexaret, lNam ea obsidio dies 








HISTORIAE BYZANTINAE IX. 6. 417 


τοιαύτης πολιορκίας ἔχρε πεντεκαίδεκα ἡμερῶν, dy αἷς πόλεμος — A. 
μὲν οὐκ ἐγίγνετο. οὐ γὰρ ἀπελέγοντο τὴν τῶν ζητουμένων χρη- 1 : 
μάτων οἱ Γεννουῖται ἀπόδοσιν" ἀλλ᾽ ὑπισχνοῦντο μὲν, ὑὕπερετί- 1399 
Sero δέ" τοῖς δὲ Βενετικοῖς ἥκιστα τῶν δυνατῶν ἦν ὅλως dna. Unp- Andron, 
δγιέγαι κενούς. ἦσάν γε μὴν οὐδένες, οὖς οὗ μάλα ἐξέπληξεν ἡ : 
τῶν Βενετιχῶν εὐταξία xol ἢ μετὰ δικαιοσύνης μεγαλοπρέπεια. 
οὐδὲ γὰρ ἠξίωσε τῶν πάντων ἐχείνων οὐδεὶς ἐξελϑὼν ἀφελέσθαι 
τι τῶν ἁπάντων ἄνευ τιμῆς ἀργυρίου, καὶ ταῦτα τοσούτου παμ- 
πληϑοῦς τε καὶ σύρφακος ὄχλου συνόντος. ἀλλ᾽ ἦσαν ἅπαντες 
10zgüc τὴν τῶν ἀρχόντων ἐξουσίαν ἑπόμενοι, καϑάπερ ποιμέσι τὰ 
ποίμνια. καὶ ἦσαν ἀνὰ πάσας ἐκείνας τὰς ἡμέρας ἱστάμενοι ἐπὶ 
τῶν νεῶν, μηδαμῶς ἐνδιδόντες πρὸς τὴν ἀχμὴν ἐκείνην τῆς τοῦ 
ἡλίου φλογός. τὰ δὲ τῶν Ῥωμαίων ἀκάτια κατὰ πλῆϑας περιε- 
χύχλουν αὐτοὺς, πᾶν ὅ,τι χρειῶδες ἐτύγχανέ σφισιν ἀφϑόνως P, 956 
1δχομίζοντα xal ἀντιλαμβάνοντα πλείονα ἢ ἐχρῆν τὸν μισϑόν. 
ἀλλ᾽ οὐδὲ τῶν ἁλισχομένων ἐχείνων νεῶν ἁπασῶν τοῦ πληρώματος 
ἐλυμήναντο τὸ παράπαν οὐδέν. ἦν γὰρ τῶν μὲν πλήρωμα σῖτος 
xol χριϑὴ, τῶν δὲ ὄψων ταρίχη, ὁπόσα γεωργοῦσι λίμναι Κω-- 
παῖδες τε καὶ Ἰαιώτιδες καὶ ποταμοὶ Τανάϊδες. ἀλλὰ διετήρησαν 
830 ἐς τἀχριβὲς ἀλώβητα, ἕως ἀπολαβόντες τὸ χρέος ἀπέδοσαν &nav- 
τα. ἕν μὲν δὴ τοῦτο δεινὸν ἐπέστη τότε τῇ πόλει, δεινότερον d^ 
ἂν ἦν, εἰ καὶ εἷς πέρας προὔβαινον τὰ λαϑραῖα βουλεύματα. ὃ γὰρμ 
βασιλεὺς ἔξωϑεν πρεσβείαν πρὸς αὐτοὺς χρύφα ἀπεστάλχει χρήμα-- 
τα ὑπισχνούμενος, εἶ συνεργοὶ συνεσχιασμένοι γέγαιντό οἱ πρὸς τὴν 
17. τῶν] τὸ W. 


quindecim duravit, quibus praelium factum non est. Neque enim postula- 
tam pecuniam reddere Genuenses recusabant; sed cum pollicerentur, dif- 
ferebant. Veneti autem nullo modo vacui abire poterant. Caeterum nemo 
erat, cui non admirationi esset Venetorum disciplina militaris et cum aequi- 
tate magnificentia. Nemo enim omnium illorum quicquam cuiquam ádimere 
nisi pecunia data sustinuit, idque cum tanta et promiscua turba cum eis es- 
set. Enimvero parebant omnes magistratibus suis, ut pastoribus oves, et 
omnes dies illos in navibus stabant, solis ardori, qui tunc vehementissimus 
erat, minime cedentes. Romanarum vero navicularum magna multitudo 
circumiens sbunde eis quicquid erat opus afferebant, et ab iis vicissim 
maius, quam uo debebatur, pretium accipiebant. Sed neque iis rebus, 
quibus captae illae naves plenae erant, ullum omnino detrimentum attule- 
runt. Krant autem plenae aliae frumento et hordeo; aliae salsamentis, 
quot et qualia Copaides et Maeotides paludes, et Tanais fluvius, suppedi- 
tant. Sed ea prorsus illaesa religiose conservarunt, donec recepto debito 
omnia restituerunt. Ac unum quidem hoc periculum Urbi tunc supervenit. 
Gravius autem fuisset, si arcana consilia successum habuissent. Foris 
quippe Imperator missa ad eos legatione pecuniam ipsis promiserat, si oc- 
culti sibi ad Urbem capiendam adiutores essent. yero factum non est, 
Nicephorus Gregor. Vol. 1. 27 


C. 





418 NICEPHORI GREGORAE 


A. M. τῆς πόλεως ἅλωσιν. τοῦτο μὲν οὖν οὖκ ἐγεγόνει, εἴτε μὴ δεξαμέ- 

6791 ων τῶν Βενετικῶν τὴν τοιαύτην πρεσβείαν, εἴτε o0 ῥάδιον εἶναι 

6836 τοῦτο συννενοηκότων διὰ τὸ συνεχέσι φρουροῖς πεπυργωμένον εἶναι 
ar EL τεῖχος ἅπαν ὁμοῦ καὶ τὰς πύλας τῶν Βυζαντίων. (Z-) Δεύτε- 

C gov δὲ τῶν περιστάντων τότε τῇ πόλει δεινῶν, τρισχιλίους ἱππέας 5 
κατὰ τὰ ξυγκείμενα ὃ τῶν Βουλγάρων ἀπολεξάμενος ἀρχηγὸς συμ- 
μαχήσοντας ἀποστέλλει τῷ βασιλεῖ κατὰ τοῦ νέου βασιλέως " οἷς 
δὴ προστεταγμένον ἦν, ὡς ἐϑρυλλήϑη παρ᾽ ὡντινωνοῦν, εἰ ἀδείας 
ἐπιτύχοιεν προσηκούσης, νεωτερισμόν τινα διαπράξασϑαι περὶ τὸ 
Βυζάντιον. ἄλλ᾽ ἐληλυϑόσιν οὐ συγκεχώρηταί σφισιν ἐντὸς yevé- 10 

θσϑαι πυλῶν, πλὴν ἢ μόνῳ τῷ σφῶν στρατηγῷ, διὸ καὶ παρεκ- 
κλίναντες ἐστρατοπεδεύκασι περὶ τόπον σταδίους ἀπέχοντα τῆς 

d βασιλευούσης πέντε καὶ ἐννενήχοντα. (H.) ᾿Αλλὰ μιᾷ ἡμέρᾳ πρό- 

τερον ἐξιππασάμενος ὃ νέος βασιλεὺς μετ᾽ ὀλίγων πάνυ τενῶν 
ἧκεν ἐξ ἀφανοῦς ἀϑρόως εἰσπηδήσων ἐς τὸ Βυζάντιον. αἰσϑομέ- 15 
vw» δὲ τῶν πυλωρῶν ἀπεχλείσϑη, ὡς ἐντεῦϑεν ἀναγκασϑέντα 
E δεῖσϑαι τοῦ βασιλέως καὶ πάππου ϑερμῶς καὶ ὑπισχνεῖσϑαι πρὸς 
ἅπαν ὑπείξειν τὸ προσταττόμενον, ὡς εἷς τῶν ἀργνρωνήτων, πρίν β 
τι γενέσϑαι τῶν ἀπευχτῶν ϑατέρῳ δυοῖν, οὕτω κορυφωϑ εἔσης 
τῆς μεταξὺ μάχης. ἀλλ᾽ αἱ τῶν Βουλγάρων ἐλπίδες χουφίζουσαιῷ 
τὴν τοῦ γηραιοῦ βασιλέως ἔτε ψυχὴν οὖκ εἴων συνϑέσϑαε ταῖς | 
V. 208 ἐχείγου δεήσεσιν. ἔπειτα οὐδὲ πιστεύειν εἶχεν αὐτῷ καθαρῶς ἐκ 
Ἑ πολλῶν τῶν προειληφότων. τούτων μὲν δὴ τριῶν περιστάντων 
τότε κινδύνων τῇ πόλει οὐδεὶς τοῦ oxonovuérov τετύχηκε τέλους. 


Φ ; 
8. καὶ εἰ Α. 18. ἐνενήκοντα W,, ἕννεν. A. 


sive repudiata ἃ Venetis legatione tali, sive quod eam rem hand facilem 
esse cernerent, cum continentibus praesidiis moenia et portae Byzantiorum 
munitae essent. (VIL) Alterum Urbis periculum foit, cum Bulgarorom 
princeps seniori contra iuniorem tria millia delectorum equitum subsidio ex 
ὑπὸ misisset, quibus mandatum , nescio quibus auctoribus, ferebatur, wt 
ta opportunitate res novas in Urbe molirentur. Sed ii cum advenissent, 
Intra Urbis portas non admissi sunt, quas ingredi nemini nisi eorum duci pet- 
missum est. Quamobrem inde declinarunt , &c circa locum stadiis quinque 
et nonaginta ab Urbe distantem castra posuerunt. (VIII.) Pridie vero eus 
diei i',5ior Imperator equitando pro cum paucissimis hominibus ex oc- 
culto advenerat, subito impetu in Urbem irrupturus. Sed snimadverso eixs 
conatu a custodibus exclusus fuerat. Quae res eum subegerat, ut vehementer — 
avum Imperatorem oraret, ac ipsi polliceretur, se quicquid is iussisset dice — 
andientem fore perinde ac mancipium, potius quam ut alterutri aliquid gravius 
accideret, eo discriminis ventum esset. Sed Bulgarica spes, senioris ani- 
mum adhuc erigens, precibus eius nullum relinquebat locum. Deinde plane illt 
fidem habere ob illa multa, quae praecesserant, non poterat. 'Tres igitur hae 
calamitates Urbi tunc minitatae sunt; nec ulla tamen ad exitum est per- 











HISTORIAE BYZANTINAE IX. 6. 419 
(8.) Ὅ ye μὴν βασιλεὺς ὃ νέος ἄρας ἐντεῦϑεν ἀπήει, σφοδρῶς Α. Ο. 


ἀνιώμενος πρὸς τὴν ἀωρίαν τῶν βουλευμάτων, καὶ τὴν οὕτω συμ- 1585 
βᾶσαν τῶν πραγμάτων ἐμέμφετο περιπέτειαν καὶ οἷον εἰπεῖν ἀπε-.- 1898 
γνωκότι ἐῴχει" xal προελϑὼν κατέλυσε παρὰ χωρίῳ τινὶ “4ὀγους ον. Ἀπύτου, 
δἐπικεχλημένῳ. ἐκεῖϑεν διαπρεσβεύεταε πρὸς τὸν στρατηγὸν τῶν 
Βουλγάρων, ἀγχοῦ που στρατοπεδεύοντα " καὶ δῶρα τὰ μὲν ἤδη P. 257 
πέπομφε, τὰ δὲ ὑπισχνεῖται, εἰ λαβὼν τὸν οἰχεῖον στρατὸν ἐπὶ 
τὰ οἶκοι ἀναχωροίη. καὶ συνθέμενον πρὸς εὐωχίαν καλεῖ μετὰ τῶν 
αὐτοῦ ταξιάρχων’ καὶ τῇ ὑστεραίᾳ ψυχαῖς ἡδομέναις οἴκαδε 
10 προὔπεμψε. ι 
ς΄. Τούτων οὕτως ἐχόντων αὐτομολοῦσι πρὸς βασιλέᾳ τὸν 
νέον περὶ τὸ δηλωθὲν χωρίον στρατοπεδεύοντα δύο τινὲς τῶν τοῦ 
τείχους τῆς βασιλευούσης φρουρῶν, ὄνομα Κάμαρίς τε καὶ Ka- 
 στελλάνος, τεκτονιχήν τινα μετιόντες τὴν τέχνην" οὗ καὶ ànola- 
15 βόντες τὸν βασιλέα μηδενὸς ἄλλου συνόντος πλὴν τοῦ μεγάλου 
δομεστίχου Καντακουζηνοῦ διαλέγονται περὶ προδοσίας καὶ ἀπαι- 
τοῦσιν ἐγγράφους ὑποσχέσεις χρημάτων ὁμοῦ καὶ κτημάτων ἀφϑό- 
νων. ἃ δὴ πάντα λαβόντες ῥᾳδίως καὶ διδάξαντες τὴν ὦραν καὶ Β 
τὸν τρόπον αὐτοὶ μὲν ἐπανῆκον ἐς τὴν ὑστεραίαν δέει τοῦ μὴ ἐς 
90 ὑποψίας ἐμπεπτωκέναι τοῖς ἐκ γειτόνων. ὃ δὲ βασιλεὺς τέτταρας 
σεεριμείνας ἡμέρας ἐκεῖ κλίμακα διὰ μηρίνϑου χατεσχευάκει, ὁποίας 
xal περὶ τὸν ἱστὸν ai μέγισται αἰωροῦσιν ὁλκάδες. τῆς δὲ κυρίας Α. C. 1828 
ἐληλυϑυίας νυχτὸς οἱ μὲν προδόται ὥνιον εἰληφότες ἐξ ἑσπέρας Irict-11 


die Maii 23 
οἶνον πολὺν ἄκρατον πίνειν παρεῖχον τοῖς γείτοσι τῶν φρουρῶν, C 


ducta, (IX.) Enimvero iunior Imperator irrita consilia sua. gravissime do- 
lens, et 3llum, qui tunc inciderat, rerum eventum aegre ferens, quasi de- 
sperant similis inde discessit; atque ultra progressus ad locum quendam 
divert, cui Logus nomen est. Inde ad Bulgarorum ducem, qui castra 
in propinquo habebat, legatos mittit; ac dona eidem partim iam nunc per- 
ferri curat, partim in futurum promittit, si copias suas domum reducat. 
Assensum ad epulas invitat cum tribunis, eosque postridie laetos domum ver- 
sus abeuntes prosequitur. 

6. Quae cum ita se haberent, duo custodes moenium Urbis ad íunio- 
rem Imperatorem , in eo quem diximus loco castra habentem , transfugiunt, 
nomine alter Camaris, alter Castellanus, fabrilem quandam artem exercen- 
tes: qui seducto Imperatore, on e arbitris remotis, Cantacuzeno m&- 
&no Domestico excepto, de proditione verba faciunt et scriptas pollicita- 
tiones pecuniarum ac possessionum amplarum exigunt. Quibus facile im- 
petratis, et hora et ratione rei geren indicata, ipsi quidem veriti, ne 
vicinis suspecti essent, postridie redeunt. Imperator vero quatuor dies ibi 
cunctatus scalas e funibus confecit, quales sunt ene, quae in maximis onerariis 
circa malum suspenduntur. Cum destinata nox adesset, proditores vesperi 
multum vinum mercati vicinis excubitoribus merum bibendum dederunt, ut 








420 . NICEPHORI GREGORAE 


A. M, ὡς ἐντεῦϑεν εἷς ὕπνον: τραπέσϑαι πάντας βαϑύτατον καὶ μηδὲν 
ΟΕ “πλὴν τοῦ ἀναπνεῖν ἀπεοιχέναε νεκρῶν. περὶ δὲ μέσας νύχτας ἥχου- 
6886 σιν οἱ τὴν χλέμακα φέροντες παρὰ τὸ τεῖχος" ἣν εὐθὺς ἀνιμή- 
ἵν. neo σαντο σχοῖνον χαλάσαντες ἄνωθεν οἱ προδόται, di^ ἧς καὶ ἀνή- 
| γαγον τῶν ἔξωθεν ὁπλιτῶν ὀκτωκαίδεκα " οἷς καταβεβηκόσιν ix-5 
μοχλεῦσαε ῥᾳδίως τὴν τοῦ Ῥωμανοῦ καλουμένην ξυμβέβηκε πό- 
Ag», καὶ λοιπὸν ἀκωλύτως στρατὸς εἰσεχώρει ξύν γε τῷ βασιλεῖ. 
D(B.) ᾿41λλ᾽ ἐκεῖνο μιχροῦ με παρέδραμε. δόντος γὰρ ἤδη τοῦ 
ἡλίου καὶ τῶν Βυζαντίων πυλῶν κλεισϑεισῶν ἧκέ τις καὶ τῶν 
V. 909 ἔγγιστα χωρίων τῷ δρόμῳ ἀσθμαίνων" καὶ κρούσας τὰς παρὰ 10 
τῇ Γυρολέμνῃ πύλας ἐκπληκεικώτερον ἐκάλεε τινὰ τῶν ἔνδον " καὶ 
P. 258 ἐλθόντι ἑωρακέναι ἔφασχε πρὸ βραχέος πολλούς τινας τῶν τοῦ 
γέου βασιλέως σπουδῇ προσελαύνοντας πρὸς τὰ περὶ τὸν Ῥωμα- 
γὸν τείχη τῆς πόλεως. ὅπερ ἀχουσϑὲν τῷ βασιλεῖ φόβον ἐνέβαλε 
πλεῖστον xal ϑόρυβον ἐνεποίησε λογισμῶν. καὶ ἔδοξεν ἀνοίξαντι 15 
συχνοὺς τῶν στρατιωτῶν ἐξαποστεῖλαι, φύλακας περιπόλους τοῦ 
χερσαίου γενησομένους τείχους ἀπὸ ϑαλάττης ἄχρι ϑαλάττης. ἀλλ᾽ 
ó μέγας ἐμποδὼν γεγένηται λογοϑέτης, ἀνάξιον elvat φήσας με- 
Β γαλοπρεπέσι φρονήμασιν, ἐνδιδόναι πρὸς οὕτω σμικροπρεπεῖς 
ἀκοὰς καὶ φήμας ἀγεννεῖς. Hj γὰρ μὴ εἶναι τὸ λαληϑὲν ἀληϑὲς, 
ἢ μωρὰν εἶναι τὴν ἐπιχείρησιν, τοφούτοις ὅπλοις τῶν τε πυλῶν 
ὁμοῦ καὶ τῶν τειχῶν πεφραγμένων. ταὐτὸν γὰρ πείσονται, εἶ τῇ 
εἰσόδῳ νῦν ἐπιχειρεῖν ἐϑελήσαιεν οἱ πολέμιόε, ὅποῖον καὶ οἱ πρὸς 


κέντρα λακτίζοντες. ταυτὶ δ᾽ ἔφασκεν οὗτος, εἴτε διὰ τὸ ἀδαὴς 


19. σμικροπρεπεῖς À., μικχρ. . 48. νῦν add. A. 


ΒΟΙΏΠΟ gravissimo omnes oppressi, respiratione excepta, nihil differrent a 
mortuis. Media nocte adsunt qui scalas ad moenia apportent, quas mox 
fune demisso attraxerunt proditores, ac per eas subvectos octodecis arema- 
tos introduxerunt; qui deinde, cum in Urbem descendissent, portam quae 
Romani dicitur facile demoliti sunt, ut Imperator cum exercitu, prohibente 
nemine, ingrederetur. (Il.) Sed illud paene me praeteriit. Post selis occa- 
sum, Byzantii portis clausis, quidam e proximis agris anhelans accurrit, 
et Gyrolimnae porta vehementius pulsata aliquem eorum qui intus erant 
evocare coepit, et ei qui venisset dixit, vidisse se paulo ante ex iumio- 
ris Imperatoris exercitu complures, qui ad Urbis moenia Romani por- 
tae vicina cum festinatioue progrederentur. Quae res audita terrorem 
ὲ Imperatori maximum incussit ac ejus animum variis cogitationibus pertur- 
bavit. Unde visum ipsi, porta aperte; quam plurimos milites emittere, qui 
terrestria moenia ἃ mari usque ad mare custodiendo circumirent. Sed ma- 
gnus Logotheta impediit, indignum esse magno animo inquiens, tam levi ra- 
more et ignobili fama commoveri: aut enim falsum esse noncium, ant stul- 
tum esse conatum tam paucorum, cum et moenia et portae tot armis septae 
sint Idem enim hostibus, si ii nunc ingredi conentur, usu venturum, 
quod contra stimulum calcitrantibus, Haec vero dicebat vel ut rei milita- 


HISTORIAE BYZANTINAE ΙΧ. 6. 421 


στρατιωτιχῶν εἶναι πραγμάτων, εἴτε τοῦ ϑεοῦ σφήλαντος τὴν Α. C. 
τούτου διώνοιαν, ἵνα καὶ πέρας ἡ κυρωϑεῖσα ἄνωθεν ψῆφος σχοίη 
κατὰ τοῦ γηραιοῦ βασιλέως καὶ τῶν τούτου πραγμάτων. (Γ.) Οὔπω 1898 
τὸ τρίτον τῆς νυκτὺς παρεῤῥύη xal συχνοὶ παρὰ τὰς πύλας αὖϑις ^P. Αρήζοι, 
δτῆς Γυρολίμνης ἦχον ἀγροῖχοί τινες ἐκ τῶν προαστείων τῆς Bv-C 
ζαντίδος καὶ πολὺν ἐδήλουν τοῖς φύλαξιν ἀϑροίζεσϑαι ὅμιλον 
ἔξωϑεν παρὰ τὰς πύλας τοῦ Ῥωμανοῦ. ὅπερ αὖϑις εἰς τὰς βασε- 
λικὰς ἀκοὼς ἀνενηνεγμένον εἷς φόβον καὶ ϑόρυβον ἤγαγε πλείονα * D 
. wal τραχυτέρᾳ χρησάμενος τῇ φωνῇ πρὸς τὸν μέγαν ἔφασκε λογο- 
10 ϑέτην" ,,ἔοικας, ἄνϑρωπε, σιδήρου φύσιν εἰληφέναι. διὰ γὰρ 
τοῦτο καὶ ἀδεῶς ἔχεις τῶν λογισμῶν καὶ οὐκ ἐπαισϑάνῃ τῶν περι- 
στοιχιζόντων ἡμᾶς ἄρτι κινδύνων. ἢ οὐχ ὁρᾷς, ὡς οὐκ ἐᾷ με τὸ 
πρᾶγμα καϑῆσϑαι, μηδὲ καταδαρϑάνειν" ἀλλ᾽ ὥσπερ τις loyv- 
ὸς πάταγος ὃ τοῦ ἐγγόνου μου ϑόρυβος κροτεῖ μου τὰς áxodc- 
15 καὶ συγχεῖ μου τὴν διάνοιαν καὶ δεινῶν μοι πέλαγος ἔῤῥωγε, τάς R 
γε φρένας τινάττων συχνὰ xal κυχῶν καὶ βυϑίζων μου τὴν καρ- 
δίαν;᾽ ὅδ᾽ ἄντικρυς Παχκαβαῖος ἦν, τοῖς προτέροις ἐμμένων 
δόγμασι καὶ περιφρονῶν τὰ λεγόμενα, καϑάπερ τις προβλὴς ϑα-: 
λάττιος" ὥστε καὶ ἀναστὰς ἀπἥει καϑευδήσων, ἔργῳ δεικνὺς ὡς ὦ 
90 μάταιος ὄχλος καὶ οὐδὲν ἰσχυρὸν τὰ πρὸς πολεμίων ἔξωϑεν δρώ- 
μενα. (4.) Ὁ δὲ βασιλεὺς μόνος ἀπολειφϑεὶς καὶ οὐκ ἔχων πλὴν Ε 
τῶν οἰκειαχῶν μειρακίσχων ἕτερον, ᾧ κοινωνήσει τοῦ πάϑους, 
ἐπὶ τῆς βασιλιχῆς καὶ αὐτὸς ἑαυτὸν κατέκλινε κλίνης, μηδὲν τῶν 
ἱματίων ἐκδύς " ἀλλ᾽ ἅμα τούτοις καὶ ὅλην ἐνδεδυμένος σαφῆ τὴν 
25 ἀπόγνωσιν ἔκειτο μεμερισμένος πιχροῖς καὶ ἀλλεπαλλήλοις Aoyt- 
ris ignarus, vel quia Deus ipse mentem eius subverterat, ut sententia con- 
tra seniorem Imperatorem et contra res eins divinitgs lata tandem rata esset. 
(1II.) Nondum tertia parte noctis elapsa denuo complures rustic e subur- 
biis Byzantii ad Gyrolimnae portam adsunt et custodibus indicant, ma- 
gnam hominum multitudinem foris ad Romani portam convenire, Quod rur- 
sus ad Imperatoris aures perlatum eius metum ac trepidationem auxit. ]ta- 
que asperiore voce Logothetam increpans: ,,Videris," inquit ,,homo fer- 
yeus esse factus , qii adeo securus sis, nec pericula quae nos circumstant 
sentias. Nonne vides rem eiusmodi esse, ut me nec sedere nec dormire pa- 
tistur ? Nepotis enim tumultus aures meas tanquam vehemens aliquis fra- 
gor personat meumque perturbat animum, et exundant in me quidam veluti 
terrorum fluctus, qui et mentem subinde concutiunt et cor agitatum de- 
mersumque obruunt." Verum ille Machabaeus erat, eue in priore sen- 
tentia permanene nuncios illos uti rupes marina contennebat. Proinde sur- 
rexit cubitum iturus, οἱ re ipsa ostenderet, inanem esse hostium laborem, 
ac nullam vim habitura es, quae illi foris agerent. (IV.) At Imperator solus 
relictas, nec quenquam habens, quicum dolorem suum communicaret prae- 
ter domesticos escentulos, in suum lectulum et ipse incubuit. In quo 
nulls veste exuta, sed extrema insuper desperatione induta, animo crebria 


« 





412 ᾿ NICEPHORI GREGORAE 


À. M. xarà τοῦ γηραιοῦ βασιλέως καὶ κατορχουμένην οὕτω τὰ πρά- 
ey γματα ἐδεδίει περὶ ἑαυτῷ μάλιστα πάντων αὐτὸς, τε καὶ μάλιστα 
6836 πάντων αὐτὸς χοινωνῶν τῷ βασιλεῖ ῥητῶν καὶ ἀποῤῥήτων καὶ 
jpeg γνώμης xal πράξεως πάσης. διὸ καὶ σύννους τις ἦν καὶ ἐμμέ- 
Douvog ἀεὶ xal τῶν μελλόντων πλήρης, o9 μάλα τοι δεξιὸν τὸ 5 
μέλλον σκοπούμενος ἐπιόν. ἐν μιᾷ γοῦν τῶν νυκτῶν ἔδοξεν ἀλλό-- 
V. 905 κοτόν τινα ϑεάόσασϑαι ἄνθρωπον ἐπισεάντα oi κειμένῳ, ἀτεχνῶς 
λωποδύτῃ τινὶ καὶ ἀγρίῳ λῃστῇ ἐοικότα τὴν χεῖρά τε ἐμβαλόντα, 
P. 958 ἀφελέσθαι τοῦ προσκεφαλαίου τὰς τοῦ ϑαλάμου κλεῖδας, ἐν ᾧ 
τά τε ἔπιπλα καὶ οἱ πολυτελεῖς ἔχειντο λίϑοι καὶ ὅσα τῶν χρημά- 10 
τῶν αὐτῷ περιῆν. τὸν δὲ βίᾳ τὸν ὕπνον ἀποτινάξασϑαι καὶ ϑο-- 
οὔβου μεστὸν ἐγερϑέντα βοᾷν καὶ τοῖς ϑεράπουσιν ἐγχελεύεσθϑαε 
διώχειν τὸν λωποδύτην, μὴ φϑάσῃ διαδρὰς μετὰ τῶν χρημάτων. 
ἐλελήϑει γὰρ αὐτὸν ἐνύπνιον εἶναι τὰ φαντασϑέώτα καὶ οὐχ ἀλή-- 
ϑειαν. τῶν δὴ ϑεραπόντων διανιστάντων εὐθὺς καὶ τὰς ϑύρας 15 
κεχλεισμένας εὑρόντων καὶ διαβεβαιωσάντων φαντασίαν εἶναι τὸ 
Β πρᾶγμα καὶ μεϑημερινῶν φροντίδων βλάστημα, μόλις εἰς ἑαυτὸν 
ἐλθὼν ϑερμότατόν τινα στεναγμὸν ἐκ βάϑους ἀνέπεμψε καὶ οὗ 
τοσοῦτον μεϑημεριγῶν φροντίδων βλάστημα τὸ φανϑὲν ἔχρινεν, 
ὅσον μαντείαν τινὰ καὶ προαναφώνησιν τοῦ μέλλοντος καταλήψε- 20 
σϑαι τὸν οἰχεῖον οἶχον ἀφανισμοῦ. ὅϑεν ἡμέρας γενομένης τὰ 
πλείω τῶν χρημάτων ἀφελόμενος τῆς οἰκίας, ἅτε ἀπεγνωσμένης 
C709, διεμέρισέ τε καὶ τῶν φίλων τοῖς πιστοτάτοις λάϑρα ἐδεδώ- 
xe φυλάττειν αὐτῷ. ὃ δὲ τὴν γυναῖκα καὶ τὰς ϑεραπαινίδας περὶ 
τὸν οἶχον ἀφεὶς αὐτὸς περὶ τὰ βασίλεια ἀπρόΐτον τοῦ λοιποῦ τὴν 95 


postquam seniorem Imperatorem et Rempublicam vidit fortuna iniqua ac 
puoterva eonflictari, omnium maxime sibi timuit Pgeippe quicum ille omnia 

icenda tacendaque communicaret et sine quo nihil decerneret aut ageret. 
Quare tristis et sollicitus semper erat et futurorum plenus, quorum exitum 
sibi parum felicem fore praevidebat. Quadam igitur nocte novam ignoti ho- 
minis formam videre visus est sibi iacenti astantem , praedoni et agresti la- 
troni persimilem , qui manus sibi iniiceret, εἰ de cervicali claves cubiculi 
eripere vellet, in quo supellex et gemmae repositae erant et quicquid 
opum habebat, Somno autem vi excusso totus adhuc trepidans quamquam 
expergefactus inclamavit famulos, ut praedonem persequerentur, ne una 
cum pecunia effugeret. Ignorabat enim visa illa somnium esse, non rem ve- 
ram. Qui cum statim surrexissent et fores clausas reperissent, et affir- 
massent, imaginationem esse e diurnis cogitationibus ortam; ille vix ad se 
ipsum reversus acdentissimum suspiriam ex imo traxit, ac non tam diurna- 
rum curarum imaginem, quam disp rum eversionis familiae suae, visio- 
nem illam esse iudicavit, Quare cum diluxisset, plerasque opes e suis aedi- 
bus tanquam desperatis iam transiatas inter amicos fidissimos clam distribuit 
custodiendas. Uxore vero et ancillis domi relictis ipse in palatio commo- 


HISTORIAE BYZANTINAE IX. 5. 418 


διατριβὴν καὶ καταμονὴν ἐποιεῖτο, δεδιὼς τὴν τοῦ δήμου στάσιν — A. C. 
φλεγμαίνουσαν κατ᾽ αὐτοῦ. — (I.) Oi μέντοι παρὰ τοῦ γηραιοῦ 
βασιλέως προαποσταλέντες εἰς τὴν τῶν κατὰ IMoxedovíay χωρῶν — 1398 
xul πόλεων διοίκησιν ἑάλωσαν ἅμα γυναιξί τε καὶ τέχνοις, ὡς ἌΡ Andron, 
δέφϑημεν εἰρηχύότες, καὶ διαμερισϑέντες ὅσα περὶ Θεσσαλονίχην Ὁ xd 
xul Ζιδυμότειχον δεσμωτήρια πάντα μεστὰ ἑαυτῶν πεποιήκεσαν. 
ὑ δέ γε δεσπότης Δημήτριος φυγὰς ᾧχετο ἀπιὼν παρὰ τὸν Κράλην 
Σερβίας, γυναῖκα καὶ παῖδας καταλιπὼν διώκουσιν. ὃ δὲ πρωτο-- 
βεστιάριος Ἀνδρόνικος μέχρι τινὸς ἑπόμενος καὶ αὐτὸς τῷ δεσπότῃ 
θοὺχ ἐδυνήϑη μέχρι τέλους καϑάπερ τις παράσιτος ἐς ἀλλοτρίαν 
ἀποβλέπειν τράπεζαν ὥσπερ ἐκεῖνος. ἀλλ᾽ ἀναλογισάμενος, ὅσον 
ἐξαπίνης ἀφήρηται πλοῦτον xal κτήνη καὶ κτήματα καὶ δόξαν 
μετὰ πασῶν τῶν ἐλπίδων, ὑποπτεύσας δὲ καὶ περὶ τῆς γυναικὸς 
60a αἷ παρὰ τῶν ἐχϑρῶν ἁλισκόμεναι πάσχουσιν ἄσεμνα, ἐς 
δἀπογνώσεως καὶ ἀμετρήτου λύπης βυϑοὺς ἑαυτὸν ἐδεδώκει" καὶ 
οὕτως ἐν βραχεῖ τὸ ζῇν πικρῶς ἐξεμέτρησεν ἐν τόποις ἀλλοτρίοις 
xui ἐρημέαις πλανώμενος. ὃ δὲ ᾿Ασὰν ΠΠιχαὴλ σπεύσας εἰσῆλϑεν 
ἐς τὸ τοῦ Προσιάκου πολέχνιον" καὶ τοὺς οἰκήτορας ἐκεῖϑεν ἐχβε- F 
βληκὼς εἷς ἑαυτοῦ τοῦτο σωτήριον οἰκητήριον εἶχεν ἀσφαλισάμε- 
voc. μετὰ δὲ βραχὺ προδοσίαν αἰσϑόμενος ἑαυτοῦ μεταπέμπεταε 
παρὰ τοῦ Κράλη Σερβίας φρουρὰν, ἧ τὸ πολίχνιον παραδοὺς 
ὥχετο παρὰ τὸν Κράλην καὶ αὐτὸς ἀπιών. (4.) Ἔτυχε δὲ τηνι- 
καῦτα τὸ τοῦ Ἰελενίκου φρούριον καὶ ὁπόση τούτῳ περίοιχος 
διοικῶν καὶ ἐπιτροπεύων ὃ Βασιλιχὸς Νιχηφόρος. οὗτος τῶν εὖ 


12. xr5v5 καὶ add. À. 


rari ac residere ex eo coepit: unde nec foras egrediebatur, seditionem po- 
pn contra se efferrescentem pertimescens. (111.) Caeterum qui a seniore 
mperatore urbibus et provinciis Macedoniae praepositi antea fuerant, una 
cum uxoribus etliberis (ut ante diximus) capti sunt, et partim 'Thessalo- 
Dicam, partim Didymotichum, missi omnes earum urbium carceres impleve- 
mnt. Demetrius vero Despota , uxore et liberis relictis, qui ἃ persequen- 
tibus capti sunt, fuga ad Serviae Cralem elapsus. Protovestiarius autem 
Andronicus, ad tempus et ipse Despotam sequutus, non potuit perpetuo 
perasiti more aliena quadra vivere, ut ille. Sed quantas modo opes, iu- 
menta, possessiones, gloriam cum omni spe subito amisisset secum repu- 
tans, et illa etiam de uxore suspicatus probra, quibus captivae mulieres 
affici ab hostibus solent, desperationi et immenso moerori totum se dedidit; 
&tque ita post paulo in locis alienis et desertis oberrans acerba morte vitam 
finit, At Micha£l Asan, Prosiaci oppidulo festinanter occupato eiectisque op- 
Pidanis firmato, tutum ibi receptum habuit. Idem non longo post veritus 
Preditionem a Serviae Crale praesidium arcessit: cui oppidulo commisso et 
ipse ad Cralem abiit, (1V.) 'Tum autem Melenici castello et circumiacenti- 
bus locis praeerat Nicephorus Besilicus. Erat is nobilis quidem genere, 





414 NICEPHORI GREGORAE 


A.M, μὲν γεγονότων ἦν, ἐδόκει δὲ τοῖς ἥχιστα κρίνειν εἰδόσιν ὀρϑῶς 
6791  zóy τε τρόπον εἶναι ἁπλοῦς καὶ πρακτικῆς ἐς τὰ μάλιστα ἄπειρος. 
6826 ἀλλὰ τοῦτον ὃ χρόνος ἔδειξε τῶν τότε πάντων ὡς ἀληϑῶς συνε- 
ἴω. Ἀπιύτοῦ, χώτερον, οἱ μὲν γὰρ ἀπογνώσει δόντες ἑαυτοὺς ἀγνοίᾳ τοῦ συμ-- 
P. 254 φέροντος πικρῶς τὸν βίον ἀπήλλαξαν" οἱ δὲ ἑάλωσαν ἄκοντες 5 
καὶ μυρία πεπόνθασι τὰ δεινά" oi δ᾽ ἑχόντες προὔδοσαν ἑαυτοές. 
οὗτος δὲ μόνος ϑεῷ τὰ πείσματα τῶν ἐλπίδων ἀναψάμενος πρὸς 
τοσοῦτον πραγμάτων xÀvdova ἑαυτὸν ἀντέστησε, μέγχρι τελευ-- 
ταίας ἀναπνοῆς τοῦ γηραιοῦ βασιλέως τὴν πρὸς αὐτὸν ἀκίβδηλον 
B γνώμηῤ καὶ πίστιν τηρήσας, καὶ μήτε πρὸς τὰς τοῦ νέου βασιλέως 10 
V. 906 λαμπρὰς καὶ μεγάλας ὑποσχέσεις ἐνδοὺς, μήτ᾽ αὖ πρὸς τὰς za- 
λαμναιοτάτας ἀπειλὰς καὶ περιστρατοπεδεύσεις αὐτοῦ δείσας ὅλως" 
ἀλλὰ τὸ φρούριον ἐχεῖνο στεῤῥῶς ἀσφαλισάμενος ἐκάϑητο, λῆρον 
μαχρὸν ἅπαντα τὰ τοιαῦτα ἡγούμενος, ἕως ἠχηχόει τὴν τοῦ γη- 
ραιοῦ βασιλέως ἀπαλλαγήν. μέχρι γὰρ τούτου δικαίαν ἡγεῖτο τὴν 15 
ἔνστασιν" τὸ δ᾽ ἑξῆς ἄδικόν τε καὶ πρόφασιν οὐδὲν εὔλογον ἔχου- 
σαν. διὸ καὶ σπονδὰς πρὸς τὸν νέον εὐϑὺς ποιησάμενος βασιλέα 
καὶ λαμπρὰς τὰς ἀμοιβὰς παρ᾽ αὐτοῦ δεξάμενος ἐδεδώκει τὸ 
φρούριον" καὶ λοιπὸν βουλήσει τοῦ βασιλέως αὐτὸς αὖϑις ἦν ὃ 
διοικῶν καὶ ἐπιτροπεύων αὐτὸ, γέρας καὶ τοῦτο λαβὼν καὶ ἀντέ- 90 
δοσιν τῆς πρὸς τὸν δεσπότην ἐχεῖνον πίστεως xol στοργῆς. ἐπεὶ 
καὶ συνετοῖς πολεμίοις αἰδέσιμος ἀνδρὸς ἀρετή. καὶ γὰρ 4ημο- 
D σϑένην τὸν "Αττικὸν ἐν τοῖς μάλιστα πολεμίοις ὄντα Dac noc 
ἐμακάριζε, λέγων" ,,εἶ μέν τις “4ϑηναῖος ὧν ἐν ϑήναις φάσχει 
1. μὲν add. A. Pro ἐδόχει W. coni. ἐῴκει. 18. στεῤῥῶς) Σέξῥας W. 


sed perverso quorundam iudicio, simplicis ingenii vir, et rerum gerenda- 
rum omnino rudis esse credebatur. Atqui eundem caeteris omnibus re ipsa 
prudentiorem ease tempus ipsum declaravit. Nam alii partim ex despera- 
tione et consilii inopia acerbam mortem oppetierunt; partim inviti capti e£ 
infinita mala perpessi sunt, partim ultro se ipsos prodiderunt. Hic vero 
solus spe in Deum collocata tantae rerum perturbationi se opposuit, et ad 
extremum usque senioris Imperatoris spiritum sincerum animum et fidem 
ipsi praestitit, Neque enim iunioris [Imperatoris vel praeclaris magaificis- 

ue pollicitationibus cessit, vel saevissimas ininas et obsidiones pertimuit. 

ed castellum illud sibi.commissum optime muniit, in eoque contemptis re- 
bus illis omnibus sedit, donec senioris Imperatoris obitum audivisset. Ni- 
mirum eo usque contentionem aequam iudicavit, ultra vero iniquam et ra- 
tione minime probabili subnixam. Quapropter statim pactione cum iuniore 
Imperatore facta ab eoque magnificis praemiis donatus castellum dedidit; 
ac deinde eiusdem principis voluntate illi ipsi castello praefuit, eam quoque 
fidei erga dominum suum et caritatis mercedem ac remunerationem conse- 
quutus. Nam viri prudentes etiam eius, cuius hostes sunt, virtutem reve- 
rentur. Itaque Demosthenem Atheniensem, quamquam acerrimum inimi- 
cun, Philippus beatum iudicabat, cum diceret: ,,Si quis Atheniensis, 





HISTORIAE BYZANTINAE IX. δ. 415 . 


τῆς πατρίδος ἐμὲ προτιμᾷν, τοῦτον ἀργυρίου μὲν πριαίμην dv, Α. C. 
φιλίας δ᾽ οὐκ ἄν" εἰ δέ τις ὑπὲρ τῆς πατρίδος ἐμὲ μισεῖ, τούτῳ “τὰ 
προσπολεμῶ μὲν, ὡς ἀκροπόλει καὶ τείχει, νεωρίοις καὶ τάφρῳ 1398 
ϑαυμάζω δὲ τῆς ἀρετῆς καὶ μαχαρίζω τὴν πόλιν τοῦ κτήματος. p» Androte 
5 ἀλλὰ ταῦτα μὲν ὕστερον, νῦν δ᾽ ἐπανιτέον ὅϑεν ἐπὶ ταῦτα ἐξέ- 
βημεν. (Ε.) Ἔαρος γὰρ ἀρχομένου κατὰ τὴν ἔχτην δηλαδὴ TC. C. 1398 
ἁγίας τεσσαρακοστῆς ἑβδομάδα συνεκρότησε πόλεμον τὰ ἀμφοῖν 
τοῖν βασιλέοιν στρατεΐματα ἀγχοῦ τοῦ ἸΠαυροποτάμου. ἐστρα- 
. τήγει δὲ τούτων μὲν Κωνσταντῖνος 0 “σὰν, ἐχείνων δ᾽ ὃ πρω- 
1οτοστράτωρ. εἰλήφεσαν τοίνυν κἀνταῦϑα τὸ χράτος oi ἐγαντίοι. 
τῶν δ᾽ ἡμετέρων πεπτώκασι μὲν ἐν τῷ πολέμῳ οὐ πλείους τῶν 
δέκα στρατιωτῶν" ἑάλωσαν δὲ τῶν ταξιάρχων οἱ πλείους μετὰ 
τοῦ στρατηγοῦντος “σάν. οἱ δ᾽ ἕτεροι γυμνωϑέντες δυστυχῶς FR 
τὴν ἐπὶ τὸ Βυζάντιον ἐπανήεσαν. ἰδὼν δὲ 0 νέος βασιλεὺς κατὰ 
15 ῥοῦν τοῖς αὐτοῦ κινήμασιν ἑπομένην τὴν τύχην, τὰ κατὰ IMaxsóo- 
víay καὶ Θράκην πάντα καταστησάμενος ὡς αὐτῷ γε ἦν βουλο-- 
μένῳ ἐπὶ τὸ Βυζάντιον μεσοῦντος ἔαρος ἔσπευδε καὶ αὐτὸς, μὴ 
φϑάσαωντες ἐντὸς 0 τῶν Βουλγάρων στρατὸς εἰσπηδήσωσιν, ἔπειτα 
μήτε στρατὸν ἀνάλογον ἔχουσαν εὑρηκότες τὴν βασιλείουσαν καὶ 
480 ἄλλως πεπονηκυῖαν ἰδόντες ἐκ τοῦ λιμοῦ, ὃν ὃ τῶν Βενετιχῶν 
τηνιχαῦτα στόλος προὐξένησε, κατασφάξωσι τόν τε βασιλέα καὶ P. 255 
πᾶσαν εἰπεῖν ἡλικίαν καὶ μίαν ἀρχὴν καταστήσωσι τῷ σφῶν αὖ- 
τῶν ἀρχηγῷ τὴν ἀπὸ Βυζαντίου μέχρι τοῦ Ἴστρου " ἢ εἰ μὴ τοῦτό 
γε δυνηϑεῖεν, ἀλλ᾽ οὖν τό γε δεύτερον δύναμιν αἰφνίδιον τῷ 


7. ἑβδομάδος W. 10. καντ.] καὶ ταῦτα W. 


Athenis degens, patriae me praeferre non recusat , eum argento eme- 
rim, amicitia vero mea non item. Si quis autem propter patriam me odit, eum 

Ὁ quidem ut arcem et murum et navale et fossam oppugno ; sed tamen virtutem 
eius admiror, et urbeay propter eam possessionem fortonatam iudico." Sed 
haec postea. Nunc ec redeundum est, unde digressi sumus.  (V.) Initio 
veris, sexta videlicet hebdomade sanctae Quadragesimae, praelium commi- 
serunt utriusque Imperatoris exercitus ad Mauropotamum, hinc Constan- 
tino Asane, inde Protostratore duce, Atque illic quoque adversarii vice- 
runt, E nostris autem in acie ceciderunt milites non amplius decem, Tri- 
buni plerique una cum duce Asane capti. Caeteri spoliati Byzantium infe- 
liiter pervenerunt. lunior igitur Imperator, fortunam videns conatibus 
suis obsecundantem, rebus omnem Macedoniam et 'Thraciam suo arbi- 
tratu ordinatis medio vere Byzantium et ipse properat, ne Bulgaricus ex- 
ercitus prior in Urbem introrumpat; tum eandem nec iusto exercitu muni- 
tam, et fame praeterea, quam illo ipso tempore Veneta classis attulerat, 
laborantem nactus, Imperatorem cum omni aetate mactet, unamque εἰ conti- 
nuum Imperium suo duci a Byzantio usque ad Istrum efficiat: aut si id non pos- 
ait, saltem seniori Imperatori novis viribus derepente additis, iuniori ipsi 


416 NICEPHORI GREGORAE 


A. M. γηραιῷ βασιλεῖ παρασχόντες ἄβατον αὐτῷ δὴ τῷ νέῳ τοῦ λοιποῦ 
gra τὴν ἐπὶ τὸ Βυζάντιον καταστήσωσι, κἀνταῦϑα περὶ τὸ τῆς Gnov- 
6836 δῆς ἁπάσης συμπέρασμα τὸ σχάφος αὐτῷ τῆς τύχης ἀνατραπείη, 
Ino n πάσας τὰς τῶν δρόμων ἐχείνων ἐλπίδας ὑποβρυχίους πεποιηχός. 
Βἔτυχε τοίνυν τρεῖς ἐν ταὐτῷ κινδύνους 7j ταλαίπωρος αὕτη με-5 

γαλόπολις ϑεασαμένη τότε, Ug κατὰ μέρος λέξοντες ἥκομεν. 

(d.) Νῆες μακραὶ τετταράκοντα παρὰ Βενετικῶν δπλισϑεῖσαι 

λαμπρῶς τὸν ἔχπλουν κατὰ τῶν ἐν τοῖς Γαλάτου Γεννοιϊτῶν ἐποιή- 

σαντο, μὴ βουλομένων μεϑ᾽ ἡσυχίας ἀποδιδόναι τὰ χρήματα, 
ὅσα παρὰ φορτίδος νεὼς αὐτῶν πειραταὶ Γεννουΐται περὶ μέσα 10 

που τὰ πελάγη τῆς κάτω ϑαλάσσης βιαίως ἀφείλοντο. καὶ ἐλϑοῦ- 

cat αἱ μὲν δύο καὶ τριάχοντα ἐσέπλευσάν τε ἐς τὸ πρὸ Βυζαντίου 

Κέρας xol ἔστησαν ἑαυτὰς μετωπηδὸν ἐς ἐπαγγελίαν πολιορχίας 

τῶν ἐν τοῖς Γαλάτου Γεννουϊτικῶν, εἰ ἀναβάλοιντο τὴν τῶν χρη- 
μάτων ἀπόδοσιν" αἷ δ᾽ ὀχτὼ παρεφύλαττον ἀνιοῦσαι τὸν πρὸ 15 

τοῦ Ἰεροῦ πορϑμὸν, ὃν δὴ τοῦ Πόντου καλοῦσιν αὐχένα. ἔνϑα 

στρογγύλας τέτταρας ναῦς εὑρηκότες πρὸς ἔχπλουν ἑτοέμους ἐχρά- 

Drgcá» τε καὶ δύναμιν αὐταῖς ἐνεβίβασαν καὶ xarà τῶν ἐχ τοῦ 

V. 207 Πόντου χαταγομένων Γεννουϊτιχῶν ὀλχάδων καὶ ταῦτας ὁπλίσαν- 

*^ Jy Y c τ 5 ^ , € [4 € , 

τες ἔστησαν. ἣν οὖν ἡμερῶν ὀλίγων ἰδεῖν τοσαύτας ὁλχάδας ἀλού- 90 

σας Ῥωμαϊκὰς ὁμοῦ καὶ “ατινιχὰς, ὡς πεπληρῶσϑαι τούτων 

πάντα μιχροῦ τὸν πορϑμόν. ἡλίσκοντο γάρ σφισιν ὁμοῦ καὶ Ῥω- 

μαίων 0Axáüsc, μὴ λάϑωσι δι᾽ αὐτῶν παραῤῥυέντες καὶ “1ατίνων 

Ἑ συχνοί. καὶ συνέβαινεν οὕτω τῆς σιτοπομπίας ἀποχλεισϑείσης 
λιμὸν τοῖς Βυζαντίοις ἐγγίνεσθαι οὐ μικρόν. διήρκεσε γὰρ τὸ τῆς 35 

19. Γεννουϊτὼν W. 

deinceps aditum Byzantii intercludat; ut cum omnium votorum finem paene 

jam adeptus fuerit, naufragium faciat, ac post tot demum cursus spes suas 

omnes ita submersas abiiciat. Accidit itaque, ut infelix isthaec urbium 

princeps tria simul pericula experiretur, quae singulatim exponemus. 

(VL) Quadraginta longae naves a Venetis splendide armatae contra Ge- 

nuenses, qui Galatae habitabant, missae sunt; propterea quod ii pecu- 

niam, quam Genuenses piratae in medio infero mari ab oneraria Veneto- 

rum nave per vim abstulissent, bona gratia restituere recusabant. Ac duse 

"lis et triginta in sinum Ceratinüm qui Byzantio praetenditur invectae 

rontes obverterunt, Genuensibus Galataeis obsidionem minitantes, si pecu- 

niae restitutionem differrent. Octo reliquae RIDEresae ulterius fretum, qu 

est ante Hierum, custodiebant, quod Ponti collum appellant. Ubi quatuor ro- 

tundas naves ad solvendum paratas nactae ceperunt, easque copiis impositis 

contra Genuenses onerarias, quae ePonto remeabant, armarunt. Intra paucos 

igitur dies tot Romanas et Latinas onerarias captas videres, ut totum paene 

fretum iis compleretur. GCapiebant enim una etiam Romanae naves, ne mu 


Genuensium in eas recepti clanculum evaderent. Ita factom, ut frumen- 
tatione interclusa fames Byzantios non parva vexaret, Nam oa obsidio dies 


HISTORIAE BYZANTINAE ΙΧ, 5. 417 


τοιαύτης πολιορχίας ἄχρε πεντεκαίδεκα ἡμερῶν, dv αἷς πόλεμος — A. C. 
μὲν οὐκ ἐγέγνετο. οὐ γὰρ ἀπελέγοντο τὴν τῶν ζητουμένων χρη- 1388 
μάτων οἱ Γεννουΐταε ἀπόδοσιν" ἀλλ᾽ ὑπισχνοῦντο μὲν, ὕπερετί- 1398 
Sero δέ" τοῖς δὲ Βενετικοῖς ἥκιστα τῶν δυνατῶν ἦν ὅλως ἐπα. Unp- Andron, 
δνιέναι κενούς. ἦσάν γε μὴν οὐδένες, otc οὐ μάλα ἐξέπληξεν jj 
τῶν Βενετικῶν εὐταξία καὶ 5 μετὰ δικαιοσύνης μεγαλοπρέπεια. 
οὐδὲ γὰρ ἠξίωσε τῶν πάντων ἐχείνων οὐδεὶς ἐξελϑὼν ἀφελέσϑαεμ 
τι τῶν ἁπάντων ἄνευ τιμῆς ἀργυρίου, xal ταῦτα τοσούτου παμ- 
πληϑοῦς τε xal σύρφακος ὄχλου συνόντος. ἀλλ᾽ ἦσαν ἅπαντες 
10 ngóc τὴν τῶν ἀρχόντων ἐξουσίαν ἑπόμενοι, καϑάπερ ποιμέσι τὰ 
ποίμνια. καὶ ἦσαν ἀνὰ πάσας ἐχείνας τὰς ἡμέρας ἱστάμενοι ἐπὶ 
τῶν νεῶν, μηδαμῶς ἐνδιδόντες πρὸς τὴν ἀχμὴν ἐχείνην τῆς τοῦ 
ἡλίου φλογός. τὰ δὲ τῶν Ρωμαίων ἀκάτια κατὰ πλῆϑας περιε- 
κύχλουν αὐτοὺς, πᾶν ὅ,τι χρειῶδες ἐτύγχανέ σφισιν ἀφϑόνως P, 956 
15 κομίζοντα xal ἀντιλαμβάνοντα πλείονα ἢ ἐχρῆν τὸν μισϑόν. 
ἀλλ᾽ οὐδὲ τῶν ἁλισχομένων ἐκείνων γεῶν ἁπασῶν τοῦ πληρώματος 
ἐλυμήναντο τὸ παράπαν οὐδέν. ἦν γὰρ τῶν μὲν πλήρωμα σῖτος 
xal χριϑὴ, τῶν δὲ ὄψων ταρίχη, ὁπόσα γεωργοῦσι λέμναι Κω- 
παΐδες τε καὶ Παιώτιδες καὶ ποταμοὶ Τανάϊδες. ἀλλὰ διετήρησαν 
90 ἐς τἀχριβὲς ἀλώβητα, ἕως ἀπολαβόντες τὸ χρέος ἀπέδοσαν ἅπαν. 
τα. ἕν μὲν δὴ τοῦτο δεινὸν ἐπέστη τότε τῇ πόλει, δεινότερον δ᾽ 
ἂν ἦν, εἶ καὶ εἰς πέρας προὔβαινον τὰ λαϑραῖα βουλεύματα. ὃ γὰρ 
βασιλεὺς ἔξωϑεν πρεσβείαν πρὸς αὐτοὺς κρύφα ἀπεστάλχει χρήμα- 
τα ὑπισχνούμενος, εἶ συνεργοὶ συνεσκεασμένοι yévorrsó οἱ πρὸς τὴν 
17. τῶν] τὸ W. 


quindecim duravit, quibus praelium factum non est. Neque enim postula- 
tem pecuniam reddere Genuenses recusabant; sed cum pollicerentur, dif- 
ferebant. "Veneti autem nullo modo vacui abire poterant. Caeterum nemo 
erat, cui non admirationi esset Venetorum disciplina militaris et cum aequi- 
tate magnificentia. Nemo enim omnium illorum quicquam cuiquam adimere 
nisi pecunia data sustinuit, idque cum tanta et promiscua turba cum eis es- 
set. Enimvero parebant omnes magistratibus suis, ut pastoribus oves, et 
omnes dies illos in navibus stabant, solis ardori, qui tunc vehementissimus 
erat, minime cedentes. Romanarum vero navicularum magna multitudo 
circumiens abunde eis quicquid erat opus afferebant, et ab iis vicissim 
maius, quam quod debebatur, pretium accipiebant. Sed neque iis rebus, 
quibus captae illae naves plenae erant, ullum omnino detrimentum attule- 
runt. Erant autem plenae aliae frumento et hordeo; aliae salsamentis, 
quot et qualia Copaides et Maeotides paludes, et Tanais fluvius, suppedi- 
tant. Sed ea prorsus illaesa religiose conservarunt, donec recepto debito 
omnia restituerunt. Αο unum quidem hoc periculum Urbi tunc supervenit, 
uen autem fuisset, " drain consilia successum babuissent. Foris 
quip tot missa ad eos legatione pecuniam ipsis promiserat, si oc- 
ulti sibi ad Urbem capiendam adiutores essent. ld vero factum non est, 
Nicephorus Gregor. Vol. 1, 27 


420 . NICEPHORI GREGORAE 


A. M, ὡς ἰντεῦϑεν elc ὕπνον: τραπέσϑαι πάντας βαϑύτατον καὶ μηδὲν 
ΩΣ “πλὴν τοῦ ἀναπνεῖν ἀπεοικέναε νεκρῶν. περὶ δὲ μέσας νύχεας ἥκου- 
6886 σιν οἱ τὴν κλίμακα φέροντες παρὰ τὸ τεῖχος" ἣν εὐθὺς ἀνιμή- 
ἴων. e σαντο σχοῖνον χαλάσαντες ἄνωθεν οἷ προδόται, δι᾽ ἧς καὶ ἀνή- 
| γαγον τῶν ἔξωθεν ὁπλιτῶν ὀχτωκαίδεκα " οἷς καταβεβηχόσεν 2x-5 
μοχλεῦσαι ῥᾳδίως τὴν τοῦ Ῥωμανοῦ καλουμένην ξυμβέβηκε πύ- 
Ag», καὶ λοιπὸν ἀχωλύτως στρατὸς εἰσεχώρει ξύν γε τῷ βασιλεῖ. 
D(B.) MAX ἐκεῖνο μικροῦ μὲ παρέδραμε. δύντος γὰρ ἤδη τοῦ 
ἡλίου καὶ τῶν Βυζαντίων πυλῶν κλεισϑεισῶν ἧκέ τις καὶ τῶν 
V. 209 ἔγγιστα χωρίων τῷ δρόμῳ ἀσϑμαίνων" καὶ κρούσας τὰς παρὰ 10 
τῇ Γυρολέμνῃ πύλας ἐκπληκτιχώτερον ἐκάλει τινὰ τῶν ἔνδον ^ καὶ 
P. 258 ἐλϑόντι ἑωρακέναι ἔφασχε πρὸ βραχέος πολλούς τινας τῶν τοῦ 
γέου βασιλέως σπουδῇ προσελαύνοντας πρὸς τὰ περὶ τὸν Ῥωμα- 
»à» τείχη τῆς πόλεως. ὅπερ ἀκουσϑὲν τῷ βασιλεῖ φόβον ἐνέβαλε 
πλεῖστον καὶ ϑόρυβον ἐνεποίησε λογισμῶν. καὶ ἔδοξεν ἀνοέξαντι 15 
συχνοὺς τῶν στρατιωτῶν ἐξαποστεῖλαι, φύλακας περιπόλους τοῦ 
χερσαίου γενησομένους τείχους ἀπὸ ϑαλάττης ἄχρε ϑαλάττης. ἀλλ᾽ 
ó μέγας ἐμποδὼν γεγένηται λογοθέτης, ἀνάξιον εἶναι φήσας με- 
Byalongenéo« φρονήμασιν, ἐνδιδόναι πρὸς οὕτω σμικροπρεπεῖς 
ἀκοὰς καὶ φήμας ἀγεννεῖς. Hj γὰρ μὴ εἶναι τὸ λαληϑὲν ἀληϑὲς, 20 
ἢ μωρὰν εἶναι τὴν ἐπιχείρησιν, τοφούτοις ὅπλοις τῶν τε πυλῶν 
ὁμοῦ καὶ τῶν τειχῶν πεφραγμένων. ταὐτὸν γὰρ πείσονται, εἶ τῇ 
εἰσόδῳ νῦν ἐπιχειρεῖν ἐϑελήσαιεν οἱ πολέμιοι, ὅποῖον καὶ oi πρὸς 
κέντρα λακτίζοντες. ταυτὶ δ᾽ ἔφασκεν οὗτος, εἴτε διὰ τὸ ἀδαὴς 


19. σμικροπρεπεῖς À., μικρ. W. 93. νῦν add. A. 


ΒΟΙΏΠΟ gravissimo omnes oppressi, respiratione excepta, nihil differrent & 
mortuis. Media nocte adsunt qui scalas ad moenia apportent, quas mox 
fune demisso attraxerunt proditores, ac per eas subvectos octodecim arma- 
tos introduxerunt; qui deinde, cum in Ürbem descendissent, portam quae 
Romani dicitur facile demoliti sunt, ut Imperator cum exercitu, prohibente 
nemine, ingrederetur. (Il.) Sed illud paene me praeteriit. Post solis occa- 
sum, Byzantii portis clausis, quidam e proximis agris anhelans accurrit, 
et Gyrolimnae porta vehementius puleata aliquem eorum qui intus erant 
evocare coepit, et ei qui venisset dixit, vidisse se paulo ante ex iunio- 
ris Imperatoris exercitu complures, qui δὰ Urbis moenia Romani pot- 
tae vicina cum festina&ioue progrederentur. Quae ros audita terrorem 
Imperatori maximum incussit ac eius anipum variis cogitationibus pertur- 
bavit. Unde visum ipsi, porta aperta, quam plurimos milites emittere, q 

terrestria moenia a mari usque ad mare custodiendo circumireat. Sed ma- 
gnus Logotheta impediit, indignum esse magno animo inquiens, tam levi rü- 
more et ignobili fama commoveri: aut enim falsum esse nuncium, aut stul- 
tum esse conatum tam paucorum, cum et moenia et portae tot armis septae 
sint Idem enim hostibus, si ii nunc ingredi conentur, usu venturum, 
quod contra stimulum calcitrantibus, Haec vero dicebat vel ut rei milita- 





HISTORIAE BYZANTINAE ΙΧ. 6. 421 


στρατιωτιχῶν εἶναι πραγμάτων, εἴτε τοῦ ϑεοῦ σφήλαντος τὴν 
τούτου διάνοιαν, ἵνα καὶ πέρας ἢ κυρωθϑεῖσα ἄνωϑεν ψῆφος σχοίη 
κατὰ τοῦ γηραιοῦ βασιλέως καὶ τῶν τούτου πραγμάτων. (Γ.) Οὔπω 
τὸ τρίτον τῆς νυκτὺς παρεῤῥύη καὶ συχνοὶ παρὰ τὰς πύλας αὖϑις 


Im 


^. C. 
282 
ad 

1328 


p. Αβάγοῃ, 
Senioris. 


δτῆς Γυρολίμνης ἧκον ἀγροῖκοί τενες ἐκ τῶν προαστείων τῆς Bv-Q . 


ζαντίδος καὶ πολὺν ἐδήλουν τοῖς φύλαξιν ἀϑροίζεσθϑαι ὅμιλον 
ἔξωϑεν παρὰ τὰς πύλας τοῦ Ῥωμανοῦ. ὅπερ αὖϑις εἷς τὰς faoc- 


λικὰς &xodg ἀνενηνεγμένον εἷς φόβον καὶ ϑόρυβον ἤγαγε πλείονα "Ὁ 


καὶ τραχυτέρα χρησάμενος τῇ φωνῇ πρὸς τὸν μέγαν ἔφασκε λογο- 
10 ϑέτην" ο,εἴοικας, ἄνθρωπε, σιδήρου φύσιν εἰληφέναι. διὰ γὰρ 
τοῦτο καὶ ἀδεῶς ἔχεις τῶν λογισμῶν καὶ οὐκ ἐπαισϑάγῃ τῶν περει- 
στοιχιζόντων ἡμᾶς ἄρτι κινδύνων. ἢ οὐχ δρᾷς, ὡς οὐκ ἐᾷ με τὸ 
πρᾶγμα καϑῆσθαι, μηδὲ καταδαρϑάνειν" ἀλλ᾽ ὥσπερ τις loyv- 
pc πάταγος ὃ τοῦ ἐγγόγνου μου ϑόρυβος κροτεῖ μου τὰς ἀκοὰς: 


15 καὶ συγχεῖ μου τὴν διάνοιαν καὶ δεινῶν μοι πέλαγος ἔῤῥωγε, τάς 


γε φρένας τινάττων συχνὰ καὶ κυκῶν καὶ βυϑίζων μου τὴν καρ- 


δίαν;᾽ ὅδ᾽ ἄντικρυς ακκαβαῖος ἦν, τοῖς προτέροις ἐμμένων 


δόγμασι καὶ περιφρονῶν τὰ λεγόμενα, καϑάπερ τις προβλὴς 9a- 


λάττιος " ὥστε καὶ ἀναστὰς ἀπήει καϑευδήσων, ἔργῳ δειχνὺς ὡς 
30 μάταιος ὄχλος καὶ οὐδὲν ἰσχυρὸν τὸ πρὸς πολεμίων ἔξωϑεν δρώ- 


μενα. (4.) Ὁ δὲ βασιλεὺς μόνος ἀπολειφϑεὶς καὶ οὐκ ἔχων πλὴν E 


τῶν οἰχειαχῶν μειρακίαχων ἕτερον, ᾧ κοινωνήσει τοῦ πάϑους, 
ἐπὶ τῆς βασιλικῆς καὶ αὐτὸς ἑαυτὸν κατέχλινε κλίνης, μηδὲν τῶν 


ἱματίων ἐχδύς " ἀλλ᾽ ἅμα τούτοις καὶ ὅλην ἐνδεδυμένος σαφῆ τὴν 
396 ἀπόγνωσιν ἔχειτο μεμερισμένος πικροῖς καὶ ἀλλεπαλλήζοις λογε- 


ris ignarus, vel quia Deus ipse mentem eius subverterat, ut sententia con- 
tra seniorem Imperatorem et contra res eius divinitgs lata tandem rata esset. 
(1II.) Nondum tertia parte noctis elapsa denuo complures rustic] e subur- 
biis Byzantii ad Gyrolimnae portam adsunt et custodibus indicant, ma- 
gnam hominum multitudinem foris ad Romani portam convenire, Quod rur- 
sus ad Imperatoris aures perlatum eius metum ac trepidationem auxit. Ita- 
que asperiore voce Logothetam increpans: ,,Videris," inquit ,,homo fer- 
reus esse factus , qu adeo securus sis, nec pericula quae nos circumstant 
sentias. Nonne vides rem eiuamodi esse, ut me nec sedere nec dormire pa- 
tiatur ? Nepotis enim tumultus aures meas tanquam vehemens aliquis fra- 
gor personat meumque perturbat animum, et exundant in me quidam veluti 
terrorum fluctus, qui e£ mentem subinde concutiunt et cor agitetum de- 
mersumque obruunt." Verum ille Machabaeus erat, en um in priore sea- 
tentia permanens nuncios illos uti rppes marina contemnebat. Proinde sur- 
rexit cubitum iturus, ut re ipsa ostenderet, inanem esse hostium laborem, 
ac nullam vim habitura ea, quae illi foris agerent. (IV.) At Imperator solus 
relictus, nec quen habens, quicum dolorem suum communicaret prae- 
ter domesticos sdulosceMiaos: in suum lectulum et ipse incubuit. In quo 
nulla veste exuta , sed extrema insuper desperatione induta, animo crebris 


494 NICEPHORI GREGORAE 


A. M. λήσῃς ἀϑεμίτων ἔργων xol οἵων οὐδείς πω τετόλμηκεν 2E. αἰῶνος 
6791. πόπτας λαβεῖν γῆν τε καὶ οὐρανόν. εἰ δ᾽ ἀδελφικὸν αἷμα κατὰ 
τοῦ Κάϊν ἐβόα πάλαι πρὸς κύριον, πῶς o) πατρικὸν aluo βοήσει 
i iria πρὸς κύριον xal γῇ τε καὶ ἡλίῳ xal ἀστράσι τὸ τοσοῦτον ἀναγγε- 
Βλεῖ τόλμημα καὶ διατραγῳδήσει πρὸς ἅπαντας βασιλέας ἐϑνῶν;5 
αἰδέσϑητι γῆρας ἐλεεινὸν ἐμοὶ μὲν βίου τελευτὴν οὐκ εἰς μακρὰν 
ὑπισχνούμενον, σοὶ δὲ φροντίδων μαχρῶν ἀνάπαυσιν. αἰδέσϑητι 
χεῖρας, αἵ c& πολλάκις ἐν σπαργάνοις ὄντα καὶ γάλαξεν ἠγκαλί 
σαντο. αἰδέσϑητι χείλη πολλάκις μετὰ ϑερμοῦ σε τοῦ qíArpov 
Cg. joarza καὶ δευτέραν προσειπόντα ψυχήν. χάλαμον ἐῤῥιεμμένον 10 
ὑπὸ τῆς τύχης οἴκτειρον καὶ μὴ καὶ αὐτὸς ἐϑελήσῃς δευτέραν ἐπε- 
γεγχεῖν συντριβήν. μὴ ταῖς παρούσαις ἄνθρωπος ὧν πίστενὲ τύ- 
χαις" ἀλλ᾽ ὅρα τὸ τῶν πραγμάτων ἀβέβαιον καὶ ἀστάϑμητον 
ἀρξάμενος ἐξ ἐμοῦ. ὅρα μακροῦ βίου τέλος. ϑαύμασον, πῶς μία 
' δὴ νὺξ αὕτη με βασιλέα παρειληφυῖα πολυετῇ βασιλευόμενον οἶχε- 15 
V. 911 ται καταλιμπάγνουσα. τούτοις τοῖς λόγοις μαλακισϑεὶς ὃ νέος 
D24vdgóvixoc μικροῦ καὶ δακρύων ἥττων γενόμενος sit: τὰ βασί- 
λεια, πολλὴν ὑπὲρ σωτηρίας τοῦ πάππου ποιούμενος πρόνοιαν. 
καὶ πρῶτα μὲν τῇ σεβάσμίᾳ τῆς ϑεομήτορος εἰκόνι τὴν προσή- 
χουσαν ἀποδοὺς προσκύνησιν, ἔπειτα τὸν πάππον ταύτης ἐχό- 0 
μενον ἀπολαβὼν ἠσπάσατό τε περιπτυξάμενος καὶ λόγοις ἄνεκτή- 
caro μειλιχίοι. (Ζ.) Ἐκεῖθεν ἄπεισιν εἰς τὴν τῶν Μαγγάνων 
Ἑμονὴν, ἔνϑα φϑάσας ὃ λόγος ἐδήλωσεν ἐν ἀδέσμῳ φυλακῇ τὸν 
πατριάρχην Ἠσαΐαν καϑῆσϑαι. τοῦτον οὖν ἄρας ἐχεῖϑεν καὶ ἐφ᾽ 


94. Ἦσαΐαν om. Α. 


Ne velis igitur nefandi facinoris, quale ab omni aevo nemo unquam auscs 
est, inspectores habere caelos et terram. Quod si fraternus sanguis olun 
δὰ Dominum contra Cainum clamabat, quanto magis paternus sanguis ad 
Dominum clamabit et terrae et soli et astris tantum facinus annunciabit et 
npud omnes gentium reges detestabitur? Reverere manus, quae te saepe 
in cunis et in sinu nutricis amplexae sunt. Reverere labia, quae te sae- 
e summa caritate deosculata sunt et alteram animam appellarunt. Ce- 
i a fortuna projecti miserere, nec tu eum denuo conterere velis. Ne tu, 
cum homo sis, praesenti fortunae confidas; sed rerum inconstantiam et v&- 
rietatem a me Ípso exorsus considerato. Respice longae vitae finem. Ad- 
mirare, uf una nox, quae me multorum annorum imperatorem accepit, 
alieno Imperio subiectum relinquat.^ His verbis iunior Andronicus delini- 
tus vix etiam a lacrymis temperans palatium ingreditur, et de salute avi 
curam diligentem suscipit. Ac primum venerabilem Deigenitricis imaginem 
ea qua par est adoratione impertit; deinde avum illi inhaerentem abductum 
salutat, amplectitur et blandis verbis recreat. (VIL.) Inde in omg rend 
rum monasterium abit, ubi patriarcham Esaiam in custodia vinculis libera 
sedere diximus. Quem inde abductum et uni ex Imperatoris curribus um- 








HISTORIAE BYZANTINAE ΙΧ. 6. 425 


fv τῶν βασιλικῶν ὀχημάτων ἀναβιβάσας, ὧς εἶχε τῶν ἐρυϑροβα- — A. C. 
φῶν κοσμημάτων, τῷ πατριαρχικῷ φέρων ἀποδίδωσι ϑρόνῳ" δ 
οὐχ ἐπισχόπων τινῶν οὐδὲ πρεσβυτέρων προοδευόντων καὶ Énoué- 1398 
γῶν, ἀλλ᾽ αὐλητῶν καὶ αὐλητρίδων καὶ ὀρχηστῶν καὶ ὀρχη- "b. λοάτοα, 
δστρίδων σὺν φδαῖς χαρμοσύνοις τὴν πομπὴν ποιουμένων ἐκείνην. 
ὧν μέα τις, 4j μάλιστα τῶν ἄλλων αὐλητρίδων δοκιμωτάτη, ἵππου 
ἐν ἀνδρικῷ τῷ σχήματι ἐπιβαίνουσα τοῖς στρατευομένοις ἑἕΐπετο 
μὲν καὶ πρότερον, dinero δὲ καὶ νῦν προπομπεύουσά τε τῷ πα- 
τριάρχῃ καὶ ταῖς συνήϑεσι καὶ πορνικαῖς φλυαρίαις τόν τε πατριάρ- 
10χην, καὶ ὅσοι τότε παρῆσαν, εἷς γέλωτας ἀσήμους ῥᾷστα παρα- 
σύρουσα. (Η.) Ἦν δ᾽ ἕωϑεν ἐς ἑσπέραν ἰδεῖν τὴν ἡμέραν ἐχείνην 
πενωθέντα τὸν ὄλβον ἅπαντα τῶν οἴχων τῶν λαμπροτάτων καὶ 
λεέψανα τὴν ταχίστην καταστάντας αὐτοὺς ἐρειπίων καὶ δημοτι- 
κὸν ἄϑυρμα" καὶ μάλιστα πάντων τὴν τοῦ μεγάλου λαγοθϑέτου P. 261 
15λαμπροτάτην οἰκίαν, καὶ ὅσα τῶν χρημάτων ἔν τε τῇ οἰχίᾳ ἔτα- 
μιεύοντο, καὶ ὅσα φϑάσας τισὶ τῶν φίλων παρέϑετο. τῶν γραμμα- ' 
τείων γὰρ εὑρεϑέντων, ἃ τοὺς εἰληφότας φίλους ἐδήλου, λαφύρων 
μερὶς ἐγεγένηντο πάντα καὶ οὐδὲν τῶν ἁπάντων αὐτῷ παρελείφϑη " 
ἀλλὰ τὰ μὲν dc τὸ βασιλιχὸν εἰσενήνεκται πρυτανεῖον, τὰ δὲ δη- 
90 μοτῶν διενείμαντο χεῖρες * καὶ γέγονε πένης εὐθὺς ὁμοῦ τοῖς παισὶν 
ὃ πάντων μετὰ βασιλέα εὐδαιμονέστατος πᾶσι δοχῶν. ἀχράτουΒ 
γὰρ τῆς εὐδαιμονίας ἐν πολλοῖς ἀπολελαυκὼς τοῖς ἡλίοις ὅλον ἐκ-- 
πέπωχεν ἄκρατον ἡμέρᾳ μιᾷ τὸν τῆς λύπης κρατῆρα. καὶ ἦν 


16. τῶν add, A. 18. μερὶρ] μὲν W. 119. εἰσενήνεκται A. 
εἰσενήνεγκται ὟΝ. mem 


itum , ornamenta, ita ut erant, rubra praeferenti, in patriarchicum so- 
restituit, nullis episcopis aut presbyteris sequentibus aut antecedenti- 
bus; sed tibicinibus et tibicinis, saltatoribus et saltatricibus comitantibus, 
ac laetis canticis eum prosequentibus. Quarum quidem tibicinarum una 
proostsese habitu vinli equitabat; et milites, ut sequuta antea fuerat, 
(Δ tunc quoque sequebatur; patriarcham vero ipsum antecedebat, quem 
solis et meretriciis ex ut et caeteros qui aderant, ad illiberalem risum 
facile provocabat. (VIIL) Eo die a mane ad vesperam omnes opes domo- 
xum splendidissimarum exhauriri et ipsas domos ita statim dirui ac vulgi 
ludibrium esse cerneres , ut vix rudera superessent: in primis magni Logo- 
thetae aedes magnificentissimas, in quibus quicquid opum repositum erat, 
direptum est: item quicquid ille apud quosdam amicos deposuerat. Litte- 
ris enim repertis, quibus perscriptum erat quid quisque amicus accepisset, 
omnia praedae fuerunt; nec omnium rerum quicquam ei est relictum: sed 
alia in fiscum relata , alia manibus vulgi distracta. Ita subito una cum li- 
beris ad egestatem redáctus est , qui post Imperatorem omnium feliciesimus 
habebatur; et cui per multos annos mera quadam prosperitate frui contige- 
' rat, is uno die totum ac merum trixtiae poculum hausit. Ibi homines que- 





426 NICEPHORI GREGORAE 


A.M. ἀκούειν τῶν μεμψιμοίρων λεγόντων τά τε ἄλλα xal ὧς πενήτων 
6791 2» ἅματά τε καὶ δάκρυα τὰ τοιαῦτα χρήματα, συνεισφερόμενά 
6896 τε καὶ χορηγούμενα παρ᾽ οἷς ἐπετέτραπτο πόλεών τε καὶ χωρῶν 
ἯΙ: ΑμάΓοα, δ ούκησις Ῥωμαϊκῶν" ἵν᾽ ἐκείνων μὲν ἀπηνῶς χρωμένων τοῖς τα-- 
Ὁλαιπώροις Ῥωμαίοις, οἷά τισιν ὠνητοῖς ἀνδραπόδοις, αὐτὸς ἔπει- 5 
τειχίζῃ τούτοις. τὴν ἐς βασιλέα καταφυγὴν καὶ μένῃ τὸ μέγα τοῦτο 
δεινὸν ἀνεχδίχητον πανταχόϑεν" ὅϑεν ὃ τῆς δίκης ὀφθαλμὸς οὖκ 
εἷς τέλος κεχοίμηται, ἀλλὰ διανέστη καὶ τὴν προσήκουσαν ὄψὲ 
καὶ μόλις ἐπήνεγκε κόλασιν, ταῦτα παρὰ πολλῶν ἀδόμενα πιχρο- 
᾿ Ῥτέραν ἐποίουν τὴν τοῦ ἀνδρὸς συμφοράν. (Θ.) Πῶς δ᾽ ἂν τις 10 
᾿ ἐξαριϑμοίη τὴν τότε πρὸς ἀλλήλους ἐπανάστασιν πάντων Ῥωμαίων, 
καὶ μάλιστά γε τῶν Βυζαντίων; ἢ γὰρ τῶν δυοῖν βασιλέων δια-- 
φορὰ διαφόρους ὡς τὸ εἰκὸς καὶ τοὺς ὑπηκόους ποιήσασα κατ᾽ 
ἀλλήλων ἐξέμηνε" τέκνα κατὰ γονέων, φημὶ, καὶ γονέας κατὰ 
τέκνων, ἀδελφοὺς κατ᾽ ἀδελφῶν καὶ κατὰ γειτόνων γείτονας " 15 
Ἑτὸ δὲ μεῖζον, ἐπισκόπους καὶ πρεσβυτέρους κατ᾽ ἐπισκόπων καὶ 
πρεσβυτέρων καὶ μοναχοὺς xarà μοναχῶν. καὶ εἶ μὴ βασιλεὺς 
φιλανϑρώπου γνώμης τυχὼν ἐς ὑπερβολὴν τῶν τε στρατιωτῶν καὶ 
τοῦ δήμου τὴν φορὰν ἀνεχαίτισε, τάχ᾽ ἂν ἸΠυσῶν λείαν εἰργά- 
ζοντο τά τε ἱερὰ καὶ τῶν Βυζαντίων τοὺς οἴκους" τάχα δ᾽ ἂν καὶ 90 
φόνος ἠγείρετο πλεῖστος, δίκην βουλομένων παρ᾽ ἀλλήλων τῶν 
V. 212 πλείστων λαμβάνειν, εἴ τίς τινι κατὰ τὰς μάχας ἐκείγας ἐμπε- 
Επαρῴνηκεν. ,,εἶ γὰρ ἐγὼ, φησὶν ὃ βασιλεὺς, ,τοῖς γλῶσσάν τε 
βακχεύουσαν καὶ ξίφος ἐπέβουλον ἄρασι κατ᾿ ἐμοῦ πᾶσαν αἰτίαν 
4. διοίκησις pro διοικήσειρ corr. Boiv. 


rulos dicere audires cum alia, tum opes illas pau esse sanguinem et 
lacrymas, contributas videlicet et suppeditatas ei ab lis, quibus Romanarum 
provinciarum et urbium administratio commissa fuisset ; ut cum illi Romanos 
crudeliter pro aere emptis mancipiis tractarent, ipse miseris confugium ad 
Imperatorem obstrueret, quo magna illa facinora ab omni parte manerent 
impunita. Itaque Vindictae oculum non perpetuo dormitasse; sed exper- 
rectum sero ac vix tandem debitas illi poenas irrogasse. Quae cum vulgo 
cantarentur, calamitatem eius acerbiorem faciebant. (1X.) Quis vero enu- 
meret seditiones illas, quibus tunc Romani omnes atque in primis Byzantii 
inter se laborarunt. Nam duobus Imperatoribus dissidentibus etiam subditi 
ut fit dissidebant: ut furore quodam liberi contra parentes, parentes contra 
liberos, fratres contra fratres, vicini contra vicinos, et quod maius est, 
episcopi contra episcopos, presbyteri contra presbyteros, monachi contra 
monachos saevirent. Quod ni Imperator humanissimo ingenio praeditus et 
militum et plebis impetum repressisset, fortassis illi templa et domos Byzan- 
tiorum praedam Mysorum effecissent : fortassis etiam caedes plurimae patra- 
tae essent, cum multi a se invicem poenas ex vellent, si quis al 

in dissidio illo contumeliose insultasset. ,,Nam si ego," inquit Impera- 
tor, ,iis qui vel petulanti lingua, vel ense inaidioso contra me usi sunt, cri- 


HISTORIAE BYZANTINAE IX, 7. 427 


ἀφῆκα , πολλῷ μᾶλλον ὑμᾶς τοῦτο ποιεῖν χρὴ πρὸς τοὺς συνδού- — A. C. 
λους" τοῦτο μὲν καὶ ὥς τὴν μίμησιν ἀναφέρειν ὀφείλοντας εἷς ἐμέ". “ἃ 
τοῦτο δὲ καὶ ὡς εἰδότας οὐχ ὅμοιον ὃν τὸ τῆς ἐχβάσεως TÉloc vus 
ὑπηκχόου τε φονευϑέντος xal βασιλέως." — (I) Ei δὲ xol ἡμεῖς gewori. 
5 τῷ γηραιῷ κατὰ τὸ εἰκὸς προσχείμενοι βασιλεῖ QoS loi τισὶν ἐνετύ-- P. 469 
χομεν τοῦ χειμῶνος ἐκείνου, καινὸν οὐδέν. οὔτε γὰρ δίκαιον ἦν, 
ἡμᾶς μηδεμιᾷ προσκεῖσθαι μερίδι, τοῦ Σόλωνος τοῦτο προτρέ- 
σοντος" καὶ πρός γε τῶν elxóvu αὖ, τοῦ ποιμένος παταχϑέντος 
δεινὰ παϑεῖν κατὰ τὸ ἀνάλογον ἅπαν τὸ ποίμνιον. 
i10 ζ΄. Ἦν μέντοι τετάρτη καὶ εἰχοστὴ τοῦ μαΐου μηνὸς 7; ἡμέρα Δ. M. 
ἐχείνη τῆς ἑνδεκάτης ἱνδικτιῶνος, dy ἧ ταῦτα πάντα τετέλεσται. 6836 
σεερὶ οὖν δείλην ὑψίαν τῆς ἡμέρας ἐκείνης ἐπανιόντι τῷ βασιλεῖ 6849 
πρὸς τὰ βασίλεια ὑπαντήσας ὃ χρηματίσας πατριάρχης Νίφων Δ΄ C 
ἤρετο ὅ,τι βούλοιτο πράττειν ἐπὶ τῷ πάππῳ; τοῦ δὲ φιλάνϑρωπα — sd 
15 φήσαντος καὶ βασιλικὰ ἐδυσχέρανέ τε τὰ μέγιστα καὶ ἐμέμφετο: n run 
ἦν yàp οὗτος καὶ πρὸς ἅπαντας μὲν τοὺς εὖ πράττοντας τὴν γνώ--. lunioris. 
μην διάστροφος καὶ φϑόνου μεστός" ἰδίᾳ δ᾽ ἐς τὰ μάλιστα ἦν Β 
μῖσος ὑποχαϑήμενον τρέφων ἐκ πολλοῦ κατὰ τοῦ γηραιοῦ βασι-Ο 
λέως, ὅτι μὴ ἐπεχούρησε τούτῳ, ὅτε τὰς δίκας τῆς τε ἱεροσυλίας 
20 xal τῶν ἄλλων ἀτοπημάτων ἐπ᾿ αὐτοφώρῳ ἑαλωχὼς τῶν πατρὶαρ-- 
χικῶν ἐχπέπτωχε ϑρόνων. ὅϑεν πρῶτον δι᾽ ἕν μὲν δὴ τοῦτο, καὶ 
δεύτερον, ὅτι καὶ τοὺς πατριαρχικοὺς αὖϑις ὠνειροπόλει ϑρόνους Ὁ 
καὶ ἐβούλετο τοῦτον ἐκ μέσου πεποιηκὼς ἀκώλυτον εὑρεῖν τὴν τῆς 
δόξης ἀνάβασιν, φησὶ πρὸς τὸν βασιλέα" ,,εἶ βούλει, φησὶ, 

23. καὶ ante ἐβούλετο add. Boiv. 
men omne remis], multo magis vobis id erga conservos vestros est facien- 
dum; partim quia exemplum meum imitari debetis; partim quod non ignora- 
tis, haud eundem esse exitum eius caedis, qua Imperator, ac eius, qua homo 
privatus interfectus sit." (X.) Quod si et nos, seniori Imperatori merito addi- 
cti, tempestatis illius fluctus aliquot sustinuimus, nihil est novi. Neque enim 
aequum erat, nos neutri parti studere, ut Solon monuit. Praeterea consentaneum 
est, ipso pastore percusso universum gregem pro rata parte mala eti. 

7. Fuit. ille dies quartus οἱ vigesimus mensis Maii undecimae Indictio- 
nis, quo haec omnia gesta sunt. ipso die sub vesperam Imperatori in 
palatium redeunti obviam factas Niphon, qui patriarcha fuerat, rogat, quo 
pacto tractaturus esset avum? lllo respondente, humaniter et ut Impera- 
torem deceret, gravissime tulit eumque reprehendit. Eat enim hic cum 
erga eos omnes , quibus fortuna favebat, perverso animo et invidentia ple- 
nus, tum privatim ac praecipue in seniorem Imperatorem odium obscurum et 
inveteratum animo alebat; quod is nullam aibi opem tulisset, cam sacrile- 
gii caetero ue criminum reus manifesto deprehensus atque condemnatus 
patriarchico solio exciderat. Itaque ob eam primum causam, deinde et quia 
MC pir ips denuo somuiabat, volebatque ad eam dignitatem aditum sibi 

em illo sublato reperire, Imperatorem sic alloquitur: ,,Si citra metum 


* 





428 .— NICEPHORI GREGORAE 


A. M. βασιλεύειν ἀφόβως, μὴ δῷς ἑτέρῳ τὴν δόξαν σου" ἀλλὰ πάντα 
6836 e [i Wm 3 Li c4 
ad τοῦ πάππου τὰ τῆς βασιλείας ἀφελόμενος σύμβολα τρέχενον Qáxoc 
" wn ἀνάγκασον ὑπελϑεῖν, κἄπειτα ἢ πρὸς εἱρκτὴν, ἢ πρὸς ὑπερορίαν 
funioris, παράπεμψον. ἔφεσις γὰρ τῷ μοχϑηρῷ τούτῳ Νίφωνε ζέουσα, 
μὴ αὐτὸν μόνον χρηματίσαντα λέγεσθαι πατριάρχην, ἀλλὰ xà- 5 
Ἐχεῖνον χρῃματίσαντα βασιλέα. φάρμακον γάρ τι τοῦτο τῆς αὐτοῦ 
βασκανίας ἐνόμιζεν otx ἐνθυμούμενος ὅλως ὃ μάταιος, ὅτι φαῦ- 
λον καὶ ἀφανῆ τυγχάνοντα ἄνθρωπον ἀνειληφὼς ἐκεῖνος καὶ τιμὰς 
ἐκ τιμῶν ἀεὶ χαριζόμενος ἐπὶ μέγιστον ὕψωσε δόξης τε καὶ πλού- 
vov xol περιφανείας, (.) ᾿Αλλὰ τούτοις αὐτοῦ γε τοῖς λόγοις 1ὸ 
καὶ τῶν περὶ τὸν βασιλέα τινὲς συμβήσαντες ἔπεισαν ἀποϑεῖναι 
P. 968 τὴν περὶ τὸν πάππον φιλάνθρωπον γνώμην " καὶ εἶ μὴ τελέως, 
ἀλλ᾽ οὖν ἀμφιῤῥεπῇ πεποιήχασι καὶ βουλομένῳ συμμεριστὴν ἑαστῷ 
V. 218 τῆς βασιλείας καταστῆσαι τὸν πάππον, ἐμπόδιον οὗτοι κατέστη- 
σαν. ὅϑεν μετὰ πλεῖστα σχέμματα κεκύρωται, περικεῖσθαι μὲν 15 
τὸν πάππον τὰ βασιλικὰ σύμβολα, καϑῆσϑαι δ᾽ ἐν τοῖς τῶν βα- 
σιλείων ϑαλάμοις ἀπρόϊτόν τε καὶ ἄπρακτον, ἔχοντα πρὸς δια- 
τροφὴν ἑαυτοῦ τε καὶ ὅσοι ἐναπελείφϑησαν αὐτῷ μεερακίσχοι τὴν 
Β ἐπέτειον πρόσοδον τῆς ἁλιευτιχῆς, 5] πρὸ τοῦ Βυζαντίου τελεῖται, 
δέχα χιλιάδων τέως ἔγγιστα οὖσαν" τὸν δὲ μέγαν λογοθέτην τὸν Ὁ 
ἹΜετοχίτην ὑπερόριον πέμψαι ἐς Διδυμότειχον. ([..) Ἦσαΐας δ᾽ 
ὃ πατριάρχης καταβληϑέντα ϑεασάμενος τοσούτων ἐτῶν βασιλέα 
N xal olov εἰπεῖν κατειρχϑέντα οὐκ ἐχάμφϑη và σπλάγχνα, ἀλλ᾽ 
Οὑπερήσϑη καὶ φωνὴν ἀφῆκεν ἐλέγχουσαν τήν τε σκληρότητα καὶ 
τὴν ἄνοιαν, ἢ μᾶλλον ἀπόνοιαν αὐτοῦ. ,,εὐὐφρανϑήσεταε yàg, 35 
imperare studes, ne dato honorem tuum alteri; sed omnibus Imperii insi- 
gnibus avo ablatis cilicium iniicito, et vel in carcerem coniicito , vel rele- 
gato." Id euim nefarius ille Nipho cupide agebat, ut non ipse solum pridem 
triarcha, sed εἰ Andronicus pridem Imperator diceretur. Hoc enim invi- 
entiae suae remedium statuebat homo vanus, haud reputans, se vilemadhuc 
et obscurum ab illo susceptum et honoribus subinde auctum ad summus deni- 
que splendoris, opum et dignitatis gradum ab eodem fuisse evectam. (P. 
nutem eius verbis alii quoque nonnulli proceres suffragati Imperatori per- 
Suaserunt, ut benignam erga avum mentem exueret, et eum si non omnino 
pud dubium certe ac vacillantem effecere. Volenti quippe &vum 
mperii socium admittere ii obstiterunt. Unde post plarimas deliberatio" 
nes decretum, ut avus Imperii quidem insignia gestaret, sed in palatii 
thalamis sederet otiosus, nec in publicum prodiret, et ad suum ipsius v* 
ctum , nec non adolescentum , qui cum eo remanserant, haberet annuum T€ 
ditum piscationis, qui ante Byzantium penditur dels autem illo tempore 
fere decies mille aureorum); nr&gnus vero Logo Didymotichum rele- 
garetur. (lIL) Porro Esaias patriarcha tot annorum Imperatorem solio A 


tucbatum et velut coniectum in carcerem videns non'indoluit, sed exultavit, 
e vocem emisit duritiae suae et amentiae ac potius insaniao testem: Lat- 


HISTORIAE BYZANTINAE ΙΧ. 7. 429 


φησὶ, ,,δὔίκαιος, ὅταν ἴδῃ ἐχδίκησιν"" δίχαιον μὲν ἑαυτὸν ὄνο- Δ. C. 
μάζων, ἐχδίκησιν δὲ τὴν τοῦ βασιλέως καϑαίρεσιν. ἔπειτα πρὸς p 
ἄμυναν ἔβλεψε xol καταδρομὴν τῶν ἐπισκόπων καὶ πρεσβυτέρων" — 1341 
καὶ τοὺς μὲν ἀργεῖν τῆς ἱερωσύνης ἐχέλευσεν ἐπὶ ῥητοῖς ἔτεσι, "p Andron, 
5 τοὺς δὲ μέχρι τελευτῆς. ἔστι δ᾽ οἷς xal μετρεώτερον ἐπήνεγκε τὸ ᾿ 
ἐπετίμιον" ἁπλῶς δ᾽ εἰπεῖν, οὐδένα τῶν τῷ γηραιῷ βασιλεῖ avu-p 
φρονούντων εἴασεν ἀτιμώρητον. — (4f.) Ἔν τούτοις καὶ Ἰωάννης, 
ὃ ἐμὸς μετά γε ϑεὸν κηδεμὼν ἀπὸ βρέφους φανεὶς, ὃ πρὸς μητρὸς 
ϑεῖος ἐμοὶ, εἷς βαϑὺ γῆρας ἐληλακὼς καταλύει τὸν βίον ἐν τῇ 
10 λαχούσῃ μητροπόλει, μηδὲν μήϑ᾽ ὑπὸ γήρως, μήϑ᾽ ὑπὸ τῆς 
πληγῆς τῶν ποδῶν τυραννηϑεὶς καϑυφεῖναι βραχὺ τῆς ἡλικιώτιδος 
καὶ μεγάλης ἀσκήσεως μέχρι τελευτῆς αὐτῆς. ἦν δ᾽ ἦ λαχοῦσα 
τοῦτον μητρόπολις 7 κατὰ Πόντον Ἡράχλεια. ὃν δὴ καὶ πρῶτον 
εἶδε δῆμος Ἡρακλειώτης, πατέρα χρηστὸν καὶ ϑεοῦ μεστὸν, οὐκ 
456 ἀγρότην ἄνδρα xal διδάσκαλον αὐτοσχέδιον καὶ γλῶτταν dv ov 
καιρῷ προτείνοντα βαχχεύουσαν ἀπὸ δίφρου καὶ κόπτουσαν μὲν 
φὰς ἐπὶ τοῦ βήματος ἀχοὰς καὶ πολὺν ἐπαντλοῦσαν τὸν ἄλογον 
ϑόρυβον, πρὸς δέ τι χρήσιμον οὐδαμῇ ἀπαντῶσαν" ἀλλ᾽ ἐξ Er 
νέου γλῶσσαν καὶ ἀχοὴν καὶ διάνοιαν παιδευϑέντα χαλῶς πάσῃ 
40 παιδείᾳ τῶν τε τοῦ πνεύματος λόγων καὶ ὅσοι τῶν ϑύραϑεν" ὡς 
ἔχεεν ἀρκούντως ἤδη καὶ βίῳ καὶ λόγῳ τοῖς ὑπηκόοις διδόναι ϑὲ- 
σμοὺς καὶ κανόνας, ὁπόσοι χοσμοῦσιν εὐτραπελίαν ἠϑῶν xal ῥυϑμί- 
ζουσι παλάμης κράτος καὶ ϑυμὸν μεεριάζειν παρασχευάζουσι καὶ 
$9. τὴν add. A. 10. μητροπκόλεε om. À. 14. 'Hoaxitó- 
της À. 


tabitor," inquit, ,iustus, cum viderit ultionem;" se ipsum quidem iustum, 
Imperatoris vero abdicationem ultionem vocans. Deinde ad vindictam et ad 
ersequendos episcopos ac presbyteros sese convertit, eorumque aliis sacer- 
Dotalis muneris administratione ad certos annos interdixit, aliis usque ad 
obitum. Fuere etiam, quos lenius mulctarit. Sed, ut rac absolvam, 
neminem eorum qui seniori Imperatori favissent impunitum dimisit. (IV.) In 
his etIoannes, qui meus ab infantia post Deum curator fuerat, matris meae 
frater, provecta aetate in sua metropoli vitam cum morte commutat. Quem 
neque senium , neque pedum plaga adducere potuit, ut de iuvenili et ve- 
hementi austerioris vitae exercitatione quicquam ad obitum usque remitte- 
yet. Erat autem eius metropolis Heraclea Pontica. Sed et hunc Primum 
populus Heracleoticus vidit; patrem bonum et Deo plenum, non agrestem 
virum et temerarium doctorem et linguam e suggesto insanam et importu- 
mam exertantem, quae et auditorum aures sauciaret, et magnum ineptum- 
que tumultum excitaret, nunquam vero ad utilia se conferret: sed et 
et auribus et animo ab adolescentis probe institutum et, omni doctrina tum 
sacra tum profana imbutum, ut et moribus et eloquentia satis ad auditores 
suos regendos instructus esset, et ad eas regulas praescribendas, quae mo- 
rum elegantiam forment , et vires praevalidas temperent , et, animorum im- 





A. M. 


ad 
6849 


480 . NICEPHORI GREGORAE 


ἀκόλαστον ὅπαν ταλαγτεύουσι κίνημα. ἔξεστι δὲ τοῖς βουλομένοις 
ἀχούειν κατὰ μέρος ὅποῖος καὶ ὅσος τὴν ἅπασαν ἀρετὴν ὃ ἀγὴρ ἐξ 
οὗπερ ἡμεῖς αὐτῷ συγγεγράφαμεν βίου. 


9. ΑΒΟΤΟΝ, η΄. ᾿4λλὰ γὰρ οὕπω τριάκοντα παρῆλϑον ἡμέραι καὶ ἀκούσας 


Iunioris. 


P. 364 ὃ βασιλεὺς, ὡς ὃ τῶν Βουλγάρων ἄρχων IMiyóágAoc ἐξιὼν xata-5 


V. 214 


τρέχει τὰς ἀστυγείτονας πόλεις xal χώρας Ῥωμαίων, μέλλει δ᾽ 
αὐτίκα προχωρήσειν ἄχρι καὶ “ιδυμοτείχου καὶ ᾿Αδριανουπόλεως, 
μισϑοφορικὸν ἐπαγόμενος οὖχ δλίγον ἐκ τῶν παρὰ τὸν Ἴστρον οἷ- 
κούντων Σκυϑῶν, ἔξεισι τὴν ταχίστην καὶ φϑάνει πρὸς “Ἄδρια- 
γούπολεν * κἀχεῖθεν πέμψας πρέσβεις ἐζήτει μαϑεῖν τὴν τοῦ παρα- 10 


Βσπονδῆσαε αἰτίαν" καὶ ἤχουσεν ἐχεῖϑεν, ὡς ,,ἥκιστα ἦν σοι τῶν 


δυνατῶν εἰσελθεῖν ἐς Βυζάντιον καὶ τὴν αὐτοχρατορικὴν ἀρχὴν 
περιζώσασϑαι, € σύμμαχος αὐτὸς ἐβουλόμην τῷ πάππῳ γίνεσϑαι 
τῷ σῷ, χρήματά τε καὶ χώραν ὅμορον ἐπαγγελλομένῳ μοι δώ- 
σειν" ἃ πάντα νῦν ἐζημίωμαι σοῦ γε ἕνεκα καὶ τῶν σῶν ἐπαγ- 15 
γελιῶν. οἶσϑα γὰρ, ὡς πολλῶν us τῶν ἐπαγγελιῶν ἐμπέπληκας 
καὶ πολλῷ μειζόνων ἢ ὃ πάππος ὃ σὸς, οὗ μόνον τοῦ μὴ συμμα- 
χεῖν ἐκείνῳ γε ἑΐνεκα, ἀλλὰ καὶ διὰ τὸ ἐπὶ τῇ σῇ ἀσελφῇ κῆδος 


€ xal τὴν συγγένειαν." ὃ δὲ βασιλεὺς δειλίας αἰτίαν ἐχφεύγειν C 


λων, καίτοι μὴ ἀντίπαλα κεκτημένος στρατεύματα, μηδὲ ἀξιό- Ὁ 

μαχα πρὸς τὴν τῶν ἐχϑρῶν δύναμιν, ὅμως πολέμῳ τὴν τῶν 

πραγμάτων κρίσιν ἐπιτρέπειν ἔγνωκε δεῖν. τόλμῃ γὰρ φυσικῇ 

μᾶλλον ἢ λογισμοῖς τε καὶ σκέμμασιν ἐκέχρητο πρὸς ἅπαντα τὸ 

2. κατὰ μέρος add. Α. 7. καὶ ante Ζιδυμ. add. A, 19. καὶ 
Α. 


τὴν συγγέν. add. 


petus moderentur, et omnem immodestum motum coerceant. Quantus su» 
tem et qualis fuerit bic vir in omni genere virtutum, ex vita eius ἃ nobis 


^ conscripta cuivis particulatim cognoscere licet. 


8. Sed priusquam triginta dies elaberentur, cum audisset Imperator 
Michaélem Bulgarorum prosipen finitimas Romanorum urbes et provinc- 
as incursare, statimque Didymotichum et Adrianopolin usque, arum δὲ 
Istrum habitantium non parva manu mercede conducta, progressurum €586; 
ipee Ádrianopolin profectus quam celerrime legatos ad iilam mittit et rupi 
fhederis causam quaerit. Cui ad hunc modum ille respondit: ,,Tu n 

acto Byzantium ingredi et rerum potiri potuisses, εἰ ego avo tuo opem 
lure voluissem , et pecuniam et finitimam provinciam mihi pollicito: quibos 
nunc tua et tuarum promissionum causa omnino fraudatus sum,  Quanüs 
enim jssis me oneraris ipse nosti, iisque longe maioribus quam 8*5 
tuus, non tantum ut ne eum adiuvarem, sed et propter sororis tuae matzt- 
monium et iunctam tecum affinitatem.*^ AtImperator ad cavendam ign d 
suspicionem, quanquam non paribus copiis nec ad pro das hostium v7 
res idoneis instructus, tamen Martis aleam experi esse duxit. N&- 
turelem enim audaciam magis, quam rationem aut consilium sequebatur 





HISTORIAE BYZANTINAE ΙΧ, 8. 481 


συμπίπτοντα. ὅϑεν πολλή τις ἐγίγνετο σπουδὴ xal παρασκευὶ — A. C. 
τῶν ἑκατέρωθεν στρατοπέδων’ xal ἦν ἐν κινδύνοις καὶ φόβοις 1338 
πολλοῖς τὰ Ῥωμαίων πράγματα, δείσασα δ᾽ 7) μήτηρ καὶ δέσποινα 1941 
περὶ τῷ υἱῷ διαπρεσβεύεται πρὸς ἀμφοτέρους περὶ τῶν ἐν 43 3)j- p. Andron. 

5λοις σπονδῶν xol γίνεται διαλλαχτὴς ἀμφοτέρων, ἅτε μήτηρ Ὁ 
ἀμφοτέρων τυγχάνουσα καὶ τὸ ϑαῤῥεῖν ἐντεῦϑεν μαχρὸν χεχτη- 
μένη τὴν ἐπιτίμησιν ὁποίαν ἐϑέλοι xa9? ἑκατέρων ἐπενεγχεῖν. οὕτω 
μὲν οὖν τῶν σπονδῶν γενομένων χρήματα πλεῖστα δεξάμενος ὃ 
ἹΜιχάηλος ἀνεχώρησεν οἴκαδε. (Β.) Ὃ μέντοι μέγας λογοθέτης ὃ 

10 Πετοχίτης ἐς τὴν ὑπερορίαν ξὺν οὐδενὶ κόσμῳ ἀπαγόμενος τῷ 
τῆς στραγγουρίας νοσήματι κάτοχος ἐγεγόνει" ὃ καὶ μᾶλλον ἐπίεζε P. 265 
τοῦτον, ἢ πάνϑ᾽ ὅσα ἐπεπόνϑει, εἱρκτὴν λέγω καὶ δόξης ix- 
πτωσιν καὶ χρημάτων ἀφαίρεσιν καὶ φαύλων ἀνθρώπων ἐλέγχους 
καὶ λοιδορίας. ([Γ.) Ὁ δὲ τοῦ βασιλέως πάππος δριμυτέραν τὴν 

15 ἕξιν τοῦ σώματος ἐκ τῆς λύπης χτησάμενος τέως μὲν τοῖν ὀφϑαλ-- 

. μοῖν τὸν ἕτερον ἐζημίωται, τῆς ὀπτικῆς αὐγῆς μαρανϑείσης. od 
πολλῷ δ᾽ ὕστερον xal τὴν ἑτέραν ξῶν ὄψεων προσεζημίωταε καὶ 
διέμεινεν οὕτως ἑξῆς νυχτί τε δουλεύων διηνεκεῖ καὶ, τὸ τῆς ϑείας 
φάναι γραφῆς, τὸ πόμα ἑαυτοῦ μετὰ κλαυϑμοῦ κιρνῶν xal ἄρτον Β 

20 ὀδύνης ἐσθίων. ἐῶ γὰρ λέγειν τοὺς ἐμπαιγμοὺς καὶ τὰς ἀσέμνους 
λοιδορίας τῶν φυλάχων ὁμοῦ καὶ τῶν οἰκετῶν, ὅποίας καὶ ὅσας 
αὐτοῦ καταχέοντες ἦσαν. ἐῶ δ᾽ αὖ καὶ ὅπως ἄδεια δέδοται πάσαις V. 215 
ταῖς πλυνούσαις εἰσιέναι ὅπότε βούλοιντο πλύνειν ὥντινων βού- 
Aovrat τὰ ἱμάτιω παρὰ τὸ ῥέον ὕδωρ διὰ τῆς τοῦ παλατίου αὐλῆς" 

45 καὶ ὅπως τοῖς ἐκ γειτόνων ἀλόγοις ζώοις καταπάτημα γέγονε à C 

8. δέσποινα À., δεσκοίνη W. 9. ὁ ετοχ. add. A. 


cquid accidisset. Quare magno studio exercitus utrinque se parabant ἃ 
omana autem respublica in magno periculo et metu versabatur. Mater vero 
eademque Imperatrix filio timens ad utrumque de pacificatione legatommittit 
eosque reconciliat , quippe amborum mater. Unde etiam utriusque obiurgandi 
auctoritatem usurpare non dubitabat. Sic pace facta Michaél maxima - 
nia accepta domum rediit. (1[.) Caeterum magnus Logotheta Metochites, 
cum in exilium indigno more ac modo abduceretur, in stranguriam inciderat ; 
quae molestior ei fuit, quam caetera omnia quae perpessus fuerat, carcere 
inquam , iactura dignitatis, opum ereptione, vilium hominum obtrectatione 
et convicio. (III.) Imperatoris vero avus, corrupto ex doloris acerbitate 
oorporis habitu, unius oculi usum amisit, eius videlicet lumine sensim ex- 
tincto; nec multo post alterum etiam; et deinceps in perpetua nocte vixit: 
8c, ut sacrae litterae loquuntor, potum suum cum fletu miscuit, et panem 
doloris comedit. Omitto enim ill és et foeda. convicia, quibus et custodes 
eum et famuli lacessebant. Mitto etiam , omnibus lotricibus datam licen- 
tiam ingrediendi;palatium quandocunque vellent, ad lavandas quorumlibet 
vestes in aqua, quae per. palatii aulam fluebat; et ut ἃ vicinorum bestiis 


432 NICEPHORI GREGORAE 


A. M. βασίλεια xol νομὴ, ὄνοις λέγω xal ἵπποις καὶ βουσὶ xal ὄρνισι 
pet κατοικιδίοις. xal ei τι δὲ τοιοῦτον ἕτερον εἷς ἐμπαιγμὸν xal περι- 
6849 φρόνησιν τοῦ γηραιοῦ βασιλέως ἦν, πάντ᾽ οὐχ ἠμέλεε πράττων 
Imp.Andro., αὶ συνεργῶν ὃ πρωτοστράτωρ, τῶν iv Βυζαντίῳ πραγμάτων 
Iunioris. 

᾿ ἐπίτροπος ὧν xal διοικητὴς τηνικαῦτα. — (/4.) Móvoc ὃ uéyac5 
δομέστικος ὃ Καντακουζηνὸς ἄχραντον διετήρησε λοεδορίας xal 
Ὁ γνώμην καὶ γλῶσσαν καὶ ἦϑος πρός τε τὸν βασιλέα καὶ ὅσοι τῆς 
προσούσης ἐξέπεσον δόξης. οἱ δ᾽ ἄλλοι καϑάπερ ἄχρατον πεπω- 
κότες τὴν τοῦ καιροῦ περιπέτειαν μεϑυούσῃ γνώμῃ πρὸς τὰς ἔνε- 

στώσας τύχας ἐχρήσαντο. συνέσει γὰρ οὗτος αὐτοφυεῖ xal βαϑείᾳ 10 
φρενῶν αὔλακι κοσμούμενος ὃ ἀνὴρ ἐς τοὺς τῶν παλαιῶν ἀνδρῶν 
ἀγαϑοὺς χαραχτῆρας ἐκείνους ἀνῆγεν ἑαυτὸν κατά τε μεγαλοπρέ- 
πέιαν τρόπων καὶ δεξιᾶς ἀφϑονίαν. καὶ νῦν γὰρ εὐτυχῶς τῶν 
Ἐπραγμάτων ἐλθόντων αὐτῷ 0 δὲ οὐχ ἐνετρύφησε τῇ τύχῃ, οὐδ᾽ 

ὑπὲρ τὸ μέτρον ἦρε τὴν ὀφρὺν, ἀφειδήσας ἴσως ἐς τὸ φιλότιμον 15 
! ToU φρονήματος" ἀλλ᾽ ἔμεινε τῆς σωφροσύνης τῶν ὅρων ἐντὸς 
ἀκλινής. ,,xal νῦν ἐμοὶ νήφειν (ἔλεγε) ,,χρεὼν, ὅτε τοὺς ἄλλους 
μεϑύειν ἀνάγκη." στάδιον γὰρ, ὡς εἰπεῖν, καϑορᾶται καὶ βάσανος 
ἀκριβὴς ταῖς ἀνθρωπίναις ψυχαῖς, ὁπόσα κατὰ χρόνον εὐτυχή- 

ματα φύεται, παρὰ τοσοῦτον ἐς ὕβρεως ὄγκον δψοῦντα τοὺς 30 
Ἑἄφρονας, παρ᾽ ὅσον τοῖς εὖ φρονοῦσι βεβηκυίας γνώμης βεβη- 
κότα φέρει rovyüvrà πολλαχόϑεν τὸν ἔπαινον. (E.) "Ev τούτοις 
ἐξάγεται καὶ ὃ Συργιάννης τῆς εἱρκτῆς, ὄρκους ἐγγράφους πρότερον 
δοὺς καὶ ἐπαρασάμενος ἑαυτῷ τὰ φρικωδέστατα, εἶ μελετήσειέ τὸ 

$9. ἐμκαιγμοὺς Α. 6. δὴ ἐτήρησε ΔΑ. 94. μελεεήσεε Eri Α. 


palatium conculcatum et depastum sit, asinis inquam, equis, bobus et do- 
Inesticis volucribus. Denique si quid aliud huiusmodi erat, quod ad illum 
illudendum pertineret, id omne Protostrator et ipse faciebat, et aliis ut fa- 
cerent auctor erat, cum is eo tempore curator et administrator Urbi ptae- 
esset, (IV.) Solus Cantacuzenus magnus Domesticus animum et linguam 
et mores, tum erga Imperatorem , tum erga alios, qui dignitatibus excide- 
Yant, ab omni convicio temperavit et incontaminatos servavit.  Caeter 
: vero, illa temporum conversione velut multo mero ebrii, insolenter fortuna 
abusi sunt. Ille contra, naturali prudentia et magno io ornatus, se ad 
raeclara illa veterum exempls componebat, qui et moribus magnifici et mam 
iberales fuissent. Kt cum tunc res ei feliciter successissent , fortuna cor- 
ruptus non lasciviit, ue immodice supercilium arrexit nimia videlicet 
ambitione abreptus; sed intra modestiae limites immotus mansit. ,,Nunc 
me," inquit, »90brium esse oportet, cum alii non ebrii esse non possunt. . 
Prosperi enim successus, veluti palaestra quaedam , humanae mentes certo 
indicio explorant, et eos qui vecordes sunt tam insolentes reddunt, quam 
cordatum quemque constantiae, moderationis et gravitatis laudibus cumu- 
lant. (V.) His temporibus Syrgiannes carcere educitur, acripto prius 1ure- 
iurande dato et aurocissuma quaeque sibi unprecatus, ai quid contra Impe- 


HISTORIAE BYZANTINAE IX. 2, —— 438 


κατὰ τοῦ βασιλέως" εἰ δ᾽ ὅπως ποϑ᾽ ἁλοίη ψευδόμενος ὑπὸ κρι- A. C, 
ταῖς ἀπροσωπολήπτοις, μετὰ τοῦ κληρονόμον εἶναε τῶν gQi- “35 
χωδεστάτων ἐκείνων ἀρῶν καὶ κεφαλικὴν ὑφίστασϑαι τιμωρίαν. 1841 
(ς΄.) ᾿“λλὰ γὰρ ἐν τούτῳ τῷ ἔτει καὶ ἅμα τῷ ἐφεξῆς, ἠρεμησάσης ἈΡ-Απόγου, 
δτῆς τῶν Ῥωμαίων στάσεως καὶ τῶν in^ ἀλλήλους πολέμων καὶ Ῥ. 968 
ἐχδρομῶν πεπαυμένων, τοσαύτην εὐθηνίαν ἐϑεάσαντο σίτου Βυ- 
ζάντιοι, ὁπόσην οὐδὲ τούτων οἱ πρόγονοι πάλαι πολὺν ἤδη τὸν 
χρόνον. | 
ϑ'. Ἄρτι δὲ τῆς ὥρας ἐπιστάσης, i» ἧ φυτηχομοῦσαι καὶ. C. 1329 
Ἰοζωγραφοῦσαι τὴν γῆν ui τοῦ ἦρος χεῖρες τῇ ποικίλῃ τῆς χλόης ps 
1 B 
βαφῇ πλείστην ταῖς τῶν ἀνθρώπων ὕψεσι τὴν τέρψιν χαρίζονται, 
ἑτοίμους ὃ βασιλεὺς τὰς τῶν Ῥωμαίων δυνάμεις εἶναι παρεκελεύ.- 
σατο. βούλεσϑαι γὰρ αὐτὸν διαβῆναι πρὸς τὴν Malay καὶ πόλεμον 
ἄρασϑαε xarà Ὀρχάνου, τοῦ τῆς Βιϑυνίας ἡγεμονεύοντος, τά,τε 
16 ἄλλα xal ὅτι Νίκαιαν τὴν προχαϑημένην Βιϑυνίας πόλιν xivdv- C 
γεΐει χειρώσασϑαι, διπλῷ πολέμῳ πολιορχῶν, λιμῷ καὶ στρατῷ. 
λήγοντος μὲν οὖν ἤδη τοῦ ἦρος ὃ στρατὸς διαπεραιούμενος τὸν 
πρὸ τοῦ Βυζαντίου πορϑμὸν διέβαινεν ἐς 2dolav ἅμα τῷ βασιλεῖ, 
δισχίλιοε μὲν τοῦ στρατοῦ τὸ ἀπόλεκτον ὄντες" τὸ δὲ πλεῖστον 
30 ἀγοραῖοί τινες καὶ βάναυσοι καὶ δῆλοι ὄντες κιβδηλεύσειν τὴν μά- 
χην. ἐπεφέροντο γὰρ καὶ τὰ τῆς δειλίας τεκμήρια, ἀκάτιά φημι 
xal ἐφόλκια πλεῖστά τε καὶ οἷον εἰπεῖν ἰσάριϑμα τοῖς ἑαυτῶν σώ-Ὦ 
μασιν, ἵνα φυγῆς γενομένης ἑτοίμως ἔχωσι πρὸς αὐτήν. περὶ 
γὰρ διώξεως καὶ νίκης αὐδὲν αὐτοῖς οὐδαμῆ βμεμελέτηται. ὃ δὲ τῆς 


ratorem moliretur: hac etiam lege sibi dicta , si quovis modo apud integros 
iudices mendacii convinceretur, non solum ut diris illis esset obnoxius, ve- 
rum etiam dt capite plecteretur. (VI) Caeterum hoc et sequenti anno, 
seditione Romanorum sedata, cum et a praeliis et ab excursionibus mutuis 
cessatum esset, tantam frumenti copiam Byzantii viderunt, quanta nec apud 
maiores illorum longo ante tempore extiterat. 


. 9. Sed cum id modo tempus venisset, quo Veris manus terram arbo- 
rum comis ornantes eandemque variis herbarum et florum coloribus pingen- 
tes amoenissimum oculis hominum spectaculum praebent, Imperator copias 
Romanorum praesto esse iussit. Ktenim velle se traiicere in Asiam, et 
Orchani, Bithyniae principi, bellum inferre, cum aliis de causis, tum quod 
periculum esset, ne is Nicaeam, primariam Bithyniae urbem, bello duplici, 
fame nempe et exercitu, oppugnatam subigeret. Vere igitur iam exeunte, 
traiecto Byzantio freto, exercitus una cum Imperatore in Asiam transiit; mi- 
lites quidem selecti bis mille; reliqua autem ac maxima turba homines cir- 
cumforanei Axe opifices, quos facile cerneres pugnam velut adulteraturos 
esse. Advehebant enim secum ignaviae argumenta, lembos et naviculas 
plurimas et fere tot, quot erant homines, ut ad fugam, si opus foret, pa- 
raü essent; de persequendo et superando hoste nihil prorsus cogitantes, 

Nicephorus Gregor. Vol. I. 28 


484 NICEPHORI GREGORAE 


A. M. Βιϑυνίας ἀρχηγὸς τῶν Τούρχων τοὺς τὰ πολέμια δρεπεεροτέρους 
pet ἐχλέξας τὰ στενὰ τῶν ὁδῶν ἐπεπόμφει φυλάττειν. αὐτὸς δ᾽ ὄχτα- 
6849 κισχιλέους ὅπλέτας λαβὼν ἔξεισε τὸν βασιλέα ἐχδεξόμενος. ὅϑεν 
doris - Bout τριταίῳ μετὰ τὴν ἐς Mola» διάβασιν περί τι πολέχνιον yt- 
Ἑγομένῳ παράλιον, Φιλοκρήνην οὕτωσί πως ὠνομασμένον, ἐπεὶ ὅ 
ἐμεμαϑήχει τὰς πέριξ δυσχωρίας διειληφότα παρακαϑῆσϑαι μετὰ 
P. 267 τοῦ βαρβαρικοῦ στρατοπέδου τὸν Ὄρχανον, ἐνταῦϑα καὶ αὖ- 
τῷ πήξασϑαι τὸ στρατόπεδον καὶ διανυκτερεῦσαι ξυνεβεβήκει. 
(B.) Ἐπεὶ δ᾽ ἅμα ἡλίῳ τῶν βαρβάρων ἐνέους ἑώρα τῶν πέριξ 
ὀρῶν παρακατιόντας, πρῶτα μὲν ψιλοὺς, ἔπειτα δ᾽ ὅπλέτας, 10 
καὶ μάλιστα ἄλλους ἱππέας, ὅπλισάμενος καὶ αὐτὸς ἤλαυνεν ἐπ᾽ 
᾿ αὐτούς. πρῶτα μὲν o5» ἀχροβολισμοὶ παρὰ τῶν βαρβαρικῶν 
ἐγίγνοντο τοξοτῶν πύῤῥωἹθεν ἱσταμένων καὶ o) μάλα ἐϑελόντων 
Βτέως προσιέναι. ὅπερ οὗ νόμιμον ὃ βασιλεὺς εἶναι λογισάμενος 
τοῖς βαρβάροις, ἀλλὰ δειλίαν, ϑάρσος τε ἀνελάμβανε καὶ παρε- 15 
ξιέγαε κατ᾽ ὀλίγους καὶ ἐξιππάζεφσϑαι τὰς τάξεις ἐχέλευεν. ὅπερ 
οὐχ εἷς καλὸν ἀποβήσεσϑαι πέρας ἔνιοι τῶν περὶ αὐτὸν ἐμπειρο- 
V. 217 τέρων φάσχοντες οὐκ ἠδυνήϑησαν ἐπισχεῖν. ἐπεὶ δ᾽ οὕτω κενεμ- 
βατούσης τῆς μάχης παρἥει τὸν μεσημβρινὸν 0 ἥλιος, ὁπότε δὴ 
μάλιστα κατὰ γῆς αὐτὸς ἀχμαιοτέραν καταπέμπει τὴν φλόγα, 30 
Οϑεασάμενος ἄνωθεν ἐκ τῆς ἀκρωρείας ἀπαγορεύοντας ἤδη Ῥω- 
μαίέους Ex τε τοῦ καύματος ἔκ τε τῶν ovrtyfi» δρόμων καὶ περιδρο- 
μῶν, ὃ Ὄρχανος κάτεισι καὶ αὐτὸς, οὖκ εὐαρίϑμητον ἐπαγόμενος 


11. μάλα ἄλλους Α., Bolv. coni. μάλα πολλοὺς, μάλιστα τοὺς ἄλ- 
λους W. in mg. 
Bithynise vero princeps 'Turcos rei militaris peritiasimos delegerat et ad 
custodiendas viarum tias Ipse ding octo millibus armato- 
rum acceptis, Imperatori occursurus exit. Qui cum tertio die, ex quo Asiam 
ingressus fuerat, ad oppidulum maritimum, cui Philocrene nomen est, n 
venisset, ac didicisset Orchanem, angustiis circumcirca occupatis, cum 
barico exercitu in proximo consedisse, ipse quoque castris ibi positis per- 
noctavit. (11.) Cum autem barbaros nonnullos, orto statim sole, e circam- 
iacentibus montibus descendere videret, levis primum, deinde et gravis 
armaturae milites, atque in primis equites; ipse etiam arma cepit et ad eos 
contendit. Ac primum .sagittarii barbarorum eminus tela in nostros con- 
lecerunt, nec propius accedere voluerunt. Id quod Imperator barbaris fa- 
miliare esee non cogitavit, sed timoris argumentum credidit. Itaque fidu- 
cia sumpta paucos subinde equites evagari et excurrere extra ordines ius- 
sit. Quod non feliciter casurum esse cum aliqui ex iis, quos circa se h&- 
bebat, iique caeteris peritiores, affirmarent, impetum tamen eíus repri- 
. mere non potuerunt. Dum autem haec tumultuaria pugua ultra meridiem 
producitur, quo tempere gravissimus solis aestus est ; eer ipnin e vertice 
montis Roipanos et aestu et continuis cursibus et circumcursationibus 1881 
defatigatos esse conspicatus descendit et ipse cum exercitu non facile n9- 





HISTORIAE BYZANTINAE JX. 9. | 485: 


στράτευμα. καὶ περιστάντες σὺν ἀσήμῳ τῇ κραυγῇ ol μὲν συχνοῖς — A. C. 
τοῖς βέλεσιν ἔβαλλον, οἱ δὲ τοῖς ξίφεσι κατὰ στόμα προσυπαν- “δὶ 
τῶντες ἔπαιον. οἱ δὲ Ῥωμαῖοι τὴν πρώτην ἐκείνων ἔφοδον γενναίως — 1941 
ὑπενεγχόντες εὐρώστως ἠμύνοντο μέχρι πολλοῦ καὶ πλείστους i; [mp Amin, 
δτρωσκόν τε καὶ ἔσφαττον. ἔπειτα τὴν νύχτα βλέποντες oUx εἰς Ὁ 
μακρὰν ἐπιοῦσαν καὶ δεινὸν ἡγησάμενοι τὸ ἐν πολεμίᾳ νυχτομα- 
χεῖν, ἐπὶ πόδα ἀνεχώρουν ἐπειγόμενοι παρὰ τὸ οἰκεῖον στρατόπε-- 
ὅον. ὅτε καὶ μάλιστα σφοδρότερον ἐπιτιϑέντες οἱ βάρβαροι οὐκ 
ὀλίγον εἰργάζοντο φόνον τῆς τε ἵππου καὶ αὐτῶν, ἕως 7) νὺξ ἐπελ-- 
10ϑοῦσα τὴν μάχην διέλυσε. τέτρωται δ᾽ ἐν τούτοις καὶ ὃ βασι- 
λεὺς ἅτερον τοῖν ποδοῖν ἐλαφρῷ τινι βέλει καὶ οὗ μάλα καιρίῳ. R 
(T-) Ἐν ταύτῃ δὲ τῇ νυκτὶ γένεταί τι ϑέαμα ἐλεεινὸν καὶ προφα-- 
γής τις ϑεομηνία. ἐπεὶ γὰρ ὃ βάρβαρος ἐτεϑαυμάκχει ϑεααάμενος 
τῶν Ῥωμαίων τήν τε ὅπλισιν καὶ τὴν ἀνδρικὴν ἔνστασιν, ἐνόμισεν 
15 οὗ μέχρι τούτου στῆναι ϑελήσειν αὐτοὺς, ἀλλὰ καὶ ἐς τὰ πρόσω 
χωρεῖν ἐς τὴν ὑστεραίαν. ὅϑεν τριαχοσίους ἐκεῖ καταλελοιπὼς ἷπ- 
πέας ϑεωρίας ἑἵνεκα, αὐτὸς τὴν ὅλην ἀναλαβὼν στρατιὰν ἤλαυνεν Ἐ' 
ἐς τὰ πρόσω, σπεύδων προκαταλαβεῖν τὰ τῶν ὁδῶν καιριώτερα. 
ἐκεῖνος μὲν οὖν οὕτως ᾧχετο ἀπιών" ὃ δὲ βασιλεὺς ἐς τὸ τῆς Φιλο- 
40 κρήνης εἰσήει πολίχνιον ϑεραπείας ἑΐνεκα τοῦ ποδός. ὅπερ ὃ στρα- 
τὸς ϑιασάμενοι τῶν “Ῥωμαίων καὶ ἥκιστα καϑαρῶς τὴν αἰτίαν 
μεμαϑηκότες φεύγειν ἐνόμισαν ὑπὸ δειλίας αὐτόν. μέλλειν γὰρ 
ἐπιχκείσεσϑα:ι τούτοις νυχτὸς τὸν Ὄρχανον μετὰ μάλα πολλοῦ τοῦ 
στρατοῦ καὶ μηδένα ζῶντα Ρωμαίων καταλιπεῖν, τὸν ἐς τὴν ὕστε- P. 268 


19. τῇ add. A. — 18. τὰ πρ.] τὸ Α, . 


merabil, Qui confuso οἰδαίοτο edito undique irruentea partim sagittis 
crebris nostros petunt, partim cominus gladiis rem gerunt. Romani vero, 
primo illorum impetu fortiter excepto, longo tempore strenue se defende- 
runt, plurimis hostium et vulneratis et occisis. Deinde cum noctem in- 
stare viderent, et hostili in solo per tenebras pugnare periculosum iudica- 
rent, pedem in castra sua properantes retulerunt. Quamobrem Turci ve- 
hementius instantes multos et equos et homines occiderunt, donec noctia 
interventa praelium est diremptum. Inter caeteros autem ipse etiam Impe- 
rator levi quodam et minime letali sagittae ictu alterum pedem vulneratus 
est. (III.) Ea nocte spectaculum miserabile et evidens irae divinae signum 
extitit, Nam barbarus, qui Romanorum armateram et virilem in pugnando 
constantiam viderat et admiratus fuerat, eos non quieturos, sed postridie 
longius progressuros ratus, trecentis equitibus speculandi gratia ibi relictis, 
ipse cum omni exercitu perrexit ulterius ad opportunas vias occupandas. At- 
que ita quidem ille discessit. Imperator verooppidulum Philocrenen ingressus 
est curandi vulneris gratia. Quod Romani milites cum animadvertissent, nec 
causam satis certo scirent, eum prae metu fugere putarunt. Noctu enim Or- 

cum maguo exercitu affore, neque quemquam Romanorum salvum eva- 


436 NICEPHORI GREGORAE 


A.M. ραίαν ϑεάσασϑαιἥλιον. ὅϑεν ὅσοι μὲν ἀκάτια ἐπεφέροντο, ᾧχοντο 
«4 φεύγοντες γυμνοὶ δι᾽ αὐτῶν. οἱ δὲ σπεύδοντες πρὸ τῶν πυλῶν 
6849 τοῦ πολιχνίου κατεπατήϑησαν ὕπ᾽ ἀλλήλων οἱ πλείους καὶ ἀπεπνί- 
ἴα. ἀπάγοι, σα γ- ἄλλοι δ᾽ ἀλλήλων ἐξαρτώμενοι δίχην σειρᾶς, οἷ μὲν διὰ 
τῶν ἐπάλξεων εἰσεπήδων, οἱ δὲ ἀποσπώμενοι πρὸς τῶν ὄπισϑενδ 
ἐφελκομένων ἀνετρέποντό τε xal ἔϑνησχον πίπτοντες. ἦσαν δ᾽ οἵ 
Bxo) ὑπὸ μόνης δειλέας ἀπόψυξαν ἱστάμενοι. ἄρτι δὲ καὶ ὃ ἥλιος 
ὑπερβὰς τὸν ὁρίζοντα ἡρμήνευσε τοῖς τριακοσίοις ἐκεένοις βαρβά- 
ροις τὴν ἄπιστον ἐκείνην συμφορὰν τοῦ Ῥωμαϊκοῦ στρατοῦ καὶ 
προσελάσαντες καὶ ϑεασάμενοι προχείμενα παρὰ τὸ στρατόπεδον 10 
ἵππους καὶ ὅπλα xol σκηνὰς ἀνδρῶν κενὰς, πρὸς δὲ τούτοις καὶ 
τοὺς βασιλικοὺς ἵππους. μετὰ τῶν ἐρυϑρῶν ἐφεστρίδων καὶ τὴν 
Οδασιλικὴν σχηνὴν, ὅπαντα λαβόντες of διακόσιοι ἀπήεσαν. οἱ δ᾽ 
ἑχατὸν ἐγγὺς γενόμενοι πολλοῖς κατέπειρον βέλεσιν, ὅσοε μὴ ἔφϑη- 
σαν μήτ᾽ ἐς ἀκάτια, μήτ᾽ ἐς τὸ πολίχνιον ἑαυτοὺς ἐμβαλόντες. 15 
(4.) Ταῦτα ϑεασάμενος καὶ ᾧ βασιλεὺς καὶ μὴ ἔχων ὅ,τι καὶ 
δράσειε, τῆς περιστάσεως οὐδὲν οὐδαμῇ χορηγούσης εὐμήχανον, 
ἐς πλοῖον ἐμβὰς καὶ αὐτὸς ἐπανἥει πρὸς τὸ Βυζάντιον. διηπόρει 
δ᾽ οὖν ὅμως καϑ'᾽ ἑαυτὸν γνωσιμαχῶν καὶ ζητῶν τὴν τῆς ϑεομη- 
D»íag αἰτίαν, δι᾽ ἣν τὸ τῶν Ρωμαίων στρατόπεδον οὕτως ἐν ἄχα- 90 
os διέφϑαρται, μηδενὸς τῶν πολεμίων διώκοντος. συνῆχε δ᾽ 
V. 218 ὀψὲ καὶ πλεῖστα μὲν ἕτερα, καιριώτερον δ᾽ εἶναι τὸ κῶν zroAmi- 
κῶν πραγμάτων ἀστάϑμητον καὶ τὸ περὶ τὰς δίκας νόσημα πολύ- 
χουν ὃν καὶ δυσίατον διὰ τὴν ἐκ τοῦ χρόνου προσγενομένην ἕξιν 


11. ὅπλ. καὶ ἵππ. A. 


surum ac solem postridie intuiturum. Itaque qui naviculas secum attulerant, 
nudi in ipsis fugiebant. Alii festinantes ante portas oppiduli sese mutoo ple- 
rique conculcabant et suffocabant. Alii catenae instar ex ee invicem nexi ac 
suspeasi partim in propugnacula evadebant, partim a sequentibus detracti e£ 
eversi casu moriebantur. Erant etiam qui solo timore exanimat stantes ex- 
spirarent. Mane vero statim sole orto trecenti illi barbari incredibilem oem 
manorum cladem conspicati progrediuntur, et cum in castris equos, 8&f- 
ma, vacua hominibus tentoria, Imperatorios item equos cum robris sellis e£ 
Imperatorium tabernaculum viderent, ducenti ex iis his omnibus ἃ 
mbeunt. Reliqui centum propius accessere, et eos qui neque in navi 
neque in oppidulum confugerant frequentibus telis confixerunt. (IV.) Bhn- 
perator vero his visis cum nibil agere posset, neo ullam tempus opportuni- 
tatem praeberet, conscensa et ipse navi Byzantium rediit. Caeterum ille 
anceps haesitabat et secum tacite ambigebat, quam ob causam Deo irato 
Romanos exercitus, cum nemo ex hostibus persequeretur, temporis J0- 
mento ita esset profligatus. Tandem post multas dubitationes cum alia 
plurima, tum id quod gravissimum erat animadvertit; publicae disci 
rbationem dico et perversum morem iudiciorum: qui quidem m 
te diffusus et ipso temporis lapsu inveteratus magnam confosionem 86 


HISTORIAE BYZANTINAE ΙΧ. 9. 487 


αὐτῷ καὶ πολλὴν ἐπάγον TQ κοινῷ τῶν πραγμάτων τὴν σύγχυσιν — A. C. 
καὶ ζημέαν. ὥσπερ γὰρ, τὰ ἔς τινος καχεξίας σωματικῆς ἐπισυμ-.- “ΝᾺ 
βαίνοντα νοσήματα τοῖς ἀνθρώποις σπανίοις ἐπισυμβαίνει xal 1541 
οὐχ ἐς τὸ κοινὸν τὴν διάβασιν ἴσχει, τοῦ δ᾽ ἀέρος νοσήσαντος PP Enron. 
5 ἀνάγκη κοινωνεῖν τοῦ νοσήματος ἅπαντας, ὅσοι τοῦ αὐτοῦ κοινῇ —— 
μετειλήφασιν ἀέρος, οὕτως ἔχειν ἔφασχε τὰ μερικὰ πάντ᾽ ἀδική- 
pavo πρὸς τὸ περὶ τὰς κρίσεις γινόμενον. (Ἐ.) Ὅϑεν μετ᾽ οὗ 
πολλὰς τὰς ἡμέρας ἄπεισιν ἐς τὸν πατριάρχην Ἡσαΐαν * xal nora 
μὲν πείϑειν τοῦτον ἀποϑέσϑαι ἐπιχειρεῖ τὸν πρὸς τοὺς ἐπισκό-- 
Ἴοπους κότον καὶ λῦσαι τὸν ἀφορισμὸν τῷ λαῷ. μηδὲ γὰρ εἶναί 
φησι τῶν εἰκότων, αὐτοῦ συγχωροῦντος ἅπασιν ἅπαντα, πρὸς 
ὃν καὶ τὰ κοινὰ φανερῶς ἀφεώρων πταίσματα, ἐχεῖνον πατριάρ-- 
ym ὄντα καὶ τῆς εἰρήνης ἅμα διδάσκαλον εἶναι ὀφείλοντα, ἔπειτα 
ὑποκαϑημένην τρέφειν ὀργὴν xav! ἀνθρώπων ἐν πολλοῖς δυομέ- 
1δ γοις ἡλίοις, μηδ᾽ ἐφ᾽ ἑνὸς συγχωρούμενον. τῷ μὲν οὖν λαῷ τῷ P. 269 
τε ζῶντι καὶ τῷ τεϑνεῶτι συγχώρησιν ἔγγραφον ἐπ᾿ ἄμβωνος ἀνε- Ὁ 
γνώχει, τὴν ἱερατικὴν περιβαλόμενος στολὴν, ἐν ὥρα τῆς ϑείας 
μυσταγωγίας ὃ πατριάρχης τῷ βασιλεῖ πειθόμενος. τοῖς δ᾽ ἐπι- 
σχόποις καὶ τῶν πρεσβυτέρων τοῖς πλείοσιν ἥκιστα συγκεχιώρηκεν. 
40 ἔπειτα τὴν ϑείαν ἐπιτελοῦντος μυσταγωγίαν σὺν πολλοῖς ànwxó- - 
ποις καὶ πρεσβυτέροις τοῦ πατριάρχου, τέτταρας ἐχλεξάμενος 
ἄνδρας, οὖς αὐτὸς ἀξίως ὑπηρετήσειν ἔχρινε ταῖς πολιτικαῖς Β 
δίκαις, ὧν εἷς ἐκ τῶν ἐπισχόπων ἦν, τούτοις ἐν μέσῳ τῷ ϑείῳ 
8. ἐκισυμβαίψει et eru À., ἐπισυμβαίνειν et ἴσχειν . 6. μετει- 
. Ἦσ 


λήφεσαν Α. afa» À. 9. ἀποϑ. τὸν xo. τοὺρ ἔπισκ. xor. 
ἐπιχειρεῖ Α. 23. τοῦ ϑείον φτεῶ A, | 


multum detrimenti reipublicae afferebat. Etenim morbi, qui ex malo ali- 
1e qorporis habitu oriuntur, paucos invadunt, nec publice vagantur. 

ére autem infecto omnes, qui eundem et communem aérem participant, 
ipsius etiam morbi participes fieri necesse est. Eandem autem ille rationem 
esse aiebat privatorum omnium delictorum, si cum iniquis iudiciis eonferren- 
tur. (V.) Proinde non multis post diebus Esaiam patriarcham convenit : 
Bc primum ei conatur persuadere, ut iram adversus episcopos deponat et 
populum interdicto solvat. Neque enim par esse, cum ipse omnibus omnia 
condonaret, ad quem publica delicta aperte spectarent: illum qui et patriar- 
cba foret et pacis auctor ac magister esse deberet, iram adversus quosdam 
latentem et residuam alere, tot solibus interea occidentibus, cum ne unus 
v abdins durante illius ira occidere deberet. Patriarcha igitur Imperatori 
obsequutus , sacerdotali stola induta, divinae mystagogiae hora populo 
et viventi et mortuo scriptam absolutionem in ambone recitat. Episcopis 
autem et presbyteris plerisque minime ignovit. Deinde eodem patriarcha 
cum multis episcopis pe mystagogiam celebrante, quatuor viros 
delegit Imperator aibi ad civilia iudicia exercenda probatos, quorum unus ex 
episcopis erat. His medio in templo iuris dicundi potestatem dedit, tradito 





498 NICEPHORI GREGORAE 


A. M. νεῷ τὴν τοῦ δικάζειν ἐνεχείρισεν ἐξουσίαν ὃ βασιλεὺς, παραδοὺς 
aq αὐτοῖς καὶ τὸ ϑεῖον καὶ ἱερὸν εὐαγγέλιον καὶ πρός γε τὴν βασιλι- 
6849 χὴν σπάϑην, καὶ ἅμα ἀπαιτήσας καὶ αὐτὸς ἐξ αὐτῶν ὅρχους φρι- 
Ip A08 δεστάτους , ἀπροσωπολήπτως τε καὶ ἀδωροδοκήτως ποιεῖσϑαι 
τὰς κρίσεις. πεποίηκε γὰρ αὐτοὺς καὶ ἀναμφίλεκτον ἔχεεν τὴν κα-ὅ 
Οταδίκην, εἰ τούτοις ἁλίσχοιντο, χωρία δοὺς ἀποχρῶντα καλῶς 
πρὸς ἐπέτειον πρόσοδον. καὶ ταῦτα μὲν τῇδέ πη ἔσχε.» (ς΄.) ὧϑι- 
νοπώρου δ᾽ ἱσταμένου συλλεξάμενος ὅσαι τριήρεις ἦσαν Ῥωμαίοις 
ἕν τε Βυζαντίῳ xal “Ἰέσβῳ καὶ ἄλλαις νήσοις καὶ παραλίοις πόλε- 
σι καὶ πρός γε ἔτι ὅσαι μονήρεις, καὶ ἐπὶ ταύταις τέτταρας ἄλλας 10 
συμμαχίδας τριήρεις ἐκ τοῦ τῶν Κυχλάδων ἡγεμονεύοντος νήσων 
Ῥπροσκαλεσάμενος ἀπέπλευσε, τῇ μὲν φήμῃ κατὰ τῶν βαρβαρικῶν 
νεῶν, τῇ δ᾽ ἀληϑείᾳ κατὰ Magrivov τοῦ τὴν Χίον ἐπιτροπεύον- 
τος" ὃς δὴ «Ἰατῖνος ὧν τῶν πλούτῳ καὶ δόξῃ διαφερόντων κλῆ- 
ρον εἴλήφει παρὰ πατρὸς, ἐπιτροπεύειν μὲν τὴν νῆσον καὶ τὴν (δ 
ταύτης ἐχπορίζεσϑαι πρόσοδον" ὑπείκειν δὲ τοῖς βασιλεῦσι Ῥω- 
μαίων ὅσα καὶ δοῦλος καὶ πᾶν τὸ προσταττόμενόν σφισιν ὅλῃ 
ποιεῖν προϑυμίᾳ, Ῥωμαίων γὰρ εἶναε τὴν νῆσον δοθῆναι δ᾽ 
Εαὐτῷ πρὸς τοῦ βασιλέως καὶ πάππου τοῦ βασιλέως, ἐπιτροπῆς 
τε ἕνεχα καὶ πορισμοῦ χρημάτων, παλαιάν τινα χώρεν ὀφείλον- 30 
τος αὐτῷ. ὃς δὴ οὕτω πρὸς τοῦ πατρὸς διαδεξάμενος ταύτην Gua 
᾿τῷ ἀδελφῷ τὸν μὲν ἀδελφὸν δόλοις τισὶ παρεχρούσατο " αὐτὸς δὲ 
δραστήριος ὧν ἀνὴρ καὶ συνέσει βαϑείᾳ κοσμούμενος τρεήρεις τε 


19. τοῦ βασιλέως om. A. — 91. ταύτην add. A. 


etiam sacrosancto lior aped item Imperatorio gladio, sanctissimumque 
Iusiurandum ab eis exegit, quo se sine respectu personarum εἰ largitionum 
pronunciaturos affirmarent. Quippe si in eiusmodi delictis deprehensi essent, 
nullam eis excusationem reliquit, quominus condemnarentur. Nam praedia 
ipsis assignavit, ex quorum annuis reditibus splendide possent vivere. Αὐ- 
que haec ita ferme se habuerunt. (VI.) Autumro ineunte, omnibus tri- 
remibus Romanorum , quae Byzantii, Lesbi atque in caeteris insulis et ma- 
ritimis urbibus erant, nec non uniremibus coactis, item quatuor auxiliari- 
bus triremibus ab insularum Cycladum rectore arcessitis, e portu solvit 
contra barbaricas naves, ut fama ferebatur; re ipsa vero contra Martinum, 
Chii praefectum. Qui cum Latinus foret, ex eorum videlicet numero, qui 
divitiis et dignitate eminebant, hereditariam acceperat a patre procurea- 
tionem elus insulae: item ius percipiendi ex ea annuos reditus , ea lege, wt 

Imperatoribus pro servo pareret, et quicquid fussissent sum- 
mo studio exequeretur. Romanorum enim esse insulam, quam Imperator 
idemque Imperatoris avus regendam illi dedisset, pecuniario etiam reditu 
ob vetus quoddam beneficium concesso.: Quae Martino et eius fratri cum 
8 patre relicta fuissent, fratrem quidem Martinus dolis:quibusdam eluse- 
Tat; ipse autem, vir strenuus et altissima prudentia instructus, triremes 





HISTORIAE BYZANTINAE 1X. 10. 489 


ἐναυπηγήσατο καὶ ἐληΐζετο τοὺς βαρβάρους, ὅσοι vt τὰ ἐκεῖ τῆς — A.C. 

“σίας χουν παράλια, καὶ ὅσοι λῃστρικῶς ἐς τὰς ναῦς ἐμβιβά- zd 

ζοντες ἑαυτοὺς τὰς γήσους nagénisovy. καὶ οὕτω τούτους ἐφόβησεν — 1941 

ἐν βραχεῖ, ὡς καὶ φόρους ἐτησίους λαμβάνειν ἐκ τούτων, ὡς μὴ. Ἀράτου, 

5τὰ μέγιστα βλάπτῃ μαχόμενος. ὅϑεν ἐπὶ μέγα πλούτου καὶ δόξης V. 419 

τὴν ταχίστην προβαίνων ὑποπτεύειν ἐδίδου Ρωμαίοις, οὐχ εἰς Ἐ 

μακρὰν οὐδ᾽ ἐπὶ πολὺ διατηρήσοντα τοῦτον τὴν ἐς βασιλέας 9no- 

ταγήν. καὶ διὰ τοῦτο οὐκ ἀπαρακαλύπτως τὸν ἔχπλουν ὃ βασιλεὺς 

κατ᾽ αὐτοῦ νῦν ποιησάμενος τήν τε νῆσον κατέσχε ξὲν οὐδεν) 
1l0zóvq* καὶ αὐτὸν χειρωσάμενος δεσμώτην τοῖς Βυζαντίοις παρέ- 

πεμψεν. ' 

ἐ. Ὀλίγων μέντοι διελϑουσῶν ἡμερῶν νόσον ἐγσχῆψαι συνέβη P. 970 
τῷ βασιλεῖ μάλα βαρεῖαν, ἐν Ζιδυμοτείχῳ διάγοντι. λουτρῷ γὰρ 
χρησάμενον, ἔπειτα τὴν δέουσαν μετὰ τὸ λουτρὸν ἑαυτῷ ἐπιμέ- s 

15λειαν ἥχιστα παρασχόντα, καὶ ταῦτ᾽ ἐν ἀχμῇ ToU χειμῶνος ὄντος 
τοῦ χρόνου, πύκνωσίν τε ὁλοσώματον σχεῖν " καὶ μάλιστα ἐς τὴν 
κεφαλὴν ἀϑροισϑέντος τοῦ πλείονος πάϑους, οὐ μόνον σφοδροτέ- 
ρας ὑπομένειν ἐντεῦϑεν τὰς ἀλγηδόνας, ἀλλὰ καὶ εἰς ἔκστασιν B 
ἀπενεχϑῆναι τάχιστα τῶν φρενῶν. ἐπεὶ οὖν πάσης Ἰατρικῆς ἐμ- 

20 πειρίας ἰσχυρότερον ἐγεγόνει τὸ πάϑος καὶ ἀπηγόρευτο τῷ βασιλεῖ 
ὃ ἐς τὴν ὑστεραίαν ἥλιος, ἐξώρκισε μὲν τοὺς περὶ αὐτὸν, μονα- 
χικὸν αὐτὸν ἐνδῦσαε τριβώνιον, πρὶν ἀποϑεῖγαι τὸ ζῇν " ἐξώρκισε 
δ᾽ αὖϑις αὐτοὺς, ἀπολῦσαι πάνταῤ δεσμώτας, Κωνσταντῖνόν τε 
τὸν δεσπότην καὶ τὸν μέγαν λογοθέτην τὸν ἸΠΠετοχίτην, καὶ ὅσοι 

95 ἑξῆς τῆς ὁμοίας ἔτυχον καταδίκης. διέϑετο δ᾽ ἀπὸ ατόματος ὀὁμό-Ο 


aedificaverat , vd μὴ ex barbaris oram Asiae maritimam accolentibus praedas 
agebat; item ex lis, qui navibgs piraticis vecti circum insulas 

tur. Quos brevi tempore adeo perterrefecit, ut ne eos bello male mulcta- 
ret annua ili tributa penderent. Ad maguas igitur opes et ad summum 
splendorem brevi evectus Romanis suspectus fuit, ne paulo post iugum Im- 
peratoris excuteret. Eaque de causa non palam eum Imperator classe ag- 
gressus nullo negotio insulam cepit et vinctum illum Byzantium misit. 

10. Paucis diebus ex eo elapsis Imperator Didymotichi agens in mor- 
bum gravissimum incidit. Nam cum laviaset. et in summo rigore hiemis con- 
venientesa soi curam balneo egressus non habuisset ; tum illi reliquum corpus 
obriguit, tum vero t ita afflictum, maxima parte mali eo inclinante, ut 
non modo gravissimis doloribus cruciaretur, sed et mente statim alienaretur. 
Cum autem id malum omnem medicorum artem superaret, et de vita illius 
postridie actum fore videretur, iureiurando astantes adegit, primum ut 
sibi monasticum cucullum inducerent, priusquam vita excessisset: deinde, 
ut eos qui in vingilis erant liberos dimitterent, Constantinum Despotam, ma- 
gnum Logothetam Metochiten, omnes denique eodem crimine damuatos. Ore 





440 NICEPHORI GREGORAE . 


A. M. σαι πάντας Ῥωμαίους, σέβας ἀποδιδόναι τῇ ve συζόγῳ δεσποίνῃ 
aq (παρῆν γὰρ καὶ αὕτη ἔγκυος οὖσα καὶ ἤχουε τῶν λεγομένων) καὶ 
6849 ἅμα τῷ τεχϑησομένῳ παιδίῳ, ὅσα καὶ βασιλεῖ, εἰ ἄῤῥεν ἔσται" 
Inr ndr! n/rQozroy δ᾽ εἶναι τὸν Καντακουζηνὸν τὸν μέγαν δομέστιχον. à 
δὴ μόνα γραφῇ παραδοϑέντα ὡς διαϑήχη νενόμισταιξ, (B.) Mta 5 
Ὁ δ᾽ οὐδεμία τούτῳ γεγένηται τέως οὔτε μὴν τοῦ βασιλέως καὶ πάπ- 
που, οὔτε τῆς μητρὸς καὶ δεσποίνης ἐν Θεσσαλονίκῃ τῷ τηκε- 
καῦτα τὴν δίαιταν ποιουμένης. ἢ δὴ καὶ μαχρὰν ἔσχεν ἐκεῖϑεν 
τὴν λύπην καὶ λογισμοὺς ἔϑρεψεν ὑποψίας μεστούς. ἀπηγόρενε 
γὰρ ἤδη τὴν ἑαυτῆς ζωὴν, εἰ τεϑναίη ὃ παῖς καὶ βασιλεὺς, ἄλλων 10 
V. 990 μὲν ἐς τὴν ἐπιτροπὴν τῆς βασιλείας εἰσαγομένων, αὐτῆς δ᾽ Tu- 
P.271 στα, μηδὲ γὰρ εἶναι τῶν δυνατῶν ἔφασχε, δέσποιναν οὖσαν αὖ- 
τὴν, συγκεχωρῆσϑαι ζῇν παρὰ τοῦ μεγάλου δομεστίχου τοῦ Καν- 
τακουζηνοῦ καὶ τῆς τούτου μητρὸς, οὕτως εἰς τὴν ἐπιτροπὴν 
καὶ διοίκησιν τῶν τῆς βασιλείας πραγμάτων ἀπροσδοκήτως εἶσαγο- 15 
μένων καὶ ταύτῃ δι᾽ ἔχϑρας ὄντων πολὺν ἤδη τὸν χρόνον. ταῦτ᾽ 
ἄρα καὶ ἐν στενῷ καταστᾶσα τῆς ὥρας καὶ οὐκ ἔχουσα χρόνον 
ἄλλως σχεδιάζειν τὰ κατ᾿ αὐτὴν προσκαλεῖται καὶ εἰσποειεῖται τὸν 
Β Συργιάννην εὐθὺς, τὴν ἐπιτροπὴν τῆς Θεσσαλονέκης τηνικαῦτα 
διεζωσμένον κἀκεῖ διατρίβοντα καὶ τὴν ἑαυτῆς ἀνατίϑησι τούτῳ Ὁ 
ζωὴν καὶ ψυχήν, καὶ ἅλα ὄὃμνύειν κελεύει τοὺς Θεσσαλονικέας 
ὑπὸ τούτῳ διοικητῇ καὶ ὑπισχνεῖσϑαε κυρίαν τε ἔχειν αὐτὴν καὶ 
δέσποιναν ὁμοίως ἀεὶ καὶ ὑπὲρ αὐτῆς ἀνϑίστασϑαι μέχρι ϑανά- 
του" & δὲ καὶ τὸν υἱὸν xal βασιλέα τεϑνάναι συμβαίη, περι- 


1. τε add. A. 13. τοῦ ante Χαντ. add. A. — 92. διαιτητῇ Μ᾿ 
24. x«l ante βασιᾶ. add. A. 


porro mandavit, ut omnes Romani iurarent, se ipsius coniugem Imperatri- 
cem (ipsa enim aderat gravida, eaque verba audiebat,) et postumum, si 
filius nasceretur, ut Imperatorem veneraturos; cuius tutor esset Cantacu- 
2enus magnus Domesticus. Quae sola in litteras relata vim testamenti ha- 
buerunt. (II.) Nulla vero tum facta est mentio nec avi Imperatoris, nec Do- 
minae matris, quae Thessalonicae tum temporis agebat. ld quod buic m&- 
pan tristitiam attulit, et curas iniecit suspicionum plenas. Iam enim de sa- 
ute sua desperabat, si defuncto filio alii ad Imperii curam suscipiendam voca- 
rentur, ipsa vero minime. Negabat quippe posse fieri, ut sibi, quae Impere- 
trix esset, vita concederetur a magno Domestico Cantacuzeno et matre illius, 
praeter omnem expectationem Imperii administrationi ac summae rerum 
praefectis, et longo iam tempore sibi inimicis. Redacta igitur in angustias, 
ademptoque rebus suis aliter consulendi spatio, statim arcessit et adoptat 
Byrgiannem , qui tum "Thessalonicae praeerat atque ibi commorabatur , ei- 
que vitam et animam suam committit: simulque 'Thessalonicenses, eo res 
&dministrante, iurere iubet ac polliceri, se heram ipsam e£ dominam eodem 
tnodo semper aguituros, et ad extremum spiritum pro ea dimicaturos. Quod 





HISTORIAE BYZANTINAE 1X. 10. 441 


ποιεῖσθαι καὶ φυλάττειν τῷ τεχϑησομένῳ παιδὶ τὴν τῆς βασιλείας — A. C. 
διαδοχὴν ἀστασίαστόν τε καὶ ἀκήρατον. ταῦϑ᾽ οὕτω περανϑέντα “δὰ 
πολὺν ἀνῆψε σχανδάλων πυρσὸν ἐν τῷ ἔπειτα, ὡς εἰρήσεται προῖ- — 1941 
οὖσιν ἡμῖν. νῦν δ᾽ ἡμῖν ἐπανιτέον ἐστὶν αὖϑις ἐχεῖσε. (T) Κων- ἐπ. Mer, 
δσταντῖνος μὲν γὰρ ὃ δεσπότης ξύν γε τοῖς ἄλλοις. δεσμώταις ἀπο--Ο 

λυϑεὶς καὶ αὐτὸς, ὡς εἰρήκειμεν, βραχὺ φανεὶς, ὡς εἰπεῖν, ἀπε- : 
κρύψατο. τῆς γὰρ νυκτὸς ἐπιούσης ἐς ἀδήλους μυχοὺς οἱ περὶ τὸν 
βασιλέα κατήνεγκαν. δείσαντες γὰρ, μὴ τοῦ βασιλέως ἐχπνεύσαν.- 
τος ϑόρυβος κατασταίη τῷ δήμῳ τώ τε ἄλλα καὶ διὰ τὸ K στοι- Ὁ 

i0xdo» καὶ τὰ μάτην πάλαι ϑρυλλούμενα δι᾽ αὐτὸ, τούτῳ μὲν 
οὕτως ἐχρήσαντο. ἐθρυλλεῖτο γὰρ, ὡς 0 τὴν βασιλείαν διαδεξό- 
μενος τοῦ γηραιοῦ βασιλέως τὸ Κὶ στοιχεῖον ἐν τῇ ἀρχῇ τοῦ ὀνό-- 
ματος ἔχει κεκληρωμένον. Κωνστανεῖνος οὖν καὶ οὗτος καλούμενος . 
ὑπωπτεύετο.  (4/f.) Κατὰ δὲ vo) γηραιοῦ βασιλέως πλείους μὲν 

τδτὰς ὁδοὺς ἐμελέτησαν τῶν δεινῶν, εἷς ταὐτὸ δὲ καὶ ταύτας ánd-R 
σας φερούσας. αἵρεσιν γὰρ ἔδοσαν τούτῳ ἐλέσϑαι ὁπότερον βού- 
λοιτο, ἢ τὸ μοναχικὸν ἐνδύσασθαι σχῆμα, ἢ τῶν ἄλλων δεινῶν 
ὅποῖον ἐθέλοι" ταῦτα δ᾽ εἶναι ἢ σφαγὴν, ἤ τινα ἐξορίαν ἀπαρα-- 
μύϑητον, ἢ βιαίαν ἀπαγωγὴν ἐς τὸ τῆς λήϑης φρούριον" τούτων 

40 δ᾽ εἶναε διάπυρον ὑπηρέτην τὸν πρωτοστράτορα Θεόδωρον τὸν 
Συναδηνόν. ὃ μέντοι βασιλεὲς τοσούτου χειμῶνος δεινῶν περι- 
στάντος ἐξαίφνης αὐτῷ ἄφωνος ἐπὶ πολὺ τῆς ὥρας ἔχειτο ἐπὶ 
κλίνης. καὶ τί γὰρ ἄλλο εἰκὸς, εἰ μὴ σίδηρος ἦν, el μὴ ἐξ ἀδά-Ὁ 
μαντος ἔλαχε τὴν καρδίαν ἐσκευασμέγος, πολλῶν μὲν ὁπλιτῶν 

6. βραχὺ] μικρὸν A. 9. καταστῇ A. 


si filius suus Imperstor moreretur, filio ipsius nondum nato Imperii succes- 
sionem citra seditiones incolumem conservaturos. Haec ita tunc acta ma- 
um invidiae incendium et graves offensiones in posterum excitarunt, ut 
einoeps dicturi sumus, Nunc illuc nobis redeundum est. (111.) Constan- 
tius Despota una cum caeteris, utdiximus, solutus vinculis, cum paulum 
se ostendisset, ex oculis quasi evanuit. Siquidem nocte insequuta in ob- 
scuras latebras a proceribus aulicis est abditus, "Veriti enim, neImperatore 
defancto turba in populo oriretar, quum ob alia, tum propter C litteram, 
et olim temere de illa iactatum rumorem, sic eum tractarunt. Vulgaris enim 
fama eret, Imperii successionem , seniore Imperatore defuncto, ei esse 
destinatam, cuius nomen a C littera inciperet. Unde cum et iste Constantinus 
diceretur, suspectus erat. (IV.) In seniorem vero Imperatorem plures ma- 
lorum vias excogitarunt, quae omnes eodem ducerent. Optüonem enim ei 
. dederunt , malletne monasticum habitum induere, an aliud quodlibet malum 
subire: jd vero esse aut caedem, aut acerbissimum exilium, aut violentam 
in oblivionis castellum abductionem : quorum omnium vehementissimus mini- 
ster esset ''heodorus Synadenus. Imperator vero tanta periculorum tempe- 
state subito oppressus diu sine voce in lecto. jacuit. Quid enim faceret 
aliud, nisi ferreus esset, aut cor adamantinum sortitus foret, multis barba- 


442 NICEPHORI GREGORAE 


4 M. ἀλλογλώσσων τε καὶ ἀγρίων περιχυϑέντων αὐτῷ, τῶν d^ olxua- 
6586 ὧν ἐξωσθέντων ἁπάντων καὶ ὃς ὃ D ὁδηγή ἄ 
ad s μηδενὸς ovrog vob οδηγήσοντος ἄν- 
6849 ϑρωπον, ἐστερημένον τοῦ ῦ βλέπειν nij μὲν στήσεται, πῆ δὲ διαβήσε- 
Imp. Aodrot. τις. ἀλλ᾽ διατρί ὄντος, el 
lunioris, ^"; ἃ ἵνα μὴ ατρίβωμεν, ἄχοντος ἑχόντος, εἰπεῖν, τήν τε χό- 
μην xtígovat τούτου xal τὸ μοναχικὸν σχῆμα περιτεϑέασι καὶ ἐς »-5 


P. 279 τώνιον τοὔνομα μεταφέρουσι. καὶ ταῦτα μὲν οὕτως ἔσχεν. (E.) Ὁ 
δὲ βασιλεὺς ἐν Ζιδυμοτείχῳ οὐδὲν πλέον ἔχων ἤδη σημεῖον τοῦ ζῇν, 
πλὴν βραχείας καὶ λεπτοτάτης ἀναπνοῆς, τῶν ζωτικῶν ὀργάνων 
ἀχινήτων μεινάντων καὶ τῶν τοῦ σώματος νεχρωϑέντων ἀχρωτη- 
ρέων, ἔκειτο νεχρὸς ἄντικρυς ἐπὶ δυσὶν ὅλαις ἡμέραις. τῇ δὲ τρέτῃ 10 
καϑάπερ ἀπὸ βαϑέος ὕπνου μικρὸν ἀνενεγχὼν ϑεῖον ἐζητήχει νᾶμα 
τῆς ὑπεράγνου ϑεομήτορος τῆς Πηγῆς. οὗ κομισϑέντος εὐθὺς καὶ 

Βἐπιχεϑέντος τῇ κεφαλῇ ἐῤῥάϊσέ τε καὶ τροφὴν εἵλετο καὶ μετὰ 
βοαχείως ἡμέρας ἀνεῤῥώσϑη τε καὶ ἐς τὴν προτέραν ἀποχατέστη 

V. 221 ὑγέειαν. (ς΄.) Τῷ γε μὴν πατριάρχῃ Ἠσαΐᾳ μεγίστην προὐξένη- 15 
σεν ἡδονὴν τὸ περὶ τὸν γηραιὸν βασιλέα συμβάν. μηδὲ γὰρ ἔτι 
λείπεσθαι μήτ᾽ ἐχείνῳ βασιλείας ἐλπίδα, μήτε τούτῳ qóflou λεί-- 
ψανον οὐδέν. σχέψιν μέντοι ποιήσασϑαι ἔδοξεν, ὅπως χρὴ τὴν 

Οἐπ᾽ ἐκκλησίας ἔχειν μνήμην, εἶ ἄρα (φησὶ) καὶ χρή. πέμψας οὖν 
δύο τῶν ἐπισχόπων, οἶμαι εἰρωνευόμενος, καὶ πλαττόμενος λύπην 90 
καὶ ἄγνοιαν τῶν ἐπ᾿ αὐτῷ πεπραγμένων, ἐξ αὐτοῦ καὶ οὐκ ἄλλο- 
Se» ἐζήτει τὴν τῆς σχέψεως ψῆφον καὶ ἐπίκρισιν. ὁ δὲ βαρείαις 
ταῖς ἀλγηδόσι χάτοχος ὧν τὴν ψυχὴν βύϑιόν τινα καὶ πολλοῦ 


1. οἰκειαχῶν À., οἰκιακῶν W. — T7. οὐδὲν] μηδὲν A. 19. τρο- 
φὴν Histo À., τροφῆρ μετέσχο W. 


ris et efferatis magistri tndrpuagr d domesticis vero omnibus extrusis, ac 
sop inarsrd. qo duceret, non videntem, nec ubi staret, 
quo transiret 7 ed ne longum faciamus, volentem nolentem 
et osculo ἰδόντι κε et matalo aegüne Aniocium ect Et haec quidem ita 
86 habuerunt. (V.) Imperator autem Didymotichi, nullo alio vitae signo ap- 
perente praeter exiguam ct tenuissimam respirationem,, vitalibus instrumea- 
is unmotis et extremitatibus corporis emortuis, plane mortuus totum bi- 
duem iacebat. "Tertio vero die, velut e profundo somno nonnihil expes- 
serus Aging laticem —— qom quae ἃ Fonte dicitnr, po- 
stlavit. Quo statim allato οἱ capiti αἴϊαδο recreatus est, et cibum cepit, 
et intra paucos dies confirmatis eger pristinam valetndinem recuperavit. 
(VI.) Caeterum Esaiae patriarchae id imde seniori Imperatori acciderat 
iucandissimam fuit, proe quod quod nec i Aesdigediem tie pi mec sibi me- 
tus ullus reliaqueretur. Deliberandum Vom 580 pero MM 
Koclesia mentio facienda esset, si qua tamen (xinbat ille) facienda. — Mis- 
οἷο igitur duobus ad cum episcopis, per derisum opinor, tristitiam et ignore- 
tionem rei simulans eius non alterius de e& re senteatiam ac indicium 
exquirit. vero gravissimis animi doloribus oppressus profundum «t ar- 


HISTORIAE BYZANTINAE IX. 10. 448 


τοῦ τῆς καρδίας πυρὸς γέμοντα στεναγμὸν ἀνέπεμψε" καὶ ἀγοίΐξας A. C. 
τὸ στόμα ταῦτα διέξεισι πρὸς αὐτούς. (Ζ.) ,,Ὥσπερ,᾽" φησὶν, Pei 
5» nl τοῦ “αζάρου διπλοῦν ἐγεγόνει τὸ ϑαῦμα, ὅτι τε νεκρὸς ὧν 1841 
ἀνέστη καὶ ὅτι δεδεμένος ἐβάδιζεν" οὕτω καὶ νῦν ἐχρῆν ἐπ᾿ ἐμοῦ. - "m 
δ ido? γὰρ καὶ γεχρὸς ἄντικρύς εἶμι, πολλοῖς. καταῤῥαγεὶς κύμασι D 
τῶγ δεινῶν καὶ πρός ye Uri δεδεμένος, οὗ μόνον χεῖρας καὶ πόδας, 
ἀλλὰ καὶ γλῶτταν αὐτὴν, δι᾽ ἧς εἰ μή τι πλέον, τὰ γοῦν ἐμὰ 
πάϑη καὶ ἀδικήματα ἀπαγγέλλειν εἶχον τῷ τε ἀέρι καὶ τοῖς ἀκού.- 
ουσι τῶν ἀνθρώπων καὶ ᾧ νῦν συνοιχῶ σκότει πικρῷ. ἀλλ᾽ 
10 ἐχάλυψεν ἐντροπὴ τὸ πρόσωπόν μου. ἀπηλλοτριωμένος ἐγεννήϑην 
τοῖς ἀδελφοῖς μου καὶ Ἑένος τοῖς υἱοῖς τῆς μητρός μου" xal τὸ 
φῶς τῶν ὀφϑαλμῶν μου καὶ αὐτὸ οὖκ ἔστι μετ᾽ ἐμοῦ. οἱ φίλοι 
pov καὶ οἱ πλησίον μου ἐξεναντίον μου ἔστησαν. καὶ πάντες oi 
ϑεωροῦντές μὲ ἐξεμυχτήρισάν με. ἐμοῦ δὲ παρὰ μικρὸν ἐσαλεύ-- 
16 ϑησαν οἱ πόδες" παρ᾽ ὀλίγον ἐξεχύϑη τὰ διαβήματά μου" ὅτι 
ἐζήλωσα ἐπὶ τοῖς ἀνόμοις, εἰρήνην ἁμαρτωλῶν ϑεωρῶν. δεδωχέναι Ἐ' 
μέντοι τὴν βασιλείαν πάλαι ξυνεπεπτώκει τῇ ἐκκλησίᾳ προνόμια, 
ταῦτα δὴ τὰ μέχρι νῦν ϑεωρούμενα " δεδωχέναι δ᾽ αὖ xal τὴν 
ἐκκλησίαν τῇ βασιλείᾳ τὸ πατριάρχην, ὃν ἂν ἐϑέλοι τῶν ψηφι- 
φΦοσθϑέντων, προβάλλεσθαι. αὐτὸν δ᾽ οὗ μόνον ἐγὼ προὐβαλόμην 
αὐτὸς, ἀλλὰ καὶ αὐτὸς ἐξελεξάμην καὶ τῶν πολλῶν καὶ περι-- 
βλέπτων καὶ ἐλλογίμων ἀνδρῶν προὔχρινα, ἄνϑρωπον ἐν ἰδιωτείᾳ P. 273 
καταγηράσαντα καὶ μήτ᾽ ἱερωσύνης τυχόντα, μήτ᾽ ἐμφανείας 
τινός. ἐῶ λέγειν ὅσας ἑξῆς ὑπὲρ αὐτοῦ προὔτεινα βοηϑείας καὶ 


10. ἄλλοτρ. W. 

dens ez imo corde wm traxit, et ad illos conversus in haec verba os 
aperuit : ME UR icc An lex in Lazaro miraculum con et 
mortuus resurrexit, ulavit, it& et in me fieri opo t. É 
enim et li was sum, i nins calamitatum fluctibus demersus ; id 

mon tantum manus et pedes vinctus, sed ipsam etiam ru nhi 
aliud, acre teri mener mih iniurias a£ri et hominibus (si sais 
audirent) et acerbis tenebris, in quibus none versor, 

confusio faciem memm. Extraneus factus sum fratribus Imo 


μόρα zelavi super iniquos pacem peocatorum videns: Olim re Im 
LA observanta 


rwy m isigsaserr ded yas et i ἐπ et mul- 
tis iisque conspicuis doctrinsque instar. viris ie praetuli: 

in vita apes. bue nicer sedie seni rug Mitto, 
quoties ei opem tulerim οἱ benefecorim. Neonc autem, cum et ipse in 68- 


444 NICEPHORI GREGORAE 


A.M. χάριτας. xal νῦν ὀφείλων μοι βοηϑεῖν xal αὐτὸς πράττοντι δυστυ- 
pru χῶς à δὲ συνεργεῖ τοῖς κολάζουσι, βιαιότερος αὐτὸς ἐμοὶ κα- 
6849 ϑιστάμενος δήμιος" εἶτά μὲ ἐρωτᾷ, ὅπως αὐτὸς ἐπ᾿ ἐκχλησίας 
τ" Androt. for, μνημονεύεσϑαι βούλομαι, καὶ πλάξτεται λύπην καὶ ἄγνοιαν 
unloris. — .. ? 2,05 ^ Rue 
τῶν κατ᾽ ἐμοῦ τελεσϑέντων, ὅμοιον ποιῶν τῷ «Αἰγυπτίῳ xpoxo- 5 

Βδείλῳ, ὃν βόσκει τὰ Νείλου νάματα τοῦ τὴν “ἰγυπτον ἄρδοντος. 
ὑπόταν γὰρ κἀκεῖνος ἀποπνίξῃ τῶν ἅμα αὐτῷ τὴν δίαιταν ἐχεῖ 
ποιουμένων ζώων ἕν, ἔπειτα καϑίσας ἐπὶ τὸν ἐκείνου νεχρὸν 
ϑερμὰ καταχεῖ τῆς αὐτοῦ κεφαλῆς δάχρυα. ἐγὼ δ᾽ οὖχ ἔχω ὅ,τε 
ἂν ἀποχριναίμην πρὸς τὰ οὕτωσὶ πεπλασμένως uos προτεινόμενα. 10 
εἰ μὲν γὰρ ὡς βασιλέα φαίην, οὐκ ἂν φϑάνοιμε φονευόμενος ὑπὸ 

Οτῶν διὰ τοῦτό με δέσμιον ἐχόντων εἰ δὲ μοναχὸν “Ἀντώνιον, ὅμο- 
λογία τοῦτ᾽ ἂν νομῳσϑείη τοῖς τὰ ἡμέτερα καχουργοῦσιν, ὅτε 
μὴ βιαίως, ἀλλ᾽ ἑχὼν προελόμενος τὸ μοναχικὸν περιεϑέμην σχῆμα 
αὐτός.  (H.) Ταῦτα καὶ πλείω τούτων διεξελϑὼν ἐπ᾿ αὐτῶν 15 
μηδὲν δ᾽ ὧν ἐζήτουν ἐκεῖνοε μαϑεῖν ἀποχρινάμενος ἐξέπεμψεν. 
αὐτὸς δ᾽ ἐπὶ τῆς χλίνης καϑεσϑεὶς, ,, ἐπίστρεψον," φησὶ, ψυχή 

Dov, εἷς τὴν ἀνάπαυσίν σου, ὅτι κύριος εὐηργέτησέ oc," μηδὲν 
V. 382 τοῦ λοιποῦ λύπης ἄξιον ἐξειπὼν οὐδὲν τῶν ἁπάντων, εἴτε περιου-- 

. σίᾳ συνέσεως χαλινώσας τὴν γλῶτταν, εἴτε διὰ τὸ ὑπερβάλλον τῆς 90 
λύπης οὗ μάλα ἐχὼν ἀδαχρυτὶ παραδραμὼν τὴν συμφορὰν, ὥσπερ 
ἀμηχανίᾳ xal νάρκῃ τῆς ψυχῆς πεδηϑείσης, πρὶν τὸ περὶ τὸν ἐγχέ- 
φαλον ἀϑροισϑὲν ὑγρὸν εἰς δακρύων φορὰν ἐκτακῆναι. ἰδοὺ γὰρ 

Exo) ἥλιος, 015 μετρίας ἀφίησι τὰς ἀχτῖνας, πολλὰ τὰ πνεύματα 

19. οὐδὲν add. Α. 90. γλῶσσαν A. 


lamitate sublevare me deberet, tortoribus meis operam navat, quovis alio 
carnifice erga me crudelior. 'Tum me interrogat, quomodo in Ecclesia 
mentionem mei fieri velim, dolorem et ignorautiam rerum mearum simu- 
lans. In quo non aliter facit quam Aegyptius crocodilus, quem Nili 
flumina Aegyptum irrigantia educant: qui cum aliquod secum illic de- 
- m animalium interfecerit, cadaveri illius insidet, et caput eius cali- 

is lacrymis perfundit. Ego vero ad quaestionem, mihi ita simulate propo- 
sitam , quid respondeam non reperio. Nam si me Imperaterem nuncupan- 
dum dixero, statim occidar ab iis, qui ea de causa mein vinculis tenent. Sin 
monachum Antonium, confessio ea esse existimabitur ab iis, qui res nostras 
fraude pervertunt, rn non coactus, sed ultro ac volens monasticum ba- 
bitum induerim." (VIIL) Haec et plura cum iis eloquutus, nujlo ad ea 
quae rogabant responso dato, eos dimisit. 'lTum in lecto consideas: ,Re- 
vertere," iuquit, ,,&nima mea, in requiem tuam, quia Dominus benefecit ti- 
bi." Nec ullum prorsus verbum deinde protulit, quo dolorem testaretur: 
sive is singulari quadam prudentia linguam suam fraenaverit; sivo ob ma- 
gnitadinem doloris vel invitus calamitatem suam indefletam praeterierit, in- 
erti stupore εἰ quodam veluti torpore anima astricta, priosquam iin 
cerebro humores in lacrymas verentur. Nam et sol, si quo moderatos 





1 oae 


HISTORIAE BYZANTINAE IX, 10. 445 


xal τὰς ὑγρότητας ἐκεῖϑεν ἀνέλχει᾽" ὕπη δ᾽ ὑπερβαλλούσας, ὃ Δ. Ο. 
δὲ φϑάνει κατηναλωκὼς σφᾶς, πρίν τι ἐχεῖϑεν ἀνιμήσασϑαι, zn 
παραπλησίως δ᾽ οὖν καὶ ὅσα τῶν ἐν ψυχῇ γινομένων παϑῶν με- 1841 
/ , € " eo , 9» € Tp. Andron. 
τριώτερά πως ἡμῖν ξυνεῖναι ἐθέλοι, ταῦτα xal λόγον ἔχειν ἑρμη- ^ iori. 
δνέα τῆς ἐν καρδίᾳ φλογὸς οὔ μάλα τοι ἀπαναίνεται. ὅσα δ᾽ 
ἀφειδοῖεν τοῦ πλεονεκτούσαις χρῆσϑαι ταῖς ἕξεσι, ταῦτ᾽ ἴδοι τις 
ἂν ἐξιστῶντα μέν πως. καὶ τὴν ψυχὴν, δυοῖν δὲ πείϑοντα ϑάτε- 
ρον, εἶ καὶ μηδέτερον ὡς εἶχός" ἢ γὰρ πάντα λέγειν μᾶλλον FR 
ἃ δεῖ, ἢ μηδὲν μᾶλλον ἢ ἃ δεῖ, ἵνα δὲ πρὸς τὴν τοῦ παρόντος 
10 λόγου βεβαίωσιν καὶ παλαιοτέρῳ τινὶ διηγήματι χρήσωμαι" ὅπότε 
γὰρ Καμβέσου τοῦ Πέρσου στρατεύσαντος ἐκ Σούσων in? 7fiyv- 
πτον, ἐπεὶ μετὰ τῆς ἀρχῆς καὶ ὃ τῶν «ϊγυπτίων ἑάλω βασιλεὺς, 
ἀγομένων ἐπὶ ϑάνατον ξὺν οὐδενὶ κόσμῳ τῶν υἱέων οὐδὲ βραχύ 
τι αὐτὸς βλέπων ἐφϑέγξατο, ἀλλὰ σιωπῇ κύψας ἔπειτα μόνον 
15 ἑώρα τοὔδαφος" τῶν δὲ γνωρίμων ἕνα ἰδὼν, ὃς πρότερον μὲν P. 874 
πλούτῳ πολλῷ καὶ δόξῃ χρησάμενος ἦν ἱσταμένης «Αἰγύπτου, νῦν 
δὲ πάνυ διεῤῥωγυῖαν ἐσθῆτα περικείμενος προσαιτῶν mif, 
εἴ τις ἄρτον λίγον παράσχοι" 6 δὲ τὴν αὐτὸς ἑαυτοῦ χεφαλὴν 
ἤδη πατάξας xal βύϑιόν τι στενάξας ὀνομαστὶ τὸν ἑταῖρον ἐχάλει, 
90 μονονοὺ τοῖς δάχρυαι βρέχων τοὺς. λόγους. ἐπεὶ δὲ καὶ τὴν αἰτίαν 
ὃ Καμβύσης ἤρετο, ὕπως ἐπὶ μὲν τοῖς υἱέσι μὴ δαχρύσας μηδὲ 
φϑεγξάμενος μηδὲν 0 δὲ τὸν ἑταῖρον ἐδάχρυσε καὶ προσείρηκε, 
φάναι λέγεταε, καὶ σφόδρα μεῖζον εἶναι ἢ ὥστε καὶ δακρῦσαι τὸ 


10. χρήσωμαι À., χρήσομαι . 16. zeno. ἦν, ἴσεαμ. À., gone. 
ἐπὶ ἰσεαμ. W. 


radios emittit, ventos inde et humores multos attrahit: sisupra modum 
acres, eadem illa consumit, priusquam attrahat. Eodem modo et animorum 
aifectus , si apud nos moderati existant, flammam corde conceptam verbis 
declarare non recusant. Qui vero modum excedunt, ii animum quasi de 
gradu tumultaantem deiiciunt, ac duorum alterum solent suadere, etsi neu- 
trum videntur efficere, ut aut quidvie potius dicas quam quod oportet, aut 
nihil plus quam quod oportet. Ad hanc sententiam confirmandam, ut ali- 

uid e memoria vetustatis repetam , cum Cambyses Persa Susis profectus 

egyptum bello petiisset, rex rn: Leryrins una cum regno captus, hilios suog 
sine ulla clementia ad necem trahi videns, ne verbum quidem loquebatur, 
sed tacitus, prono capite, oculos in terram defigebat. At cum unum vidis- 
pet ex familiaribus suis, qui Aegypto incolumi opibus et splendore fortunae 
floruerat, tunc autem laceris pannis obsitus oberrabat mendicans, si forte 
Írustum panis ab aliquo acciperet, tum ille capite suo percusso cum alto su- 

irio sodalem illum nominatim inclamavit, verba quasi lacrymis imbuens, 

einde causam rogatus a Cambyse, cur Βρορίες filios neque illacrymasset, 
meque dixisset quicquam, amicum autem deflevisset et alloquutus esset, re- 
spondisse fertur, id quod filii paterentur, maius ease quam ut flendum foret: 


448 .  NICEPHOBI GREGORAE 


A.M. τῶν υἱέων πάϑος᾽ τὸ δὲ τοῦ ἑταίρου μὴ τοσοῦτον ὃν xul δαχρύειν 
pou λοιπὸν δίκαιον, ὃς μεγάλης ἐχπεπετωχὼς δόξης ἐς τοσαύτην δυσ- 
6849 τυχίων ἐπὶ γήραος ἀφίκετο οὐδῷ. (Θ.) Τοῖς μέντοι περὶ τὸν 
ἴρρ. Ἀπώνα, ταγριάρχην κεχύρωται, μνημονεύεσθαι πρὸ τοῦ ἐγγόνου καὶ βασι-- 
λέως αὐτὸν, ,,εὐσεβέστατον καὶ φιλόχριστον βασιλέα ᾿Ἀντώνιον μο-- 5 
vaxóv." οὔπω τέτταρες ἐκεῖθεν ἡμέραι παρῆλθον καὶ ἀχούων τὸν 
δῆμον ὃ πρωτοστράτωρ διαψιϑυρίζοντα ἐν οἴκοις, ἐν ἀγοραῖς, ἐν 
πύλαις, καὶ πανταχῆ περὶ τοῦ γηραιοῦ βασιλέως, ὡς ἄδικα ἐπε-- 
πύόνϑει καὶ βασιλεὺς ἦν καὶ ἔσται τελευτήσαντος τοῦ ἐγγόνου καὶ 
o)y ἕτερος τῶν ἁπάντων" οὗ γὰρ ἂν τοῦτο νόμος εἴη μοναδικὸς, 10 
Dáxovrag xal τυραννουμένους ὑπέρχεσθαι τὸ μοναδιχὸν σχῆμα" 
δεινὰ ἐπὶ δεινοῖς ἐμελέτησεν αὖϑις. καὶ πέμψας ὅρκον ἀπήτησεν 
ἔγγραφον ἐξ αὐτοῦ διαβεβαιούμενον, μηδέποτε μήτε ζητῆσαι βασέ- 
«λειον χράτος, μήτε μὴν διδόμενον δέξασϑαι, μήτ᾽ ἄλλον τινὰ 
προβαλέσϑαι., εἰ δ᾽ οὖν, ἐπὶ ξυροῦ σοι," φησὶ, τὸ αἷμα τήμε-- 15 
ρον ἵσταται. καὶ ἅμα τοὺς ἀλλοφύλους ἐκείνους ὁπλίτας αὐτῷ 
περιέστησεν αὖϑις. ὃ δ᾽ αὖϑις δείσας περὶ τῇ ζωῇ ἄπων καὶ τοῦτ᾽ 
Ἑ ἐπεπράχει" καὶ ἐπεὶ τυφλὸν εἶναι τοῦτον εἰρήκειμεν, ὕφ᾽ ἑτέρου 
λοιπὸν τὴν χεῖρα χειραγωγούμενος ἄνω μὲν ἐρυϑρὸν προὔϑηχε τὸν 
τοῦ ϑείου σταυροῦ τύπον, κάτω δὲ μέλανα" καὶ οὕτω συνεχω- 30 
ρήϑη τὸ ζῇν. (1.) Ἔν δὲ τούτῳ τῷ χρόνῳ εὕρηται παρὰ τὴν 
V. 993 τῶν Περσῶν γῆν πύργος τις ἐγκεκαλυμμένος, νομισμάτων μεστὸς 
Ἐκχαϑαρωτάτου χρυσίου μυριάδες οὐ ῥαδίως ἀριϑμηταί. ὧν οὐκ 
δ. βασιλέα add. A. 13, pire add. Δ, 17. τὴν ζωὴν À. 19. ἦν 
΄ χειραγωγούμενος W. in mg. ; 
amicl vero calamitatem, utpote non tantam, debere deplorarí, cui 
dignitate deiecto in extremo senectutis limine tantum infortanium accidis- 
set. (TX) Caeterum patriarcha decrevit, ut ante Imperatorem mepotem 
senior commemoraretur, hac formula : ,,Reliriosissimus et Christianissimus 
Imperator Antonius Monachus." Sed priusquam inde quatuor dies elaberen- 
tur; Protostrator cum audiret populum per domos, per fora, in portis et 
ubique mussitare, cum seniore Imperatore Ue a£ qui et fuisset Tmpe- 
rator, et defuncto nepote futurus esset, quoli excluso (neque enim 
legem esse monasticam, invitos et vi nica sabactos cucullum induere) 
jniurías iniuriis camulando iterum statuit. Itaque ad seniorem 
sit, qui scriptum iusiurandum ab eo exigerent, quo promitteret, se Impera- 
toriam potestatem numquam quaesitarum; immo nec oblatam rum; 
neque alium ullum ab eo promotum iri. ,,Sin minus, hac ipsa die," in- 
quie ,,de capite.tuo actum est." Simul iubet peregrinos illos satellites eum 
uo circumsistere. llle autem rursus vitae suae timens id quoque 
invitus praestitit: et quia caecus erat, alio manum manu ducente, crucis 
sacrosanctae duo signa apposuit, rubrum quidem supra, infra vero 
(X.) Hoc tempore in finibus Persarum occulta turris reperta est, inna- 
meris fere milübus nummorum aeri puriasimi plena. Quorum non pet- 


NISTORIAE BYZANTINAE IX. 11. 447 


ὀλίγα διαδεξάμενοι οἱ τῶν ““ατίνων ἔμποροι διέσπειραν πανταχῆ — ^. C. 
γῆς καὶ ϑαλάττης, εἰδότες χρειώδη τυγχάνοντα διὰ τὴν τοῦ χρυ. ᾿κὰ 
σοῦ καϑαρότητα " ὧν ἕχαστον πολλοῖς τῶν Βυζαντίων ὥνιον ἐγε- 1841 
yóv& τριῶν νομισμάτων πολιεικῶν. pr iier 
δ — iu. Ἔν τούτῳ τῷ χρόνῳ γραφαὶ παρά τε Ἰταλῶν καὶ ἔτε p, 415 

ὁπόσοι Κολχίδα Περσῶν ἀποσπάδες οἰκοῦσιν ἥκουσιν ἐς Βυζών- — 
τιον, ὑφρύος τε καὶ κορύζης μακρᾶς οὖσαι μεσταὶ καὶ προῤῥήσεων 
ὅσαι μειρακιώδεις καὶ ἀγεννεῖς καὶ οἵας αὐλητρίδες καὶ ὀρχηστρί- 
δὲς ἐς χαμαιτυπεῖα ngonívovo: χαριζόμεναι τοῖς ἐκεῖσε χωμάζου-- 

10 σιν. εἴπερ γάρ τι τῶν ἁπάντων ἕτερον καὶ τὸ τῆς ἀμαϑίας δ᾽ 
ἔμοιγε ἐς τὸ πείϑειν τοὺς κουφοτέρους xal κατωφρυωμέγνους δρα- 
στικώτατον ἔδοξε καὶ ἀνυσιμώτατον, προπέτειαν ἀπερίσχεπτον B 
ὑφηγούμενον καὶ πρόχειρον ἐς ἅπαν xa9^ ἅπαντα χρόνον, εἴ τί 
που τοῖς κούφοις αὐτῶν λογισμοῖς ἐπιφύεται. πρὸς μὲν δὴ ταύτας 

15 ἀντιλέγειν καὶ ἀπελέγχειν οἱ πλεῖστοε τῶν φίλων προὐτρέποντό με" 
oix οἶδα, εἴτ᾽ ἐμὲ βασανίζειν ἐθέλοντες, ὥσπερ τοὺς ἁμιλλητη- 
ρέους τῶν ἵππων ἐν διαφόροις πεδίοις ἐλαύνοντες οἷ δρόμων Ὀλυμ- 
πικῶν ἀϑληταὶ, dO ἑαυτοῖς μέρος ἐντεῦϑεν ἥδονῆς ἐχπορίζον- 
τες. οὐδενὶ γὰρ ἑτέρῳ τῶν πάντων οὕτως ἕπεται ἥδεσθαι τὴν C 

20 ψυχὴν, ὡς ὅσα καὶ οἷα τῶν χατ᾽ ἔφεσίν ἐστιν ὁρᾷν καὶ ἀχούειν. 
παραπλήσιον γάρ ἐστιν, ὥσπερ ἂν εἴ τις διψῶσι μὲν τῶν ἡδίστων 
πιεῖν ἐδεδώκει ὑδάτων, φλεγομένοις δ᾽ ὥρᾳ ϑέρους ζέφυρον ἐμη- 
χανήσατο ἀναψύξεως. ἐφίεται δὲ πάντως ἄλλος ἄλλου κατὰ τὴν 
τοῦ ἐν αὐτῷ χριτικοῦ τῆς ψυχῆς ἕχαστος δύναμιν, καϑάπερ αἷ- 


8. ὥνεον add. A. 
cos, inde ad se transmissos, Latini mercatores quovis terrarum expor- 
re Horum singulos multi cives Byzantii ternis vulgaribus aureis re- 
emerunt. 


11. Per illad tempus litterae ab Italis οἱ Colchidis habitatoribus, iis 
videlicet qui ortum a Persis ducunt, Byzantium afferuntur, supercilio et 
stolido fastu plenae, nec non praedictionibus puerilibus et ineptis, quales 
tibicinae et saltatriculae in prostibulis propinant suis amatoribus. Nam οἱ 
qu res, inscitia certe omnium efficacissima est ad quidvis persuaden- 


luptatis sibi ipsis captaverint. Nulla enim res est, quae anumum ita de- 
lectet, ut videre et audire ea omnia, quorum desiderio tenearis. Perinde 
quippe est, ac si que sitientibus seavissimam aquam offerat, et aestatis 
calore torridis frigidum zephyrum aliqua arte subministret. Desiderat autem 
alius aliud, pro sui quisque iudicii captu: ex quo iudicio tanquam causa e& ra- 


448 NICEPHORI GREGORAE 


A. M. τίας vrbc καὶ ῥίζης ὑποχειμένης τῆς Ux av κινουμένης δρμῆς 
ee καὶ ἀναλόγως χειραγωγούσης ἐς τὰς προϑέσεις τάσδε ἢ τάσδε 
6849 τοῦ βίου, ὁποίας πολλὰς καὶ ποικίλας γῇ τε αὕτη καὶ οὐρανὸς 

ἔαρ. πάτο, 2e εῖγος προΐσχεται. τὴν μὲν οὖν. αἵρεσιν τῆς τούτων ἐφέσεως 

Ῥταυτησὶ εἰ μὴ καϑάπαξ ἅπαντες, ἀλλ᾽ οὖν οἱ πλείους δέξαιντ᾽ 5 
ἄν οἶμαι" τήν γε μὴν ἀωρίαν αὐτῆς καὶ τὸ λίχνον, ταύτην δ᾽ οὗ 
πάνυ τοι ἔγωγε. "πάντα μὲν γὰρ ἐρευνᾷν ἕν τε τῶν ἁρμοζόντων 
Εἶναι, οὐκ ἄν ποτ᾽ αὐτὸς ἑχών γε εἶναι ἀπαγορεύσαιμε" i δ᾽ 
ἅπαντι καιρῷ καὶ χρόνῳ καὶ παντὶ τῷ βουλομένῳ, τοῦτο δὲ καὶ 
μάλα τοι σφόδρα αὐτός. οὔτε γὰρ παντὶ καιρῷ τὸ καίριον ἔνεστιν, 10 
οὔτ᾽ αὖ παντὶ τῷ βουλομένῳ προσήκει πανταχῆ τὸ βούλεσθαι" 
ἀλλ᾽ ἔστι καὶ καιρὸς ἀκαιρίας γέμων καὶ βούλησις ἀβουλίας πολ-- 
λάκις μεστή. ἀλλ᾽ οὖν ἐπειδὴ ταῦτα συγχωρητέα ὅπως ποτὲ ἔδο-- 
ξεν εἶναι ἡμῖν, ἅπαξ τὰ βάρη τῶν τοιούτων ὁποῖά γε εἴη προσίε-- 
σϑαι προϑεμένοις καὶ χαρίζεσϑαί σφισιν ὁπόσον τὸ ἐφιχτὸν 15 
P, 276 ἐπεφύχει, οὔτ᾽ ἀχοὴν αὐτοῖς οὔτε γλῶτταν ἂπεκλείσαμεν" ἀλλὰ 
μετρίοις ἐλέγχοις ἔστιν ἃ τῶν γραφομένων ἠμειψάμεϑα. καὶ ónó- 
σους τό,τε καίριον ἐς τὸ τῆς ἀσφαλείας μουσεῖον ἐπαιδαγώγησε, 
V. 384 xol πᾶς τις οἶμαι ἀκηκοὼς οὐκ ἂν ἡμῖν μέμψαιτο. καὶ τὰ μὲν 
ἄλλα τῶν γραφομένων ἀπόῤῥητα κεῖσϑαι παρήχαμεν τέως, &xas- 30 
plac ὡς τὰ πολλὰ κατορχουμένης αὐτῶν πάνυ τοι φορτικῆς. καὶ 
Βματαίας" ἃ δ᾽ ὡς ἐν ἐπιστολῆς σχήματι πρὸς ἕνα τῶν φίλων 
εἰρήκειμεν, ἵνα μὴ τὸ τῆς εὐσχήμονος ἡμῶν σιωπῆς ὑπόληψεν 


19. Quae a verb. καὶ sd μὲν ἄλλα usque ad caput duodecimum le- 
guntur om. A, 


dice oritur appetitio, et unde i an manu ducimur ad alia atque alia rerum 
studia , qualia multa, eaque diverea, caelum et terra suggerunt. Porro 
ipsam rationem huiusce amicorum meorum desiderii, si non omnes prorsus, 
pecus certe probaverint. Mibi autem tam alieno tempore tam vehemens 

esiderium minime probatur. Nam ut omnia inquiri pulchrum eese num- 
quam ego inficias iverim, ita quovis loco ac tempore aut quolibet volente 
pulchrum id esse plane negaverim. Neque enim quodvis tempus opportoni- 
tatem habet, neque quemlibet quidvis velle decet. Nempe et tempus aliquod 
est minime tempestivum, et voluntas saepe plena est imprudeutiae. Sed ta- 
men cum hoc amicis dandum esse prorsus videretur, ut huius oneris mole- 
stia qualicunque suscepta pro virili ipsis gratificaremur, neque aures illis 
nostras occlusimus, neque linguam denegavimus: sed aliqua eorum, quae 
scripta erant, parce et moderate refutavimus. In quo nemo opportunitatis 
&c prudentiae studiosus sectator, neque quisquam credo, qui audiverit, nos 
reprehensurus est. Ac caetera quidem illo scripto comprehensa silentio 
praeterivimus , eo quod in plerisque vana et importuna temeritas insolenter 
exultare videretur. Quae vero in epistolae formam redacta amico cuidam 
-Qiximus, ne honesti ailentii nostri causam osse ignorantiam importuni obtre- 


HISTORIAE BYZANTINAE IX. 11. 449 


. ἀπορίας ὁπόϑοιτο τοῖς ἀφειδεστέροις τῶν ὑβριστῶν, ταῦτα xal Α. Ο. 
νῦν τοῖς ἐντυγχάνειν ἐϑέλουσιν ἱστορίας ἕνεχα παραϑήσομεν. 1999 
(B.) ,,Oaóca yàp," ἔφην, »τῶν λεγομένων νοῦν ἡγεμόνα προ- 1841 
βάλλεται καὶ τούτῳ τὴν πρέπουσαν αὐτονομίαν σαφῶς ἐπιτρέπει, ΡΟΝ, 

δταῦτα xal νοῦν πάντως ἐπόπτην ἐφέλκεται καὶ γλῶσσαν ἀναμένει .—— 
σὺν ἐπιστήμῃ δικάζουσαν. ὅσα δ᾽ ἁρμονίας ἁπάσης παραιτησάμενα 
γόμους ὅρων ἐπιστημονικῶν ὑπερόριον καὶ φυγάδα τείνουσι πόδα, 
ταῦτ᾽ οὔτε νοῦν ἐπόπτην οἶδεν ἐφέλκεοϑαι καὶ πάντα λόγον ἑρμη-- 
νέα μάλα σφοδρῶς ἀποσείεται, φύσεως ὄντα σαφῶς ἀῤῥωστήματα 

10 καὶ λύρας ὥσπερ ῥαγείσης πλημμελῆ τινα χρούσματα. ὥστ᾽ ἔπεισί 
μοι σφόδρα ϑαυμάζειν, ὦ φίλων ἄριστε, πῶς οὕτω χἀμὲ ξυνω-ὮὉ 
ϑεῖς καλινδεῖσϑαι τὸν φίλον περὶ τὰ φαῦλα καὶ γλῶτταν ma- 
ρέχεσϑαι τουτουσὶ τοὺς σαφεῖς ἐξελέγχφρυσαν λήρους, ὅπόσοι τῶν 
Ἐπιζεφυρίων βαράϑρων συχνὸν ἀναῤῥήγνυνται, καϑάπερ τινὲς 

15 τῶν Ἡφαίστου κρατήρων αὐτόματοι ῥύακες “ καὶ ἔτι ὁπόσοι τῷ᾽ 
πλήϑει νιφάδεσσι χειμερέῃσιν ἐοικότες τῆς ἀνωτέρας ἠπείρου κα- 
τίασιν. ἀδιχοίημεν γὰρ ἄν, νὴ τὸν φίλιον, τούς τε τῆς ἐπιστή-Ε 
pre κανόνας τούτοις προσάγοντες καὶ ἡμᾶς αὐτούς. τὸ γὰρ ὅπω- 
σοῦν ἑαυτὸν ἔχών γε εἶναι διεφϑορύσι διδόναι τρόποις καὶ λόγοις 

90 οὐκ ἀποχωρεῖ κακίας, οὐδ᾽ ἀνασοβεῖ τὰ δίχτυα τοῦ ψόγου, ἀλλὰ 
καϑάπερ συγγενῆ κηλῖδα χλεύην ἐπίφϑονον ἐπισύρεται. τίνα γὰρ 
᾿ἀμαϑέας Καύχασον οὐχ ὑπερβαίνουσιν, ὁπόσους οἱ μὲν χάτωθϑεν 
ὡς ποῤῥωτάτω τῆς ἀληϑείας χαλχεύειν εἰώϑεσαν ὄγκους ῥημάτων, 


ctatores existimarent, ea nunc historiae illustrandae causa , si qui forte co- 
ita sibi velint, legenda proponemus. (11.) ,,Quaecunque," inquam, ,,ver- 

' ba sic dicuntur, ut mentem ducem sibi proponant eique legitimam auctori- 
tatem omnino tribuant, eadem etiam odis mentis ad se alliciunt et linguam 
sapienter iudicantem merito expectant. Quae autem omnis harmouiie jegi- 
bus repudiatis verae cognitionis limites quasi fugitivo pede transiliunt, ea 
nec mentis oculos sciunt allicere, et orationem quamcumque interpretem 
acerrime repellunt, cum non aliud sint, nisi quidam naturae morbi et ve- 
luti ruptae lyrae absoni strepitus. Quamobrem, amicorum optime, vehe- 
menter mirari mihi subit, quo pacto me amicum ad fatilia ista compellas, et 
linguam ad nugas hasce evidentes refutandas accommodare cogas , tum eas, 
quae ex Epizephyriis barathris frequenter erumpunt, veluti Vulcaniorum 
craterum rivi sponte manantes , tum illas, quae numero et copia hibernis 
nivibus pares e superiore continente (id est ex Colchide) descendunt. Quippe 
et scientiae regulis medius fidius et nobis ipsis faceremus iniuriam, si eas 
regulas illis adhiberemus. Nam semet ipsum ultro corruptis tradere mori 
bus et sermonibus, non abest a malitia, nec reprehensione vacat, sed veluti 
cognatam maculam reprehensionem invidiosam secum trahit. Quem enim sum 
mum inscitiae gradum non superant sive illae verborum insolentiae, quas in- 
ferioris tractus incolae a veritate remotissimas fabricare consueverunt ; sive 


Nicepherus Gregor. Vol. 1. 


450 " NICEPHORI GREGORAE 


A.M. οἱ δ᾽ ἄνωθεν ἀγεννεῖς τινας καὶ μειρακιώδεις χροτοῦσι ϑορύβους, 
peu καὶ ταῦτα τὴν Περσῶν xal Χαλδαίων μετιέναι φάσκοντες à 
6849 στήμην; εἶ γὰρ ἐς τοῦτο Χαλδαίοις καὶ Πέρσαις ἡ πᾶσα περί- 

ip e CraTot μέϑοδος καὶ οὐρανὸς διὰ τοῦτ᾽ ἐς τὴν αἰϑέρος σφαῖραν 

F εὖ καὶ τεταγμένως περιφέρει τοὺς ἀστέρων δρόμους, ὡς λημμάτων 5 

μὲν φορὰν ἦρος ἀρχομένου γραμματεῦσι προφαίνειν, νοσήματα 
P. 2977 δ᾽ αὖ γέρουσι φϑίνοντος ἤδη τοῦ ϑέρους, χάριεν ἂν, νὴ τοὺς 
λόγους, δόξειε τοῖς διασύρειν ποϑοῦσι τὸ τῆς ἐπιστήμης χρηστὸν 
καὶ τοῖς τε ἐξ ἁμάξης λοιδοροῦσιν ἀποχρῶσα πρόφασις ἐς ὕβρεις 

καὶ ὁπόσοι πρὸς ταῖς σκηναῖς ἄφϑονα δραματουργοῦσι τὰ σκέμ-- 10 
ματα. ἐγὼ δὲ λίαν ἡδέως κἀκεῖνο ϑαυμάσαιμε ἂν, ὅτι μὴ καὶ 
περὶ δρυῶν προτεϑέσπισται τοῖς ἀνδράσιν, ὡς πολλὰς ἐξανϑήσεε 
τὸ γέγος βαλάνους καὶ ὡς ἄκανϑα τὴν ἐφαπτομένην ἀμύξει παλά-- 
μην" καὶ εἶ τέχοε γαλῆ, μήτηρ ἔσται τοῦ τεχϑησομένου " καὶ 

B ϑέρους μὲν ἔσται καῦμα, χειμῶνος δὲ ψύχος, καὶ ὅσα τῶν πάνυ 15 
“προδήλων, εἶ μή ys δὴ βουσὶν, ἀλλ᾽ οὖν ἀνθρώποις ἅπασίν 
ἔστιν. ἵνα δὲ μήτε σὺ τῶν λυπουμένων εἴης, μήτε τὸ σεμνὸν τῆς 
ἐπιστήμης ἐς τοιαύτας ἐσχατιὰς κατενηνεγμένον ὑβρίζοιτο, φέρε 
μέσην βαδίσαντες βραχέα ἅττα τῶν μεσημβρινῶν τουτωνὶ λή- 

pav ἐξελέγξωμεν, ἢ μᾶλλον, εἰπεῖν, τῶν γηΐνων πλανήτων καὶ τὰ 90 
πλεῖστα τῆς ἄνω λήξεως καταψευδομένων, ὡς ἂν ἄρδην ἐχ τοῦ 
Οχρασπέδου τὸ ὕφασμα λύοιτο πᾶν, καϑάπερ ὃ τῆς Πηνελόπης 
V. 495 ἐχεῖνος ἱστός. ἀνέμων ἐχεῖνοε προλέγουσιν ἔσεσϑαι xivgow , ὕφ᾽ 
ὧν ἐς φϑορὰν τὰ τῶν ἀνθρώπων λυϑήσονται σώματα. ἡδέως ἂν 

οὖν ἔγωγε τὰς αἰτίας ἐροίμην τῆς τῶν ἀνθρώπων λύσεως. εἰ μὲν 295 
illi ignavi puerilesque strepitus, quos superioris regionis habitatores cient; 
idque, cum Persarum et Chaldaeorum scientiam profiteantur ? Nam si 
Chaldaeorum et Persarum omnis methodus eo redit, et caelum propter 
hoc per aetheris sphaeram bene et composite stellarum cursus circumfert, 
ut veris initio lucri accessionem scribis apportent, senibus vero sub exitum 
aestatis morbos, facetum hercle id eis videbitur, qi utilitatem artis depri- 
mere verbis cupiunt; eritque haec opportuna illudendi occasio iis, qui de 
laustro conviciahtur, nec non iis, qui fabulae in scena agunt. Ego vero 
illud etiam cum risu miror, quod non praedixerint, quercus multas glan- 
des laturas, et sentes contrectantium manus puncturos esse; et mustelam, 
si pepererit, matrem fore sui foetus; aestate aestum, hieme frigus fore, 
tCaeteraque perspicua omnibus, si non bobus, at hominibus certe quidem. 
Bed ne molestia tute ipse afficiaris, et disciplinae gravitas in tales sordes 
demersa ludibrio sit, age media incedentes via pauca meridianorum istorum 
nebulonum, ac potius terrestrium planetarum , qui aetheriam provinciam 
plurimis mendaciis infamant, coarguamus, ut a fimbria totum contextum 
solvatur, et ut illa Penelopes tela retexatur. Ventos aiunt commotum iri, 


. unde humana corpora corrumpenda sint. Ego vero corruptionis eius cau- 
sas scire velim. Nam si quid aliud quam impetus aéris ac divisio ventue 





HISTORIAE BYZANTINAE IX. 11. 451 


yàp ἄλλο τι ἢ φορά τις ἀέρος καὶ διαίρεσις ὃ ἄνεμος ἦν, εἶχεν ἄν — A. C. 
τινα λόγον ἴσως ὃ λόγος. ὅσα μὲν γὰρ ἄλλο τι παρὰ τὸν ἀέρα — 1928 
τυγχάνοντα δίεισιν αὐτὸν, ἢ διόδῳ σωματικῇ τέμνοντα φέρετιε 1341 
δι᾽ αὐτοῦ, καϑάπερ λίϑος καὶ σίδηρος καὶ ὅσα σκληροτέρας Jg eir 

5 xarà τὸν ἀέρα φύσεως ἔλαχεν, ἢ διαδόσει ποιότητος, ὅσα δη- Ὁ bx 
λαδὴ χεομένην xal τῷ ἀέρι πάνυ τοι προσφυῶς ἀνακιρναμένην 
ἔσχεν αὐτὴν, ὥσπερ ὀσμαὶ καὶ χρώματα καὶ σχηπτοὶ καὶ πρηστῆ- 
pec. καὶ μέντοι καὶ ἄνεμος εἰ xa3^ ὄντιναοῦν τουτωνὶ τρόπον 
ἢ διαιρῶν δηλαδὴ τὸν ἀέρα καὶ τὸν ἐκείνου τόπον μεταλαμβώνων 

10 Uie, ἢ τούτῳ διαδόσει ποιότητος σφαλερᾶς ἀνεκιρνᾶτο, πᾶσαν 
γένεσιν ἐκ τοῦ παραχρῆμα φϑορὰ προφανὴς διεδέχετο ἄν. νῦν δὲ 
τοὐναντίον εὐχρασίας ἡμᾶς ἁπάσης ἐμπιπλῶντα βλέπομεν τοῦτον 
ali. οὐδὲν γὰρ ἕτερον ἄνεμος ἢ στεῤῥοτέρα φορὰ καὶ χύσις 
ἀέρος, ὃς ἀεὶ πλούσιος μὲν ἡμῖν περικέχυται, αὐτοῦ δ᾽ ἀπολαύο-- 

1δμὲν καϑόσον ἐφιχτὸν ἑκάστῳ, x&v πάνυ τοι πλεῖστος ἕπηται. 
ἐκεῖνδί γε μὴν καὶ μαντείας ἴσως δεῖται, καὶ οὐχ ἔχω ὅ,τι φῶ. 
πόλεων γὰρ καὶ δένδρων καὶ ὀρῶν φασιν ἐξ ἀνέμων πάντων óuot 
κινηϑέντων χαταστροφὰς καὶ μεταβάσεις. πῶς γὰρ καὶ πῆ περι- 
χωρήσει καὶ μεταστήσεταί τι τούτων, περικυκλούντων, ὧς φασιν, 

θοοὑτωσὶ τῶν ἀνέμων ἐκ διαμέτρου; ἑνὸς μὲν γὰρ ξυνωϑήσαντος 
ἀνέμου καὶ ξὺν βίᾳ κλονήσαντος ἀνατετράφϑαι οἰκίαν ἔσϑ᾽ ὅτε ἢ 
δένδρον ἐπὶ ϑάτερα μέρη, καινὸν οὐκ ἂν εἴη, ἀλλ᾽ ὡς τὰ πολλὰ 
τῶν ὅρων τῆς συνηϑείας ἐντός. πολλῶν δ᾽ ἀντιπγεόντων ὁμοῦ, P. 478 


1, ἄλλό τι ἢ φορά τις ἀέρος καὶ διαίρεσις ὃ ἄνεμος W. οοχε., ἄλ- 
λό τι καὶ φορά rig ἀέρος 7 διαίρ. ἄλλως ὁ ἄνεμος libri. 


esset, rationis fortassis aliquid ea haberet oratio. Quae enim aliquid aliud 
sunt quam aér eumque permeant, ea vel corporeo transitu illum secant et 
permeant, ut lapis et ferrum et aliae res, quae natura eua aére duriores 
gunt; vel qualitatis suae distributione; id quod faciunt ea, quae fluxa et 
aéris naturae plane cognata sunt, ut odores, colores, fulmina, incensi tur- 
bines. Quod si et ventus aliquo horum modorum vel aérem dividendo et 
eius locum occupando transiret, vel eidem distributione qualitatis lubricae 
commisceretur, statim omnem generationem manifestus interitus exciperet. 
Nunc contra omni nos temperie compleri videmus ab eo semper. Neque 
enim aliud est ventus, quam fortior iinpetus et quasi diffasio acris, qui nos 
semper copiose circumfundit; eoque nos fruimur, quatenus est unicuique 
concessum , quamvis copiosissime nos sequatur. lllud vero fortassis etiam 
vaticinationem desiderat, neque ego habeo quid statuam. Dicunt iidem ur- 
bes et arbores et montes, ventis simul omnibus concitatis, eversum atque 
translatum iri. Quomodo ea videlicet et quonam translata transibunt, cum 
venti omnes, ita ut hi dicunt, ex opposito spirantes ea circumdaturi sunt? 
Nam venti quidem unius impulsu et violento τὴ ἔβας everti domum , aut 
arborem ruere, novi nibil fuerit, nec ἃ consuetudine abhorreat. Sed ubi 


- 


4952  . NICEPHORI GREGORAE 


A.M. σχολῇ γ᾽ ἂν καταστραφείη τι τῶν ἁπάντων. τὴν γὰρ ToU ἑνὸς 
P ἀγτῴϑησιν 7j ϑατέρου ἐξεναντίας ἀντίστασις ϑραύουσα καὶ áva- 
6349 γαιτίζουσα ἀκλόνητον τὸ παράπαν ἔξ ἀντιπεριστάσεως ἵστασϑαε 
lop ndr παρασχευάσει τὸ βιαζόμενον. ἄλλως τε xal ὁμοῦ τοὺς κατὰ διά-- 
' μέτρον ἀνέμους κινεῖσϑαι, οὔτ᾽ ““ριστοτέλης φύσιν ἔχειν δίδωσιν, 5 

οὔϑ᾽ ὃ πολὺς ἔφηνε χρόνος. ἀλλ᾽ ἐχεῖνο μικροῦ ue παρέδραμε. 
Βτὴν γὰρ τοῦ Κρόνου καὶ “ἄρεως ὑφ᾽ ἑνὶ ζωδίῳ συνέλευσιν αἰτίαν 
τῆς τῶν ἀνέμων τίϑενται μάχης καὶ πρό γε τούτωγ ἡλιακήν τινα 
ἔκλειψιν. εἰ οὖν ταῦτα φανείη ψεῦδος περιφανὲς, ἡγούμενα ὄντα 

τῶν ἐφεξῆς, ψευδῇ πάντως μετὰ τοῦ μείζονος προσϑήχης φανεῖεν 10 
ἂν καὶ τὰ τούτοις ἑπόμενα " ὥσπερ ἂν εἴ τις τὴν ῥίζαν τοῦ δένδρου 
τεμὼν συναφεῖλεν εὐθὺς καὶ τὴν τῶν ἀχροδρύων ψυχήν. οὐ γὰρ 
Ομόνον ἐν τοῖς παροῦσι καιροῖς οὐκ εἰσὶν ὑπὸ ζώδιον ἕν Κρόνος 
καὶ Ἄρης, ἀλλ᾽ οὐδὲ δυοῖν συνεχῶς ἐξελιττομένων ἐνιαυτῶν οὐκ 

ἄν πω συνέλθοιεν ἄν. "onc γὰρ ἐκ πολλοῦ περὶ τὴν τοῦ λέοντος 15 
πεντεκαιδεχάτην μοῖραν τὸν Κρόνον καταλελοιπὼς ἤδη καὶ ἐς τὰς 
τοῦ σκορπίου χηλὰς διαβαίνει. ἡλιακήν γε μὴν ἔκλειψιν οὔτε τὸ 
παρὸν ἅπαν ϑέρος, οὔτε τὸ ἐφεξῆς μετὰ τοῦτο φϑινόπωρον 
ὄψεται, κἂν πάντες ἄνϑρωποι, xüv πάντες φάσκωσιν ὄρνιϑες. 

Ὁ ἔσται δέ σοι τούτων διδάσχαλος ὅ,τε χρόνος xal ἢ αἴσϑησις πρὸς 90 
ἀκριβῆ τὴν ἀλήϑειαν. οὐδὲν γὰρ οὕτως εἷς ἐπιστήμης ἀπόδειξιν 
ἀναντίῤῥητον ἕτερον, ὡς ἐμπειρία καὶ αἴσϑησις. ,,αἴσϑησις μὲν 
γὰρ, φησὶν, ἐμπειρίαν ποιεῖ, 7 δὲ ἐμπειρία τὰς ἀρχὰς δίδωσε τῇ 
ἐπιστήμῃ." ὥσπερ οὖν σίτου σπαρέντος εἷς γῆν ἐνδέχεται στάχυν 


plurimi simul ex adverso spirerint, non utique quicquam omniuni proster- 
nent, Nam cum unius impressionem alterius contraria impressio frangat 
et reprimat, ex ista pari utrinque violentia in medio inconcussum et sta- 
bile permanebit id, cui vis infertur. Praeterea ventos ex adverso simul mo- 
veri, nec Aristoteles secundum naturam esse concedit, nec temporis diutur- 
nitas verum esse ostendit. Caeterum illud paene me praeteriit, quod 
Martis et Saturni in uno signo congressum pugnae ventorum causam sta- 
tuunt, et ante has defectionem quandam solis. Quae cum principia sint, ex 
quibus caetera consequuntur, &ai falsa esse patuerit, magis utique falsa 
erunt ea omnia, quae inde colliguntur: sicut succisa radice arboris summi 
etiam cacuminis anima interit, Atqui hoc tempore Saturnus et Mars non 
solum in uno signo non sunt, sed nec annis quidem continuis duobus evolutis 
simul congredi possunt. Etenim Mars, Saturno iampridem in decima quinta 
Leonis parte relicto, in Scorpii chelas iam trausit. Solis vero defectionem 
Dec tota haec aestas, nec sequuturus autumnus sentiet: etsi omnes homines, 
omnes aves id affirmarint. Cuius tibi rei magister et tempus et sensus erit ad 
veritatem penitus intelligendam. Nihil enim est, cui ad scientiae demonstra- 
tionem minus refragari liceat, quam sensui et experientiae. ,,Sensus quippe," 
inquit Philosophus, experientiam gignit: experientia vero principia sup- 
peditat scientiae." Bicut igitur frumento in terram sato spica nasci potest, 


HISTORIAE BYZANTINAE ΙΧ. 11. 458 


ἔσεσθαι, σπόρου δ᾽ oix ὄντος οὐδὲ βλάστην ἐκδέχεσθαι χρή" οὕτω Α, C. 
᾿ κἀν τούτοις. εἰ ἔσται ἔκλειψις ἡλίου καὶ συνδρομὴ Koóvov καὶ 
“Ἄρεως, φαῖεν ἂν ἴσως καὶ ἀνέμων ἔσεσϑαι κυκεῶνας καὶ πόλεων 1541 

καταστροφὰς καὶ ἀναμοχλεύσεις ὀρῶν" sl δ᾽ ἐκεῖνα οὐχ ἔσται, ἜΡ. m 
δὲξ ἀνάγκης ἕπεται xal κατὰ χώραν ἵστασϑαι πᾶν ὄρος xal πόλιν UIN 
ἅπασαν. ἴσμεν γὰρ, ὡς τούτων ἀναιρουμένων, ὅσα ye ἕνεκά του V. 996. 
γένεται καὶ αἴτια νομίζεται τῶν ἑξῆς, συναναιρεῖται πάντως ὁμοῦ 
τά τε αἰτιατὰ καὶ ὧν ἕνεκα ἐκεῖνα γίγνεσϑαι ἔμελλεν. ἐκκεκύλισται Re 
δὲ τούτοις ὃ λόγος ἐς τόδε τῆς ἀτοπίας παρὰ τὸ νομίζειν τό,τε 
10 αἴτιον ὡς μὴ αἴτιον καὶ αὖ τὸ μὴ αἴτιον ὡς αἴτιον. τὰ γὰρ τῶν 
ἀστέρων ἄλλοτ᾽ ἄλλως ἔχοντα σχήματα καὶ ἄλλοτ᾽ ἄλλως ἐχούσας 
τὼς ἐκβάσεις προφαίγει" τὰς μὲν γὰρ ἐκ τοῦ σύνεγγυς, τὰς δὲ 
69^ ἱκανὸν τὸν χρόνον. οἱ δ᾽ οὔτε τοῦϑ'᾽ ἱκανοὶ ξυνιέναι ἐγένοντο 
καὶ ἄλλα ἀντ᾽ ἄλλων ἡτιάσαντο, ὁδὸν τοῦ προσήχοντος πόῤῥω 
15 βαδίσαντες" ὥσπερ ἂν εἴ τις, ὅτι Θεμιστοχλέους ἐχ ἸΜΠεγάρων P. 279 
zd vals κατιόντος ὑετὸς κατεῤῥάγη, αἴτιον εὐθὲς τοῦ συμπτώ- 
ματος ἡγοῖτο Θεμιστοχλέα" ἢ πάλιν Κροῖσον, ὅτ᾽ αὐτοῦ δια- 
περαιουμένου τὸν “ἅλυν ἥλιος ὑπερέβαλε τὸν δρίζοντα. καὶ γὰρ 
Θεμιστοκλέους ἀπόντος φύσις ὑετοὺς καταῤῥήγνυσθαι" καὶ ἀπαλ- 
φολάξαντος τοῦ «Ἰυδοῦ διηνεχῶς τὸν δρίζοντα μετὰ πᾶσων ἥλιος 
ὑπερβάλλει τὴν νύχτα. ἦν ἕτερα μυρία πρὸς ἔλεγχον, ἀλλὰ μή- 
κους ἕνεκα xal χόρου σιωπῶμεν. τὸ μὲν γὰρ καλῶς ἐν καλαῖ!Β 
ὑποϑέσεσι λέγοντας εὐδοχιμεῖν, κἂν εἰς μῆχος ὃ λόγος ὑδεύῃ, ἀλλ᾽ 


12. Pro γὰρ Boiv. coni. καί. 


sine semente vero ne germen quidem expectari debet: ita et in hac re; si 
erit defectus solis, si Saturnus et Mars congressuri sunt, dicere fortasse 
illi queant, fore turbines et eversiones urbium et montium a radicibus evul- 
siones. Bin illa non erunt, necessario sequitur, omnem montem, omnem 
urbem suoloco mansuram esse. Neque enim ignoramus, sublato eo quod 
propter aliquid fit quodque alterius causa.est, ipsos quoque et effectus et 
eas res, quarum causa illud futurum erat, necessario simul tolli. In hanc 
autem absurditatem isti devoluti sunt, quod eam quae causa est causam non 
putarunt, et quae causa non est, causam putarunt. Nimirum astrorum alii 
alias aspectus eventus etiam alias alios praesignificant , partim brevi, partim 
longiore post intervallo extituros. sti vero ne hoc quidem intelligere po- 
tuerunt et alienas causas attulerunt, multum a via aberrantes: non secus 
8c si T: quia TThemistoele Megaris Athenas eunte pluit, casum eum 11. δ 6- 
mistocli imputet: aut Croeso, quod cum is Halyn transiret, sol eo tempore 
supra horizontem ascenderat. Namque etiam 'l'hemistocle absente natura 
fert, ut imbres effundantur; atque ex quo Lydus discessit, sol post. quaimn- 
libet noctem pergit nihilominus supra horizontem ascendere, Erant alia 
sexcenta , quibus illos convinceremus, quae ob prolixitatis fastidium omit- 
temus. Nam pulchrum argumentum pulchre tractare, quantumvis prolixe 


454 NICEPHORI GREGORAE 


A. M. οὖν ἐπαίνων oix ἐχπέπτωχε' τὸ δ᾽ ἐν ἀτόποις xol κιβδήλοις, 
pen τοῦτο δὲ xol τῶν ἐπαίνων πάμπαν ἐξεκεχωρήκει καὶ μυκτῆρος 
6849 κατατρέχοντος οὗ σφόδρα ἀπαλλάττει. λέγεται γὰρ καὶ Φίλιππος 
Imp ἀπότου, ἢ ποσχῶψαι πρὸς τὸν παῖδα ᾿Αλέξανδρον, ὅτι δεξιῶς τε καὶ ἐμμε- 
᾿ λῶς ἐκιϑάρισεν, αἰσχρὸν εἶναι φήσας ἐν τοῖς φαύλοις ἐπιδείκνυ-- 5 
σϑαι φιλοτίμως τὸν εὐγενῆ.᾽; 
Α. Ὁ. 1880 ιβ΄. Τοῦ δ᾽ ἐπιγενομένου ἦρος ἐπειδήπερ ὃ Κράλης Σερβίας 
C δῆλος ἦν οὐκ ἤρεμήσων, εἰ μὴ ἐπεξέλϑοι Π]Πιχάηλον τῆς ἐς τὴν 
ἀδελφὴν ὕβρεως καὶ ἀδικίας, ὅτι γυναῖχα νόμιμον οὖσαν αὐτῷ 
. καὶ παῖδας τεκοῦσαν αὐτῷ τῆς ἀρχῆς διαδόχους διωσάμενος αὐτὴν 10 
dm? οὐδεμιᾷ προφάσει τὴν τοῦ βασιλέως ἠγάγετο ἀδελφήν" δια-- 
πρεσβεύεται πρὸς τὸν βασιλέα ἹΠιχάηλος, ξυνωθϑῶν αὐτὸν διὰ 
Ὁ τῆς τῶν Ρωμαίων ἰόντα χώρας εἰσβάλλειγ εἰς τὴν τῶν Τριβαλλῶν 
᾿ψῆν, μέλλειν γὰρ καὶ αὐτὸν ἐκστρατεύειν κατ᾿ ἐχείνου μετὰ βαρείας 
δυνάμεως, ὡς ἂν μὴ ἔχων ὅπως ἀρχέσειε πρὸς τὰς ἑκατέρωθεν 15 
μάχας ἀσϑενέστερος γένηται, πολλὴν ἀποβεβληκὼς ἑκατέρωϑεν 
χώραν ἑαυτοῦ. xal δὴ παρεσκευάζοντο πρὸς ἐκστρατείαν ἄχρε 
φϑίνοντος ἔαρος, (Β.) Θέρους δ᾽ ἤδη ἱσταμένου ὃ μὲν βασιλεὺς 
Ἑ ἐπειδὴ μὴ ἂξιόλογον εἶχε στρατὸν πρὸς τὴν τοῦ Κράλη δύναμιν, 
297 ἐστρατοπεδεύσατο παρελϑὼν παρὰ πεδίον τι τῆς Πελαγόνων χώ- 90 
ρας, ὅπη καὶ ὅμορα ἦσαν Ρωμαίοις ὑπείκοντα πολίχνια, καρα- 
δοκῶν ἐκεῖϑεν τὴν ἑτέρωϑεν τοῦ ΠΠιχαήλου στεῤῥοτέραν κατὰ τῶν 
P. 280 Τριβαλλῶν ἔφοδον ὅπη χωρήσειεν ἀκούσεσθαι πρότερον" κἄπειϑ᾽ 
0,1t γνοίη καὶ αὐτὸς διαπράξεσϑαι. ὅτε δὴ καὶ ἡλίου γεγενῆσθαε 
17. ἑαυτοῦ À., αὐτοῦ W, 


id fiat, laude sua non caret. In nugis vero et rebus absurdis idem facere, 
nec laudis quicquam babet et parum abest a ridiculo, Itaque fertur Phi- 
Jippus Alexandrum filium derisisse, quod cithara belle et modulate caneret; 
quoniam turpe aiebat esse, generosum hominem ingenium vilibus in rebus 
ostentare," 
, 12. Insequuto vere, cum Serviae Cralem appareret non quieturum, 
nisi Michaelem ob iniuriam et contumeliam sorori factam ultus esset; quod 
is eam legitimam coniugem, ex qua et liberos regni'heredes futuros susce- 
perat, hulla de causa repudiasset, ac sororem Imperatoris duxisset: Mi- 
chaél legatos ad Imperatorem mittit eumque hortatur, ut per Romanas pro- 
vincias transiens in Triballorum terram impressionem faciat. Nam et se 
magnis cum copiis arma eidem infesta illaturum, ut duobus bellis sustinen- 
dis impar multis utrinque agris amissis debilior existeret. Proinde ad ex- 
editionem sub veris usque exitum sese parant. (IL) Caeterum aestate 
jncipiente Imperator, cui adversus Cralis vires copiae non satis magnae 
erant, in Pine quadam regionis Pelagonum castrametatur, cui finitima 
erant oppidula, quae Romanis parebant; atque ibi praestolatur, donec au- 
diat, quorsum ex altera A wid evaserit Michaelis in 'Triballos firmior impres- 
sio; ut ipse deinde quod e re visum fuerit exseequatur. 'Tunc autem citca 


HISTORIAE BYZANTINAE IX. 12. 455 


ἐπισκότησιν ἐξεγένετο περὶ τὴν δωδεκάτην ὥραν τῆς Exxoidexárgg — À. C. 
τοῦ Ἰουλίου ἡμέρας, οὐ μεῖον τῶν ια΄ δακτύλων, εἴ τις παρὰ αὐτὴν 
τὸν διὰ Βυζαντίου παράλληλον ποιοῖτο τὴν οἴχησιν, τετάρτην 1341 
καὶ εἰκοστὴν τοῦ καρκίνου τηνικαῦτα μοῖραν ἀμείβοντος τοῦ ἡλίου. ἀπάγοι, 
δχαὶ τὴν μὲν ἀρχὴν τῆς ἐπισκοτήσεως ἀπὸ μέσου δεικνύντος lánv- 
γος καὶ ϑρασκίου, τὸ δὲ τέλος ἀπ᾿ ἀρχομένου ἔγγιστα ἀπηλιώτου. B. — 
(I) Ὁ μέντοι ΠἤΠιχάηλος πλεῖστον ἀγείρας στρατὸν, δώδεχα μὲν 
χιλιάδας ἐκ τῆς οἰκείας χώρας, τρεῖς δ᾽ ἑτέρας Σχυϑῶν μισϑο- 
φόρων, ἐσβάλλει διὰ τῶν ἀρχτικωτάτων “«Ἰίμου τοῦ ὄρους ἐς τὴν 
1Ἰοτῶν Τριβαλλῶν χώραν, ἔνϑα δὴ μάλιστα καὶ ποταμοῦ τοῦ Στρυ- 
μόνος εἰσὶν ai πηγαί, τέτταρας μὲν οὖν ἡμέρας διηνυκὼς ἐπὶ τῆς 
πολεμίας ἐδήου καὶ ἔχειρε τὴν γῆν ἀδεῶς καὶ ἐδενδροτόμει τοὺς 
ἀγροὺς καὶ κακῶς ἐποίει τὴν χώραν, οὔπω μηδενὸς ἐκεῖθεν ὅπλα 
ἀνταίροντος. τῇ πέμπτῃ δ᾽ ἅμα ἡλίῳ ἐπιφαίνεται καὶ ὃ Κράλης 
15 Σερβίας, χεῖρα βαρεῖαν ἐπαγόμενος καὶ ὅπλα τῇ λαμπρότητι τὰς 
τῶν ὁρώντων ánoxoUnroyra ὄψεις. ἐπεὶ δ᾽ ἑκάτερα τὰ στρατεύς-- 
ματα παρετάξαντο καὶ τὰ σημεῖα ἤρϑη, ὃ Κράλης τὰς ἑαυτοῦ 
τάξεις ἐῤῥωμένως παρακελευσάμενος μάχεσθαι, ὁ δ᾽ ἐπὶ τὴν τοῦ 
ἸΜΠιχαήλου σημαίαν ἐκτρέχει, ἔχων περὶ αὐτὸν χιλίους ἱππέας ἢ 
30 Κελτοὺς μεγέϑει τε σώματος καὶ ῥώμης" περιουσίᾳ καὶ ὅπλων ἐμ-- 
πειρίᾳ πολεμικῶν χράτιστα ἠσκημένους τε καὶ ἐσκευασμένους. xoà 
ταύτην ξὺν οὐ πολλῷ πόνῳ καϑῃρηκὼς ἔδραμεν ἐπὶ τὴν τοῦ Mi- 
χαήλου παράταξιν" καὶ συμπατήσας τὸ πολὺ τοῦ περὶ αὐτὸν στρα-- 
τεύματος καὶ καταβαλὼν ζῶντα χειροῦται καὶ τετραυματισμένον 
25 καὶ τὸν Π]ιχάηλον. τὸ δὲ Βουλγαρικὸν ἄλλο στράτευμα τὸ μὲν 
horam duodecimam , die lulii decima sexta, solis obscuratio facta est non 
minor undecim digitis, observata nempe ab eo, qui in parallelo per By- 
zantium ducto habitaret: quo ua duh sol partem Cancri vigesimam quar- 
tmn pertransibat. Eius porro eclipseos observandae initium ἃ medio Ia- 
yge et 'Thrascia, finis ab initio fere Subsolani fuit. (III.) Michaél vero 
ingenti coacto exercitu (nam indigenarum millia duodecim, Scytharum 
mercenariorum tria millia erant), per septentrionalem montis Haemi partem 
in Triballorum ditionem impetum facit, ibi fere ubi Strymonis fluvii fontes 
sunt. Quatuor igitur continuis diebus in hostico traductis agros impune 
ferro et flamma vastat, arbores exscindit, tota denique regione grassatur, 
nemine interim arma adversus eum movente. Quinto demum una cum solis 
ortu Crales Serviae se ostendit, magnis secum copiis adductis, quae splen- 
dore armorum oculos intuentium perstrinrebant. Cum autem utraque acies 
in procinctu staret, et signa sublata essent, Crales suos ad fortiter pu- 
gnandum cohortatus, ips: ad Micha&lis vexillum cum mille Gallis equitibus 
magnitudine corporam et robore insiguibus et in re bellica exercitatissimis 
excurrit, eoque citra magnum laborem revulso ad Michaelis agmen prope- 


rat: et magna eius militum parte prostrata et conculcata vivum et saucium . 
Michaélem capit. Reliquus Bulgarorum exercitus maiori ex parte ibi cae- 


456 NICEPHORI GREGORAE 


A. M. πλεῖον ἐκεῖ κατεκόπη, τὸ δὲ περιλειφϑὲν γεγυμνωμέναις σαρξὶν 

ad^ ἐς τὰ οἴκοι ἐχώρουν. ὃ μέντοι Πιχάηλος τρεῖς ἡλίους τὸ ἐξ ἐκείνου 

6849 τεϑέαται ζῶν καὶ μάλα: μόλις τὴν συμφορὰν ἐπιγινώσχειν δυνά- 
Impe Ἀπάτου, εγος , τῷ δὲ τετάρτῳ μετήλλαξε, μὴ δυναμένου τοῦ σώματος 

πλέον ἐξαρχέσαι πρὸς τὸ καίριον τῶν τραυμάτων. ὃ δὲ βασιλεὺς 6 

μαϑὼν τὸ πραχϑὲν τὴν ταχίστην ἐς Βυζάντιον ἐπανήει, μηδὲν 
 Fujre δεδρακὼς μήτε πεπονϑώς. (4.) Ἐπεὶ δ᾽, ὡς πολλάκις 
εἰρήκειμεν, οὐδὲν τῶν ἐν βίῳ εὐτυχημάτων ἀχήρατον ἐς τέλος 
διαπερᾷ τὸν αἰῶνα, οὐδὲ βασκανίας ἐκτὸς, οὐδ᾽ ἐνταῦϑα ἐπέ- 

Am τὸ χρεών" ἀλλ᾽ ἀντέπνευσε καὶ τοῖς τοῦ Κράλη λαμπροῖς 10 
εὐτυχήμασι χειμὼν χαλεπός τε καὶ φρικωδέστατος, ὃς πάντα ἐπέ- 
κλυσε καὶ κατέχωσεν αὐτῷ và τοῦ βίου τερπνὰ καὶ αὐτό γε τὸ ζῇν 
προσαφήρηκεν. ἔχει δὲ οὕτως. ἦν αὐτῷ παῖς δεύτερον τηνικαῦτα 
καὶ εἰκοστὸν παραλλάττων ἔτος, ὃν ἐξ ἑτέρας γεγέννηκε γεναιχὸς 

καὶ ἐς διαδοχὴν ἀνῆγε τῆς ἀρχῆς μάλα ἐπιμελῶς. ἐπεὶ δ᾽ αὐτὸς 15 
P. 481 μὲν τῇ τοῦ Καίσαρος ϑυγατρὶ συνεζύγη, πεντηκοντούτης ἄνὴο 
κόρῃ δωδέκατον ἀγούσῃ .τὸν χρόνον, καὶ πρὶν τῷ παιδὶ χυναῖχα 
ἀγαγέσϑαι, παιδοποιεῖν ἤρξατο μετὰ τῆς τοῦ Καίσαρος ϑυγατρὸὼς, 
ἐς ὑποψίας καὶ φόβους ὃ παῖς ἐξενήνεχται, ὁποίους ὑποσπείρειν 

εἰκὸς τοὺς ἡλικιώτας ἐς τὴν σφριγῶσαν τούτου ψυχήν καὶ ἀπο-- 90 
στασίαν λοιπὸν ἐμελέτα καὶ ἐπανάστασιν κατὰ τοῦ πατρός. ὃν 
οὕτως ἔχοντα βλέποντες οἱ ἐχεῖ μεγιστᾶνες καὶ στρατηγοὶ καὶ τα- 
Β ξίαρχοι, καὶ ὅσοι κόρον εἰλήφεσαν τῆς ἀρχῆς τοῦ πατρὸς διὰ τὸν 
V. 228 χρόνον, λάϑρα τούτῳ προσήεσαν ἕχαστοι καὶ τοὺς τῆς ἀποστα- 


1. δ᾽ ἐναπολειφϑὲν Α. 11. 0g) ὡς W. 


sus est. Qui superstites fuere, nudis corporibus domum redierunt. Mi- 
cbaél autem tres ex eo dies vivus solem aspexit, sic affectus, ut vix cladem 
suam intelligeret: quarto die exspiravit, cum eius corpus lethalibus vulne- 
ribus ferendis impar fuisset. At Imperator cognita re Byzantium rediit, 
nulla neque re gesta neque clade accepta. (IV.) Sed cum, ut saepe dixi- 
mus, nulla sit perpetuo sincera et incorrupta invidiaeque expers ullius mor- 
talium felicitas, nec tum quoque fatalis ea necessitas defecit. Nam illu- 
stribus Cralis successibus tempestas gravis et supra modum horrenda refla- 
vit, quae omnia illi vitae gaudia inundavit et demersit, et ipsam ei vilam 
eripuit. Res autem ita.se babet. Erat ei filius annum tum alterum et vi- 

esimum agens, ex alia uxore natus, quem ad principatus successionem 

iligenter educabat. Sed cum Caesaris filiam aunos natam duodecim ipse 
quu iuAgenacius duxisset, et priusquam filio despondisset uxorem, liberos 
ex illa suscepisset : in suspicionem et metum filius eius impulsus est, cuius- 
modi probabile est ab aequalibus luxurianti adolescentis animo ingeri. ]ta- 
rins defectionem et rebellionem contra patrem molitur. Quem cum proceres, 

uces et tribuni aliique imperium patris ob diuturnitatem temporis fastidien- 
tes sic affectum viderent, singuli privatim adeunt; defectionis conailia ani- 


HISTORIAE BYZANTINAE IX. 13. 4957 


σίας ἐξεπύρσευον αὐτῷ λογισμούς" καὶ μετ᾽ o9 πολλὰς τὰς Zuf- — A. C. 
ρας ἀπολαβόντες αὐτὸν ἐξεπολέμωσάν τε χατὰ τοῦ πατρὸς καὶ 15:8 
Κράλην Σερβίας αὐτοχράτορα ἀνηγόρευσαν. ἐπεὶ δὲ συχνῶν ἦμε- 1841 
ρῶν κατ᾽ ὀλίγους ἅπαντες αὐτῷ προσεῤῥύησαν τοῦ στρατοῦ HU 
δ ἀπόλεχτον, προσελάσαντες δέσμιον ἀπονητὶ καὶ τὸν πατέρα ngo- C 

σήνεγχαν τῷ υἱῷ κἀκεῖθεν ἐς εἱρχτὴν ἀπήνεγχαν, ἄχοντος μὲν 
ἴσως καὶ ἀσχάλλοντος τοῦ υἱέως, σιωπῶντος δ᾽ οὖν ὅμως καὶ 
ἀντιλέγειν οὗ δυναμένου τῇ τοῦ πλήϑους ὁρμῇ. ἐδεδίει γὰρ, μήπου 
τι καὶ αὐτὸς πάϑοι τῶν ἀδοχήτων. οὐ πολλαὶ παρῆλϑον ἡμέραε 

10 χἀκεῖνον μὲν ἐν δεσμοῖς ἀπέπνιξαν, πικρὸν αὐτῷ τοῦ βίου τὸ 
πέρας ἐπενεγκόντες ἀντὶ τῶν ἡδέων ἐχείνων εὐτυχημάτων" τῷ δὲ 
υἱῷ τὴν ἀρχὴν ἤδη βεβαιοτέραν καὶ ἀσφαλῆ κατεστήσαντο καὶ 
ἅμα αὐτῷ ἐξελάσαντες εὐθὺς ᾿ὠχειώσαντο τὴν Ρωμαίων χώραν Ὁ 
ἄχρι Στρυμόνος καὶ ᾿Αμφιπόλεως" ὅτε δὴ καὶ Στρούμμετζαν εἶλον 

15 ξύν γε ἄλλοις πολιχνίοις. 

ey. Ἐς δὲ τοὐπιὸν ἔτος ἀκούων ὃ βασιλεὺς διασπωμένην τὴν ^. C. 1831 

τῶν Βουλγάρων ἀρχὴν ὑπό τε τῆς προτέρας τοῦ ἸΜΠιχαήλου yvvat- 
κὸς ὑπό τε τῶν τοῦ ἸΠιχαήλου συγγενῶν (7j γὰρ τοῦ βασιλέως 
ἀδελφὴ μόλις ἐκεῖϑεν φυγοῦσα τὸ ζῇν ἐπορίσατο), πολλῶν οὖν 

90 ἐχεῖ μαχομένων καὶ ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς ἀντιποιουμένων, στρατὸν ἀπο- 
λέξας ὃ βασιλεὺς ἱκανὸν ἐπέϑετο τοῖς περὶ τὸν “Αἷμον πολιχνίοις 
καὶ εἷλε μικροῦ πάντα ἀπονητὶ, τῶν οἰχητόρων προσεῤῥυηκότων 
ἑχόντων. ut9? ὧν προσεῤῥύη καὶ παραϑαλασσία πόλις ὀχυρά τε 

xal πολυάνθρωπος καλουμένη εσημβρία. ἐν ἧ διατρίβων ὃ P. 282 


4, ἅπαντες om. Α. 9. πάϑοι Α., πάϑῃ W. 


mo volventem inflammant; post dies non multos ad se recipiunt; hostem 
patri suscitant, et summa potestate ipsi delata, Serviae Cralem declarant. 
Cuin autem compluribus diebus paulatim omnis flos exercitus ad eum con- 
fluxisset, patrem etiam vinctum sine nullo negotio ad eum perducunt, ac 
mox in carcerem coniiciunt, invito fortassis et graviter ferente filio: sed 
tamen tacente et furori populi adversari non audente. Verebatur enim, ne 
in se ipsum nec opinantem gravius aliquid consuleretur. Post paucos dies 
atrem quidem in vinculis euffocant, suavibus illis successibus in acerbum 
interitum versis; filio autem principatum firmant atque stabiliunt. Mox 
statim una cum eo egressi Romanam prcvinciam usque ad Strymonem εὖ 
Amphipolin, capta etiam Strummitza et, aliis oppidulis, subigunt. 

18. Proximo anno, cum audisset Imperator Bulgaricum Imperium et ἃ 
priore Michaélis uxore et a cognatis eiusdem Michaélis divelli (nam Impe- 
ratoris soror aegre fuga salutem quaesierat), in ea multorum contentione 
de principatu occupando, iustis copiis delectis, oppidula Haemo vicina in- 
vasit, et fere omnia citra negotium cepit, habitatoribus ultro sese ad eum 
conferentibus. JInter caetera vero etiam urbs munita et frequens, nomine 
Mesembria, ad mare sita, deditionem fecit. In qua cum Imperator fere cum 


458. NICEPHORI GREGORAE 


A. M. βασιλεὺς ὡς τὰ πολλὰ μετὰ τοῦ στρατοῦ φορτικὸς ἔδοξε τὴν τα- 
ias χίστην διά τε τὴν γενομένην δι᾽ αὐτοὺς ἐπίλεεψιν τῶν χρειωδῶν 
6849 καὶ διὰ τὴν τῶν προσόδων φϑοράν. ἐπεί γε μὴν μετὰ πολλοὺς 
inde ποὺς περὶ τῆς ἀρχῆς ἀγῶνας τὴν νικῶσαν “Δλέξανδρος εἰλήφει 0 
τοῦ ᾿ιχαήλου ἀδελφιδοῦς, καὶ τῆς ἡγεμονίας τὸ κράτος βεβαίως 5 
περιεζώσατο, τὸν Βουλγαρικὸν συλλέξας στρατὸν, προσεταιρισά- 
B μενος δὲ καὶ μισϑοφορικὸν ἐκ Σχυϑῶν οὐκ ὀλίγον ἐς τὴν ὅμορον 
ἐσέβαλε χώραν Ρωμαίων καὶ ἤλασεν ἄχρις Ὀρεστιάδος " καὶ πλεί- 
στην μὲν λείαν ξυνηϑροικὼς, πολλὰ δὲ καὶ τῶν περὶ τὸν luo 
πολιχνίων xa9* ὁμολογίαν παραστησάμενος καὶ ἐς τὰ τῶν Bovi-10 
γάρων ἤϑη πάλιν ἐπανεστράφϑαε πεποιηκὼς ἐπανῆκε χαίρων ci- 
καδὲ μετὰ πολλῶν τῶν λαφύρων. (Β.) 'Ev τούτῳ τῷ χρόνω χαὶ 
Νίκαιαν εἶλον οἱ βάρβαροι, τὸ μέγα καὶ περιβόητον ἄστυ, λιμῷ 
Οκαὶ στρατῷ πολιορκηϑεῖσαν μακρῷ" καὶ πολλὰς τῶν ἐκεῖσε Duty 
V. 229. εἰκόνων καὶ βίβλων ἐς Βυζάντιον κομίσαντες, καὶ ἁγέων γυναιχῶν 15 
| λεέψανα δύο, χρήμασιν ἠλλάξαντο. ἀδεῶς δὲ ἤδη τὰς οἰκήσεις ἐν 
τοῖς παραλίοις τῆς Βιϑυνίας οἱ βάρβαροι ποιήσαντες βαρντάτους 
ἐπέϑηκαν φόρους τοῖς ἐναπολειφϑεῖσι βραχέσι πολιχνίοις, δι᾽ οὖς 
τέως οὐκ αὕτανδρα πρὸς ὄλεθρον ἤλασαν παντελῆ, μάλα pa- 
- δίως δυνάμενοι καὶ ἐν βραχυτάτῳ χρόνῳ τοῦτο τελεῖν. οὐχ ἐπι- 90 
Ὠλείπουσι δ᾽ ὅμως συχνὰς ποιούμενοι τὰς ἐφόδους καὶ ζωγροῖν- 
τὲς τῶν ταλαιπώρων τοὺς πλείους ἔχ τε γῆς καὶ ϑαλάττης da. 
(Γ.) Ὁ μέντοι μέγας λογοθέτης ὃ ἹΠετοχίτης ἐλϑὼν 2x τῆς ἔξο- 
ρίας οὐ παρὰ τῇ olxía κατέλυσε πάλαι γὰρ, ὡς εἰρήκειμεν, 


8. προσδ.] ἐλπίδων À. φορᾶν W. in mg. 


militibus versaretur, statim gravis esse coepit, tum quia urbem res neces- 
sariae ob illos deficiebant, tum quia pecuniae consumptae peribant. Sed 
cum post multas de regno concertationes ad Alexandrum Michaélis conso- 
brinum summa rerum delata esset, is firmato principatu exercitum Bulgaricum 
cogit, et Scytharum non parva manu mercede conducta in finitimam Romano- 
yum provinciam irrumpit: tum ad Orestiadem usque progressus, maxiwa 

raeda parta ac plerisque ad Haemum oppidulis deditione captis et ad 
instituta Bulgarorum reductis, laetus cum megnis spoliis domum redit 
(11.) Sub hoc tempus etiam Nicaeam, magnam illam et celebrem urbem, 
diuturna fame et obsidione oppressam barbari ceperunt; ac multas inde ima- 
gines sacras multosque codices una cum duarum sanctarum mulierem reh- 
quis Byzantium advectos vendiderunt. lam vero impune in maritima 
Dithyniae ora sedibus delectis gravia tributa reliquis oppidulis imposue- 
runt. Quse quoniam ipsis pendebantur, idcirco non prorsus una cum 
bitatoribus illa oppida deleverunt, cum facile possent, et brevissimo qui- 
dem tempore. Nec tamen crebris incursionibus vexare et mari terraque 
pierorque ex illis miseris capere desistunt. (111.) Magnus autem 

etochites ab exilio reversus non domi suae diverüt, quae (ut iam diximus) 








HISTORIAE BYZANTINAE IX. 13. 459 | 


bj 


εἰσελϑόντος τοῦ βασιλέως ἐν Βυζαντίῳ αὕτη διέφϑαρται καὶ τελέως — A. C. 
ἠρήμωται πρὸς τῶν δημοτῶν" κατέλυσε δ᾽ ἀπέναντι καὶ πλησίον t 
παρὰ τῇ ἱερῷ δηλαδὴ μονῇ τῆς Χώρας, ἣν πολλοῖς αὐτὸς ἀνα- 1341 
λώμασιν ἀνεκαίγνισε πρότερον, τοῖς ὀδοῦσι τοῦ χρόνου deri gimp. neret 
oris, 
5 κοπτομένην ἰδών. ἐδομήϑη γὰρ αὕτη τὸ ἀρχαῖον πρὸς τοῦ βασι-Ὲ 
λέως Ἰουστινιανοῦ ἐπιμήκης τὸ σχῆμια. εἶτα τοῦ χρόνου ταύτην 
μέχρι κρηπίδων συντρίψαντος ἄλλον ἐκ βάϑρων ἀνήγειρε νεὼν, 
εἰς ὃ xal νῦν δρᾶται σχήματος, ἡ τοῦ βασιλέως ᾿Αλεξίου τοῦ 
Κομνηνοῦ πενθερά. τοῦ δὲ χρόνου πάλιν φϑορὰν ἀπειλοῦντος 
Ἰοοὗτος ἁβροτέρᾳ χρησάμενος δεξιᾷ, πλὴν τοῦ μεσωτάτου νεὼ, Ἐ' 
πάγτα χαλῶς ἐπεσκεύασεν. ὅϑεν xal πάντων elg τέλος ἀπολωλό-- 
τῶν ἤδη τἀνδρὶ τῶν ἔξω πραγμάτων σωτήριος αὕτη λιμὴν ἐν 
χαιρῷ περιστάσεως ὥφϑη ψυχῆς ὁμοῦ καὶ σώματος. πρὸς μὲν 
οὖν τὴν ἱερὰν ἀποβλέπων μονὴν τὸ λοιπὸν ἡδονὴν ἀπόῤῥητον 
15 παρείχετο τῇ ψυχῇ" πρὸς δ᾽ αὖ τὴν ἐρήμωσιν τῆς οἰκίας, κατή- 
φειαν τοῖς ὀφθαλμοῖς ἐτρίγα μακρὰν καὶ πλήϑουσαν εἶχεν αὖϑις 
τὴν ψυχὴν πυρὸς καὶ φλογὸς, ἣν ἐχπυρσεύουσι τοιαῦται βαρυ-- 
ϑυμίαι καὶ συμφοραί. καὶ μέντοι καὶ τὸ τῆς τύχης πρὸς τιμωρίας P. 283 
ἀκόρεστον ἀναλογιζόμενος ἐξεπλήττετο, πῶς οὐδὲ τοὔδαφος τῆς 
90 λαμπρᾶς ἐχείνης οἰκίας ἐς τὸν ἐνόντα κόσμον ἀφείϑη“ ἀλλ᾽ ἃ 
μήπω πρότερον ἐξ αἰῶνος ἐφ᾽ ἑτέρου ἐπινενόηται, νῦν ἐπὶ τοῦδε 
καὶ πέπρακται. ἐχσπασϑὲν γὰρ ἅπαν ἐπέμφϑη δῶρον τῷ τῶν 
δυτιχῶν Σχυϑῶν ἄρχοντι, λαμπρύτητός τινος ἕνεκα τοῦ τῆς ol- 
κίας ἐδάφους ἐχείνου ζητήσαντι. ἐκωλύετο δὲ πρὸς τῶν τὴν ἥγε-Β 


4. PER Α. 10. χρησάμενος Α., δεξάμενος W. 17. καὶ 
om. À. 


Tapecatere Urbem ingresso pridem erat diruta et vastata prorsus a populo: 
sed e regione et in proximo, nempe in Chorae monasterio, quod ipse an- 
tea dentibus aevi labefactatum magnis sumptibus instaurarat. Kxstructum 
enim initio fuerat a Iustiniano Imperatore forma oblonga. Deinde, cum 
vetustate usque ad fundamenta concidisset , aliud templum, ea qua nunc 
forma cernitur, Alexii Imperatoris socrus condiderat. Sed cum rursus 
temporis iniuria ruinam minitaretur, hic medio templo excepto omnia li- 
berali manu probe instauravit. Itaque cum omnium fortunarum naufragium 
fecisset, salutaris hic ei et corporis et animi portus in necessitate extitit. 
Cum igitur sacrum monasterium intueretur, arcana voluptate animus eius 
deliniebatur: cum vero domus eversionem , oculi eius gravi moerore turba- 
bantur, et animum ipsius pervadebat doloris ignis ac flamma, qualem huius- 
modi angores et calamitates solent accendere. Et cum secum reputaret, 
vt nullis poenis fortuna satiaretur , obstupescebat, ne solo quidem splendi- 
derum aedium ornatum suum invioletum permansisse: sed, quod ab omni 
&evo nusquam in alio esset excogitatum , id tum buic accidisse. Kvulsum 
enim pavimeptum omne occidentalium Scytharum principi, pavimentum ad 
Suas &edes ornandas splendidius requirentj, dono missum est. Porro eidem 


460 NICEPHORI GREGORAE 


A. M. μονίαν διοικούντων, μηδ᾽ ὅλως μήτε δι᾽ ὄψεως, μήτε διὰ γλώττης 
955 ἐχδήμου τῷ γηραιῷ προσομιλεῖν βασιλεῖ. καὶ ἥν o) μιχρὰ καὶ 


ad 
6849 τοῦτο λύπης προσθήκη τἀνδρί. 
Imp. Ándron. 


Iunioris. ιδ΄. Καιρὸς δὲ ἤδη xol περὶ τῆς ToU γηραιοῦ βασιλέως διε- 
Οξελθεῖν τελευτῆς, ἣν ϑεοσημεῖαι πολλαὶ προεμήνυσαν" oi ἤσανϑ 
τοιαίδε. ἐπισχότησις πρῶτον ἡλιακὴ, τοσαύτας ἡμέρας προειλη- 
V. 230 φυῖα τὴν αὐτοῦ τελευτὴν, ὅσα καὶ αὐτὸς ἦν ἔτη τὰ πάντα βεβιο- 
xoc. ταύτην τὴν ἡλιακὴν ἐπισκότησιν ἔκλειψις διεδέξατο σελη- 
᾿ψιακή " καὶ ταύτην αὖϑις σεισμὸς γῆς ἐν ἑσπέρᾳ, 1j τὴν μνήμην 
ἐτέλουν ἐχ χρονικῆς περιόδου Χριστιανοὶ τοῦ ὁμωνύμου αὐτῷ 0 
Ὁ ντωνίου. κατ᾽ αὐτὴν μέν γε τὴν τοῦ φεβρουαρίου δωδεχάτην 
ἡμέραν, ἣν 5 τῆς ἀπροσδοκήτου τελευτῆς ἐκείνου διαδέχεσϑαι 
ἔμελλεν ἑσπέρα, βιαίον πεπνευκότος ἐκ τῶν βαράϑρων τῆς με- 
σημβρίας ἀνέμου, ἠγρίωται μὲν τὰ ϑαλάττης κύματα τοσοῦτον, 
Qut τοὺς ὅρους ὑπερβάντα πολλὰ μέρη τῶν ἑῴων καὶ παραλίων 15 
τοῦ Βυζαντίου τειχῶν καϑηρηκέναι, πολλὰς δὲ καὶ τῶν ἐν ἐχείνῳ 
τῷ μέρει πυλῶν ἐχμοχλεῦσαι καὶ εἰσδραμόντα δίκην τινῶν πολε- 
lov πολλὰ τῶν ἔνδον οἰκημάτων κατακλύσαι. (B.) Ἰηνιχαῦτα 
μέντοι πεπτώκασι καὶ πολλοὶ τῶν ἐπὶ τοὺς νεὼς ἱδρυμένων ix 
σιδήρου σταυρῶν, ὑπενεγκεῖν οὐ δυνάμενοι τὴν τοῦ πνεύματος 90 
βίαν. πέπτωκε δὲ καὶ ὃ πρὸ τοῦ νεὼ τῶν τεσσαράκοντα μαρτύ- 
ρων ἱστάμενος πάλαι κίων, ὃς ὑπό τινος μὲν καυτηρίας τεϑρατ- 
σμένον εἶχε τὸ πρὸς τῇ βάσει μέρος " ὃ καὶ τοῖς παριοῦσιν vae- 


9. καὶ ante τοῦτο add. Α. 6. τοιαῖδϑε A. 18. καταλύσαι À. 


Metochitae interdicta erat ab iis, qui Imperium administrabant, omnis com 
seniore Imperatore sermonis communicatio, ut eum nec praesens nec pef 
internuncium alloqui ei liceret. Quae res homini non parvam doloris acces 
sionem attulit. 

14. Iam tempus postulat, ut etiam senioris Imperatoris obitum expo- 
namus, quem multa ostenta praenunciarunt. Fuerunt autem huiusmodi. 
Primum eclipsis solis, quae eius obitum tot diebus praecessit, quot annos 
ipse vixerat. Kanc solis obscurationem sequutus est lunae defectus. Tum 
huic successit terrae motus? ea vespera qua D. Antonii, cuius illi nomea 
inditum erat, me:oria veteri more a Christianis celebrabatur. lpso autem 
die Februarii duodecimo, quem inexpectati eius obitus consequutoura erat 
vespera, cum e Meridiei barathris vehemens ventus erupisset, marini fla- 
ctus ita efferati sunt, ut suos egressi limites multas murorum Byzantii mari- 
timorum et orientalium partes prostraverint, et multas illic portas effrege- 
rint, et hostium instar irrumpentes multa quoque aedificia urbana inun 

] rint. (IL) Tum etiam multae ferreae cruces templis impositae, impetu 
ventorum non tolerato, deciderunt. Columna quoque, olim ante aedem 
quadraginta Martyrum posita, concidit; quae iuxta basin ustulata et confra- 
eta praetereuntibus ruinam proximam minitari videbatur, adeoque metum 











udi * 


HISTORIAE BYZANTINAE ΙΧ, 14. 461 ] 


vouxy παρεῖχεν αὐτέχα ἀνατραπήσεσϑαι καὶ φόβον ἐγτεῦϑεν οὐ A. C. 
μάλα παράλογον. ὥστε παριόντα ποτὲ xal τὸν βασιλέα τοῦτον pe 
ἐχώλυόν τινες τῶν περὶ αὐτὸν μὴ πλησίον ἰέναι δεδιότες ἴσως τὸν — 1941 
κίνδυνον. ὃ δὲ πρὺς τὴν σφῶν εἰρωνευσάμενος δειλίαν καὶ τοιόνδε enis » 
δτινὰ λόγον οὕτωσί πως ἐπελθόντα τῇ γλώττῃ τότε προήνεγχεν * P. 284 
60€ συμπαρατείνοιτό μοι τὸ ζῇν τῇ τοῦδε τοῦ κίονος στάσει. ὃ δὴ 
xai κατὰ τὴν πρόῤῥησιν νῦν ἀποβὰν ϑανμάζειν ἐπήει τοῖς μεμνη- 
μένοις. (Γ..) Τοῦ δ᾽ ἡλίου πρὸς ἑσπέραν ἤδη ἐπειγομέγου ἀπήεινΒ 
κἀγὼ πρὸς τὸν βασιλέα κατὰ τὸ εἰωθός.. εἰωθὸς γάρ μοι πορεύε-- 
10σϑαι πρὸς αὐτὸν παραμυϑίας ἕνεχα κατὰ περίοδον τριῶν που ἢ 
τεττάρων ἡμερῶν. ἀπιὼν μὲν οὖν καὶ νῦν αὖϑις κατὰ τὸ εἰωθὸς 
πρὸς αὐτὸν καὶ παρακαϑίσας τῆς συνήϑους ἀπήλαυον ὁμιλίας. 
συνήϑεια δ᾽ ἦν αὐτῷ, ἐλλογίμῳ τινὶ πρὸς ἡμᾶς καὶ σπουδαιο- 
τέρᾳ χρῆσϑαι τῇ ὁμιλίᾳ μετά τινος ' ἀστειότητος καὶ χάριτος. 
15 παρῆν δὲ καὶ αὐτοῦ ϑυγάτηρ Σιμωνὶς ἡ Κράλαινα καί τινες ἕτεροιΟ 
τῶν ὁμοίαν ἐμοὶ τρεφόντων γνώμην καὶ τρόπου διάϑεσιν πρός τε 
τὸν βασιλέα καὶ τὴν αὐτοῦ ϑυγατέρα τὴν Κράλαιναν καὶ τὴν ἴσην 
ἐχόντων ἐμοὶ πρὸς αὐτοὺς οἰχειότητα. παρετάϑη δὲ τὰ τῆς Oju- 
λίας ἐκείνης ἡμῖν ἄχρι μέσων νυχτῶν καὶ πρός γε ἔτι μέχρι πρώ- 
20c5c ἀλεχτοροφωνίας, μηδενὸς ἐχφαγέντος συμβόλου νοσήματος 
οὑτινοσοῦν. (4.) Ἔπειτα ἡμῖν μὲν, ,,ἄπιτε χαίροντες, ἔφησε, Ὁ 
ο»2τὰ δὲ τῆς νῦν ὁμιλίας λεέψανα ἐς τὴν ὑστεραίαν πάντα λελέξε- 
ται. ὁ δὲ τροφῆς αὐτῷ κομισϑείσης ἐδεδειπνήκει. ἦν δὲ τὰ τῆς 


1. παρεῖχεν] εἶχεν W. 8. μὴ add. A. 19. ἡμῖν om. À. 22. νῦν 
τῆς W. 


ipsis non sine iusta ratione incutiebat. Quamobrem aliquando hunc ipsum 
Imperatorem illac praetereuntem quidam ex iis, quos circa se habebat, ve- 
riti fortasse periculum, propius accedere vetuerunt. llle autem derisa eo- 
rum tüniditate haec fere verba, ut fortuito in os venerant, pronunciavit : 
Utinam tam diu ego viverem , quam diu haec columna stabit!" Quod cum 
tunc demum, quemadmodum ille effatus erat, accidisset, admirationi eis 
erat, qui dicti illius recordabantur. (III.) Sole autem iam ad occasum ver- 
gente ego quoque de more ad Imperatorem abivi. Solebam enim solatii 
causa eum tertia aut quarta quaque die invisere. Ad eum igitur cum me 
tum quoque, ut mos erat, contulissem et assedissem, illius familiari colloquio 
fruebar. Consueverat autem eruditos et graves mecum sermones habere 
cum quadam urbanitate et gratia. Aderat et eius filia Simonis Cralaena, 
et alii quidam, iisdem quibus ego animis praediti et ita affecti erga Impe- 
ratorem et Cralaenam, eademque cum illis familiaritate coniuncti. Is vero $ 
sermo noster ad mediam noctem est productus; immo et ad primum usque 
galli cantum, nullo ullius morbi signo in eo apparente. (IV.) Deinde, 
.,Vos," inquit, ,valete atque abite: ea vero, quae restant, cras omnia 
dicentur." Atque ipse allato cibo edit, Erant autem illa, quibus vesceba- 





Imp. Andron. 


Iunioris. 


462 NICEPHORI GREGORAE 


τροφῆς ὀστρακόδερμα πάντα διὰ và τῶν νηστίμων ἐχείνων ἡμερῶν 
νόμιμα " ἐφ᾽ οἷς δέον ἀκρατοποσίᾳ χρήσασϑαι, δυναμένῃ γηραιὸν 
τονῶσαε στόμαχον πρὸς κατεργασίαν τῆς σχληροτέρας ἐχείνης 
τροφῆς" ὃ δὲ ψυχροποσίᾳ ἐχρήσατο. ἔϑος γὰρ αὐτῷ ἦν, ὑπότε 


EoioJorro ϑερμοτέρας τῆς ἕξεως τῶν οἰχείων φλεβῶν γινομένης, 5 


ἀμέτρῳ χρῆσϑαι ψυχροποσίᾳ, ὑπὲρ τοῦ μὴ ἠναγχάσϑαι ποτὲ 
τῶν φλεβῶν μηδεμίαν τεμεῖν. τοιαύτῃ τοίνυν διαίτῃ καὶ νῦν 
χρησάμενος δυσφορεῖν εὐθὺς ἤρξατο καὶ πάνυ πονήρως ἔχειν τοῦ 
στομάχου καὶ τῆς καρδίας. ἐπεὶ δὲ καὶ τῶν ἀναπνευστικῶν ὀργά- 


«γῶν ἐμφραττομένων ἤδη καὶ στενοχωρονμένων ἠσϑάνετο καὶ ὅσον 10 
Εαὐτίχα τεϑνηξόμενον ἔβλεπεν ἑαυτὸν καὶ διὰ τὴν ἀωρίαν oty 


V. 231 


P. 285 





εὕρισκεν οὐδένα, ὃς αὐτῷ μεταδοίη τῶν ϑείων μυστηρίων, xt- 
κλεισμένων ἁπασῶν τῶν περὶ τὰ βασίλεια πυλῶν, ἀναστὰς ηὐχα- 
οἰστησέ τε τῷ ϑεῷ καὶ ὑπὲρ σωτηρίας τῆς αὐτοῦ ψυχῆς ηὔξατο 
σὺν πλουσίοις τοῖς δάχρυσι καὶ γονυκλισίαις πολλαῖς. εἶτα ἐγκολ-- 15 
πίον φέρων τὴν τῆς ϑεομήτορος ϑείαν εἰκόνα ἐς τὸ στόμα iré 
βαλεν ἀντὶ τῶν ϑείων μυστηρίων xal χαϑίσας ἐπὶ τῆς κλίνης εὐθὲς 
ἀπήλλαξεν, οὕπω τῆς νυχτὸς ἐχείνης ληξάσης. κλένην δ᾽ ἐνταῦϑα — 
γοητέον οὐ τὴν συνήϑη καὶ ἐν τῷ φανερῷ κειμένην, ἀλλὰ τὴν 
πάνυ τοι ἐνδοτάτην καὶ παρὰ πλευρὰν τοῦ οὐρηδόχου κειμένην 9 
οἰκίσκου. ἀφ᾽ οὗ γὰρ ἤρξατο δυσφορεῖν καὶ στενοχωρεῖσϑαι τὰ 
ἔνδον, συχνάκις καὶ κατὰ μόριον ὥρας ἐς τὸν τοιοῦτον εἰσήει 
οἰχίσκον χρείας ἀναγχαίας &vexa τῆς γαστρός. τὸ δ᾽ οὖν τελευ- 
ταῖον μὴ δυνηϑεὶς ἐς τὴν συνήϑη καὶ φανερὰν ἑαυτὸν ἀνασώ- 


2. χρῆσθαι Α, 2594. ἐπανασώσασϑαι A. 


tur, omnia testacea propter illorum dierum solenne ieiunium. Post quae 
cum merum bibendum fuisset, quo vetulus stomachus ad duriorem illum ci- 
bum conficiendum firmaretur, ille frigida usus est. Solebat quippe, cum 
venas suas calore nimio affectas sentiebat, immoderate frigidam bibere, ne 
ulla venae sectione esset opus. 'Tali ergo diaeta tum quoque usus statim 
aeger esse et e stomacho et corde graviter laborare coepit. Cum autem 
ipsius spiritus meatus obturari et coarctari sentiret, ac mortem.iam sii 
instare cerneret, et propter intempestam noctem neminem reperiret, qui sibi 
divina mysteria impertiretur, omnibus circa palatium portis clausis surre- 
xit et gratias egit Deo et pro salute animae süae cum uberibus lacrymis et 
nuflexionibus multis oravit. Deinde sacram Deigenitricis imaginem, quam 
in sinu gestabat, loco divinorum mysteriorum in os inseruit: cumque inle- — 
cto consedisset , ea Rocte nondum elapsa subito decessit. Lectus autem in — 
praesenti intelligatur non consuetus ille, sed omnium intimus, is videlicet 
qui ad latrinae latus situs fuit. Ex quo enim male habere coepit εἰ diffi- 
cilius spirare, saepius uno horae quadrante ad requisita naturae eo se coa- 
ferebat. Postremo autem, cum ad solitum et apertum lectum pervenire non 


BISTORIAE BYZANTINAE ΙΧ, 14, 468 


σασϑαι χλίνην, vágxyg πεδηϑέντων τῶν νεύρων τε xal ἅρμο- A. C. 
γιῶν ἤδη τοῦ σώματος, ἐς τὴν εἰρημένην καϑίσας ἀπήλλαξεν. inse 
(E.) ἸἘντεῦϑεν δὲ καὶ ἡμῖν ἐξεγένετο ῥάδιον ἤδη ξυνιέναι τὴν τοῦ 1841 
χρησμοῦ λύσιν, ἄδηλον οὖσαν τὸ πρότερον ἅπασιν. εὕρηται yàglnp. Andron, 
5£x πολλοῦ βίβλος τῷ βασιλεῖ, ἣν ὃ γεγραφὼς ἄδηλος ἦν τὸ παρά-Β 
nu» γράμματά τε αἰνιγματώδη καὶ ἀμυδρά τινα δι᾽ εἰκόνων γνω-- 
ρίσματα φέρουσα τῶν μελλόντων ἀεὶ βασιλεύειν. ἂν ἦ τὰ μὲν 
τῆς γνώμης καὶ περινοίας τοῦ τοιούτου βασιλέως γνωρίσματα ξύν 
τε ἄλλοις καὶ 7) τῆς ἀλώπεκος ἐδείκνυ εἰχών" τῆς δὲ τελευτῆς, ἐν 
10 τοιούτῳ χειμένη τόπῳ καϑέδρα καὶ δύο παριστάμενα μελανειμο- 
γοῦντα μειράχια, ἀπερικαλύπτους ἔχοντα πάντη τὰς σφῶν αὐτῶν 
κεφαλάς. τὸ οὖν μελανειμογνεῖν καὶ τὸ ἀσκεπεῖς εἶναι καὶ τὸ δύο 
τὰ μειράκια φανῆναι ἐδήλου τῷ βασιλεῖ τὸ τοῦ μέλανος ῥάκους 
ἔνδυμα καὶ τὴν στέρησιν τῆς βασιλιχῆς καλύπτρας καὶ τὴν ἐπὶ 
15 τούτοις διετίαν. δύο γὰρ ἔτη συνέζησε τοῖς τοιούτοις ῥάκεσιν. καὶ Ὁ 
oigo γε μὴ διαμαρτάνειν ἐμὲ τῆς προσηκούσης λύσεως, τοιαῦτα 
περὶ τοῦ χρησμοῦ διεξιόντα. (ς΄.) Mua δ᾽ ἡλίῳ τὸν ἐχείνου 
»exQüy ἐς τὴν μονὴν τοῦ “«Τιβὸς ἐπικεκλημένην ἀπήνεγκαν, ἣν 7 
μήτηρ αὐτοῦ Θεοδώρα ἢ δέσποινα ἀνεκαίνισεν. ἔνϑα δὴ καὶ τὸ 
20 πένγϑος κατ᾽ ἔϑος ἐπὶ ἐννέα ἡμέρας τετέλεσται. 


1. νεύρων τὸ καὶ add. ΑΞ. — 2. ἤδη om. À. — D. ἣν — παράπαν 
add. A. . 10. μελανεμοῦντα ὟΝ. 


posset, nervis e£ compagibus corporis iam obtorpescentibus, in eo quem 
diximus decessit. (V.) Ex eo nos quoque oraculum , prius omnibus obscu- 
rum, facile intelleximus. Multo enim antea repererat Imperator librum, 
cuius auctor omnino erat incertus. In quo perplexis litteris et obscuris ima- 
ginibus indicia continebantur eorum omnium, qui unquam imperio potituri 
essent. lbidem autem animi et prudentiae signum huic Imperatori , praeter 
caetera, attributa erst vulpes; obitum vero designabant tali in loco posita 
sella et duo nigro vestitu astantes adolescentuli, apertis omnino capitibus, 
Niger autem vestitus et aperta capita et duo tantum adolescentuli Impera- 
tori monasticum cucullum significarunt et Imperatorii diadematis amissionem 
et biennium ex eo transigendum. In,eo enim habitu annos duos exegit; et 
in bac oraculi explicatione me non falli arbitror. (VI.) Sole orto cadaver 
eius in Libis monasterium est perlatum, quod mater eius Domina 'Theo- 
dora renovarat. Ubi de more exequiae eius per novem dies celebra- 
tae sunt. 





"- 





NIKHOOPOY TOY I'PHI'OP.A 


POMAIKHEX IXTOPIAX 
40rOZru 


NICEPHORI GREGORAE 


BYZANTINAE HISTORIAE 
LIBER DECIMUS. 





K E 0 A A A1 A. 


Μονῳδία ἐπὶ τῷ ϑανάτῳ τοῦ γηραιοῦ βασιλέως. Θάνατος τοῦ 
μεγάλου λογοθέτον, καὶ μονῳδία ἐπὶ τῷ ϑανάτῳ αὐτοῦ. Γέννησις τοῦ 
βασιλέως Ἰωάννου. Περὶ τῆς κατὰ Βουλγάρων ἐκστρατείας τοῦ βασι- 
λέως. Πόλεμος τοῦ βασιλέως μετὰ τοῦ ᾿Αλεξάνδρου. ᾿Περὶ τῆς τοῦ 
Συργιάννου φυγῆς. Παραμυϑητικὸς εἰς τὸν βασιλέα ἐπὶ τῷ θανάτῳ 
τῆς μητρὸς αὐτοῦ ᾿Ξένης τῆς δεσποίνης. Περὶ τῆς xard '"Popaíov ix- 
στρατείας τοῦ Συργιάννου καὶ τοῦ Κράλη. Περὶ τῆς κατὰ τοῦ Zvg- 
γιάννου λαϑραίας ἐπιβουλῆς καὶ τοῦ ϑανάτου αὐτοῦ. Περὶ τῶν ἐκ 
τοῦ Πάππα ἐπιδημησάντων τῇ βασιλευούσῃ ἐπισκόπων διαλέξεως ἕνεκα. 
Συμβουλευτικὸς τοῦ τὴν ἱστορίαν συγγράφοντος Γρηγορᾶ. 





ARGUMENTUM BOIVINI. 


Cralaena , defuncti filia, luctui praeest. | Gregoras, eá hortanic, ad 
canendam lamentationem prodit. | Funebris lamentatio,  4uditores ut. ea 
oratione commoti sint. Principis mortui aetas. Forma. Mores. Eiusdem 
in summa inopia liberalitas duobus exemplis declarata. — 4es. alienum 
post eius mortem repertum. — Annus mundi, etas nepotis (1). Metochi- 
(es tribus malis afflictus. Habitum monasticum induit. Moritur. Gre- 

as lamentandi munus suscipit. Monodia , seu funebris lamentatio. 
ctus cognatorum. Breve elogium Metochitae (2). loannes Palacolo- 
£s nascitur. ndronicus pater, ea re audita, laetus Didgmotichum re- 
üt.  Vestem mutat. — Ludos celebrat. Duo certamina: lusta et .Tor- 
ncamentum; utrumque periculosum. | Imperator utrique se immiscet , se- 
nioribus frustra reclamantibus. Ludorum missio (3). Imperator bellum 
infert Alexandro. Bulgarorum agros vastat. Castella. aliqua recuperat. 
Alexander pacem per legatos petit. Non impeirat. Quot castella $a 
monte Haemo ab /ndronico seniore exstructa aut. munita fuerint. — Ale- 
zandri copiae εἰ improvisus adventus.  Homanae vires Bulgaricis impa- 


NICEPH. GREG. HIST, BYZANT. Χ,, — 465 


ves. cies utrinque [nsiruuntur, Imperator suos hortatur ad 
Cruentum praelium. — Cantacuzenus εἰ Protosebastus. quantum virtute 
praestiterint. Equi mira constantia. .Homani effuse iunt. In castel- 
lum prozimum οἱ irrumpunt.  Laborant omni parte. Praesidia Romana 
Mesembriae εἰ alibi exterminantur. Cum Alexandro offenso nulla spes 
pacis componendae. Imperator consilii inops spem in Dco collocat, sti- 
mulante tamen conscientia. — Alexander misericordia motus pacem ei ultro 
concedit. Benigna admonitione castigatum dimittit (4). Syrgiannes cur 
suspectus,  Laesae | maiestatis. accusatur α Zamplacone. Non contin- 
citur. P'ades dare non potest. Fugit. Litteris ex Euboea datis veniam : 
petit et locum, in. quo cum suis consislat. ula ei minus tuta. — Iusiu- 
randum ab eo oblatum. Non impetrata venia ad Cralem tramit. — Ei 
alissimus advenit. Magna pollicetur (5). Imperatoris mater Thessa- 
onicae moritur. Oratio consolatoria, quam Gregoras apud Imperatorem 
habuit (6). Crales exercitum cogit. Syrgiannes populorum fidem pro- 
missis tentat; nec frustra. Imperatoris anszictas, metus, fiducia.  Pala- 
tium munit. Patriarcham creat loannem. 4prenum. | Coniugem εἰ libe- 
ros ci commendat, ἔπ Macedoniam sine exercitu proficiscitur. | Homani 
omnes ei suspecti, praeter Cantacuscnum et paucos domesticos. Hostem 
dolo aggredi statuit, illustrium virorum exemplo. Sphrantzes, doli fabri- 
cator, fuga simulata ad hostem transit. In absentem sacvitur. Syr- 
giannes ab amicis admonitus fraudem non sentit. — Periurius periurio 
decipitur. "Thessalonicam contendit. | Urbes interiectas occupat. Sphran- 
tzes, Syrgianne deluso, nuncios mittit ad. Imperatorem. Quid significave- 
rit. Imperator , rebus paene desperatis, fugae subsidia sibi et Sphrantzi 
providet. Sphrantzes fingit, se urbis Thessalonicae moenia exploratum 
ire. Cum duobus famulis exit. Syrgiannca solus sequitur. Obtruncatur. 
Percussores in. urbem se recipiunt. Crales pace facta discedit (7). | La- 
tini duo episcopi de Ecclesiarum concordia disputatum veniunt.  Patriar- 
cha suae et suorum facundiae diffisus Gregoram, quanquam laicum, 
aGdvocandum censet. Hic primo silentium suadet. Deinde pairiarcham 
et sclectos episcopos privatim convenit. Orationem coram iis habet, qua 
sententiam suam fusius. exponit. — Assentiuntur cum alii, tum DurrhacAii 


episcopus. Quis vir εἰ qualis. Constantinus. Despota moritur (8). 





α΄. * T7 μέντοι δευτέρᾳ τοῦ πένϑους ἡμέρᾳ προτραπεὶς ἔγωγε Δ. M. 
ὑπὸ τῆς ϑυγατρὸς τοῦ βασιλέως τῆς Κραλαίνης, ἅτε τοῦ név- (ἃ 
ϑους προεξαρχούσης, σαί τινα ϑρῆνον ἀπὸ γλώττης αὕτοσχε- — 6849 


δίως προσήκοντα τῷ κμιρῷ, ἐπὶ τῇ τοῦ πλήϑους ἀϑροίσει rr Qe)- e Andron. 


59d» ἔλεξα τοιάδε.  (B.) ,, Τὸ μὲν τῆς συμφορᾶς μέγεϑος, ὦ P. 286 
παρόντες, σιωπᾷν ἡμᾶς ἀναγκάζει καὶ ὥσπερ νενεκρωμέγα φέρειν V. 352 


* Ultimum est caput libri IX. in cod. A, 4. προσελθὼν A. Tota, 
haec Monodia abest a cod. Α., in quo tamen indicatur his verbis, 
σροσελθὼν ἔλεξα τοιάδε. Extat autem in cod. Colbertino 4950. ex 
quo varias lectiones infra annotatas excerpsimus. BOIV. 


1. Altero die luctus, cum me Imperatoris filia Cralaena (nam ea luctui 
praeerat) hortata esset, ut naeniam aliquam ex tempore canerem, in me- 

ium prodii et coetu frequente eiusmodi orationem habui. (IL) ,, Magni- 
tudo quidem casus huius tacere nos cogit et quaai emortua circumferre lin- 


Nicephorus Gregor. Vol. I. 





466 NICEPHORI GREGORAE 


A.M. x) γλῶτταν xol ἀκοὴν xal διάνοιαν, τῆς ζωτικῆς τοῦ ἡμετέρου 
6836 — 5 Mov ἀχτῖνος σβεσϑείσης καὶ ὑπὸ γῆν καταδύσης. ἀλλ᾽ ἢ Joge- 


ad J 4 . e ; 
6849 βοῦσα xal καταπλήττουσα τὴν οἰκουμένην μεγάλη τῆς λύπης 
Imp.Andron. 


Euer, βροντὴ μάλα ἄτοπον αὖϑις ἐνταῦϑα τὴν σιωπὴν ἀπελέγχει. ποῦ 
B yàg εἰκὸς, οὐρανοὺς μὲν βοᾷν ἄνωθεν τῶν ϑρήνων τὸ μέγεϑος, ὅτι5 
τοὺς ἑαυτῶν ἔσβεσαν ὀφϑαλμοὺς ἥλιον καὶ σελήνην, γῆν δὲ χά- 
τωϑὲεν ὡς δρᾶτε σειομένην xol ϑάλασσαν καταιγίζουσαν ἐναργῶς 
Οἀπαγγέλλειν, παγκόσμιον εἶναι τὴν τῆς συμφορᾶς αἴσϑησιν, ἡμᾶ 
δὲ σιωπῇ τὴν τοσαύτην ἀνέχεσϑαι φέρειν ζημίαν; ἀλλ᾽, ὦ γῆς 
ἥλιε, ποῦ γῆς ἔδυς, καταλιπὼν ἡμᾶς τῷ παγετῷ νεχροῦσϑαι τῶν 10 
συμφορῶν; ὦ κοινὴ τῶν Ῥωμαίων ψυχὴ, ποῖ nort ἤρϑης; φεῦ 
τῆς δρεπάνης τοῦ χρόνου, οἵαν τῆς οἰχουμνης ἀπηνῶς ἔξεϑξ 
οισε κεφαλὴν, οἷον τῶν πόλεων ἐξώρυξεν ὀφϑαλμόν; ὦ τίς τῶν 
κοινῶν πραγμάτων ἔσβεσε τὴν μεγάλην λαμπάδα; ὦ τίς τὸν τοῦ 
Ὁ καλοῦ παντὸς εὐεργέτην ἐξαίφνης ἡμᾶς ἀπεστέρησεν; ἐκεῖνος ἦν15 
T ὁ τῆς βασιλικῆς εὐταξίας ϑεμέλιος" ἀλλὰ νῦν κεῖται βραχεῖ xa- 
λυπτόμενος λίϑῳ. ὦ οἵαν πικρίας ἀνέφλεξε κάμινον ταῖς ἁπάν- 
των καρδίαις. ἐκεῖνος ἦν ὃ γύχτας ὅλας ἐγρηγορώς τε xal ἄγρυ- 
nvoc διαμένων, ὡς μὴ τῶν Ῥωμαϊκῶν πραγμάτων κλαπῇ τὸ — 
συμφέρον ἀλλὰ νῦν ἐν τάφῳ τὸν μαχρὸν ὕπνον ὑπνώττει. ἐχεῖ-30 
P. 987 νος ἦν ἦ εὔστροφος καὶ μέλιτος γέμουσα γλῶσσα, τὸ πάσης καὶ —— 
παντοίας φρονήσεως ὄργανον" ἀλλὰ κεῖται νῦν τὴν μακρὰν σιω- 
πὴν σιωπῶν. ὦ δεινῆς ἀγγελίας, 3) ταχέως διερχομένη γῆν ὁμοίως 


20. ὅπνωσεν ὕπνον C. 938. ἡ πᾶσαν ὀξέως διερχομένη γῆν τὲ 
καὶ ϑάλατεαν C. 


guam, aures, cogitationem , vitali solis nostri radio extincto εἰ terra op- 
résso. Magnum autem illud perturbans et percellens orbem terrarum moe- 
roris tonitru silentium hoc loco magnae absurditatis arguit. Qui enim con- 
venit, cum caeli superne magnitudinem luctus proclament, cum sua lnmisa 
solem et lunam extinxerint, terra vero inferne (ut videtis) quatiatur, εἰ 
mare fluctibus inhorruerit, ac evidenter haec omnia nunciarint, huius calasti- 
tatis sensum ad universum mundum pertinere, nos tantam iacturam silentio 
dissimulare? At tu, o terrae sol, inqua terra occidisti, relictis nobis, d 
cie calamitatum exanimemur ὃ O communis Romanorum anima, quo tandem 
ablata es? Heu falcem temporis, quale orbis terrarum caput crudeliter de- 
messuit? qualem urbium oculum effodit? O quis Reipublicae magnam facem 
extinxit? O quis viro de omni pulchra et honesta arte bene merito subite 
nos spoliavit? Ille Imperatoriae disciplinne fundamentum fuit; nunc verv 
exiguo saxo contectus iacet. Heu qualem cordibus omnium acerbitatis ce- 
.minum incendit? Ille fuit, qui totas noctes pervigil excubaret, ne quid 
Respublica Romana Se ce detrimenti; nunc vero in sepulchro longum 
illum somnum dormit. llle fuit arguta et plena mellis lingua, illud ommis 
rudentiae instrumentum; nunc autem iacet diuturno illo silentio oppressos. 
eu dirum nuncium, qui celeriter terras simul et maria perambulans omojum 





HISTORIAE BYZANTINAE X. 1. 467 


xal ϑάλασσαν τὰς ἁπάντων πλήττει ψυχὰς ξίφους παντὸς gae. Δ. 6. 
πώτερον. ἐκεῖνος ἥν τὸ μέγα τῆς οἰκουμένης κλέος xul τὸ τῆς "Ὦ 
παιδεύσεως κράτιστον ἀρχέτυπον" ἀλλὰ νῦν βραχεῖα κόνις τοῦ 1841 
ἐκείνου χαταχορεύει σώματος. ἐχεῖνος ἦν τὸ γλυκὺ τῶν dy γῇ yos 
δγλωσσῶν ἁπασῶν διήγημά τε xal περιλάλημα " ἀλλὰ νῦν ὃ πικρὸς Β 

ἐχείνου κατετυράννησε ϑάνατος. ἀλλ᾽ ὦ πόϑεν ἐξαίφνης ἡμῖν τὸ V, 958 
τοσοῦτον ἀνεῤῥάγη τῶν συμφορῶν πέλαγος, ϑαλάσσης ἁπάσης 
ὑπάρχον πικρότερον; πόϑεν ἡμῖν ἐπιόντες οἵ τοσοῦτοι τῶν δει- 
γῶν χειμῶνες καὶ κλύδωνες τοὺς ἡμῶν ἐτάραξαν λογισμοὺς καὶ 

Ἰοπρὸς τὴν τῶν ἀναισϑήτων φύσιν ἐπείγεσϑαι συνωθοῦσι; τίς ὃ 
τοσοῦτος κλόνος καὶ βρασμὸς τῶν ἀνθρώπων; μὴ χεραυνῶν ἔξαι-. 
σίων οὐρανόϑεν πολλῶν ὁμοῦ συῤῥαγέντων πληγή τις ἐνέσχηψεο 
τοῖς ἀνθρώποις ἀφόρητος καὶ τοὺς μὲν εἷς γῆν κατήνεγκε, τοὺς 

᾿ς δ᾽ ἡμιϑνῆτας κατέλιπε φέρεσϑαι; ἦν ἄρα καὶ xa3^ ἡμῶν, ὡς 

15 ἔοικε, τῶν δυστήνων πληγὴ ταμιευομένη τῷ χρόνῳ, πολλῶν κε- 
ραυνῶν αἰϑερίων ἀντάξιος, τὴν τοῦ βασιλέως φημὶ συμφοράν. 
γῦν ἔδει πάντας ἀνθρώπους, βροντῆς μεγάλης ἀνειληφότας é- 
ταῦϑα φωνὴν, συμφωνίαν τινὰ πεποιηχέναε παγκόσμιον καὶ κοινὸν 
ἀνεγεῖραι μέγιστον ϑρῆνον, ἵν᾽ ἀρκοῦσαν τὴν ἔνδειξιν οὕτω τὸ 

90 πάϑος ἴσως προσλάβῃ. νῦν ἔδει τοὺς μεγέϑει καὶ κάλλει διαπρε-Ὁ 
πεῖς τῶν ἀστέρων ἐφ᾽ ἕν συνδραμόντας διαγράψαε καὶ ἀσφαλέ- 
στατα ἐγχαράξαι τῶν τοῦ βασιλέως ἡμῶν γνωρισμάτων τὰ κάλ.- 
λιστα, ἵν᾽ ὥσπερ τὴν τοῦ ϑεοῦ διηγοῦνταε δόξαν οἱ οὐρανοὶ, 
οὕτω καὶ τὸ τούτου διατρανοῦντες εἶεν μνημόσυνον ἐν πᾶσι τοῖς 


1. καρδίας C. δ. ἁπασῶν add. C. . 


animos quovis ense gravius sauciat. Ille fuit magna illa orbis terrarum 
gloria et eruditionis praestantissimum exemplar; nunc autem pulvis exiguus 
ilius corpori insultet. Ille fuit suavis illa omnium linguarum narratio et 
commemoratio; nunc autem acerba illum mors violenter oppressit, At o, 
unde subito nobis tantum erupit calamitatum pelagus, mari quovis amarius ἢ 
Unde tantae malorum tempestates et fluctus excitati animos nostros pertur- 
barunt ac stupore perculerunt ὃ Quis tantus tumultus et fremitus hominum? 
Numquid horribilium fulminum, e caelo multorum simul erumpentium, ictus 
aliquis percussit homines intolerabilis, atque alios humi prostravit, alios se- 
mianimes oberrantes reliquit? Fuit, proh dolor, et contra nos miseros 
plaga in hoc tempus reservata, multis fulminibus aetherüs gravior, Impe- 
ratoris inquam obitus. Nunc oportebat omnes homines, magnitonitrus vocem 
mutuatos, symphoniam quandam toto orbe resonantem et publicum luctum maxi- 
mumsNnstituere, ut calamitas, ita uti decet, declararetur. Nunc oportebat 
magnitudine et pulchritudine praestantes stellas uno in loco congressas de- 
pingere et firmissime exsculpere Imperatoris nostri pulcherrima insignia: ut  .. 
quemadmodum Dei gloriam enarrant caeli, ita et huius decora explicantes 





468 NICEPHOBI GREGORAE 


A. M. αὐτῶν. ἐξελιγμοῖς del καὶ περιφανέστατον αὐτοκρατορίας ἀρχέτυ- 
jn πον τοῦτον προβάλλοιντο τοῖς ἑξῆς. ἐκεῖνος γὰρ ἦν ἢ τῆς fam- 
6849 λείας εὐθύτης καὶ στάϑμη" ἐκεῖνος ἦν ἡ τῆς ἱερωσύνης αἰδὼς 
ie "xod σεμνότης καὶ ὃ τῆς ἐκχλησίας φαιδρότατος λύχνος" ἀλλὰ 
Ενῦν τῷ τοῦ τάφου μοδίῳ συγκρύπτεται. ἐκεῖνος ἦν ὃ καϑάπερϑ 
óAxáda μεγάλην σαλευομένην τὴν ἐκχλησίαν στηρίξας καὶ τοὺς 
ταύτης εἷς γαλήνην τρέψας χειμῶνας καὶ ἀεὶ τῶν ταύτης δογμά- 
τῶν ἱστάμενος πύργος ἀκλόνητος" ἀλλὰ νῦν ἐς üdov πυϑμένας 
φεῦ κατενήνεκται. ἐκεῖνος ἦν ὃ τοῦ ἤϑους κανὼν, ἡ τοῦ ἀνϑρω- 
Ἐπίγου εἴδους εὐκοσμία" οὗ καὶ $ σιωπὴ πολλῷ βελτίων ὑπῆρχε! 
τῶν ἄλλων λαλούντων παραίνεσις. ἡ γάρ τοι φύσις εὐθὺς βασι- 
λικόν τε χαὶ μεγαλοπρεπείας μεστὸν τὸ εἶδος ἀρχῆϑεν ἐνήρμοσε, 
κάλλει τε καὶ ἐμβριϑείᾳ τῇ προσηκούσῃ ταύτην κεράσασα καὶ 
oiovel τινα στήλην κατεσχευακυῖα αἰδοῦς καὶ σεμνότητος" οἷς 
ἅπασιν ἐπέπρεπέ τε καὶ ἐπεχόσμει τό,τε ἱλαρὸν καὶ τὸ εὐμενὲς, 15 
ὅλον χαρίτων γέμον καὶ, ἵν᾽ εἴπω, ὅλον μεστὸν ἀνϑέων ἠρινῶν" 
P. 488 ἀλλὰ νῦν κόλποι γῆς σὺν ἀκοσμίᾳ πικρῶς ἐμερίσαντο. ἀλλ᾽ ὦ 
τῆς ἀδίχου ταύτης τῶν συμφορῶν τυραννίδος" ὦ βαϑείας νυ- 
κτὸς, ἢ τοὺς ἡμῶν ὀφϑαλμοὺς συσχιάζουσα ὅπη πλανώμεϑα 
βλέπειν οὐ συγχωρεῖ. ὦ πόϑεν oi τοσοῦτοι καταῤῥαγέντες τῶν ἢ 
δεινῶν ἀπαρχτίαι xal νότοε, χαϑάπερ ἐξ ὁρμητηρίου κοινοῦ, τὰς 
ἡμῶν δυσμενῶς συγκυχῶσι ψυχὰς καὶ ῥιζόϑεν ἐπείγονταε ἀνασπῖν. 
ὦ τίς τῶν τοσούτων καλῶν τὸν λειμῶνα τὸν εὐανϑῆ λάϑρα καὶ 
ψυχτὸς ἐπελϑὼν ἐξέτεμε; τίς τὸν πάσης ψυχῆς ναυαγούσης Aptra 
Βκχατέχωσεν; ὦ πόσοι χλαυϑμοὶ καὶ στεναγμοὶ καὶ χραυγαὶ πρὸς: 
. αἰϑέρα σήμερον ix τῆς γῆς ἀνατρέχουσι, καϑάπερ καπγὸς ix 
in omnibus suis revolutionibus posteris semper illustrissimum Imperatoriae 
maiestatis exemplar propoperent. ]lle enim fuit Imperii norma εἴ amussis. 
lile fuit .sacerdotii reverentia et dignitas et splendidissima Kcclesiae lucer- 
na; nunc vero sub modio tegitur. llle fuit, qui Ecclesiam velut in magus 
tempestate fluctuantem firmaret, et tempestatem serenitate commutaret, et 
velut immota turris dogmatum eius consisteret ; sed nunc, heu dolot, humi coe- 
cidit. Ille fuit regula morum et humanae formae ornatus ; cuius etiam silentium 
utilior erat admonitio, quam aliorum verbosae praeceptiones. Natura enima 
primo ortu regia et plena: dignitatis eum forma ornarat, gravitate et palchri- 
tudine temperata εἰ veluti statua proposita pudoris et maiestatis, quae omnia 
hilaritas et placabilitas gratiarum plena et venustatis adornabat; nunc agtem 
haec omnia telluris recessus sibi vindicarunt. O iniquam calamitatum tyrao- 
nidem! O profundam noctem, quae nostros obtexit oculos, nec quo eamos vi- 
deresinit! O quae ventorum procellae, velut ex uno antro erumpentes, animos 
nostros hostiliter perturbant et radicitus evellere conantur! O quis tot bo- 
norum paradisum noctu vastavit! O quot lamentationes, suspiria, eielatas 
e tetris in caelos, veluti fumus e magno cordis incendio, tendunt! O quot sunt 


HISTORIAE BYZANTINAE X. 4. 460 


μεγάλον πυρὸς τῆς καρδίας ἑκάστων ἀναῤῥηγνύμενοι; ὦ πόσοε A.C. 
τὰς τοῦ Νείλου πηγὰς προϑυμοῦνται ζητεῖν εἰς δαχρύων φορὰν, ! 
ὡς ἂν οὑτωσί πως δυνηϑεῖεν ἐξισῶσαι τοὺς ϑρήνους τῷ κατα- 1841 
σχόντι τὴν οἰχουμένην πάϑει; ὦ τὰ πολυειδῇ τῶν ἁπάντων àyó- np Andren, 
5 uera κτησάμενος μόνος αὐτὸς, βασιλεῦ. οἱ μὲν γάρ σε πατέρα C 
καλοῦσι κοινόν" oi δὲ κηδεμόνα τε καὶ προστάτην καὶ ὀρφαγίας 
ἐπίκουρον" οἱ δὲ λιμένα σωτήριον καὶ στεῤῥὸν προμηϑέα" οἱ δὲ 
γυμνγαστήν τινα xol διδάσκαλον πάσης ἰδέας καλοῦ xal παγκό- 
σμιον δικαστὴν τῶν ἐν κόσμῳ παντοίων πραγμάτων. σκώληξ τὴν 
10 φύσιν τῶν ξύλων πολλάκις διέφϑειρεν " ἡμῶν δὲ φϑείρει νῦν τὰς 
καρδίας πικρότερον ὃ τοῦ βασιλέως ἔμμονος λογισμός. τὰς ἀμιπέ- 
λους καὶ τὰ λήϊα πολλάκις ἐλυμήναντο, χάλαζαι καὶ ἄνϑραχες οὐ-- V. 934 
ρανίου πυρός" ἡμᾶς δὲ πλέον vj τοῦ βασιλέως ἐλυμήνατο στέρη- Ὁ 
σις. κῆπος ἐχεῖνος ἦν παντοίοις βρίϑων καρποῖς καὶ ὥσπερ ἔαρος 
15 ὥραν ἄγων ἀεί" ἀλλὰ νῦν αὐτὸν ἐμάραναν, φεῦ τοῦ πάϑους, 
αἱ τοῦ ϑανάτου φλόγες. ὦ πολλῶν πόλεων οἰχιστὰ, κατά τε 
“Ασίαν φημὶ καὶ Εὐρώπην" οὐχ ὀκνήσω δ᾽ εἰπεῖν καὶ ταυτησὶ 
τῆς βασιλίδος τῶν πόλεων, ἣν πάλαι μὲν Κωνσταντῖνος ὃ μέγας 
ἐχεῖγος καὶ σοί ye ὁμότροπος ἔστησε, σὺ δ᾽ ἐπὶ γόνυ κλιϑεῖσαν 
20 ἀνώρϑωσας. πᾶσα μὲν γὰρ ἢ τῆς προτέρας ἐχείνης οἰκοδομῆς Ἐ! 
καλλονὴ καὶ τερπνότης δουλείας ἀλλαξαμένη ζυγὸν ἐτεϑγήκει καὶ 
ἀπεῤῥύη" καὶ γενέσϑαι τὸν βασιλικὸν ἐξεγένετο ϑρόνον “1ατί- 
γων λῃστῶν καταγώγιον καὶ βεβήλων ἑστίαν. ἀλλὰ δεύτερος αὖ-- 
τὸς καταστὰς οἰκιστὴς, βασιλεῦ, ἐκ μέσου πεποίηκας τά τε τῆς 


19. "nisiut. πεσοῦσαν C. 90, οἰκοδομίας C. 594, μὲν éxo:- 
ἥσω C. 


ui ipsos Nili fontes δὰ fundendas lacrymas exoptant, ut fletum magnitu- 

ini casus, 400 terrarum orbis oppressus est, aequare possent! O qui va- . 
rios omnium titulos solus meruisti, Imperator! Nam alii communem te pa- 
rentem vocant; alii curatorem et patronum et orbitatis adiutorem; alii por- 
tum salutarem, et fortem ororidunques alii praeceptorem et magistrum 
omnis boni, et toti mundo communem omnis generis negotiorum arbitrum 
et judicem. Vermis saepe lignorum naturam erodit; nostra vero corda nunc 
acerbius laedit perpetua Imperatoris cogitatio. Vitibus et segetibus saepe 
nocuerunt grandines et caelestis ignis ardores; nobis Imperator ademptus 
plus nocuit. Hortus ille fuit omnis generis fructibus refertus et perpetuo ver- 
nans; sed nunc aestu mortis emarcuit, O multarum urbium in Europa et 
Asia conditor: non autem dubitabo dicere, etiam huius Imperatricis urbis, 

uam olim Constantinus Magnus et moribus tibi similis condidit, tn vero 
in genua prolapsam erexisti. Omnis enim pristinae illius structurae elegan- 
tia et ornatus, in servitutis iugum commutatus, obierat atque conciderat; 
eoque res redierat, ut regium tuum solium Latinorum praedonum esset di- 
versorium et profanorum hominum domicilium. Sed £u alter illius conditor 
exütisti, Ecclesiae et dogmatum crimina sustulisti, eamque ruinam mini- 





470 [ NICEPHORI GREGORAE 


A M, ἐκχλησίας. εὐθὺς καὶ τῶν δογμάτων ἐγκλήματα xol φερομένην 
E ipee ἐστήριξας ταύτην ἐς ἅπαν τὸ χράτιστον" τείχεσε δὲ xal ναοῖς 
6849 xol οἰκίαις ἐς τὸ πρὶν ἀνήνεγκας χάλλος αὐτήν. ὦ qoU μεγάλου 
Ip. Ἀπύτοι, ρῦδε καὶ ἱεροῦ ygrovc, ὃ πάντες οἱ ἐφεξῆς σοι ὀφείλουσιν εὖσε- 
|» pfe, καϑάπερ εὐεργέτῃ κοινῷ καὶ ἀρχηγῷ τῆς ὀρϑῆς ἡμῶν πί-5 
στεως. ὦ πῶς ὃ τοῦ παντὸς ἄξιος ὡς ἄνϑος παρῆλϑες ἀγροῦ; 
ὦ πῶς. ἐπὶ σοὶ καὶ τὰ στοιχεῖα ϑρηνοῦσι, βασιλεῦ, καὶ δέος μὴ 
ἡμᾶς κατακλύσωσιν; ὦ πῶς ἐπὶ τῷ σῷ πάϑει καὶ τείχη πίπτουσι 
πόλεων καὶ κίονες ἐκριζοῦντοι πάλαι πολὺν ἤδη τὸν χρόνον ft- ——— 
βαίως ἱστάμενοι; ἀλλὰ δότε μοι τὴν τὸν μέγαν ἡμῶν ϑησαυρὸν 10 
P. 989 κατέχουσαν κιβωτὸν, ἵνα ϑεάσωμαι, πῶς ὑπερπλέεεν τὰ πολλὰ —— 
τῶν δακρύων δύναται ῥεύματα. ἀρκέσουσι γὰρ οἶμαι ταύτην ἀνέ 
gu» ἃ πάντες ἄνθρωποι νῦν κρουνηδὸν προχέουσι δάχρνα, xa- 
ϑάπερ τὴν τοῦ Νῶε κιβωτὸν τῶν ὑδάτων ἐχεῖνα τὰ πλούσια Qe- 
ματα. ἀλλ᾽ ἐκείνη μὲν ἐκ τῶν κατακλυσμῶν οὕς ἔφερεν, ἔσωζεν" 15 
αὕτη δὲ τοὐναντίον εἰς μυρίων κατακλυσμῶν ἡμᾶς συνήλασε χλύ- 
δωνας, ὦ φρικτοῦ συναντήματος " ὦ ξένης ἑσπέρας ἐχείνης, ἣ 
Βταναντία μοι τῆς Ζ4αβιδικῆς ἔδειξεν δῆς. ,,τὸ ἑσπέρας γάρ μοι 
ηὐλίσατο ἀγαλλίασις καὶ εἷς τὸ πρωΐ χλαυϑμός.᾽" βαβαὶ τῆς 
ἐναλλαγῆς ταυτησὶ τῆς ἀτόπου, ἥ μοι παντὸς ἀψινϑίου πικρό- 
τερον ἐκέρασε τὸν κρατῆρα. ὦ νυχτὸς ἐκείνης ἀσυμπαϑοῦς, πῶς 
ἐς τὸν σφόδρα συμπαϑῆ καὶ φιλάνθρωπον ἐχεῖνον ἄνθρωπον 


1. εὐθὺρ add. C. 9. δ᾽ αὖ καινοῖς καὶ oix. C. 9. ὦ τοῦ 
μεγάλου — ἀγροῦ add. C. 7. βασιλεῦ add. C. 18. davii- 
κῆρ C. 19. ηὐλήσατο W. | 


tantem probe censtabilisti : moenibus, templis, aedibus pristinam eius pol- 
chritudinem renovasti. O magnum et sacrum debitum, quo universos fide- 
les, quotquot deinde extituri sunt, tibi obstrictos habes; tibi, inquam, de 
omnibus bene merito , et verae fidei nostrae summo assertori! Heu! qvo- 
modo, cui par nihil dici potest, ut flos agri praeteristi? En ipsa elementa 
te lugent, ac periculum est, ne nos obruant. En ob tuum obitus etiam ur- 
bium moenia concidunt, et columnae evertuntur, quae multis acus fir- 
mae steterunt. Sed date mihi eam arcam, quae continet magnum nostrun 
thesaurum, ut videam, quomodo lacrymarum rivis innatare queat. Quas 
enim mortales omnes ubertim profundunt lacrymas, facile illam, uat arcam 
. None aquarum illa abundantia, sustinebunt. Enimvero illa eos quos vehe- 
bat é diluvio eripiebat; haec contra nos in mille diluviorum tempestates 
coniecit. O horrendum casum, o insolitam vesperam illam, quae contrarium 
mihi Davidici illius carminis ostendit: ,, nam ad vesperum," inquit ill, 
,mihi demorata est laetitia et ad matutinum fletus." Papae, qualis haec est 
et quam absárda inversio, quae mihi quovis absinthio amariorem craterem 
temperavit? O noctem illam inclementem, uat in clementissimum et humanissi- 








HISTORIAE BYZANTINAE X. 1. 471 


δυσμενὴς xal ἀφιλάνθρωπος ἔδοξε, πᾶσαν εὔνοιαν xal αἰδῶ A.C. 
κατόπιν ὥσπερ ἐς ἀβύσσους καὶ ῥεύματα ποταμῶν ἀποῤῥέψασα; ““ 
ὦ μέγιστε ϑησαυρὲ τῶν καλῶν, βασιλεῦ, ἵνα τί τοὺς ποϑοῦντας 1341 
ὡς μισοῦντας κατέλιπες; πάντες γὰρ ὡς ἐκ κοινοῦ πρυτανείου AP Ἀπάτου, 
δ᾽τῶν σῶν ἀπολελαύχασιν ἀγαϑῶν. διὰ σοῦ γὰρ καὶ οἱ εὐγενεῖς εὖ--Ο 

γενέστεροε χαϑεστήχασι καὶ ὃ τῶν ἱερέων δῆμος σεμνότερος καὶ 
ὁ τῶν σοφῶν κατάλογος σοφώτερος καὶ τὰ τείχη τῶν πόλεων 
ἰσχυρότερα καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν ἅπαντες διὰ σοῦ βελτίους γεγόναμεν 
ἑαυτῶν. ἀλλ᾽ ὦ τῆς ἀμετρήτου καὶ ἀνεικάστου πλοχῆς τῶν δει- Ὦ 

10 νῶν. οἴχεται 7; τοῦ χόσμου πολιτεία " οἴχεται ὃ τῶν πόλεων χό- 
σμος" οἴχεται τὸ τῶν ῥητόρων καὶ φιλοσόφων γυμνάσιον τὸ πᾶσαν 
ὑπερβαῖνον “Ἀκαδημίαν καὶ “ύχειον καὶ Στοὰν Mugs». ὦ τίς 
δώσει ταῖς ἡμῶν κεφαλαῖς ὕδωρ καὶ πηγὰς δακρύων τοῖς ἡμῶν 
ὀφθαλμοῖς, ἵνα τὰ μείζω τῶν τῆς Ἱερουσαλὴμ νέα ϑρηνήσωμεν 

15πάϑη. δότε μοι τὴν ᾿Ορφέως ἐν τραγῳδίαις δύναμιν, ἵνα καὶ 
τὰς ἀψύχους φύσεις κινήσω πρὸς οἶκτον τοῦ πάϑους. δότε μοιῈ; 
τοὺς ἐν ποταμοῖς Βαβυλῶνος ἐκ βάϑους καρδίας πάλαι ϑρηνή- 
cavrag τὴν Σιὼν, ἵνα xol τὰς ἡμετέρας ὀδύνας ἀξίως ἐκεῖνοι V. 935 
πενϑήσωσιν, ἃς ὃ τοῦ βασιλέως ἡμῖν ἐπήνεγχε ϑάνατος. ὦ πῶς 

90 παρέβλεψεν ἡμᾶς 0 ἡμέτερος ἥλιος καὶ παρὰ πᾶν τὸ εἰχὸς ἀπε- 
πλάνησε καὶ ἀντὶ τῆς ἑῴας ἀνατολῆς ἑῴαν τὴν δύσιν πεποίηται. 
ὦ ἵνα τί δέδοται τοῖς ἐν πικρίᾳ φῶς, ζωὴ δὲ ταῖς ἐν ὀδύναις 
ψυχαῖς; ϑανεῖν αἱρετώτερον, ἢ διηνεκῶς ἄρτον ὀδύνης ἐσϑέειν Ἐ' 
καὶ πόμα πίνειν χλαυϑμοῦ. ἀλλ᾽ ἐκεῖνον μὲν, ὦ παρόντες, ἀμει-- 

δ. dya9.] θησαυρῶν C. 419. πᾶσαν ᾿Δττικήν C. 


mum infesta et inhumana fuit, omni benevolentia et verecundia repudiata 9 
O maxime bonorum thesaure Imperator, cur nos te desiderantes ut as 

nentes deseruisti? Omnibus enim tua bona, ut horrea publica, patuerunt. 
Per te enim et nobiles nobiliores facti sunt, et coetus sacerdotum venera- 
bilior , et collegium sapientum sapientius, et urbium moenia firmiora. De- 
nique omnes te moderatore ipsi nos ipsos superavimus. it o immensam 
et inexplicabilem malorum implexionem ! Interit mundi regimen, interit ur- 
bium ornaéus, interit rhetorum et philosophorum gymnasium, quod omnem 
Academiam, omne Lyceum vincit, omnem Stoam Atticam. (Q quis dabit 
capitibus nostris aquam et fontes lacrymarum oculis nostris, ut nova mala 
Hierosolymitanis graviora deploremus ἡ Date mihi Orphei in tragicis lamen- 
tationibus facultatem, ut inanimes etiam naturas ad mali commiserationem 
moveam. Date mihi eos, qui ad flumina Babylonis olim Sionem ex animo 
deplorarunt, ut nostros etiam dolores illi pro dignitate lugeant, quos no- 
bis Imperatoris obitus attulit. Heu, ut noster sol nos despexit, et praeter 
omnem expectationem decepit, et pro matutino ortu matutinum occasum su- 
biit! O cur iis, qui in acerbitate sunt, datur lumen; et iis vita, qui do- 
loribus conflictantur? Mori optabilius est, quam continenter panem doloris 
edere et calicem luctus potare. Nam illum quidem divinum et immortale 





472 . . NICEPHORI GREGORAE 


A.M. βομένη δικαίως ἢ ϑεία xol ἀκήρατος διεδέξατο βασιλεία " ἡμεῖς 


6836 
ad 
6949 


^ ὀρφανοὶ καταλελειμμένοι τὸ μὲν στένειν ἐλεεινῶς xoi δαχρίειν 
οὐδέποτ᾽ ἂν οἶμαι παυσαέμεϑα, ἕως ἂν ἐν ταῖς ψυχαῖς ἡμῶν 


Imp. Andron.;j, τῆς ἐχείνου στερήσεως περιφέρωμεν μνήμην" παύεσϑαι δ᾽ 


Iunioris. 


ἀνάγκη τοῦ λέγειν. πάντα γὰρ λόγον οἱ τοῦ βασιλέως: ὑπερβαί-5 


P..290 γουσι ϑρῆνοι. (Γ) Ταῦτα διεξιόντος μου ϑρῆνος ὁμοῦ παρὰ 


πώντων καὶ ὀλοφυρμὸς ἠγείρετο μέγιστος καὶ πολυειδὴς καὶ, οἷον 
εἰπεῖν, ἄχρις αἰϑερίων ἁψίδων φϑάνειν δυνάμενος. πάντες γὰρ 
ὡς πατέρα τοῦτον ἐπόϑουν τε xal ἐπένϑουν. ὃ γὰρ μαχρὸς χρύ- 


voc κόρον μὲν ἴσως, ὥς ἄν τις φαίη, ποιεῖ παρόντος τοῦ πρά- 


γματος" πολλὴν δ᾽ ὅμως ἐνίησι καὶ τὴν σχέσιν ταῖς τῶν χρω- 
μένων ψυχαῖς, ὡς καὶ ἀπιόντος τοῦ πράγματος μὴ συναπαίρειν 


Βτὴν μνήμην, ἀλλὰ παραμένειν ἐπὶ πολὺ ταῖς τῶν λειπομένων 


ἀνθοῦσαν ψυχαῖς, ὥσπερ ἐν ἠρινῇ καταστάσει, τῆς τέως δυσμε- 


ψοῦς κηλῖδος φύσιν ἐχούσης διαδιδράσχειν ὡς τὰ πολλά. (4.) ΤΕ 15 


qagro» μὲν δὴ καὶ ἑβδομηκοστὸν ἔτος ἀπὸ γενέσεως αὐτῷ τελευ- 
τῶντι ἠνύετο, πεντηκοστὸν δ᾽ ἀφ᾽ οὗ τὰ σχῆπτρα τῆς αὐτοχρα- 
τορίας ἐδέξατο, ἦν δὲ τὴν ἡλικίαν εὐμήκης, τὸ εἶδος εὐπρεπὴς 
καὶ λίαν αἰδέσιμος καὶ ὥσπερ ἐκ φύσεως ἔχων τὸ ἡγεμεονιχόν τε 


Cx«l φοβερόν" oix ἄχρατόν γε μὴν, ἀλλ᾽ ὥσπερ τῷ ἀέρι xipra-99 


μένον τὸ τῆς ἡλιακῆς ἀχτῖνος φῶς χρῶμα γίνεται τούτῳ xoi 
ὥσπερ μέλιτε γλυκύτης αὐτοφυὴς γίνεται ποιότης " οὕτω δὴ xoi 
πραότης ἀποίητος μετά τινος ϑελγούσης χάριτος τοῖς ἤϑεσιν αὖ- 
τοῦ κιρνωμένη χρῶμά τε ἅμα καὶ αὐτοχάλχευτος αὐτῷ ποιότης 


δ. ἐπεὶ πάντα λόγον C. 6. Verba ταῦτα — ος τὰ πολλά om. À. 
20. τῷ] τὸ W. 41. τοῦτο W. : 


yegnum iusta remuneratione excepit ; nos vero pupilli relicti suspirare mi 

xabiliter et lacrymare nunquam desinemus, dum illius adempti memoriam 
Ín animis nostris circumferemus. Necesse autem est orationis finem facere. 
Omnem enim orationem lamentationes de Imperatoris morte excedunt." 
(111.) Haec cum ego recitassem, fletus simul omnium et lamentatio maxims 
et varia est exorta, quae paene dixerim ad caelos penetrare potuisset. 
Omnes quippe eum ut patrem et requirebant et lugebant. 'Femporis enim 
diuturnitas tee praeest fortasse fastidium parit: magnam tamen familia- 
rium animis affectionem imprimit, qua fit, ut ipsa re sublata non evanescat 
simul rei memoria, sed quam diutissime maneat, ac velut quodam vere re- 
stituta floreat in animis eorum, qui superstites vivunt, veterum inimicitia- 
rum macula facile plerumque exolescente. (1V.) Annum aetatis moriens im- 
plebat quartum et septuagesimum; ex quo vero Imperium susceperat , quia- 
quagesimum. Procera statura fuit, decora facie et perquam venerabili; 
&b ipso ortu principale aliquid et formidabile prae se ferens; non tamea 
hoc merum et integrum, sed ut aéri mistum solaris radii lumen fit ei color, 
et ut melli dulcedo qualitas nativa accedit, ita etiam clementia non ficta 
cum blando quodam gratiae lepore moribus eius contemperata color ipsius εἰ 


| 


| 


HISTORIAE BYZANTINAE X. 1. 478 


ἐφαίνετο. πολλὴν μὲν yàp ἐπὶ τοῦ προσώπου τὴν εὐφροσύνην ἢ — A. C. 
φύσις ἐκένωσε, πολλὴν δ᾽ ἐπὶ τοῖς ὀφϑαλμοῖς τὴν. γαλήνην, “ἃ 
λαμπρὰν δ᾽ ἐπὶ τῇ γλώττῃ τὴν τῆς ἠχοῦς ἁρμονίαν. τῷ δὲ ἤἦϑεε 1841 
παντὶ τὸ ἱλαρὸν καὶ σεμνὸν ἐφαπλώσασα τερπνόν τι καὶ ἔνϑεον P. Aston, 
δπαρεσχεύαζεν ἐπιπρέπειν. ἃ πάντα μάλα σαφεῖς τῶν σιωπώντων Ὁ 

ἠθῶν τῆς ἐκείνου ψυχῆς ἐγίγνοντο ἄγγελοι. (E.) Ἵνα γὰρ τοὺς 
τρόπους τῆς γνώμης, ὅποῖος ἐκεῖνος, παραστήσω, ἑνὸς ἢ καὶ 
δυοῖν τῶν ἐκείνου μνησϑήσομαι. μιχρὸν πρὸ τῆς τελευτῆς ἐν πε- 
vía καὶ τῇ τῶν ἀναγκαίων ἐνδείᾳ διάγων ἐπεὶ μὴ ἐδύνατο καϑά-. 

10παξ τὴν τοῦ ψύχους φέρειν ἀκμὴν (χειμῶνος γὰρ τηνικαῦτα τὸ 
ἀχμαιότατον ἦν), σκέπην ἐπέταξεν αὐτῷ γενέσϑαι νυκτερινὴν ἐξ 
ἀλωπεχῆς. πάσης οὖν τῆς αὐτοῦ περιουσίας ἀριϑμηϑείσης τριῶν 
ψομισμάτων οὐχ εὕρηται πλέον οὐδέν. ὅϑεν τούτων μόνων ἐξ 
ἀνάγχης ὦνιον γενέσϑαι, ὃ τῆς ψυχρότητος μεμελέτηται παρα- 

1δ μύϑιον. μετεώρου δὴ τῆς μελέτης οὔσης, προσελϑών τις τῶν 
πάλαι οἰκειαχῶν τὸν τῆς ἐγούσης πενίας ἐξετραγῴδει κίνδυνον 
βιαίως ἐπιτιϑέμενον καὶ πρὸς ϑάνατον ὁλοσχερῶς συνωθοῦντα. Ἐ' 
τούτῳ καμφϑεὶς ἐδεδώχει τὰ τρία ἐχεῖνα νομίσματα, συμφορῶν 
ἀλλοτρίων τὸν ἑαυτοῦ προελόμενος ϑάνατον, ὅσον τὸ ἐπ᾽ αὐτόν. 

20?» μὲν δὴ τοῦτο τῆς αὐτοῦ σιμπαϑοῦς γνώμης τεκμήριον. δεύ- 
τερον δέ" ἐπεὶ γὰρ ἰατρῶν μὲν παῖδες αὐτῷ τὴν πολυήμερον ψυ- 
χροποσίαν ἀπηγόρευον, ὃ δ᾽ οὐ προσίετο τὴν olvonocíav , μέσην 
βαδίσας νομίσματος ἑνὸς μόλις ἐκ δανείου κἀχείνου παρευρεϑ ἔν-- 
voc ὦγιον ἔσχε μέρος τι τῶν ἐξ «Αἰγύπτου καὶ 2gafllac κομιζο-- P. 991 


inaffectata qualitas videbatur. Multum enim hilaritatis natura vultui eius 
indiderut , multum oculis serenitatis; linguae autem claram et canoram vo- 
cem: in omni denique eius habitu ac gestu hilaritatem et gravitatem sio 
explicuerat, ut amoenum quiddam ac divinum in eo emineret. Quae uni- 
versa tacitos eius mores et animum nunciabant, (V.) Ut autem ingenium 
eius etiam declarem, unius atque alterius eius facti mentionem faciam. Paulo 
ante obitum, cum paupertate et rerum necessariarum inopia urgeretur et 
hiemis vim ferre non posset (nam hiems tum maxime saeviebat), vulpinam 
sibi nocturnam vestem fieri iussit. Omni autem eius opulentia perquisita 
tribus nummis non plus est repertum. Tanti itaque necesse fuit emi vestem, 
quae ei in frigoribus solamen paratum esset, Id vero consilium cum adhuc 
agitaretur, quidam e veteribus eius familiaribus praesentem paupertatem 
Be pinratats quae ita atrox sibi incumberet, ut iam in aperto mortis peri- 
culo versaretur. Ei adductus misericordia tres illos nummos dedit; mori 
raeoptans, ques in se esset, quam alienarum calamitatum spectator esse. 
num igitur hoc eius benignitatis signum esto. Alterum illud. Cum ei 
frigidae aquae potu diuturno medici interdicerent, atque ipse vini potationem 
repudiasset; mediam ingressus viam vix uno aureo, eoque mutuaticio, ali- 
quid sibi dulcium liquorum emit, qui ex Aegypto et Arabia advehuntur , ut ὃ 





474 NICEPHORI GREGORAE 


A.M. μένων γλυκέων ὑγρῶν, ἵνα γε τούτῳ κουφίζῃ τὸ τῆς ψυχροποσίας 
6896 ἄχρατον. ἀλλὰ πρὶν γεύσασϑαι τούτου, πρόσεισιν αὖϑις ἕτερός 


δὰ 
τις τῶν πάλαι οἰχειακῶν, μαχροῦ νοσήματος βραχύ τι ζητῶν 
ἴων. Andro! Ἰαραμύϑιον. ὃ δὲ μὴ ἔχων οὐδὲν, ὅτῳ τὸν ἄνθρωπον naguuv- 


V.236 ϑήσαιτο, δοϑῆναι προσέταξε καὶ τούτῳ τὸ τῆς ἑαυτοῦ ἀσϑε-5 
γείας ἕνεκα παρασκευασϑὲν ἐχεῖνο φάρμακον. τοσοῦτον αὐτῷ 
τῆς συμπαϑείας περιῆν καὶ ῥᾷστα πρὸς τοὺς καχῶς ἔχοντας χάμ-- 

Βπτεσϑαι. (ς΄.) ᾿“λλὰ καὶ τελευτήσαντι χρέος μὲν εὕρηται, νό- 
μισμα δ᾽ οὐδὲν οὐδαμῆ. ἀλλ᾽ οὗτος μὲν τοιοῦτον ἔλαχε τέλος. 

A. C. 1389 ἔτος δὲ τότ᾽ ἐνειστήχει τῆς τοῦ κόσμου γενέσεως ἑξακισχιλεοστὸν 10 

die Febr-13 ὀχταχοσιοστὸν τεσσαρακοστόν. τηνικαῦτα δὲ καὶ τῷ νέῳ βασιλεῖ 
“ἀνδρογίχῳ ἕχτον καὶ τριακοστὸν ἠνύετο ἔτος ἀπὸ γενέσεως. 

C β΄. Ἐκεῖθεν ἡμέραι τριάκοντα μεταξὺ παρεῤῥίησαν xui ὃ 
μέγας τετελεύτηκε λογοϑέτης ὃ Mezoyírgc, τρισὶ μεγίστοις δεε- 
ψοῖς κυριευϑεὶς τό,τε σῶμα καὶ τὴν ψυχήν. ἐπιέζετο μὲν γὰρ ix15 
πολλοῦ τῷ τῆς στραγγουρίας νοσήματι. χρατηϑέντων δ᾽ ἤδη 
καὶ τῶν υἱέων εἰς δεσμωτήριον κραταιότερον εἰργάσατο καὶ ἐν- 
τεῦϑεν λύπη τὸ τοῦ πάϑους δριμύ. ἐχ τοῦ σύνεγγυς δὲ καὶ ὁ τοῦ 
βασιλέως ἐπελϑὼν ϑάνατος καὶ βεβαίαν ἤδη κομίσας αὐτῷ τὴν 

Ῥτῶν ὅλων ἀπόγνωσιν ἀνίσχυρον ἐς τέλος τὴν φύσιν πεποίηχε, 30 
χαλάσας τοὺς τόνους τῶν καιριωτέρων ὀργάνων καὶ τὰς ζωτικὰς 
παραλύσας δυνάμεις. ὅϑεν τὸ μοναδικὸν ὑπελθὼν σχῆμα με- 
τήλλαξεν. ἐπεὶ δὲ μέρος χἀγὼ τῶν ἐχεῖνον ϑρηνούντων 9:o- 
μῶς, ὡς εἰκὸς, ἐγιγνόμην, παρελϑὼν μονῳδίαν διῆλϑον τοιάνδε. 


5. τοῦτο W., sed in mg. τούτῳ. 


his frigidae potum meraciorem temperaret atque levaret. Sed priusquam 
eos rursus alius veterum domesticorum eum accedit, longi morbi 
breve quaerens solatium. Αἱ ille, cum nihil haberet quo hominem consola- 
retur, et huic dari iussit remedium suae infirmitatis causa comparatum. 
'TTenta eius erat humanitas et commiseratio eorum, qui male babebant. 
(VI.) Quin et eo mortuo aes alienum emersit; nummus &utem ne unus qui 
dem uspiam inventus, Hunc iste exitum sortitus est anno ab orbe conadite 
sexies millesimo octingentesimo et quadragesimo; quo tempore annum aeta- 
ἐδ trigesimum sextum Imperator Andronicus explebat. 

2. "Triginta diebus ex eo elapsis magnus Logotheta Metochites deces- 
sit, tribus maximis malis victus et corporis et animi. Nam stranguriae 
quidem morbo pridem laborare coeperat. lam autem filiis quoque eius com- 
prehensis et in carcerem coniectis eius morbi vim animi dolor auxit. Paule 
post Imperatoris etiam mors consequuta desperationem illi de summa rerum 
attulit, et naturam eius ad extremum debilitavit, laxatis nervis praecipwo- 
rum organorum vitalibusque viribus resolutis. Quare monastico habitu ia- 
duto decessit. Sed quia et ego , uti par erat, ex eorum numero foi, qd 
lllum gravissime lugerent, huiusmodi de eo funebrem orationem habei: 





HISTORIAE BYZANTINAE X. 9. 478 


(Β.)), Ἐμοὶ δὲ, ὦ παρόντες, ταὐτόν τι συνέβη παϑεῖν, ὥσπερ ΑΔ. Ὁ. 
ἄν εἴ τις ναῦς ἐξαέφνης ἐναντίοις ἐντετυχηκυῖα τοῖς πνεύμασιν — "92 
ἐπὶ πρύμναν ἐχινδύνευσε χαταδῦναι' ἔπειτα πρὶν ἢ δυνηϑῆναι 1841 
στῆναι καλῶς, ἕτερον ἐπιδραμὸν ἐκ πλευρᾶς κλυδώνιον ὑποβρύ-ἰπΡ. ndron, 
5 χιον ἠνάγκασε ταύτην γενέσϑαι. πρὶν γὰρ τὴν προτέραν καὶ με- E ἷ 
γίστην ἐκείνην τοῦ βασιλέως ἀποτινάξασϑαι συμφορὰν, ἑτέρα 
μοι σήμερον αὕτη ἐπιδραμοῦσα, καϑάπερ ἐπὶ κλύδωνι κλύδων 
κἀπὶ χειμῶνε χειμὼν, - δεινῶς κατεβάπτισε καὶ πρὸς ἀβύσσους 
πυϑμένας φεῦ κατήνεγκε συμφορῶν. ὦ πῶς ovx εὐθὺς ἀπέπτης, 
10ψυχὴ, ἀλλ᾽ Eri τῷ δυστήνῳ τούτῳ παρέμεινας σώματι; ὦ πῶς 
οὐχ ὑπὸ τῶν ἀλγεινῶν διεῤῥάγη μοι τὸ σῶμα, ἀλλ᾽ ἀντέχειν ἔτι 
δύναται πρὸς τοσαύτας κυμάτων ἐπαγωγάξ; ὦ δυστυχής μοι P. 499 
γλῶττα, οἵας cot τὰς μονῳδίας ὃ χρόνος ἐταμιεύσατο; φεῦ τῆς 
τῶν δεινῶν συνεχείας" βαβαὶ τῆς ἐναλλαγῆς τῶν πραγμάτων. 
ἰδοῦς γὰρ ἀεὶ κατὰ τῶν συμφορῶν προβόλους εἴχομεν ἀῤῥαγεῖς 
καὶ λαμπροὺς παρηγόρους, οὗτοι στρατεύματα συμφορῶν ἐφ᾽ 
ἡμᾶς ὁπλίζουσε σήμερον. ἡμεῖς δὲ καρτεροῦμεν ἔτι καὶ μονῳδεῖν 
ἀνεχόμεϑα. ποῦ σοφῶν συναυλίαι καὶ λογίων ἅμιλλαε xol σεμνὰ 
παλαίσματα; ποῦ ῥητόρων πανηγύρεις καὶ κρότοι καὶ ϑέατρα Β 
380 πολλῷ τῶν Παναϑηναίων ἐχείνων λαμπρότερα; φροῦδα τὼ náv- V. 297 
τα, κόνις ἅπαντα. ὦ κάκιστε χρόνε, πῶς ἐκ μέσης ἠνέσχου τῆς 
οἰχουμένης τὴν τῆς σοφίας μητρόπολιν ἐξελεῖν ἀπηνῶς; πῶς τὴν 
τῶν λόγων καϑεῖλες ἐπιβουλεύσας ἀκρόπολιν ; πῶς οὕτω νεανιεύῃ 
χαϑ' ἡμῶν συνεχῶς, μήτε τινὰ οἶχτον λαμβάνων, μήτε xopty- 


9. συμφοραῖς À. — 23. ἀκρόκ.] μητρόπολιν W. 


(II.) ,,Mihi quidem , auditores, idem usu venit, quod navi subito adversis 
ventis circumventae, cuius puppis cum demergenda sit, priusquam consi- 
stere possit, ab alio fluctu a latere obruatur. Priusquam enim priorem il- 
lam et maximam obitus Imperatoris calamitatem excussissem , altera haec 
hodie me aggressa, veluti fluctus post fluctum, tempestas post tempestatem, 
graviter demersit et in abyssos et fundum calamitatum heu deiecit. O ani- 
ma , cur non statim evolasti? cur adhuc in misero isto corpore permanes? 
Heu, cur non prae doloribus ruptum est corpus meum, sed adhuc tot flu- 
ctuum violentiae resistere potest? O infelicem linguam meam, ad huiusmodi 
: Jamentationes reservatam! Heu malorum cumulum: heu mutationem rerum! 
Quos enim firmos quasi obices contra malorum insultus habebamus et illu- 
stria solatia, ii hodie contra nos calamitatum cohortes educunt. Nos vero 
adhuc subsistimus et lamentari non desistimus ὃ Ubi est familiaritas sapien- 
tium ἢ ubi doctorum certamina et honestae velitationes? ubi oratorum coe- 
tus, &pplausus, theatra, inulto Panathenaeis illis splendidiora? Evanue- 
runt omnia; in pulverem abierunt omnia. Ο tempus iniquissimum! itane 
e medio terrarum orbe sapientiae inetropolin tollere crudeliter haud dubita- 
sti? itane per iusidias eloquentiae arcem evertisti? Cur tam continenter iu- 





476 NICEPHORI GREGORAE 


A. M. γύμενος ὑπὸ τῆς τρυφῆς τῶν δεινῶν; χϑὲς ἀφεῖλες ἡμῶν τὸν 
6896 ἰέγιστον βασιλέα" σήμερον τὸν δεξιὸν ὑπηρέτην, τὸν Νέστορα 
6849 τὸν βουληφόρον, τὸν μόνον τοσούτῳ βασιλεῖ δυνάμενον ἐξαρ- 
Ἐπ᾿ an droD- xeiyy, χϑὲς τὸν τῶν Χαρίτων ϑάλαμον" σήμερον và τῶν Χαρί- 
των προπύλαια" χϑὲς τὸ ἔαρ τῶν ἀγαϑῶν" σήμερον τὴν τὸ τοι-5 
οὕτον ἔαρ ἀγγέλλουσαν χελιδόνα " χϑὲς τὸν μέγαν xol ἀπαρά- 
᾿ς μέλλον νοῦν" σήμερον τοῦ τοιούτου νοῦ τὸν ἐναρμόνιον κήρεκα" 
χϑὲς τῆς χρυσῆς καὶ μεγάλης γλώττης τοὺς λόγους σήμερον 
Di» ᾿χαδημίαν καὶ τὸν Περίπατον καὶ τὴν Στοὰν ἐχείνης τῆς 
γλώττης κἀκείνων τῶν λύγων" χϑὲς τὰς Movoac* σήμερον τὸ 10 
ζῶν καὶ κινούμενον μουσεῖον " χϑὲς τῆς εὐσεβείας καὶ τῶν δογμά- 
τῶν τὸν χράτιστον πρόβολον " σήμερον τὴν δογματικὴν πανοπλίαν" 
χϑὲς τὸν τῆς ἱερωσύνης χανόνα τε καὶ τὴν στάϑμην" σήμερον 
τὴν ἱερὰν ὁπλοϑήκην. ἀλλ᾽ ὦ πόσοι κλαυϑμοὶ καὶ στεναγμοὶ 
συνεληλυϑότες εἷς ἕν ἐξισωθῆναι δυνηθεῖεν ἂν τοῖς νῦν χατα- 15 
Ἐσχοῦσιν ἡμᾶς πάϑεσιν; οἶμαι γὰρ, οἶμαι, ἂν ϑάλασσα μὲν 
ἅπασα μεταβάλῃ πρὸς φύσιν δακρύων, ποταμοὶ δ᾽ αὖ, ὁπόσοι 
τὴν γῆν περικλύζουσι, πρὸς δακρύων τραπῶσι φορὰν, οὐδ᾽ ob- 
τως ἂν ἱχανῶς δειχϑείη τὸ μέγεθος ὅσον τῶν νῦν συμφορῶν. 
ἐκεῖνος ἦν ὃ τῆς ἡγεμονικῆς τῶν Ῥωμαίων ὁλκάδος ἄριστος χυβερ- 90 
γνήτης " οὗτος τὴν “Ἑλίκην καὶ τὸν πόλον διασχοπούμενος üpi- 
στα. ἐχεῖνος ὃ τὰς αἰϑρίας καὶ τὰ νέφη τῶν πόλεων καὶ τοὺς 
Ε ἐκεῖϑεν χειμῶνας προβλέπων " οὗτος ὃ τὰ ἱστία καὶ τοὺς κάλως 
καὶ τὰ πρυμνήσια διατιϑέμενος εὖ. ἐκεῖνος ὃ τῆς φρονήσεως npt- 
τανις οὗτος ὃ τῆς φρονήσεως ἐκείνου διανομεὺς δεξιός. ἀλλ᾽ 25 
6. Fag A. 44. ὁ add. A. 


sultas nobis sine ulla misericordia et satietate malorum? Heri maximum 
nobis Imperatorem abstulisti; hodie solertissimum illius ministrum, Nestorem 
consiliarium , eum qui solus tanto lmperatori satis fuit. Heri Gratiarum 
thalamum; hodie Gratiarum vestibulum. Heri ver bonorum ; hodie nunciam 
eius hirundinem. Heri magnam et incomparabilem mentem; hodie mentis 
ilius argu&um praeconem. Heri aureae et magnae illius linguae sermones ; 
hodie Academiam et Peripatum et Stoam illius linguae et illorum sermo- 
num. Heri Musas; hodie vivum et motu praeditum Museum. Heri pietatis 
et dogmatum firmissimum munimentum ; hodie dogmaticam panopliam. Heri 
sacerdotii regulam et amussim; hodie sacrum armamentarium. Sed quae 
tandem lamenta, quae suspiria in unum coniuncta malis nostris aequari 
queant? Arbitror, arbitror enim, si mare totum in lacrymarum naturam 
conversum, et omnes fluvii, qui terram irrigaut, in lacrymarum abundantiam 
mutentur, ne sic quidem magnitudinem calamitatum , quibus nunc oppressi 
sumus, satis ostendi posse. Ille principalis Romanorum navigii ^ 

fuit gubernator; hic Helices et poli diligentissimus inspector. 1lle sereni- 
tates et. nubila urbium et imminentes inde tempestates prospexit; hic vela, 
funes , rudentes probe direxit, Ille prudentiae penu; hic dexter illius pre- 








HISTORIAE BYZANTINAE X. 9. 411 


ἄμφω νῦν ὃ ϑάνατος ὀξέως ἐπιδραμὼν, ὃ δυσμενὴς ὅπλίτης, A QC. 
' φεῦ ToU πάϑους, tig γῆν καὶ χόγιν κατέχωσεν. ὦ πῶς οὗ γῆν ad 
μόνον, ἀλλ᾽ ἤδη xol αὐτοὺς οὐρανοὺς xal ἀστέρας ὀξέως τὰ 1941 
γῦν περιέδραμε πάϑη καὶ αὐτῆς τῆς ἀνωτέρας ἁψάμενα λήξεως jm e 
δἀλλὰ δεῦρο δή μοι πᾶς ὃ τῶν λειπομένων σοφῶν χορὸς, εἴπερ P. 993. 
τινὲς λείπονται, ϑρηνήσατε τὴν πηγὴν τοῦ λόγου φραγεῖσαν. 
ϑρηνήσατε σιγῶσαν τὴν πάνυ τοι ἐμμελῶς ἀττικίζουσαν πρότερον 
γλῶσσαν καὶ τὸ γλυκὺ νέχταρ ἐκείνης ἀϑρόως" εἰς γῆν καταῤῥεῦ-- 
σαν. ϑρηνήσατε στόμα ἐκεῖνο, ὃ χϑὲς μὲν xal πρότερον οἱονεέ 
10 x; σίμβλον κατεφαίνετο μέλιτος, νῦν δὲ ϑανάτου κηφῆνες διέ 
φϑειραν. ϑρηνήσατε τὸν τὸ Ρωμαίων κλέος τῇ σοφίᾳ σεμνύνον-- 
τα πλέον, ἢ τὸ τῶν ᾿41ϑηναίων πάλαι Σωκχράτεις καὶ Πλάτωνες. 
ϑρηνήσατε τοὺς τῆς σοφίας κρατῆρας ἁπάσης ἐν βραχεῖ κενω-- 
ϑώντας εἰς γῆν. ἀλλ᾽ ὦ τίς ἐκ μέσης τῆς οἰκουμένης τὸν τῶν 
15 Π]ουσῶν ἀφήρπασεν Ἑλικῶνα; τίς τὸν τῆς σοφίας κατέχωσεν 
Ὄλυμπον; τίς τὸν λύχνον ἔσβεσε τὸν φωτίζοντα τοὺς ἡμῶν τῆς 
ψυχῆς ὀᾳφϑαλμοὺς καὶ καλῶς ἡμῶν τὸ τοῦ νοῦ διανοίγοντα βλέ 
φαρον; τίς τὴν τέχνην τῶν τεχνῶν καὶ τὴν τῶν ἐπιστημῶν ἐπι- 
στήμην διέφϑειρε; τίς τὸν οὐράνιον ἄνϑρωπον εἷς δου πυϑμέεο 
90vag κατήγεγχε; πάλαι γε μὴν ἡ Ἑλλὰς τὴν τῶν λόγων ἑστίαν 
ἐθρήνησε τὰς ᾿ϑήνας, ὁπότ᾽ ἐπιβούλως δραμὼν καϑεῖλεν αὖ- 
vág: 0 ““αχεδαιμόνιος ““ύσανδρος. ἡμεῖς δ᾽ οὐδ᾽ ἀξίως ϑρηνεῖν 
ἔχομεν σήμερον ὅλας Ἑλλάδας αὐταῖς. “1ϑήναις συγχαταδύσας. 
πάντα γὰρ εἷς ἀνὴρ οὗτος ἦν. ὦ Μοῦσαι καὶ λόγοι καὶ ἀρεταὶ 
8. μόνην À. 10. σύμβλον C., σύμβολον W. σίμβλον corr. Boiv. 


mus condus fuit Sed utrumque nunc mors celeriter arreptum, infestus 
ile miles, (proh dolor) in terram et pulverem depressit. O quomodo 
non terram tantum, sed iam ipsos etiam caelos et stellas celeriter haec 
mala percurrerunt et superiorem provinciam etiam invaserunt? Age ve- 
ro prodi mihi huc omnis reliquus doctorum coetus, si qui supersunt. De- 
plorate fontem eloquentiae oUturétud. Lugete Atticam illam linguam, 
non ita pridem suavissime loquutam, et dulce illud nectar prorsus humi 
effusum, Lugete os illud, quod paulo ante mellis vobis favus fuit, nuno 
vero a mortis fucis est. perditum. Lugete eum, qui Romanorum glo- 
riam sua sapientia magis auxit, quam olim Atheniensium Socrates et P'la- 
tones. Lugete universae crateres sapientiae, paulo momento in terram 
eífusos. Ato quis e medio terrarum orbe Musarum abripuit Heliconem? 
Quis sapientiae destruxit Olympum ? Quis lucernam extinxit, mentis nostrae 
oculos illustrantem et cilia nostri animi pulchre aperientem? Quis artem 
artium, scientiam scientiarum perdidit? Quis caelestem hominem in fundum 
tumuli deiecit? Olim. quidem Graecia Athenas eloquentiae domicilum de- 
ploravit, cum eas per insidias celeres destruxisset Lysander Lacedaemo- 
nius. Nos vero hodié non satis deplorare possumus totam Graeciam cum 
ipsis Áthenis demersam. Unus enim hic vir fuit omnia. O Musae, o fa-. 


418 NICEPHORI GREGORAE 


A. M. xol πᾶσα παιδεία, πῶς τὰ κρῖνα ταχέως οὕτωσί πως ἐμιμήσασϑε 
jn τοῦ ἀγροῦ, ὀξέως μὲν πρὸς ὕψος xul κάλλος ἀρϑέντα, ὑξύτε- 
6349 gov δ᾽ αὖ καταδύντα πρὸς μαρασμὸν καὶ φϑοράν; τὸ γὰρ 9ϑεῖον 
[mp Αμάγου ὁ, ὧν ἀνάχτορον, τὸ μέγα καὶ περιβόητον ὑμῶν ἐνδιαίτημα ὑπὸ 
V. 288 γῆν καὶ φϑορὰν νῦν χατελϑὼν xal τὸ ὑμέτερον συγκατέχωσε κάλ- 5 
λος. οὗτος ἦν ὃ πάντας ὑπερφωνήσας φιλοσόφους καὶ ῥήτορας, 
ὁπόσους ὃ μαχρὸς ὕμνησε χρόνος" ἀλλ᾽ οἴμιοι κεῖται νῦν ἐν χόνει 
καὶ χώμασιν ἄφωνος. οὗτος. 7v 0 τῷ νῷ καὶ τῇ γλώττῃ διαμε- 
Ἑτρῶν οὐρανὸν χαὶ ἀστέρας βέλτιον ἢ κατὰ πάντα κανόνα καὶ 
στάϑμην ἀνθρώπων" ἀλλὰ νῦν βραχὺς αὐτὸν διεμέτρησε λίϑος. 19 
οὗτος ἦν 7; τῶν μεγάλων οὐρανοῦ χαὶ γῆς δριζόντων xoi παραλ- 
λήλων ἀρίστη διόπτρα, οὗτος ὃ κράτιστος καὶ αὐτοφυὴς wQo- 
σχόπος" ἀλλὰ νῦν αὐτὸν καὶ πρὸ τῆς ὥρας, φεῦ τοῦ δεινοῦ, 
βουχὺς δρίζων τῆς γῆς περιείληφεν. ovrog ἦν ὃ πολλὴν ἐνδειξά- 
μενος πρόνοιαν τῶν ἑξῆς ἐλλογίμων Ἑλλήνων, ὡς μὴ διαχινδυ- 15 
F νεύοιεν περὶ τὰς κρίσεις τῶν πάλαι σοφῶν" οὗτος ὃ ῥᾳδίαν τὴν 
τῆς ἀστροϑεάμονος ἐπιστήμης σοφίαν πεποιηκώς" οὗτος ὃ τῆς 
“Αριστοτελικῆς γλώττης τὰς λαβυρίνϑους ἁπλώσας" ἀλλὰ νῦν αἱ 
ζωφώδεις τοῦ τάφου λαβύρινϑοι πικρῶς περὶ αὐτὸν φεῦ ἔξελίσ- 
σονται. οὗτος ὃ τῆς ἀρίστης αἰδοῦς xal τῆς σωφροσύνης χα- 39 
γών" ἀλλὰ νῦν αὐτὸν ὃ ϑάνατος ἀναιδῶς ἐξέτεμε δραμών. ὦ 
πῶς ὃ παρὼν οὗτος χρόνος ἐν βραχεῖ πάντας ἀϑρόον τοὺς πά- 
P. 394 Aut. χρόνους τοῖς ϑρήνοις νενίχηκε; πολλοὺς γὰρ ἀμεέψας ἡλίους 
τοσαύτην ζημίαν καϑ' ὅλης τῆς ἀνθρωπίνης ἐπενεγκεῖν φύσεως μὲ 
7. οἶμαι W. 


cundia, o virtutes, o omnes disciplinae, quomodo agrestia lilia adeo cele- 
riter estis imitatae, cito quidem in altum decus arrectae, sed citius are- 
factae et deiectae? Divina enim vestra cella, magnum illud et celebre ve- 
strum diversorium, nunc terra et interitu oppressum una vestram quoque 
gloriam depressit. Hic fuit, qui omnes voce philosophos superaret et ora- 
tores, quos omnia saecula celebrant: sed heu, iacet iam in pulvere et ta- 
mulo mutus. Hic fuit, qui mente et lingua caelos et terras dimetiretur, 
quovis perpendiculo, quavis amussi rectius; nunc vero lapis exiguus eum di- 
metitur. Hic fuit magnorum caeli et terrae horizontum et parallelorum 
optima dioptra, hic optimus et sponte natus horoscopus; nunc eum 
ante tempus, o miseriam, brevis horizon terrae complectitur. Hie fuit, 
qui magnum impendit studium, ne in posterum Graeci eruditi in iudicis ve- 
terum sapientum hallucinarentur. Hic fuit, qui contemplatricis siderum 
sapientiae scientiam facilem reddiderit. Hic fuit, qui Aristotelicae linguae 
labyrinthos extricarit ; at nunc obscuri sepulchri labyrinthi acerbe circa eum 
intricantur. Hic optimae verecundiae et modestiae regula; sed nonc eam 
mors impudenter amputavit. Heu, quo pacto tempus hoc panlo momento 
vetustatem omnem lamentationibus vicit: quod post multa solis curricula tan- 
tum detrimenti universae naturae humanae in hunc usque diem inferre noa 


HISTORIAE BYZANTINAE X, 9. 479 


ς 


xot νῦν οὗ δεδύνηται’ νῦν δ᾽ ἐφ᾽ ἡμῶν ῥᾷστα δεδύνηται. χϑὲς — A. C. 

μὲν γὰρ τὰ πρῶτα καὶ μέγιστα τῶν χαλῶν ἐλϑὼν ἀφείλετο“ τὰ 15:8 

δὲ λειπόμενα σήμερον ἐπανελθὼν προσαφείλετο, χϑὲς τὸν τῆς 1841 

γῆς ἥλιον γῆς πυϑμέσιν ἀπέκρυψε" νῦν δὲ καὶ τὸν ἑωσφόρον "P Δπήτου, 

ὅ ὁμοῦ συναπέχρυψε. χϑὲς τὴν μουσικὴν ἀνεῖλεν ἁρμονίαν" σήμε- 
ρον τὴν μαγάδα xal τὰς νευράς. ὦ πῶς ó σιγῶντας τοὺς οὐρα- B 
γοὺς εὑρηκὼς ἐκ πολλοῦ, ἔπειτα τὴν τοῦ ϑεοῦ διηγεῖσθαι δόξαν 
αὐτὸς παρεσκευακὼς, νῦν ἐν τάφῳ σιγᾷ; ὦ πῶς νεκρὸς ὧν αὐτὸς 
(φεῦ τῆς ἐμῆς συμφορᾶς) κινούμενόν τε καὶ ζῶν ἐμοὶ παραπέμπει 

10 có πάϑος, ὕλην τὴν ἡμέραν τὴν ἐμὴν κατατέμνον χαρδίαν ξίφους 
παντὸς χαλεπώτερον, μᾶλλον», δὲ καὶ νύχτας ὅλας, εἰ χρὴ τὸ 
μεῖζον εἰπεῖν; ἡμέρας μὲν γὰρ καὶ τῶν ἐντυγχανόντων ὁμιλέαι 
συχναὶ καὶ κάλλος οὐρανοῦ καὶ γῆς καὶ τῶν ἐν τούτοις χτισμάτων C 
ἴσως ἀφέλχουσί τε τοῦ πάϑους καὶ ἀποσπῶσιν ἐπὶ βραχὺ τὸν 

15 ἡμέτερον νοῦν" νυκτὸς δὲ σχολῆς γενομιγης ἤδη κατὰ πολλὴν τοῦ 
κιυλύσοντος ἐρημίαν oi πᾶσαι τῶν συμφορῶν ἀλγηδόνες ἀϑρόαι 
δραμοῖσαι καὶ τὴν ἐμὴν μετὰ τῆς μνήμης καρδίαν συνειληφυῖαι, 
καϑάπερ τινὲς κύνες ἄγριοε σῶμα πεπτωκὸς, ἔνϑεν χἀκεῖϑεν πι-- 
κρῶς περιέλκουσι, φεῦ, καὶ συμπνίγουσιν. ὦ πῶς πολλάκις ἐς 

90 αὐτὸν ἔγωγε ἀπιδὼν σοφίας ἁπάσης ἐπιδημίαν ἐς ἀνθρώπους αὖ- Ὁ 
τὸν εἶναι ἐνόμισα, ψυχὴν καὶ σῶμα προσειληφυίας καὶ συνδιαι-- 
τωμένης ἀνθρώποις, ἵνα σοφοὺς ἀχροατὰς ovrtríog καὶ τὰ τῆς 
ἐπιστήμης καταστορέσῃ ναυάγια; ὦ πῶς μετεμψύχωσίν τινα do- 
ξάζειν xal αὐτὸς κεκινδύνευχα ἐπ᾽ ἐκείνῳ γενέσθαι καὶ πάντων 


8. αὖϑις Α. pro ἐπανελθών. 19. καὶ add. A. 


potuit, nostra vero aetate facillime potuit. Heri enim maxima et pulcherri- 
ina bona abripuit; ea vero quae restabant hodie reversum etiam ademit. 
Héri terrae solem terrae visceribus occultavit, nunc etiam Luciferum simol 
occultavit. Heri musicam harmoniam abstulit, hodie magadem et nervos. 
Q quomodo is, qui effecit ut caeli, qui longo iam tempore tacuerant, Dei 
gloriam enarrarent, nunc ipse in sepulchro tacet? Heu, quomodo ipse mor- 
tuus atque iminotus viventem et mobilem misero mihi dolorem facit; qui toto 
die cor meum quovis ense acutius penetrat ac potius totas noctes, si quod 
mnaius est dici debet? Interdiu enim et familiarium congressus crebri, et 
caeli ac terrae, eorumque quae his continentur, pulchritudo forsitan ἃ do- 
lore nonnihil avertunt atque paulisper abstrahunt animum nostrum; noctu 
wero, cum datur otium, nec est quod prohibeat, omnes calamitatum dolo- 
xes simul irruunt; et pectore ac memoria mea occupata, ut feri canes cada- 
wer, huc atque illuc distrahunt ac discerpunt. Queties ego illum intuitus 
universam sapientiam mortales invisisse cogitavi, et animo corporeque as- 
sumptis hominum consuetudine esse usam, ut sapientes auditores sapientia 
augeret et scientiae naufragia sedaret! Parum certe abfuit, quin et ipse 
enumos in alia migrare córpora statuerem, et omnium simul animos Homeri, 








i 


480 - ,NICEPHORI GREGORAE 


A. M. ὁμοῦ τὰς ψυχὰς, Ὁμήρου καὶ Πλάτωνος καὶ Πτολεμαίου, καὶ 
6836 ὅσρι ῥητορεύουσαν πεπλουτήχασι γλῶσσαν, ἐν ἑνὶ τῷ τούτου σώ- 
6849 ματι συνδραμεῖν καὶ διατρίβειν αὖϑις ἐν βίῳ, καϑάπερ ὁὀλχώδι 

Imp. Andro  υριοφόρῳ χρωμένους αὐτῷ ; ἀλλὰ νῦν ὃ τοσοῦτος xal τηλιχοῦτος, 
Εφεῦ τῆς ἐμῆς συμφορᾶς, ᾧχετο ἀπιὼν εἷς τάφον καὶ κόνιν, πολὺνϑ 

τὸν τῆς λύπης ἀνάψας πυρσὸν κατὰ τῆς ἐμῆς καρδίας. οὐ γὰρ 

V. 239 ἠδύνατο ζῇν ἄνευ ψυχῆς καὶ πνοῆς. ψυχὴ δὲ πάντως αὐτοῦ xai 

πνοὴ, καὶ πᾶν εἴ τι ζωογονεῖν ἐπεφύκει, οὐχ ἕτερον ἦν τῶν ἀπών- 

των αὐτῷ, ἢ βασιλεὺς ὃ ϑεῖος ἐκεῖνος καὶ ὑπὲρ ἄνϑρωπον ἄ»» 
ϑοωπος, ὃς καὶ ζῶν ἔτι ἐξαίρειν ἠπείγετο πολλῷ τῶν ἄλλων αὐ-ῦ 

τὸν, δεικνὺς ἐναργῶς, ὡς τοσούκρυ βασιλεῖ τοσοῦτον εἶναι καὶ 

τὸν ὑπηρέτην χρεών" τῷ φρονιμωτάτῳ δηλαδὴ τῶν ὅσοι τὴν γῆν 

διενείμαντο ἄνθρωποι τὸν πάσῃ σοφίᾳ πάντων ἐπέκεινα χρώμενον. 

καὶ νῦν δ᾽ αὖ τῶν ἐντεῦϑεν ἀπαλλαγεὶς οὐχ ἔχρενε δεῖν ἀπηρ- 
τῆσϑαι τοῦτον ἐπὶ τοσοῦτον αὐτοῦ" καὶ μέντοι ταχέως προσχο- 

P. 295 λεσάμενος ταχέως καὶ προσειλήφει. d μὲν δὴ οὖν ἀπελϑόντος 

ἐκείνου ζῇν οὗτος οὐκ ἠδύνατο, καϑάπερ σῶμα ψυχῆς ἀπεῤῥω» 

γὸς, βαβαὶ τῆς συμπνοίας τε καὶ τῆς μίξεως, ἣν εἰς ἄῤῥηχτόν 

τινα τὸν δεσμὸν ἢ μαχρὰ συνήρμοσε σχέσις. εἰ δὲ χαλέσαντος 
ἐκείνου ἔδραμε, παραχρῆμα ῥίψας τὸ σῶμα, βαβαὶ τῆς dyan 9 

καὶ τῆς στοργῆς, ἣν προσηκόντως ἔσχε πρὸς τὸν δεσπότην. Hoa- 

κλῆς μέντοι ἐκεῖνος, εἰ δὴ τὰ ὄντα εἰρήκασιν οἱ τῶν μύϑων ἐν» 
Βταῦϑα πατέρες, πᾶσαν διέδραμε τὴν ὑφ᾽ ἥλιον, ὥς ἂν μάρτυρα 

τῶν οἰκείων ἅπασαν κτήσηται ἄϑλων" οὗτοι δ᾽ ἐντὸς ὕρων μέ 

5. ἐμῆς add. A. 6, ἐμῆς) ἡμετέρας A. ' 


Platonis et Ptolemaei ac praestantium oratorum in unius huius cogcurse 
corpore, atque in vita versatos esse, eoque tanquam maximo navigio inge- 
niorum suorum usos. At tunc tantus et tam pragstans ille vir, heu calaar 
tatem! sepulchrum ἐξ pulverem subiit, magna doloris flamma incensa 18 
meo pectore. Vivere etenim sine anima et spiritu utique non potuit Αβι- 
mus vero eius et spiritus, et si quod est quod vitam conferre queat, nikil 
omnium fuit aliud, quam Imperator divinus ille, et homine superior heme; 
qui et vivens illum longe super alios omnes evehere conatus evidenter ostea- 
it, tanto Imperatori tanto etiam ministro esse utendum; prudentissime 
nimirum terram incolentium omnium hominum, eo qui omni sapientia omnet 
superaret. Nunc vero ille rebus humanis relictis non diu a se remotum 
esse hunc oportere censuit; sed celeriter arcessitum secum coniunxit. 
si ergo illo digresso vivere hic non potuit, veluti corpus ab animo divolsug: 
papae, qualis illa fuit conspiratio atque coniunctio , quam indissolubib vit- 
culo diuturnus usus conglutinavit! Quod si ab illo arcessitus statim abiecto 
corpore accurrit: o amorem et caritatem singularem , qua, ut decuit, do- 
minum est prosequutus! Hercules ille quidem , siquidem hoc vere dixerunt 
fabularum patres, terrarum orbem peragravit, ut 1s suorum certaminum [εν 
stis easet. Hi vero cum intra limites manerent, sola optima fama ciim 


HISTORIAE BYZANTINAE X. 9. 481 


vovrtg μόνῃ τῇ βελτίστῃ φήμῃ xol τὰς Ἡρακλείους διέβησαν Α. C. 
στήλας καὶ ῥᾷστα πᾶσαν ἀνηρτήσαντο τὴν ὕφ᾽ ἥλιον. ἀλλὰ νῦν por 
JE ἀνθρώπων ἀπῆλθον, ἀϑανατίσαντες πρότερον ἑαυτοὺς xol 1341 
μνήμην καταλιπόντες ζῶσαν διηνεκῶς ἐν ταῖς τῶν ἐπιγινομένων μάγοι, 
δἀνθρώπων ψυχαῖς. ἡμῖν δὲ τοιούτων καὶ τοσούτων προβόλων ᾿ 
xai στηριγμάτων οὑτωσὶ στερηϑεῖσι τίς ἐλπὶς λείπεταε τἀγαθοῦ; C 
ταὐτὸν γάρ τι καὶ ἡμῖν νῦν ἕπεται δεδιέναι, ὅπερ ἄμπελοι καὶ 
φυτὰ νεογνὰ, ἐπειδάν τις ἐπιβούλως τοὺς κύχλῳ περιβόλους τε 
καὶ φραγμοὺς καϑελὼν μηλόβοτον καταστήσῃ τὸν χῶρον. ἀλλὰ 
10γὰρ εἴρηται κἀμοὶ τῆς μὲν ἀξίας, ὦ παρόντες, πάντως ἔλατ--: 
τον" τῆς δὲ τῶν ἄλλων προϑυμίας ἴσως οὐκ ἔλαττον, 7j μὲν γὰρ 
ἀξία τῆς ἐκείνου γλώττης ἐδεῖτο" 7) δὲ προϑυμία γνώμης τῆς Ὁ 
ἐμαυτοῦ." (Γ΄) Τούτων οὕτω λεγομένων πολὺς πρὸς τῶν συγ- 
γενῶν ἐγίνετο ϑρῆνος. εἶναι δὲ τὸν ἄνδρα συνέβαινε τὰ ἐς ψυχὴν 
15 ἀγαϑὸν μὲν καὶ σώφρονα ἐν τοῖς μάλιστα" ἐῤῥωμένον δὲ τὸ 
σῶμα καὶ πάντα σύμμετρα κεκτημένον, ὥσπερ ὑπὸ κανόνι καὶ 
στάϑμῃ τῆς φύσεως τελεσιουργησάσης αὐτῷ τήν τε ἡλικίαν ὁμοῦ 
πᾶσαν καὶ αὖ xa9^ ἕκαστα τῶν μελῶν καὶ μερῶν" ἐπιπρέπειν δ᾽ 
αὐτῷ καὶ ἱλαρότητα ὄψεως μετά τινος σεμνοῦ μειδιάματος καὶ 
90 ἦϑος γαληνὸν καὶ εὐπρόσιτον" φιλότιμον δ᾽ εἶναι τὰ ἐς λόγους 
μᾶλλον ἢ πάντα χρήματα" ἐχορήγει γὰρ αὐτῷ πολλὴν τὴν δρ- 
μὴν καὶ 7 τῆς διανοίας ὀξύτης καὶ τὸ τῶν νοημάτων γόνιμον" 
τὴν δὲ πρὸς τὰ ϑεῖα διάπυρον εὐλάβειαν καὶ εὐσέβειαν ὁμότρο-- 
πον εἶναι χαϑάπαξ τῷ τελευτήσαντι βασιλεῖ, 


7. τῇ τοι À.. 9. ἀλλὰ γὰρ ---δμαυτοῦ add. A. 16. σύμμετρον A. 
18. ἐπιτρέπειν W. 


Hierculanas columnas superarunt; et quicquid sol intuetur, in se converte- 
runt. Nunc vero e rebus humanis discesserunt, cum se prius immortalita- 
ti consecrassent suique memoriani perpetuo in posterorum animis victuram 
reliquissent. Nobis autem, talibus et tantis praesidiis ac munitionibus de- 
stitutis, quae ullius boni spes relinquitur ἢ Idem enim et nobis vereri punc 
subit, quod vitibus et plantis novellis, si quis maceriis et saepibus fraude 
remotis eas pecudibus patere sinat. Enimvero dictum est a me, auditores, 
rorsus infra viri dignitatem; at non fortasse infra caeterorum affectum. 
K am dignitas facundiam ipsius, aliorum affectus meum animum requirebat.? 
(1H.) Qdee cum ad hunc modum dicerentur, magnus cognatorum eius lu- 
ctus est exortus. Fuit ille.vir animo quidem bonus atque in primis tempe- 
rans; corpore autem robusto, cuius staturam omnem velut ad amussim natura j 
& capite ad calcem usque direxerat, nec non singula membra et partes. Or- 
nabatur praeterea hilari vultu, in quo ipsius risus suavitatem gravitas quae- 
dam temperabat; moribus placidis et humanis. Honorem vero ex eloquen- 
tia magis quam ex ulla re alia expetebat. Quam ad rem ingenii celeritate 
zc foecunditate incitabatur. Ardentiesimo autem religionis studio et pietate 
g»lane similis erat defuncto Imperatori. 


Nicephorus Gregor. Vol. I. 91 





482 NIGEPHORI GREGORAE 


A. M. γ΄. Θέρους δ᾽ ἐπιγενομένου ἔγχυος ἐν Διδυμοτείχῳ διάγουσα 
Ὁ 4j τοῦ βασιλέως σύζυγος ZAvva ἣ δέσποινα υἱὸν κατὰ τὴν ιη΄ lw- 
6849  »lov γεγέννηκεν, Ἰωάννην τὸν βασιλέα. ὃ δὴ πυϑόμενος ὃ βασι- 
gr aar ὺς τὴν ταχίστην αὖϑις ἐπανῆχεν ἐς Ζιιδυμότειχον " xal περι- 
P. 296 χαρὴς γενόμενος ἤμειψεν ἐς τὸ λαμπρότερον τὰ ἐνδύματα, ἃ às 
UT" γὴν τοῦ πάππου τελευτὴν τέως ἐνεδέδυτο. εἶτα καὶ ἀγῶγας ἔξε- 
Βτέλεσε δύο, μίμησίν τινα τῶν Ὀλυμπιακῶν ἀποσώζοντας, οὖς 
καὶ πρότερον μὲν πολλάκις ἐτέλει, νῦν δὲ φιλοτιμότερον" οἵ δὴ 
τοῖς “1ατίνοις πάλαι ἐπινενόηνται γυμνασίας ἕνεκα σώματος, ὃπό- 
τε σχολὴν ἄγοιεν τῶν πολεμικῶν. (Β.) Τούτων ὃ μὲν εἷς μονο- 1) 
μαχίας ἔνδειξιν ἔχει καὶ ντζούστρα παρὰ «Τατίνοις καλεῖται. utgi- 
ζονται γὰρ κατὰ φυλὰς καὶ δήμους καὶ φρατρίας " ἔπειτα onM- 
Οζουσιν ἀφ᾽ ἑκατέρου μέρους ἕνα καὶ ἕνα τῶν βουλομένων τοὺς 
- xal πάντη καταφράκτους καϑιστῶσιν. ἔπειτα δόρυ λαβόντες àv 
τερος ἐν τρισὶν ὀβελίσχοις ἐσχευασμένα τὸ ἄχρον ἐπιπηδῶσιν ἀλ- 1 
᾿λήλοις καὶ ἀπαντῶσιν εὐρώστως καὶ ὠϑοῦσιν ἀλλήλους τοῖς δύρασι 
μετὰ πάνυ γενναίας τῆς ὁρμῆς" καὶ ὃ τοῦ ἵππου καταβαλὼν 10 
ἀντίπαλον στεφανίτης ἀναγορεύεται. χλήρῳ γοῦν καὶ ὃ βασιλεὺς 
τὴν τοιαύτην λαγχάνει μονομαχίαν, ὥστε καὶ παρὰ μικρὸν ἦλϑε 
paoAAdxig πληγῆναι καιρίαν. διὸ καὶ παραινοίμενος ὑπὸ τῶν γη- ἢ 
ραιοτέρων ἀπέχεσθαι τῶν τοιούτων ἔργων" ἀνοίκειον γὰρ dra 
πάντη βασιλεῖ πρὸς τῶν δούλων παίεσϑαι, καὶ ταῦϑ᾽ οὕτως ὧν: 
ποστόλως, ᾧ καὶ κίνδυνος ἕπεται" οὐκ ἐπείϑετο, ἀλλὰ τοῖς ἡλ- 


11. κιντζούστρα W. pro καὶ ντζούστρα, καὶ τξζούσερα coni. Docasr. 
12. φατρίας A. 18. ἐσκευασμένον W. in mg. 43. ὡς καὶ xr 
δυνον ἔπεσϑαι coni. Boiv. 


8. Sequente aestate Imperatoris coniux Anna Domina, quae Ὀϊάγποῦ- 
chi praegnans agebat, decimo octavo die Iunii filium Ioannem Imperatores 
peperit. Quo linperator audito celerrime Didymotichum rediit; et laeGta 
exultans , lugubri veste quam propter avi mortem gerebat deposita, splee- 
didiorem sumpsit. Deinde duo etiam certamina celebravit, Olympicorum 
ludorum similitudinem quandam servantia: quae cum antea quoque saepist 
edidisset, nunc tamen maiore apparatu exornavit. Hi ludi a Latinis 
sunt excogitati exercendi corporis gratia, cum a re bellica vacabast. 
(1I.) Eorum unus duelli speciem prae 86 ferens Iusta apud Latinos dicitur. 
Dividuntur secundum tribus, municipia, curias. Deinde ex utraque parte 
armantur singuli contra singulos, qui volunt, et ab omni parte armis t 
guntur. Deinde uterque sumpto bastili, cuius extremum tribus cuspidibts 
armatur, in se invicem irruunt et valido impetu concurrunt, et alu ales 
hastis quam fortissime impellunt. Qui adversarium equo deiecerit, victaf 
proclamatur. Istnd singulare certamen ipsi etiam Imperatori sortito obügX: 
et parum abfuit, quin saepe jethalem ictum acciperet. Unde quum a sea 
ribus moneretur, ut huiusmodi rebus abstineret (nec enim decere 
torem a servis pulsari, idque non simulate, immo cum aliquo pericolo), aet 








HISTORIAE BYZANTINAE X. 8, 488 


κιώταις τῶν στρατιωτῶν μᾶλλον βραβεύων τὴν τῆς βουλήσεωφ a.c. 
ψῆφον τούτους ἀπήλαυνε, δειλίαν ἀγεννῆ ταῖς αὐτῶν καταψη- 338 
φιζόμενος παραινέσεσιν, — (T.) 'O δ᾽ ἕτερος τῶν ἀγώνων τορνε- 1341 
μὲν προσαγορεύεται. ἔχει δὲ οὕτως. μερίζονται κἀνταῦϑα κατὰ ϊπρ. Andron, 
δφυλὰς καὶ δήμους καὶ φρατρίας καὶ ὁπλίζονται πάντες ὅμοῦ. xolg S 
. ἀρχαιρεσιῶν γιγνομένων χλήρῳ λαγχάνουσι τὴν ἡγεμονίαν δύο 
τινὲς ἐξ αὐτῶν, ἑχατέρου μέρους ἑχάτερος. τούτου τοίνυν οὕτω 
μὲν πρότερον, νῦν δὲ συνεχῶς τελουμένου συναρίϑμιος γίνεται 
καὶ ὃ βασιλεὺς τοῖς €g^ ἡγεμόνε τεταγμένοις, οἷῳδήτινε στρα. P, 497 
Ἰυτιώτῃ καὶ συῤῥηγνυμένων κατ᾽ ἴσον ἀριϑμὸν ἀμφοτέρων τῶν 
τάξεων μετὰ ῥοπάλων στεῤῥῶν παίει τε καὶ ὃ βασιλεὺς καὶ παίε- 
. ται ἀφειδῶς. ἐπεὶ καὶ τὸν τρώσαντα, ἢ καὶ ἀποχτείναντα, συμ-- 
βὰν οὕτωσί πως, xà» τοῖς ἀγῶσιν ἀμφοτέροις, ἀνέγκλητον εἶναί 
σφισι νόμιμον ἦν. μετὰ δὲ τὴν τοῦ ἀγῶνος τούτου διάλυσιν ἀπο- 
16λαμβάνοντες ἑκάτερα τὰ μέρη τὸν σφῶν αὐτῶν ἡγεμόνα, ne^ 
ὧν καὶ ὃ βασιλεὺς τὴν τῶν ὑποτεταγμένων τάξιν οὐκ ἀπολιμπά- 
voy τυγχάνει, ἄγουσι προπομπεύοντες εὐρύϑμως καὶ κατὰ συζυ-Β 
γίαν ix διαστήματος, ἄχρις οὗ συμπέπτωκε καταλύειν ἑκάτερον" 
ἔγϑα προπίνων ἐκεῖνος ἅπασιν οἴνου κρατῆρα καὶ δεξιὰν ἑκάστῳ 
βοπροτείνων οἴκαδε ἀπαλλάττεσθαι πάντας κελεύει, 
δ΄. Τούτων τοίνυν ἐν Ζιδυμοτείχῳ καὶ νῦν τελεσϑέστων, V.241 
ἀναλαβὼν ὃ βασιλεὺς ἱκανὴν στρατιὰν ἀκήρυκτόν τινα καὶ αἰφνί- e 
διον ἐξάγει πόλεμον κατὰ Βουλγάρων, πρὶν ἐκείνους αἰσϑέσϑαι, 
βουλόμενος αὖϑις σφετερίσασϑαι τὰ περὶ τὸν «Αἷμον φρούρια, 


8. Τόρνε μὲν W. — 7. οὕπω coni. Boiv. 10. καθ᾽ ὅσον W. 


paruit: sed illis repulsis, ut qui degeneris sibi metus auctores essent, ae- 
qualibus suis militibus magis est obsequutus. (1lI.) Alterum certamen Tornea- 
mentum appellatar. Ita autem se habet. Dividuntur et hic secundum tribus, 
municipia, et curias, et simul omnes armantur. Deinde habitis comitiis duo 
ex iis duces sorte delíguntur, suae quisque parti praefuturus. In eo certa- 
mine, quod et antea usurpatum fuerat, nunc autem quotidie celebratur, 
Imperator ipse ex eorum numero fuit, qui duci, hoc est militi , qualiscun- 
qe is foret, obtemperarent. Cum igitur utrinque acies pari numero congre- 
erentur, Imperator robustis clavis et feriebat et sine reverentia ferieba- 
tur. Ka enim certaminis lex est, ut qui alterum vulnerarit aut fortasse 
occiderit, indemnis sit. Post certaminis huius finem utraque pars, atque 
inter caeteros Imperator ipse inferiorem locum non deserens, ducem suum 
Yite et composite praecedentes, bini intervallis divisi, in suum diversorium 
deducunt. Ubi ille cuique vini craterem propinans et dextram.porrigens 
omnes domum redire iubet. 
4. His nunc quoque Didymotichi peractis, Imperator cum iustis coplis 
bellum Bulgeris prius infert quam indicit, cum ii haud praesensissent, ut 
castella iuxta Haemum recuperaret, quae paulo ante ad Alexandrum se con- 


482 NICEPHORI GREGORAE 


A. M. y. Θέρους δ᾽ ἐπιγενομένου ἢ iyxvoc ἔν iun 


and 4j τοῦ βασιλέως σύζυγος Χάννα 7j δέσποινα υἱὸν x 


6349 νίου γεγέννηχεν, Ἰωάννην τὸν βασιλέα. ὃ δὴ ' 


Andron. 
gue "λεὺς τὴν ταχίστην αὖϑις s rid ἐς Ζιδυν, * 


Ῥ. i χαρὴς γενόμενος ἤμειψεν ἐς τὸ λαμπρότερα “γ΄. ' E - | 
τὴν τοῦ πάππου τελευτὴν τέως ἐνεδέδυτ' 2, ^ » Y 
Βτέλεσε δύο, μέμησίν τινα τῶν Ὄλυμπ 2 4 ' 
καὶ πρότερον μὲν πολλάκις ἐτέλει, » . A | e Na 


τοῖς “ατίνοις πάλαι ἐπινενόηνται yv: 3 à 


^ 5. ET 
E 
ἐν» 


τε σχολὴν à ἄγθιεν τῶν RO SHE e 
μαχίας ἔνδειξιν d ἔχει καὶ ντζούστρι“ e 
ζονται γὰρ κατὰ φυλὰς καὶ δύ΄. 
τῶν áp ἑκατέρου μέρους ᾿ 5 
καὶ πάντη καταφράκτους καί , 
τερος iy τρισὶν ὀβελίσκοις : ΄ ΄ 
᾿λήλοις καὶ ἀπαντῶσιν eio ., ^ 
μετὰ πάνυ γενναίας τῆς 
ἀντίπαλον στεφανίτης 


* enm. 


δ»... 
-— 


τὴν τοιαύτην λαγχά" C j oer derit 
D πολλάκις πληγῆναι ; , ἐς ὀχταχισχιλίοις τ' n1 
ραιοτέρων ἀπέχεσ Aeg ix Σχυϑῶν pod 
πάντη βασιλεῖ π΄ τρσταίὸς dg έχετο καὶ χατεστῥθῖν" 
ποστόλως, ᾧ : .- τοῦ ἐπιλεγομένου ἹῬουσοχύστθ' 
11. κιντί “5 Τασελέα ἐπέϑετο. ὃ δὲ βασιλεὺς τ΄’ 
12. φατ 
üv»ov ! m 


.» amena im hesblem (terram facta ferre εἰ ipi P^ 
τ 8. 8c a» vam see et im horrea. comportatae parcs. (* 
DES να , miniis ac eppugnationes minitando , Lis 
«A qbus praesidia Alexandri , Composition 
(ux Vexander asditis dolore affectus legatos 
Pappe emum esse Christianis, adeo e 
am paa et concordia inter ipsos constitai pil d 
aqu inimicos converti. Ad haec Imperator rep 
Ds exstructa castella pareant , AC ἰορμίω εν 
waim quindecim castella avus eius 
«t peaeruptis Haemi locis phrtim a fundanesis : 
maupierat, Protostratoris Οἰδδος n 
«xm viministrabat, ut crebrae Scytharem it 
ware àMberiecto prohiberentur. (III.) Quse 0? 
aque animo ferre minime posset, copias suas (jii 
a wamerum, et duo millia Scytharum mercedtot 
bubus profectus quinto die ad exi lir 
ewaih, ibique castramctatur, Ibi enim deme 
Qui quamvis inopinato hostium advena pui 





MISTORIA."E BYZANTINAE X. 4. 485 


΄ 
Kr 1 "Qc τὴν αἰφνίδιον ἔφοδον τῶν πολεμίων" A.C. 
A, 5, "tora συγχωρούσης ἐν μέσῃ τῇ πολεμίᾳ p 
ὌΝ i5 ἐξῆγε xal αὐτὸς ὡς ἐξῆν τὴν Ῥωμαϊκὴν 1841 
2p. / σαν τοῖς ἀντιπάλοις, ἀλλὰ μόλις 2p Mn. 
pt Pc ς /, C56, xal ἐς τρεῖς αὐτὴν διανείμας C ᾿ 
RECON / olov προῆγεν. ἔχειν γὰρ αὐτὸ ᾿ 
29 / " ἐπὶ πόδα ἀναχώρησιν. ἐπεὶ 
? : / * δεξιὸν xol λαιὸν κέρας 


', τὰ δὲ βαρύτερα τῶν V. 949 

τῆς οὐραγίας ὥσπερ — 
' μεταβουλεύεταε 
ἤϑροισε τάξιν 
ὑπότε μη- 
, vg ἐπεφώνει 
ἄνδρες, ὡς ἐν 

“ὦ ποῦ τῆς πατρίδος ἢ 
χομεὲν πόλεις, αὐ παρα- 
ιφνιδίως συμπεσόντα τουτονὶ 
“οφορικὸν μεταπεμψώμεϑα στρά- 
υς τεϑνηξόμενοι τήμερον καὶ συγχατα-- 
ἱμέρον τούτῳ ἡλίῳ. κτησώμεϑα μάρτυρας 
κῶν καὶ γενναίων ἀγώνων τήν τε πολεμίαν ταῦυ- 

ἣν τὸν περὶ ψυχῆς σήμερον τρέχομεν ἄϑλον, xoiF 

“ολειφϑησομένων πολεμίων ὄψεις. μὴ δὲ ϑορυβείτω 


. φροῆγεν À., προῆκεν W. ,19, 'Pouoixdg Α., Ῥωμαίων W. 
94, δὲ add. A. 


tamen in media hostili terra, cum aliud consilium rerum difficultas praesens 
Aon pateretur, Romanas et ipse copias ut licet educit, hostibus minime 
pares, ut quae vix trium millium numerum explerent, iisque in tres acies 
distributis non procula castello est progressus, quod subsidio sibi et receptui 
esse volebat, si cessim recedendum foret. Cum vero hostes ingruenteg vide- 
ret, eorumque aciem itainstructam, ut dextrum etsinistrum cornu in longis- 
simam seriem utrinque porrigeretur, gravis armatura in medio esset, extre- 
mum autem agmen profundum et firmi cuiusdam fundamenti instar foret; ve- 
ritus, ne circumveniretur , statim consilio mutato Romanas copias in unam 
ancipitem aciem contrahit, lunae corniculantis speciem imitatus. (IV.) Ipse 
in medium progressus suos inclamat et, confirmat. » Cogitate," inquit, ,,viri, 
nos in peregrina et hostili pugnare terra et longe a patria exclusos; nec 
socias habere civitates, quae nobis ad improvisum hoc praelium opem fe- 
rant, neque unde mercenarium militem arcessamus. Quare sic pugnemus 
hodie, ut statim morituri et una cum hoc sole oocubituri. Fortium nostro- 
rum et generosorum laborum testes relinquamus hostilem hanc terram, iu 
qua hodie de vita dimicamus, et hostium qui supererunt oculos. Quorum 





484 NICEPHORI GREGORAE 


A. M. ὅσα πρὸ βραχέος ᾿4λεξάνδρῳ προσχεχωρήκει. ἐμβαλὼν οὖν ἐς 
e τὴν πολεμίαν ἐδήου xal ἔχαε τὴν χώραν, μηδὲ τῶν ἀσταχύων 
6849 φειδόμενος iv ὥἅλωνι τυγχανόντων" ἐπιπορευόμενος δὲ καὶ τὰ 
io ais ggovoia, xal ἀπειλῶν περιστρατοπεδεύσεις καὶ πολεορχίας, παρε- 
| Ὀστήσατο καϑ᾽ ὁμολογίαν xal τούτων ἔστιν ἃ, ὑποσπόνδων ἀπι-" 
ὄντων τῶν ἐν φρουρᾷ τεταγμένων παρ᾽ “4λεξάνδρῳ. (Β.) Ταῖτα 
πυϑόμενος ᾿Δλέξανδρος καὶ περιαλγὴς γενόμενος διαπρεσβεύεται 
πρὸς τὸν βασιλέα περὶ εἰρήνης, οὐκ ἄξιον εἶναε λέγων “Χριστια- 
WEvoig ἀπηνῶς οὑτωσὶ xav? ἀλλήλων ἐπιέναι, ἐνὅν δμοδοξεῖν di- 
λήλοις τὰ πρὸς εἰρήνην καὶ ὁμοῦ κατὰ τῶν ἀσεβῶν ἀντιπαρα- 1 
τάττεσϑαι, πολεμίων ὄντων ἀμφοῖν. ὃ δὲ βασιλεὺς δίκαιον dra 
φήσας ὑπείκειν Ρωμαίοις τὰ πάλαι παρὰ Ῥωμαίων ἀνοιχοδομη- 
9évra φρούρια τοὺς πρέσβεις ἀπράχτους ἀπέπεμψε. πλείονα γὰρ 
Ῥ. 998 ἢ πεντεκαίδεκα φρούρια παρὰ τὰς ἀχρότητας καὶ ἀποτομὰς τοῦ 
"fiuov ὃ πάππος αὐτοῦ καὶ βασιλεὺς ᾿ἀνδρόνιχος, τὰ μὲν ἐχ βύ- ὁ 
Soo» ἀνήγειρε, τὰ δ᾽ ἐπῳχοδόμησε διὰ τοῦ τότε ἐπετροκεύοντος 
Θράκην Γλαβᾶ τοῦ πρωτοστράτορος, ἕν᾽ εἶεν κώλυμα καὶ διώ- 
φραγμα τῆς συνεχοῦς τῶν Σκυϑῶν διαβάσεως. (ΓΓ.) Ταῦϑ᾽ 
οὕτω λεχϑέντα καϑ᾽ ἡσυχίαν ᾿Αλέξανδρος ἥκιστα φέρειν δυνάμε: 
γος τὰς αὐτοῦ συναϑροίζει δυνάμεις εὐθὺς ἐς ὀχταχισχιλίους τὸν 8 
Β ἀριϑμόν. μεταπέμπεται δὲ καὶ δισχιλίους ἐκ Σκυϑῶν μισϑοζό- 
ρους. ἄρας οὖν ἐχ Τερνόβου πεμπταῖος ἀφίκετο καὶ κατεστρατο- 
πέδευσεν ἀγχοῦ τοῦ φρουρίου τοῦ ἐπιλεγομένου "Povooxácrot. 
ἐχεῖ γὰρ εἶναε καὶ τὸν βασιλέα ἐπύϑετο. 6 δὲ βασιλεὺς κατα- 


92. Τερνέβον A. 


tulerant. Igitur impressione in hostilem terram facta ferro et igni agro 
vastat, ne desectae quidem segeti et in horrea comportatae parcens. C* 
stella item obeundo, et obsidiones ac oppugnationes minitando, in deditie- 
nem nonnulla accepit, ex quibus praesidia Alexandri, compositione facts 
discesserunt. (II.) Quibus Alexander auditis dolore affectus legatos de 

ad Imperatorem mittit. Indignum enim esse Christianis, adeo crudehtur 
contra sese grassari, cum pax et concordia inter ipsos constitui possit εἰ 
belli acies in impios utriusque inimicos converti. Ad haec Imperator respo- 
det, aequum esse, ut Romanis exstructa castella pareant, ac legatos re i2- 
fecta dimittit. Amplius enim quindecim castella avus eius Imperator Àz- 
dronicus in cacuminibus et praeruptis Haemi locis p&rtim ἃ fundamentis et- 
struxerat, partim novis operibus munierat, Protostratoris Glabae opens. 
qui tum provinciam Thraciam administrabat, ut crebrae Scytharum incer- 
siones veluti perpetuo iuro interiecto prohiberentur. ([11.) Quae ab ille 
Bic dicta cum Alexander aequo animo ferre minime posset, copias suas ststim 
contrahit ad octo millium numerum, et duo millia Scytharum mercede cot- 
ductorum arcessit; 'Ternoboque profectus quinto die ad castellum, cui Rho- 
sSocastra nomen est, pervenit, ibique castrametatur. [bi enim etiam Inpe 
ratorem esse audierat. Qui quamvis inopinato hostium adventu percelsas 








. HISTORIAE BYZANTINAE X. 4. 485 


πλαγὴς μὲν ἐγεγόνει πρὸς τὴν αἰφνίδιον ἔφοδον τῶν πολεμίων" A.C. 
τῆς δὲ περιστάσεως ἥχιστα συγχωρούσης ἐν μέσῃ τῇ πολεμίᾳ “δὰ 
βουλεύσασθαί τι βέτιον, ἐξῆγε καὶ αὐτὸς ὡς ἐξῆν τὴν Ῥωμαϊκὴν 1841 
δύναμιν, οὐκ ἀξιόμαχον οὖσαν τοῖς ἀντιπάλοις, ἀλλὰ μόλις ΤῊ Avec zi 
δτρισχιλίους τὸν ἀριϑμὸν ἀνιούσης, xal ἐς τρεῖς αὐτὴν διανείμας Ὁ ᾿ 
τάξεις οὗ πάνυ πόῤῥω τοῦ φρουρίου προῆγεν. ἔχειν γὰρ αὐτὸ ᾿ 
μεμελέτηχε καταφυγήν τιγα πρὸς τὴν ἐπὶ πόδα ἀναχώρησιν. ἐπεὶ 
δὲ τοὺς πολεμίους ἐπιόντας ἑώρα τό,τε δεξιὸν καὶ λαιὸν κέρας 
εἰς ἐπιμήκη στίχον ἑκατέρωθεν ἐκτείναντας, τὰ δὲ βαρύτερα τῶν V. 942 
10 ὅπλων εἰς μέσον ἔχοντας καὶ ἅμα τὸ βάϑος τῆς οὐραγίας ὥσπερ Ὁ 
τινὰ στεῤῥὸν θεμέλιον, φοβηϑεὶς τὴν κύχλωσιν μεταβουλεύεται 
τάχιστα καὶ πρὸς μίαν τὰς Ῥωμαϊκὰς δυνάμεις ἤϑροισε τάξιν 
ἀμφίστομον, ὥσπερ σεληνοειδὲς σχῆμα πεποιηκὼς, ὁπότε μη- 
νοειδὴς εἴη. (4...) «Αὐτὸς δ᾽ ἐς μέσους περιερχόμενος ἐπεφώνγει 
1δτε καὶ παρεϑάῤῥυνε, ,σύνετε δὴ, λέγων, ,,0 ἄνδρες, ὥς ἐν 
ἀλλοτρίῳ καὶ πολεμίᾳ μαχόμεθα γῇ καὶ πόῤῥω που τῆς πατρίδος E 
ἀποκεκλείσμεθα " καὶ οὔτε συμμαχίδας ἔχομεν πόλεις, o? παρα-- 
βοηϑήσουσι τήμερον ἡμῖν ἐς τὸν αἰφνιδίως συμπεσόντα τουτονὶ 
πόλεμον, οὔϑ᾽ ὁπόϑεν ἂν μισϑοφρρικὸν μεταπεμψώμεϑα στρά- 
ϑοτεῦμα. μαχώμεϑα τοίνυν ὡς τεϑνηξόμενοι τήμερον καὶ συγκατα- 
δύειν μέλλοντες τῷ τήμερον τούτῳ ἡλίῳ. κτησώμεθα μάρτυρας 
τῶν ἡμετέρων ἀνδρικῶν καὶ γενναίων ἀγώνων τήν τε πολεμίαν ταυ- 
τηνὶ γῆν, ἐφ᾽ ἣν τὸν περὶ ψυχῆς σήμερον τρέχομεν ἄϑλον, xaiF 
τὰς τῶν ὑπολειᾳϑησομένων πολεμίων ὄψεις. μὴ δὲ ϑορυβείτω 


6. προῆγεν Α.,) προῆκεν W. 4,19, Ῥωμαϊχὰς Δ., Ῥωμαίων W. 
94. δὲ add. A. Vo eret an 


tamen in media hostili terra, cum aliud consilium rerum difficultas praesens 
non pateretur, Romanas et ipse copias ut licet educit, hostibus minime 
pares, ut quae vix trium millium numerum explerent, iisque in tres acies 
distributis non procula castello est progressus, quod subsidio sibi et receptui 
esse volebat, si cessim recedendum foret. Cum vero hostes ingruenteg vide- 
ret, eorumque aciem ita instructam, ut dextrum etsinistrum cornu in longis- 
eimam seriem utrinque porrigeretur, gravis armatura in medio esset, extre- 
mum autem agmen profundum et firmi cuiusdam fundamenti instar foret; ve- 
ritus, ne circumveniretur , statim consilio mutato Romanas copias in unam 
ancipitem aciem contrahit, lunae corniculantis speciem imitatus. (IV.) Ipse 
in medium progressus suos inclamat et confirmat. ,Cogitate," inquit, ,,viri, 
nos in peregrina et hostili pugnare terra et longe 8 patria exclusos; nec 
socias habere civitates, quae nobis ad improvisum hoc praelium opem fe- 
rant, neque unde mercenarium militem arcessamus. Quare sic pugnemus 
bodie, ut statim morituri et una cum hoc sole oocubituri. Fortium nostro- 
rum et generosorum laborum testes relinquamus hostilem hanc terram, in 
qua hodie de vita dimicamus, et hostium qui eupererunt oculos. Quorum 








486 NICEPHOBI GREGORAE 


A. &. τὰς ὑμετέρας καρδίας τὸ πλῆϑος τῶν πολεμίων" πολλὰς γὰρ 
ἡ, ἔσμεν δυνάμεις μεγάλας ὑπὸ βραχέων ῥᾷστα κατακοπείσας. ἔστω 
6849 καὶ ἡμῖν ἐλπὶς ὁμοία πρὸς τὴν ἀπόῤῥητον ἀφορῶσι φιλανϑρω- 
Tp ἀπάγοι, αν ϑεοῦ, δι᾽ ἣν τά τε ἄλλα καὶ Θεμιστοκλῆς ἐξ 29 vir μετ᾽ 
üMyov στρατεύματος μικροῦ πᾶσαν iv τοῖς περὶ Σαλαμῖνα στεεδ 
γοῖς τὴν τῶν Περσῶν κατεβάπτισε δύναμιν" καὶ μετὰ τοῦτον 0 
P. 2999 Θηβαῖος αὖϑις Ἐπαμεινώνδας δὶς τὴν μεγίστην ἐκείνην Σπάρτης 
γενίκηχε δύναμιν μετὰ βραχυτέρας πολλῷ περί τε “Αλίαρτον καὶ — 
τόπους «“ἰευχτριζούς" ὅτε δὴ xal “ύσανδρον ἀπώλεσεν sj Σπάρ- 
τη καὶ ξὺν ἀκοσμίᾳ φεύγοντα τὸν πολὺν ἐδέξατο “4γησίλαον καὶ 
καπνὸν ἤδη διὰ μαχροῦ τεθέαται παρὰ τὸν Εὐρώταν πολέμιον." 
(E.) Πάντες μὲν οὖν γενναίως καὶ εὐρώστως, ὅσον ἐξῆν, καὶ 
παραβόλους ἀγῶνας ἀγωνιζόμενοι βαρείας καὶ ἀφειδεῖς φονευτρίας 
B τοῖς πολεμίοις ἐπήνεγκαν χεῖρας " μάλιστα δὲ πάντων ὃ μέγας dc- 
μέστικος ὁ Κανταχουζηνός" ὃς πολλὰ μὲν δεξάμενος πολέμια 15 
ξίφη, πολλὰς δὲ δοράτων βολὰς καὶ ὠϑήσεις, αὐτὸς μὲν πλεί- 
στους τῶν πολεμίων χατήνεγχεν" ὃ δὲ μήτ᾽ ἀσπίδα μήτε ξίφος 
ἀποβαλὼν ἀπαϑὴς τὸν ἀγῶνα διήνυσεν, ὥσπερ κεκολλημένος zd 
ἄχλόνητα ἡδρασμένος τῇ ἐπιβάσει τοῦ ἵππου. καὶ δεύτερος μετ᾽ 
αὐτὸν λαμπρῶς ἠγωνίσατο Πρωτοσέβαστος ὃ τοῦ Καίσαρος μῦῷ. 
Ουἱὸς, ἔγγονος δὲ τοῦ Πορφυρογεννήτου. οὗτός τε γὰρ πολλοὶς 
περιπαρεὶς βέλεσι καὶ τὸν ἵππον δρῶν πανταχόϑεν τοῖς πολεμίοις 
καταχοπτόμενον ξίφεσιν, ὡς καὶ τὸν τῆς χεφαλῆς μυελὸν (ὡς ἐ- 
πεῖν) τοῖς ἔξωϑεν βλέπουσι φαίνεσθαι ἤδη, νῶτα τοῖς ἐχϑροῖς 
90. Πρωτοσέβαστος add. A, 681. ve] δὲ W. 


sos multitudo ne perturbet. Scimus enim multos magnos exercitus a parrs 
facillime esse caesos. Eadem et ipsi spe nitamur, ineffabilem Dei clenet- 
tiam intuentes, qua tum alia, tum illüd effectum est, ut "Themistocles Athe- 
niensis cum parvis copiis, in angustiis ad Salaminero, omnes fere Persarum 
vires demerserit; atque ut post hunc rursus Thebanus Epaminondas bi 
maximas Lacedaemoniorum copias ad Haliartum et ad Leuctra viribus mulie 
inferioribus adiutus devicerit: quo tempore Lysandrum etiam Sparta ani 
sit, et cum maximo probro magnum illum Agesilaum fugientem recepit ; à 
tandem, quod multis saeculis iactum non erat, hostilem fumum ad Eure- 
tam vidit." (V.) Hac oratione confirmati omnes strenue ac fortiter, quat 
tum in ipsis erat, pugnam ineunt proiecta audacia et hostibus mamus ur 
cutiunt violentissimas , parcendi videlicet nescias et in caedem effusas: 1 
primis vero magnus Domesticus Cantacuzenus, qui multis ensibus, mu- 
tis telis hostium petitus atque impulsus ipse quidem plurimos bostes 
prostravit; sed neque clypeo, neque gladio amisso incolumis e praelio evt 
sit, velut agglutinatus equi dorso et immobilis insidens, Secundus il5 strc 
nue dimicavit Protosebastus , Caesaris filius, Porphyrogeniti nepos. δὲ 
et hic multis undique telis confixus, equo etiam ex' omui parte hostile: 
ensibus vulnerato, ut et cerebrum eius pateret, hostibus tergam dare 9e 


| 


| 





HISTORIAE BYZANTINAE X. 4. 487 


oix ἠνέσχετο δοῦναι, καὶ ὃ ἵππρς δ᾽ αὖ, ὥσπερ ἀντιφιλοτιμού-- A. C. 
μενος τῷ δεσπότῃ, οὐδ᾽ αὐτὸς πεσεῖν ἠνέσχετο πρότερον, πρὶν pet 
αὐτὸν ἐχβαλεῖν τοῦ πολέμου καὶ οἴκαδε διασῶσαι, xüxti παρὰ 1841 
τὰς τοῦ δεσπότου ϑύρας ἐχμετρῆσαι τὸ ζῇν. (ς΄.) Ἐπεί ye μὴν x iud. 
- δτέως τοὺς πολεμίους ἐϑεάσαντο βιαζομένονς προκαταλαμβάνειν D 
τὸν λόφον, ὥστε καὶ κατὰ νώτου μάχεσθαι κυχλώσαντας αὖ- 
τοὺς, ἀναστρέψαντες ἔφευγον προτροπάδην ἐς τὸ φρούριον. ot 
δ᾽ ἔνδον οἰχοῦντες τήν τε ἧτταν ϑεασάμενοι τούτων καὶ ἅμα δε-- 
διότες ““λέξανδρον ἀπέκλεισάν σφισι τὰς πύλας. βίᾳ οὖν αὐτὰς 
10 ῥήξαντες εἰσεχέοντο" καὶ τοὺς μὲν τῶν ἐνοιχούντων ἐχβαλόντες, 
τοὺς δὲ κατασφάξαντες δίχην πολεμίων ἠσφαλίσαντο τὸ φρού-Ἑ 
ριον. καὶ ἦσαν ἀσχάλλοντες καὶ πλεῖστα ἀγωνιώμενοι διὰ τὸ 
προφανῆ τὸν κίνδυνον ἔχειν ἐν ὀφθαλμοῖς. οὔτε γὰρ τοῖς ὑποζυ-- 
γέοις χιλὸς ἣν ἐντὸς τοῦ φρουρίου, οὔτε φρέαρ, οὔτ᾽ ἄλλη τις V. 943 
δὥὕδατος εὐπορία" οἵ τε τραυματίαι τῶν στρατιωτῶν καὶ τῶν 1n- 
zw ἀπρομήϑευτοι λειπόμενοι, οἱ μὲν ἔϑνησχον, οἱ δ᾽ ἐγγὺς 
τοῦ τεϑνάναι ἐγένοντο" τάς τε πύλας ἀνοίγειν οὐ μάλα ἐνῆν, 
περιστρατοπεδευόντων κατὰ πλήϑη τῶν πολεμίων" τά τε Pu-R 
μαίων ἀπῴκιστο ὅριᾳ" διακυβεύσαντάς τε τὸν κίνδυνον οἴχεσϑαι 
80 λάϑρα πρὸς συμμαχίδα πόλιν ἐγγίζουσαν καὶ παράλιον ἀπέγνω- 
στό σφισι xal τοῦτο. 3j γὰρ πόλις ᾿Αγχίαλος πολεμία ἦν, ἣ va 
ΤΠ εσημβρία καλουμένη τὴν ἧτταν εὐθὺς ἀκηκουῖα Ῥωμαίων μετέ- 
Sero xal τὴν ἐκεῖσε Ῥωμαίων φρουρὰν ἀποσφάξασω ἔῤῥιψεν ix 
τοῦ τείχους, ὁπόση μὴ ἔφϑη qvyovou, ὃ δὴ πεποιήκεσαν καὶ 
1. δ᾽ αὖ Α.., δὲ αὖ W. 10. ἐκβαλόντες Α., ἐκβάλλοντες W. 
12. ἀγωνιώμενοι À., ἀνιώμενοι . 17. ἐγίγνοντο W. 


]uit. Equus item eius, veluti cum sessore de gloria certans, non prius ca- 
dere sustinuit, quam eum e pugna extuliaset et domum incolumem reportas- 
set, lbi demum ante domini fores exspiravit. (VL) Sed cum hostem cer- 
nerent in id totis viribus incumbere, ut prior tumulum occuparet, atque 
adeo hiace circumdatis a tergo étiam instaret, effusa fuga retro se in castel- 
]um receperunt, Qui vero in eo habitabant, cum et hos victos esse cernerent, : 
et simul Alexandrum timerent , portas fBis occluserunt. lis igitur vi effra- 
ctis introruperunt, et habitatoribus partim pulsis, partim hostium loco oc- 
cisis, castellum munierunt, In quo valde tristes et anxii erant, propterea 
quod eorum oculis periculum praesens obveraabatur. Neque enim pabulum 
jumentis intus suppetebat , neque puteus, nec aquae ulla copia: et vulnerati 
milites atque equi neglecti partim interibant, partim interitui proximi erant ; 
et vix licebat portas aperire, multitudine hostium circumdatas; et procul 
Romanorum fines aberant; ac ne spes quidem suberat, tentata fortuna, clam 
ad finiimam urbem sociam eamque maritimam evadendi. Nam Anchia- 
Jus hostilis erat; et Mesembria Romanorum clade audita statim defecerat, 
et praesidiis Romanis caesis omnes eos, qui tuga salutem non quaesierant, e 
moenibus deiecerat. ldem caetera ad Haemom castella fecerant omnia. Nec 





468 NICEPHORI GREGORAE 


A. M. ὑπόσω περὶ τὸν «Αἷμον φρούρια πάντα" ϑαῤῥεῖν τε οὐχ εἶχον δια- » 
τὰ πρεσβεύεσϑαι περὶ ἐλευϑερίας καὶ λύτρων πρὸς ᾿Ἵλέξανδρον. οὐ 
6849 γὰρ ὑπελείποντό τινα συγγνώμης ἀφορμὴν ἐκ τῶν φϑασάντων. 
“ὦ p nr y τε γὰρ ἐκείνου περὶ εἰρήνης πρεσβείαν ϑρασέως τε καὶ ἀκό- 
2. 800 σμως ἀπέπεμψαν τούς τε τῶν Βουλγάρων ἀγροὺς μετὰ τῶν ἀἄστα- ἃ 
χύων πυρὶ παρέδοσαν" καὶ πρός γε τοῖς τὰ φρούρια οἰχοῦσιν οὐ 

Βκαλῶς ἐχρήσαντο λαβόντες. (Ζ.) 4 πανταχόϑεν στενόν τε 
καὶ ἄπορον τῷ βασιλεῖ τὸ πρᾶγμα ἐγίγνετο. τό γε μὴν εἰς ϑεὸν 
ἀῤῥαγεστάτην ἔχειν ἐλπίδα, τοῦτο δ᾽ οὐκ ἀπέγνωστό οἱ οὔτ᾽ ἐν 
ταῖς πρότερον περιστάσεσιν, οὔτε μὴν ἐν τῇ παρούσῃ, καίτοι τὸ 10 
συνειδὸς οὐχ ἀνέλεγκτον ἔχων διά τε τὴν παραλύπησιν, ἣν τῷ 
βασιλεῖ καὶ πάππῳ ἐν τῷ γήρᾳ ἐπήνεγκε, καὶ αὖ δι᾽ ὅσα νεότης 
μετ᾽ ἐξουσίας ὧς τὰ πολλὰ φιλεῖ διαπράττεσθαι " ὅμως ἰχϑύδιά 

C ivo. βραχέα τὰ τοιαῦτα ἐνόμιζεν ἁμαρτήματα ἐς τὸ μέγα πέλαγος 
βυϑιζόμενα τῆς τοῦ ϑεοῦ φιλανθρωπίας. διὸ καὶ ὅμοίως ταῖς 15 
ἄλλαις περιστάσεσι καὶ τὴν ἀπαράμιλλον ταύτην παραδόξως ἀπε- 
κρούσατο, ἀποξῥήτῳ προμηϑείῳ τοῦ πάντα φιλανθρώπως οἶχο-- 
γομοῦντος ϑεοῦ, οἴκοϑεν γὰρ καὶ ᾿“λέξανδρος ἐς τὴν ὑστεραίαν 
εἰς οἶκτον ἰὼν καὶ συμπάϑειαν, πέμψας τῷ βασιλεῖ δεξιὰν, ἀφῆχεν 
ὑπόσπονδον οἴκαδε πορεύεσϑαι ξύν γε τῷ στρατοπέδῳ, maguy-90 

Ἰ)γείλας μετριώτερον εἶναι τοῦ λοιποῦ. ,,εἷς γὰρ,᾽. φησὶν, ,»ἐγιαυ-- 
τὸς τέσσαρας ὥρας φέρει καὶ ula καιροῦ ῥοπὴ πολλὰς πραγμάτων 
μεταβολάς. ἐν δὲ τούτοις καὶ τὸ παρὸν ἐτελεύτα ϑέρος. 

E ἐἜ, Ὁ δέγε Συργιάννης, ὕποπτος ὧν καὶ πρότερον τοῖς ág- 
χουσι διὰ τοὺς ὕρχους, οἷς ἀπήτησε παρὰ τῶν Θεσσαλονιχέων, 25 
de libertate et redimendis captivis lecatos ad Alexandrum mittere audebant, 
cum ita se gessissent, ut nulla veniae spes relinqueretur. Nam et eius le- 
gatos confidenter deriserant ac per ignominiam dimi t, et Bulgarorum 
agros cum segetibus incenderant, et captorum castellorum habitatores male 
tractarant. (VII) Itaque ab omni parte inops consilii aestuabat Imperator, 
"Tamen firma 1n Deum fiducia nec in prioribus periculis nec in praesent dis- 
crimine eum desütuit; quamvis conscientia eius non omnis expers esset 
maculae, tum propter avum Imperaterem extrema aetate contristatum ; tum 
ob ea, quae iuvenilis licentia cum imperio coniuncta plerumque solet desi- 

are. Verum ille huiusmodi peccata tanquam minutos pisciculos magnum 

: ivinae misericordiae pelagus subeuntes iudicabat. Proinde et hoc summum 
discrimen non minus quam caetera mirabiliter evasit, arcana Dei cuncta cle- 
menter gubernantis providentia. Nam Alexander postridie ultro illius mi- 
sertus et humanitatis sensu quodam instinctus pacem illi obtulit et cum ex- 
ercitu domum redire, facta compositione, passus est, hortatus, ut modera- 
tior esset in posterum. — Unius enim anni quatuor esse tempora, et paulo 
momento maximas incidere rerum mutationes. Interea illa quoque aestas 


exacta est. 
5. Byrgiannes autem, prius etiam ob adactos sacramento 'Thessaloni- 








HISTORIAE BYZANTINAE X. ὅ.. 489 


&loztoim elg τῇ μητρὶ τοῦ βασιλέως δεσποίνῃ, ὁπότε τὰς τοῦ βα- Δ. C. 
σωέως ἐπεβόσκετο φρένας ἡ ἀπηγορευμένη νόσος ἐχείνη περὶ τὸ 1538 
Διδυμότειχον, νῦν ἤδη καὶ πρὸς τὰ παρὰ τοῦ Τζαμπλάκωνος 1341 
προτεινόμενα καϑοσιώσεως ἐγκλήματα εἷς Βυζάντιον ünoAoygoó- 7T SDOEON: 
δμένος ἥχει μετάπεμπτος τῷ βασιλεῖ" xol κριϑεὶς ὑπὸ πᾶσε κρι- 
ταῖς δὶς καὶ τρὶς οὐ χαϑαρῶς ἁλῶναι τοῖς ἐλέγχοις ἠδύνατο, ὥστ᾽ 
ἤδη καὶ πρὸς τῶν πλειόνων ἠϑωοῦτο κριτῶν. μετεώρου δ᾽ ἔτι P. 801 
τῆς δίχης οὔσης ἤτησεν ὃ βασιλεὺς ἐγγυητὰς ὑπὲρ τοῦ μὴ φυγεῖν 
αὐτὸν λαϑόντα, πρὶν ἂν τελεία γένηται ἢ περὶ αὐτοῦ τοῖς ὅλοις 
10 χριταῖς ἀπόφανσις. ὃ δὴ πολὺν ἐνέσπειρε τὸν φόβον χαὶ τὴν τῆς 
εἱρκτῆς ὑποψίαν ἐς τὴν τούτου ψυχήν" καὶ ἐς ἀνάμνησιν ἤρχετο 
αὖϑις τῶν προτέρων ἐκείνων καὶ ἀπαραμυϑήτων δεσμῶν, ὧν. 
τὰ ἴχνη περὶ τὴν καρδίαν ἔτι κείμενα ἦσαν ἐναργῶς. ἐπεὶ δὲ καὶ 
ὀχνηροτέρους ἔβλεπε τοὺς ἐγγυησομένους, συχνοτέροις καὶ δριμυ-Β 
15τέροις ἐπολιορχεῖτο μᾶλλον τοῖς φόβοις. διὸ καὶ ἀναγκασϑεὶς 
ᾧχετο λάϑρα φυγὼν καὶ πλεῖστα ζητούμενος εὐθὺς οὐχ εὑρέϑη. 
(B.) Mirá δ᾽ ἐνιαυτὸν ἔστειλεν ἐξ Εὐβοίας γράμματα τῷ βασι- 
λεῖ, δεόμενος δοϑῆναί οἱ συμπάϑειαν καὶ χῶρόν τινα πρὸς οἵ- 
κησιν ἅμα γυναικί τε καὶ τέκνοις περέ που τὰς ἐσχατιὰς τῶν 
40 κατὰ ἸΠ]ακεδονίαν ἹΡωμαϊκῶν ὁρίων. βασκαίνειν γὰρ ἔφασχεν av- C 
τῷ τοὺς περὶ τὸν βασιλέα" καὶ διὰ τοῦτο πόῤῥω nov τῶν τοιού-- 
των διατρίβειν ἐϑέλειν, δέει τοῦ δόλῳ διαφϑαρῆναι. καὶ ὄρχους 
ἐπὶ τούτοις ἦν ἐπιφέρων τοῦ μὴ κακὸς φανῆναι πώποτε τῷ βα- 
6. ἠδύνατο À., ἐδύν. W. 20. Pro ἔφαμεν Boiv. corr. ἔφασκεν. 


αὖ 5] * $4 
τῷ] αὐτὸν À. 


censes primoribus suspectus , et quia a matre Imperatoris adoptatus fuerat, 
cum Imperator illo, quem diximus, desperato capitis morbo Didymotichi 
laboraret, demum & Zamplacone laesae maiestatis reus actus sui defendendi 
cáusa Byzantium ad Imperatorem arcessitus venit, et semel atque iterum 
et tertio causa apud omnes iudices dicta plane reus peragi non potuit, adeo 
ut iam a plerisque iudicibus absolveretur. Lite autem adhuc pendente va- 
des Imperator ab eo petiit, ne clam profugeret, priusquam omnes iudices 
sententiam de eo ultimam tulissent. Quae res eius animum valde turbavit 
et in carceris metum conjecit, gravissima illa et intolerabilia, quae prius 
perpessus erat, vincula recordantem, quorum vestigia recentia adhuc et ex- 
pressa in animo circumferebat. Cum autem vades minus promptos sibi af- 
fore videret, plures ac vehementiores eum terrores concutere coeperunt. 
Quas ob res fugam coactus arripere, cum statim sollicite quaereretur, nus- 
quam est inventus. (11.} Post annum autem supplices ex Euboea litteras 
&d Imperatorem misit, quibus veniam petebat et locum aliquem in Macedo- 
᾿ mia circa extremos Imperii Romani fines, in quo cum uxore et liberis con- 
sideret. Nam aulicos sibi invidere dicebat, adeoque velle se procul ab il- 
lis domicilium habere, ne ab iisdem per insidias occideretur. Addebat et 
iusiurandum, quo se Imperatori perpetuo fidelem fore testabatur. (II) Sed 


490 NICEPHORI GREGORAE 


A.M. gu.  (T.) Ἐπεὶ δ᾽ ai παρακλήσεις παρὰ ϑύραν ἦχον καὶ ἤνυ- 
σαν οὐδὲν, ἄρας ἐξ Εὐβοίας ἀφίκετο πρὸς τὸν Κράλην Σερβίας" 
6849 ὑφ᾽ οὗ καὶ προσδεχϑεὶς ἀσμενέστατα πάντ᾽ jv αὐτὸς, πάρεδρος 
luxe, ὑμόπνους, φίλος ὁμογνώμων, σύμβουλος δεχτὸς, τῶν ἔνδον ὃ 
Ὀπιστότατος, τῶν ἐκτὸς ὃ πρακτικώτατος, ἄλλος Θεμιστοχλῆς 5 

“Ἀρταξέρξῃ τῷ Πέρσῃ. εἰδότι γὰρ τὴν περὶ αὐτοῦ φήμην ἐκ πολ- 
λοῦ νῦν ἕρμαιον ἡγεῖσθαι ἐπήεε λαμπρὸν τὴν ἐπιδημίαν αὑτοῦ" 
καὶ ὑπισχνουμένῳ ποιήσειν ὑπήχοον Τριβαλλοῖς τὴν ἐν Maxtóo- 
vía χώραν Ῥωμαίων, εἰ καὶ αὐτὸς αὐτῷ συνάροιτο ἄρξαι Ῥω- 

μαίων͵, ἐπίστευέ τε καὶ συναίρεσϑαι ἠπείγετο λίαν ἀσμένως. {0 
&. C. 1338 ς΄. Τούτων οὕτως ἐχόντων πέρας τοῦ βίου ἐδέξατο καὶ ἥ 
Ergo τοῦ βασιλέως ἡ δέσποινα καὶ τέϑαπται ἐν Θεσσαλονίκῃ " 
ὅτε δὴ καὶ παραμυϑητιχόν τι προσφώνημα ἔγωγε πρὸς τὸν βασι-- 
λέα διεξῆλθον οὕτωσί πὼς ξυγχείμενον. (B.) ,,1Σὲ δὲ, ὦ u£z- 

στε χαὶ ϑειότατε βασιλεῦ, πολλάκις ἡμεῖς ϑαυμάσαντες ἐν τοῖς 15 
ὅπλοις, καὶ πρό γε τούτων ἔν τε φιλανϑρωπίᾳ καὶ ἱλαρότητι, 
P. 302 καιρὸν ἔχομεν ἤδη λοιπὸν, ἵνα σε xày τῇ καρτερίᾳ ϑαυμάσωμεν 
τῆς μεγίστης ταυτησὶ συμφορᾶς, ἣν 0 τὼ πάντα σαλείων αἰὼν 
καϑάπερ τι γυμνάσιον ἄλλο προῦβαλε νῦν καὶ ϑέατρον ἀγώνων 

τῇ γενναίᾳ καὶ ἀνδρικῇ σου ψυχῇ. ἔνϑα δὴ καὶ μάλα μᾶλλόν σε 90 
δεῖ τὸ κράτος λαμπρῶς ἀναδήσασθαι, ἢ πρότερον ἐν τοῖς ὅπλοις. 
ἐχεῖ μὲν γὰρ καὶ ὃ τῆς τύχης κύβος τῇ χειρὶ πολλάκις μείζονα 
Βπροσῆψε τὴν δόξαν ἢ τῇ ψυχῇ καὶ τὸ τῆς γνώμης ἀξίωμά τε 


10. λίαν add. Α. 


cum elus p ad limen principis delatae essent nihilque apud eum va- 
luissent, Euboea digressus ad Serviae Cralem proficiscitur, ab eoque cu-. 
pidissime susceptus summa et gratia et auctoritate floruit, assessor una- 
nimis, amicus consentiens, consiliarius acceptus, domi fidissimus, foris oc- 
cupatissimus, alter "Themistocles Artaxerxi Persae. Nam cum fama eum 
jam pridem cognovisset, adventum eius in luculento lucro deputabat; et quia. 
pollicebatur, si illius opibus ad Romanum Imperium occupandum adiuvare- 
tur, se Romanam ditionem, quae in Macedonia esset, 'lriballis subiectu- 
rum, habebat ei fidem, et eum libentissimo animo studebat adiuvare. 


6. Interea Imperatrix eademque Imperatoris mater decessit, &c 'Thes- 
ealonicae sepulta est. Atque ego tunc Imperatorem oratione consolatoria 
in haec ferme verba alloquutus sum: (II.) ,, Nos vero te, maxime et divi- 
nissime Imperator, cum saepe arma tractantem suspeximus, tum in primis 
humanum et facilem mirati sumus. Jam res ipsa postulat, ut miremur con- 
etantiam tuam in hac maxime calamitate, quam tempus omnia quatiens, tan- 
quam gymnasium ac illustre laborum curriculum, generoso ac forti animo 
tuo offert. In quo quidem casu fortitudo tua eminere magis debet, quam 
antea in armis eluxit. Quippe in iis fortunae levitas manum saepe maiore 
gloria cumulavit, quam animum , et consilii dignitatem atque excellentiam, 


HISTORIAE BYZANTINAE X. 6, 491 


xal μέγεϑος ἔλαϑε παρὰ τὸ εἰχὸς κιβδηλεύσας xol δεύτερον τῆς Α. C. 
χειρὸς ἀποφήνας. ἐνταῦϑα δὲ χαϑαρῶς γνώμη καὶ σύνεσις ὅπλί- 1538 
ζεται πρὸς μεγάλους χειμῶνας καὶ κλύδωνας, οὖς 7 τοιαύτη 1541 
μάλα σφοδρῶς ἀνεστόμωσε συμφορά, ἴσασι γὰρ ἅπαντες, gg aepo ad 
δ ὅσῳ τιμιώτερον xal βέλτιον ψυχὴ σώματος, τοσούτῳ καὶ μείζους V. 245 

οἱ ταύτης ἀγῶνες καὶ κλύδωνες, πρὸς ἅπερ ἂν ὃ συμπίπτων ἐπά-. 

yot χρόνος ἀντίπαλα στρατόπεδα ϑλέίψεων. ἐπειδήπερ ἐκεῖ μὲν C 

καὶ πολλὴ πολλαχόϑεν ἡ συμμαχία ἐπιτηδεύεται. ἀσπὶς γὰρ καὶ 

δόρυ καὶ κράνος τὴν τῶν ἀγωνοθετούντων πολλάχις ἁρπάσαντα — ' 
10 κρίσιν καὶ συγχυχήσαντα τοὺς ἐλέγχους ἐν ἀδήλοις ἔσϑ᾽ ὅτε βυ- 

ϑοῖς τῆς παλάμης τἀγχλήματα συνεκάλυψαν. ἐνταῦϑα δ᾽ ἢ τῆς 

ψυχῆς ἀνδρία καϑαρῶς ἀποδυομένη πρὸς τοὺς ἀγῶνας ἔχει κα- 

ϑάπερ ἐπὶ στέῤῥᾶς χρηπῖδος, τῆς γνώμης τε καὶ συνέσεως, 

γυμνοὺς καὶ ἀόπλους τοὺς πόδας ἐρείσασα μάλα γενναίως áv9(- Ὁ 
Ἴδστασϑαι καὶ ἀντέχειν πρὸς ἅπαν λύπης κῦμα καὶ ῥόϑιον, καϑά-. 

περ προβλὴς ἀτίγακτος ἑστῶσα πρὸς ὑβρίζουσαν ϑάλασσαν. σφο- 

δρὸς μὲν οὖν ἦν ὃ χειμὼν ἐχείνης τῆς τραγῳδίας, ἣν ὃ τοῦ βασιλέως 

καὶ πατρὸς ἐπήνεγκέ σοι ϑάνατος" σφοδρὸς δ᾽ αὖ καὶ ὃ τοῦ βα- 

σιλέως καὶ πάππου, εἶ μὴ καὶ μείζονα φαίη τις ἂν, ὅτι ζῶν καὶ 
50 κινούμενον αὐτὸς ἐλέλειπτο φάρμακον, ἡδονὴν ὁμαλῶς οὑτωσέ 

πῶς ἀντιτεχνώμενον τῆς σφόδρα ζεούσης ἐκείνης καὶ φλεγμαινού-Ἐ 

σῆς πληγῆς. ἀλλ᾽ ἡ νῦν ἐπελϑοῦσά σοι τῆς μητρὸς καὶ δεσποίνης 

συμφορὰ πολλῷ στρατηγουμένη τῷ ὑπερβάλλοντι nücav ὑπερ-- 

πέπαικε λύπης ὑπερβολὴν διά τε τὸ τῆς φύσεως συγγενέστερον καὶ 


20. αὐτὸς] αὕτη W. in mg. 


contra quam aequum erat, adulteravit, ac ut manu inferior videretur effecit. 
Jn hac autem calmitate consilium plane et prudentia sese armat contra tem- 
pestates ac procellas, quas casus iste magnas ac violentas in animo tuo ex- 
citavit. Norunt videlicet omnes, quanto animus praestat corpori, tanto 
etiam maiores esse eius labores et aestuationes in iis cladibus, quas tempo» 
ris vicissitudo veluti hostiles turmas inducit. In bello multa undecunque au- 
xilia praesto sunt. Clypeus, galea et hasta sic eorum, qui pugnae arbi- 
tri sedent, iudicium saepe praeoccupant et veri indicia confundunt, ut 
ipsius manus errata profundis quasi tenebris mersa involvant. In calamitate 
vero animi fortitudo sola in certamen descendit, nudosque et inermes pe- 
des, consilio et prudentia veluti firmo fundamento nixos obfirmans, for- 
tissime resistere atque obniti potest cuivis doloris fluctui ac violento aestui, 
velut inconcussum promontorium insanienti pelago obiectum. Α΄ vehemens 
quidem illius tragoediae tempestas fuit, quam tibi patris Imperatoris obi- 
tus suscitavit; vehemens item ea, quam avi Imperatoris interitus. Sed ta- 
men matre superstite solatii multum superfuit , quo luctus ille Jevaretur et 
efficaci hilaritatis remedio veluti condiretur. At hic qui te nunc Dominae 
matri casus oppressit longe gravissimus omnem doloris acerbitatem supe- 





402 ᾿ς NICEPHON GREGORAE 


A. M. πολλῷ μᾶλλον διὰ τὸ μόνην ταύτην ToU γένους καταλελεῖφϑαε 
6836 ςλευταίαν ἄγκυραν xol ϑυμηδίας ἀκρόπολιν. ἅπτεται γὰρ καὶ 
6849 αὐτῶν, ὡς εἰπεῖν, μυελῶν τῆς ψυχῆς καὶ σὴς ὀστέων καϑίστα- 
eral σοι τῷ πάντα γενναίῳ. xal πῶς γὰρ οὔ; μήτηρ τε οὖσα καὶ 
Ἐμήτηρ βασιλικωτάτη τὲ καὶ γλυχυτάτη καὶ στεῤῥοῖς καὶ ἀῤῥή- 5 
κτοις τῆς φύσεώς σοι συνδεδεμένη τοῖς σπλάγχνοις" xal, τό γε 
μεῖζον, πλείστους ὑπὲρ σοῦ τοὺς πόνους ἀνατλᾶσα. οὗ σὲ δὲ 
μόνον ἐς τόδε λύπης ἐχείνη ϑανοῦσα ξυνώϑησεν, ἀλλὰ καὶ πάν- 
τας τοὺς ὑπηκόους ἡμᾶς καὶ διπλῆ γε μᾶλλον. ζημία μὲν γὰρ 
P. 808 καὶ ἡμῖν ἐγεγόνει μεγίστη, καὶ τοσοῦτο μεγίστη, ὅσον καὶ περι- 10 
οὖσα λιμήν τις ὑπῆρχε τοῖς ὅλοις ἐκείνη σωτήριος καὶ πανήγυρις 
εὐθυμίας" τὸ δὲ μεῖζον, ὅτι καὶ σοῦ τὸν βασιλικώτατον καὶ τῶν 
κοιγῶν πραγμάτων ἡγεμόνα τε καὶ ἐπόπτην νοῦν τῶν δεουσῶν 
ἀπασχολεῖ φροντίδων " εἰ δὲ μὴ καϑάπαξ καὶ ὡς ἐπίπαν ἀπηρ- 
τισμένως, ἀλλ᾽ οὖν ἐν τοσούτῳ περιστάσεων χλύδωνι καὶ τὸ 15 
σμικρὸν ἐμπόδιον μέγιστον τῇ τῶν πραγμάτων ὁλχάδι γίγνεταε 
Ββλάβος, καὶ παραπλήσιον, ὥσπερ ἂν εἴ τις κυβερνήτης χειμῶ-- 
voc ἐν μέσῳ πελάγει τυχὼν, κάτωϑεν μὲν τῶν κυμάτων κατὰ τῆς 
ψηὸς ἐπανισταμένων, ἄνωϑεν δὲ τῶν πνευμάτων τῆς ὀϑόνης κα- 
τορχουμένων, μεταξὺ καὶ αὐτὸς τῆς πηδαλιουχίας ἐκλαϑόμενος 90 
ἐπινυστάξειεν, ὡς μηδὲν εἶναι λοιπὸν τὸ κωλύον, αὕτανδρον τὴν 
᾿ ψαῦν αὐτίχα μάλα βυϑοδρομήσασαν ἐς πυϑμένας ϑαλάσσης κα-- 
ταδῦναι. ὅϑεν εἰ μή τι ἄλλο, ἀλλ᾽ οὖν διά γε τὰς ὑπηκόους τῶν 
πόλεων, ἃ τῆς λύπης ἔργα πεφύχασιν ἄλλοις παραχωρήσας σαυ- 
, 14. ἀπηρτισμένος W. 19. ἄνωθεν ---κατορχουμένων add, A, 


rat, quum ob maiorem sanguinis affinitatem, tum quod ea sola extrema fa- 
miliae ancora et summa oblectatio reliqua fuit, Nam ad ipsas usque medul- 
las penetrat hic dolor, et ipsa ossa tua, fortissime Imperator, tanquam 
aliquis vermis arrodit. Quidni vero? cum ea mater fuerit, mater inquam 
augustissima, eademque auavissima, et firmis ac indissolubilibus naturae 
vinculis tibi astricta: et quod maius est, plurimis tua causa laboribus ex- 
ercitata. Neque vero te solum sua morte in tantam tristitiam coniecit, sed 
etiam nos omnes, qui vobis paremus. lmo luctus iste noster duplex est. 
Nam et nos gravem iacturam fecimus, eoque maiorem, quod et illa, dum 
viveret , salutaris portus omnium fuit et commune solatium; et nunc tuam 
augustissimam et, publicarum rerum inspectricem et curatricem mentem ἃ ' 
mecessariis curis avocat. Quod si eam non prorsus atque omnino abetrahit, 
tamen in tanto curarum aestu etiam parvum impedimentum maxima affert 
detrimenta Reipublicae navigio, non secus ac si gubernator in medio pe- 
lago tempestate conflictans, inferne fluctibus insurgentibus, superne vero 
ventis vela turbantibus , interim et ipse sui muneris oblitus dormitet, ut ni- 
bil jam sit reliquum quod prohibeat, quo minus navis in fundum maris suis 
cum vectoribus subito demergatur. Quamobrem, ut nihil aliud te moveat, 
saltem propter subiectas tibi urbes, moerore alis mandato, solitam tibi et 





HISTORIAE BYZANTINAE X. 6. 498 


τῷ τὸ σύνηϑες καὶ βασίλειον μεγαλοπρεπὲς διατήρησον. μίμησαι Α. C. 
τῆς ἀπελϑούσης ἐχείγης γενναίας ψυχῆς τὴν στεῤῥότητα, ἢ διὰ “δὲ 
τοὺς πρὸς τὸν ϑεὸν ἀχμάζοντας ἔρωτας, otc ἀποῤῥήτως ἔβοσκεν 1941 
ἐν γαρδίᾳ πάλαι πολὺν ἤδη τὸν χρόνον, dg* οὗ τῆς τῶν gvaáy- P ner 
5 vt» διέσωσε δόξης αὐτὴν, ἐπιλαϑομένη μὲν σώματος, ἐπιλαϑο-- 
μένη δὲ δόξης καὶ κόσμου βασιλικοῦ καὶ τὸ πάντων ὑπέρτερον Ὁ 
ἐπιλαϑομένη σοῦ τοῦ φιλτάτου, ᾧ κόσμος ἐκείνῃ πᾶς οὐχ ὑπῆρ- 
xev ἀντάξιος, ἔδραμε μὲν πρὸς ϑεόν" ἔδραμε δὲ πρὸς τὸν βασιλέα V. 946 
καὶ σύζυγον, οὔχ ὅτι σύζυγος, ἀλλ᾽ ὅτι δι᾽ ἐχεῖνον ἐς τὰ τῆς 
10 ὀρθοδοξίας ἀκίβδηλα μετακεχωρήκει νάματα" καὶ εἶ χρὴ μὴ λυ- 
μήνασϑαι τὴν ἀλήϑειαν, ἔδραμε πρὸς τὸν πατέρα καὶ βασιλέα, 
τὸν τῆς ὀρϑοδοξίας αὐτῇ καταστάντα διδάσχαλον' ὃς πρῶτος 
ἐχείνην ἐχεῖϑεν ὡς ῥόδον λαμπρὸν ἐκ πικρῶν ἀκανθῶν ἐξελέξατο 
καὶ ὡς χρυσὸν καϑαρὸν ἐχ μετάλλων κιβδήλων ἀνώρυξε, πᾶν εἴ 
1δτι λιϑαργύρινόν τε καὶ χολοβάφινον ἦν ἐκεῖ καταλελοιπυῖαν. εἶ 
δὲ τὴν ἐχείνης οὐκ ἔχεις μιμήσασθαι καρτερίαν, ἀλλ᾽ οὖν τῶν 
πάλαι βασιλέων τοὺς πλείστους μετὰ πολλοῦ τοῦ βελτίονος νικῶν 
φιλανϑρωπίᾳ καὶ ἱλαρότητι πρὸς τοὺς πταίοντας νίκησον xol ' 
τῇ πρὸς τὰς λύπας βασιλικῇ καρτερίᾳ δυοῖν ἕνεχα " ἵνα τὲ τῷ 
90 καλλίστῳ καὶ ποικίλῳ σου πέπλῳ τῶν μακρῶν ἀγαθῶν καὶ τοῦτο!" 
καλῶς ἐπιπρέπῃ, καϑάπερ ἐν ἄνθεσιν ἄνϑος ὡραῖον κἀν λίϑοις 
πολυτελέσι λίϑος ὑπέρτιμος, καὶ ἵνα τελέως τοῖς ἅπασε βρί- 
Suy καλοῖς ἐν τῇ σειρᾷ τῶν πρὸ σοῦ βεβασιλευκότων αὐτὸς ἐπι- 


9. τὸν om. ἃ. — 5. διέξωσε δόξης ἑαυτὴν ὟΝ. in mg. 9. καὶ 
add. A. — 15. γολοβάφιον Α. 461. ἐπιτρέπῃ ὟΝ. 


Imperatoriam magnificentiam retineto.. Imitare defunctae illius generosi ani- 
mi constantiam, quae propter ardentem Dei amorem quo longo iam tempo- 
re, ex quo perniciosam parentum opinionem evaserst, intimo corde tacite 
alebat) corporis oblita , oblita gloriae et Imperatorii splendoris; tui denique, 
quod longe maius est, tui inquam carissimi, quem vel toti terrarum orbi prae- 
tulisset, oblita, ad Deum accurrit, ad Imperatorem et maritum accurit : non quia 
maritus fuit, sed quia per illum ad sinceros sanioris dogmatis fontes perducta 
füerat. Quod si nulla veritati fraus facienda est, ad patrem Imperatorem ac- 
currit, qui ei verae doctor religionis fuit, qui primus illam inde ut nitentem 
rosam ex asperis sentibus elegit, et ut aurum purum ex adulterinis metallis 
effodit, ubi haec quicquid lithargyri, quicquid cholobaphini erat reliquit. 
Quod si illius constantiam imitari non potes: at veterum Imperatorum ple- 
rosque imitare, quos cum longo intervallo humanitate et clementia erga de- 
linquentes vincas, etium Imperatoria constantia vincito duabus de causis, 
ut ex pulcherrimo et maxime vario insignium bonorum tuorum peplo etiam 
haec virtus emineat, velut inter eximios flores flos insignis, et inter pretio- 
sas gemmas gemia pretiosissima : ut perfecte bonis omnibus cumulatus in 
eorum qui ante te regnarunt serie tantum excellas, quantum inter colores 


, 





494  NICEPHORI. GREGORAE 


"A.M. .spé£mgce, ὧς iv τοῖς χρώμασι πορφύρα κἂν τοῖς ἀστράσιν ἥλιος. 
ai φέρε τοίνυν ἀπόδος τὴν τῆς γλώττης ἡμέραν ταῖς τῶν ὑπηχόων 
6849 ἀκοαῖς, τὴν τῶν δῳφϑαλμῶν εὐδίαν τῇ τῶν ἡμετέρων ὄψεων ὁμί-- 
gr eia διασκέδασον ἡμῶν τῆς ψυχῆς τὸν χειμῶνα ταῖς ἀχτῖσι τῆς 
P. 304 σῆς ἱλαρότητος. νρῆσαι τῇ ἑορτῇ τοῦ συνήϑους καὶ γαληνοῦ 5 
μειδιάματος. γενοῦ πᾶσων ἀρχέτυπον, ὥσπερ ἐν τοῖς ἄλλοις χα-- 
λοῖς, οὕτω κἀν τῇ τῶν δεινῶν καρτερίᾳ. ἡμεῖς δὲ καὶ τῶν Ἔλ-- 
᾿ λήνων ἔστιν οὗς ἀκούοντες ἐν ταύτῃ μάλιστα φιλοτιμησαμένους 
αἰσχυνοίμεϑ᾽ ἂν, εἰ τοῖς μὲν ἄλλοις ἅπασιν ἀριστεύμασι πλεῖ- 
στον ἐκείνων διενεγκόντα πλουτήσαντες βασιλέα ἐν τούτῳ μόνῳ 10 
τὰ δεύτερα φέροντα βλέποιμεν. ταῦτ᾽ ἄρα xal τὸ τοῦ 24yi Ag 
ἐχείνου περὶ τὰς λύπας ἡττώμενον ἦϑος ἀποτριψάμενος καὶ πρός 
Βγε δὴ τοῦ Πακεδόνος “4λεξάνδρου μίμησαι τούτων τὸ σταϑερόν. 
μίμησαι τοὺς Περσικοὺς βασιλέας τε καὶ σατράπας, ὁπόσοι πρὸς 
τὰς. ἀντιπάλους τύχας οὐδὲν ἀγεννὲς ἐπεπράχεσαν. μέμησαι τοὺς 15 
πάλαι Ῥωμαίων ὑπάτους καὶ Καίσαρας, οὗ καὶ αὐτοὶ τῶν τοῦ 
χρόνου δεινῶν ἀπολελαυχύτες ἐπὶ τοῦ συνήϑους φρονήματος ἐχαρ-- 
τέρησαν. καὶ τί δεῖ παραδειγμάτων ἀλλοτρίων; μίμησαι σαυ- 
Οτὸν, ὅποῖος πολλάκις ἐφάνης ἐν τοῖς ἄλλοτε ἄλλοις ἐπεισπεσοῦσέ 
σοι λυπηροῖς" πῶς πολλοῦ πολλαχόϑεν πολλάκις ἀναζέσαντος 30 
κλύδωνος ἀκλόνητον καὶ ἀήττητον διετήρησας τὴν ψυχὴν, ὥσπερ 
οὗ βαϑεῖαν ἄγοντες ἡσυχίαν; πῶς πολλάκις τῶν ὑπηκόων ἅμαρ- 
τημάτων,. δίκην ἀπαρχτίου, τὴν τοῦ ϑυμοῦ ῥύμην εἷς ὄγκον 
κυμάτων ἐγείρειν ἐθελόντων οὐχ ἡττήϑης πώποτε" ἀλλὰ γενναιό- 
Dj: χρώμενος καὶ συνέσει ψυχῆς ἀντὶ τοῦ κολάζειν τοὺς ἅμαρ- 25 
16. xal ante Καίσ. om. A. — 20. σοε om. A. 


purpura etsol inter sidera. Age vero restitue tuorum auribus sermonis tul 
diem, oculorum guis cid vultuum nostrorum caligini. Discute animorum no- 
Btrorum tempestatem hilaritatis tuae radiis. Utere festivitate soliti et tran- 
quili risus. Omnibus exemplar esto, ut aliorum bonorum omnium, ita 
etiam tolerantiae malorum. Nos vero, cum Graecos nonnullos ea valde 
gloriatos audiamus, erubescemus, aliis omnibus virtutibus longe praestan- 
tiorem lmperatorem nacti, una hac re illum superari. Quapropter Achil- 
lis et Alexandri illius Macedonis mollitie in dolore ferendo repudiata con- 
stantiam eorum imitare. Persicos reges et satrapas imitare, qui adversae 
fortunae non cesserunt, sed fortiter restiterunt. Imitare veteres Romano- 
rum Consules et Caesares, qui et ipsi temporum iniquas vices experti ve- 
terem animi constantiam tenuerunt. Et quid alienis exemplis est opus? 'Te 
ipsum imitare, ac talem te praebeto, qualis antehac in variis casibus exti- 
tisti. Quoties in maximis tempestatibus inconcussum et invictum animum 
conservasti , non aliter quam qui summa tranquillitate vivunt? Quoties sub- 
üitorum tuorum peccatis, impetum animi tui in magnam fluctuum molem 
tanquam quibusdam ventisattollere certantibus, nequaquam affectui cea- 
Bisti; sed iracundiam tuam, quam illos fortiter ac prudenter castigare ma- 


HISTORIAE BYZANTINAE X. 7. 495 


τάνοντας ἐχόλασας μὲν τὸν ϑυμὸν, τοῖς δ᾽ ἁμαρτήσασι τὸ σύνη-ὀ ΔΑ. C. 
Sec παρέσχες φιλανϑρώπευμα; ταῦτα ἐπὶ χαιροῦ νῦν ἀνα- eu 
μιμνησκόμενος μίμησαε σὺ σαυτὸν, ἵνα καὶ ἡμεῖς, ὡς ἐπίπαν 1841 
εἰπεῖν, ὅλην τῇ γλώττῃ παρασχόντες ἐλευϑερίαν εὐπετῶς παρὰ yes 
δ τὰς σὰς τῶν ἐγκωμίων ϑαλάσσας πελαγίζειν ἀφῶμεν αὐτὴν κἀκ ἷ 

πάντων ἀνϑολογοῦντες τῶν σῶν ἐγκωμίων τὰ κράτιστα στέφανόν 
σοι δημιουργῶμεν ἀκήρατον, καὶ οἷον οἱ τῆς σοφίας κρατῆρες 
ἀναχωνεύοντες εἷς μαχροὺς ἡλίους ἀϑανατίζουσιν. ἐγὼ δ᾽ ὑπὸξβ 
μιάλα σφοδροῦ τε καὶ φλέγοντος πόϑου νιχώμενος τολμηρότερον 

10 ἐχρησάμην τῷ λόγῳ. σὺ δέ μοι σύγγνωῚθε, ϑειότατε αὐτοκράταρ, 
τῇ συνήϑει κἀνταῦϑα φιλανθρωπίᾳ σου χρώμενος. 

ζ΄. Ἦρος δ᾽ ἐπιστάντος ὃ μὲν Κράλης συνήθροιζε τὰς δυ-- P. 805 

νάμεις, ὃ δὲ Συργιάννης λαϑραῖα διεπέμπετο γράμματα πανταχῇ V: 241 
τῆς Ῥωμαίων ἡγεμονίας, ἀρξάμενος ἐκ τῆς ὁμόρου χώρας τῶν 

15 Τριβαλλῶν καὶ διαλαβὼν πᾶσαν παράλιον καὶ μεσόγειον πόλιν 
καὶ χώραν ἄχρι Βυζαντίου" ἐν οἷς γῆς τε ὑπισχνεῖτο κληροδοσίας 
xal χρημάτων χάριτας καὶ ἀξιωμάτων ἐπιδόσεις καὶ ὅσα ἐπὶ τού. 
τοις ὅμοια. ταῦτ᾽ ἄρα καὶ μικροῦ πάντες ἐχεχήνεσαν πρὸς αὖ-Β 
τὸν καὶ ταῖς γνώμαις ὁλοσχερῶς αὐτῷ προσετίϑεντο καὶ χρήμασε 

90 xai γράμμασι τὴν ἐχείνου κατήπειγον ἔφοδον. (Β.) Ὅ γε μὴν 
βασιλεὺς πάλαι εἰδὼς τὴν τοῦ ἀνδρὸς περίνοιαν καὶ τὴν περὶ τὰ 
«οιαῦτα ὀξυκάτην ἀγχίνοιαν σφόδρα ἐδεδίεε περί τε ἑαυτῷ καὶ 
τοῖς ὅλοις καὶ δραστικωτέραν τὴν αὐτοῦ ἐνόμιζεν ἔφοδον, ἢ Σκυ- 
ϑῶν καὶ πάντων φάναι ἐϑνῶν. πρὸς μὲν γὰρ τὰς τῶν ἀλλοφύ-Ο 

49, σφόδρα οπι. Α. 


luisti, et solita clementia iis poenam meritis ignovisti? Haec nunc per oc- 
casionem recordatus ipse te imitare, ut et nos (ne longum faciam), omni di- 
cendi libertate linguae permissa, laudum tuarum pelagus facile tranamitta- 
znus; et ex omnibus bonis tuis, praestantissimis quibusque delectis, coronam 
tibi concinnemus immortalem, qualem sapientiae crateres in omne aevum con- 
flant. Equidem vehementi et ardenti desiderio victus liberius verba feci. 
'Tu vero mihi veniam dato, divinissime Imperator, solita etiam hic humani- 
tate tua usus." 

7. Veris initio Crales suas copias coegit. Syrgiannes vero clandesti- 
nas litteras per omne Romanum lmperium dimisit, a provincia finitima 
'Triballis auspicatus et per omnem oram maritimam et mediterraneas urbes 
ac provincias Byzantium usque progressus; quibus litteris et agrorum as- 
signationes et pecuniae largitiones et. honorum incrementa id genus alia 
pollicebatur. Quibus de causis fere omnes illi inhiarunt, et animis prorsus 
ad illum inclinarunt , impressionem eius et litteris et pecuniis accelerantes. 
(11.) At Imperator , qui iam olim prudentiam illius et in huiusmodi rerum 
articulis acerrimum solertissimumque ingenium noverat, sibi et summae re- 
rum vehementer timuit, efficaciorem fore eius impressionem quam Scytha- 
rum etomnium fere gentium ratus, Nam externis hostibus suas urbes op- 


N 
e 


496 NICEPHOM GREGORAE 


A. M. λων ἐχϑρῶν φάλαγγας ἀντιτάττειν εἶχεν ἂν τὰς ὁμοφύλους πόλεις, 
pid φυσικὴν ἐχούσας χαϑάπαξ πρὸς ἐκείνους ἀπέχϑειαν ἐκ τῆς διαφο-- 
6849 ρᾶς τοῦ σεβάσματος" 7 δὲ τοῦ ὁμοφύλου καὶ συνήϑους μάχη 
or ταύτην ἐκ βάϑρων ἀνέτρεπε τὴν ἐλπίδα καὶ συνέτριβε μάλα 
σφοδρῶς πᾶσαν τούτου διάνοιαν καὶ μόνον οὐχ ἐπὶ τῶν βασιλείων 5 

πυλῶν τὸ πολέμιον ἔβλεπε πῦρ σφοδρῶς ἐπιὸν πανταχόϑεν ἔκ τεγῆς 
Dxai ϑαλάττης. ὅϑεν καὶ ἀπεγίγωσκε μὲν, ἐπεμέλετο δ᾽ οὖν ὅμως, 
ὅσον ἦν ἐφικτὸν, ὅλας ἀναρτήσας ἐς ϑεὸν τὰς ἐλπίδας. ὃ δὴ σύνη- 
Oc ἦν αὐτῷ ποιεῖν ἀεὶ καὶ, ὡς εἰπεῖν, σύνοικον καὶ συνέστιον καὶ 

μάλιστα ἐν ταῖς μείζοσι συμφοραῖς. (Γ.) Τὰ μὲν οὖν πρῶτα n$o- 10 
γοις μεγίστοις ὠχύρωσε τὰς βασιλείους αὐλὰς καὶ πύλας καὶ σίτου 
P. 806 πλῇϑος ἐντέϑεικε διαρκέσον ἐς πλεῖστον τοῖς τε φρουροῖς καὶ αὖ-- 
τῷ, εἰ δεήσειεν. ἀφίξεσθαι γὰρ ἄχρι καὶ ἐς τὰ βασίλεια προσεδόχα 
τὸν πολέμιον καπνόν. ἔπειτα μέλλων ἀπαίρειν ἐς Ἰακεδονίαν, 

va τῇ παρουσίᾳ φοβήσῃ τοὺς λάϑρᾳ τἀναντία βουλευομένους ἐν 15 
ταῖς πόλεσι, διάδοχον τοῦ πατριαρχιχοῦ ϑρόνου μετὰ τὴν τοῦ 
Ἠσαΐου τελευτὴν Ἰωάννην τὸν ἐκ τῆς πόλεως ζπρω κατέστησεν, 
ἐς ἱερέα τῷ τηνικαῦτα τοῦ βασιλικοῦ κλήρου τυγχάνοντα. ᾧ δὴ 
B καὶ ὑπὸ ϑεῷ μάρτυρι παραδίδωσι φέρων ἐπὶ μέσου τοῦ μεγίστου 

V. 948 νεὼ τῆς τοῦ ϑεοῦ Σοφίας τήν τε σύζυγον δέσποιναν xal τὰ τέχνα, 90 
ἐπίτροπον ἅμα καὶ φύλακα τοῦτον εἶναι μετά γε ϑεὸν naQuxtÀtv- 
σάμενος ἐπ᾽ αὐτοῖς, εἴ τί που τῶν ἀδοκήτων τοῖς sevoic ἐπισυμ-- 
βαίη πράγμασι. . (4.) Ταῦτα διαπραξάμενος ὅλῃ σπουδῇ τὴν ἐς 
Μακεδονίαν ἤλαυνε, μηδένα στρατὸν ἐπαγόμενος. ὕποπτοι γὰρ 

αὐτῷ πάντες ἤδη καϑίσταντο, πλὴν μόνων τῶν πιστοτάτων οἰκεια- 25 


8. καὶ add. A. — 20. νεῶ À. 
ponere potuisset, naturali odio ab illis ob religionis controversiam abhor- 
rentes. Sed hominis, popularis et noti bellum illam etiam spem funditus 
evertebat et omnes eius cogitationes perturbabat, adeo ut hostiles flammas 
tantum non terra marique in ipsius palatii portas grassari cerneret. Quare 
animum despondebat, et tamen ea curabat, quae poterat, omni sua spe in 
Deo collocata: quod ei semper in more positum ac familiare et veluti dome- 
sticum fuit, in maioribus praesertim calamitatibus. (111.) Ac primum tur- 
ribus maximis palatinas iius et portas muniit, et magnam frumenti copiam 
invexit, quae et ipsi et praesidiis longo tempore, si esset opus, sustentan« 
dis sufficeret. Hostilem enim fumum ad ipsum usque palatium penetraturum 
putabat. Deinde in Macedoniam abiturus, ut eos, qui in urbibus aliquid 
contra ipsum clam moliebantur, praesentia sua perterreret, patriarchici so- 
lii post Esaiae obitum Ioannem Apuis orlundum, qui tum cleri Imperatorii 
sacerdos erat, successorem deligit. Cuius fidei, Deum testatus, in maximo 
Sanctae Sophiae templo coniugem Imperatricem et liberos suos commendavit, 
ut eorum.curator et custos post Deum esset, si quid forte Respublica de- 
trimenti cepisset. (IV.) His actis propere in Macedoniam contendit, nullo 
secum sdducto exercitu. lam enim omnes suspectos habebat, praeter fide- 


HISTOBIAE BYZANTINAE X. 7, 497 


κῶν καὶ τοῦ μεγάλου δομεστίχου τοῦ Καντακουζηνοῦ, ὃν ly τοῖς Δ. C. 
μάλιστα σέμπνουν τε καὶ ὁμόφρονα αὐτῷ τε ἔφηνεν ὃ χρόνος καὶ Ἐπ 
τοῖς ἄλλοις ἅπασιν ἱλαρὸν καὶ χαρέεντα. ἐπεί γε μὴν ἐφευρετικὸν 1341 
ἡ ἀνάγκη δοκεῖ πολλαχῆ, εἰσήει ἐς γνώμην ὀψὲ καὶ τῷ βασιλεῖ διὰ P ἀπάγοι, 
δπολλῶν δραμόντι τῶν λογισμῶν, ὡς οἰχονομίας τρόποι καὶ δό- ἷ 
λον ἐγκυμονοῦσαι μέϑοδοι πολλῷ γε τῆς τῶν ὕπλων βίας ἄνυσι- 
μώτεροι καϑεστήκασιν ἐς τὰ πλεῖστα τῶν ἔργων, καὶ μάλιστα Ὁ 
ἐς ónóca ϑορύβους πλουτοῦσι πολέμων. καὶ ἅμα ἐς τὰς τῶν 
. παλαιῶν ἀνδρῶν πράξεις ἀνῆγε τὸν λογισμὸν, ὕπως τε Ζαρεῖος 
106 ῆδος διὰ Ζωπύρου ῥᾷστα τὴν ἄμαχον εἷλε Βαβυλῶνα" "xol 
ἈΑγείγονος, τῶν ᾿Αλεξάνδρου διαδόχων ὃ κράτιστος, πολλάκις 
καταστρατηγηϑεὶς ὑπ᾿ Εὐμένους, ὃς τῆς ““λεξάνδρου παλαί- 
στρας ἦν καὶ αὐτὸς, γέμων ὁρμῆς ἀπὸ γυμνασίου περιφανοῦς, 
τάχ᾽ ἂν αὐταῖς δυνάμεσι xal τὸ ζῇν ἀπελίμπανεν, εἰ μὴ δόλοις E 
16 πόῤῥωθεν καὶ λαϑραίαις ἐπιβουλαῖς τὸν ἄνδρα διεχειρίζετο. καὶ 
πρό γε τούτων ὃ ᾿4ϑηναῖος Θεμιστοκλῆς τὸν πολὺν ἐκεῖνον στό- 
Ao» τῶν Ἰήδων λόγοις olxovopuxoig καὶ δόλοις κατετροπώσατο, 
μὴ δυνάμενος ἄλλως. (Ἐ.) Τῷ μὲν δὴ βασιλεῖ σκεπτομένῳ τοι- 
abra πρόσεισί τις τῶν τῆς συγχλήτου Σῳραντζῆς ὃ Παλαιολό- 
40γος καὶ ἀπολαβὼν λάϑρα κοινολογεῖται περὶ τῶν προκειμένων 
|. φροντίδων" καὶ ὑπισχνουμένῳ τῷ βασιλεῖ πλοῦτον xol δόξαν 
ἀνθυπισχνεῖταε, φυγὴν ὑποχριϑεὶς, φονεύσειν τὸν Συργιάν- 
γην. οὐ πολλαὶ παρῆλθον ἐχεῖϑεν ἡμέραε xol φήμη διασχί- 


19. Σφανζῆς W. in mg. 


lissimos domesticos suos et magnum Domesticum Cantacuzenum : quem unum 
omnium maxime idem cum eo velle, idem spirare et erga caeteros omnes 
comem et hilarem esse tempus declaraverat. Sed cum necessitas ingenium 
acuere plerunque videatur, post multas cogitationum ambages tandem etiam 
Imperatori in mentem venit, prudentiae consilia et foeten dolis solertiam 
multo plus posse quam armorum vim, cum ad alia plurima expedienda, tum 
maxime ad ea, qyae bellicis tumultibus variis implicantur. Simulque ad ve- 
terum res gestas animum retulit, quemadmodum Darius per Zopyrum invi- 
ctam Babylonem facile cepisset , et Antigonus, Alexandri successorum po- 
tentissimus, saepe artibus Eumenis victus, qui etipse ex Alexandri disciplina 
prodierat et praeclara exercitatione acerrimus bellator evaserat, ab eodem 
forsitan non modo viribus, sed vita etiam spoliatus esset, nisi eminus do- 
lis et clandestinis machinationibus virum sustnlisset: tum ut ante hos Athe- 
niensis Themistocles magnam illam Medorum classem, alioqui insuperabi- 
lem, callidis verbis et dolis prodigo M .) imperatorem autem in hanc 
curam intentum senator quidam S es Palaeologus adit et sine arbitris 
alloquitur; de praesentibus negotiis cum eo clam deliberat; opes et honores 
pollicenti vicissim caedem Syrgiannis pollicetur, quam fuga simulata per- 
petraturus sit. Non multis diebus ex eo elapsis fama circa Th cam 
3 


Nicephorus Gregor. Vol. I. 





.498 NICEPHORI GREGORAE 


A. M. ὄναται περὶ Θεσσαλονίκην, ἔνϑα διατρέβων ἦν τηνικαῦτα ὃ fa- 
ap σιλεὺς, ὡς Σφραντζῆς ὃ Παλαιολόγος, ἐξαργυρισάμενος πάνϑ᾽ 
6849 ὅσα ὑπῆρχεν αὐτῷ βοσχήματα, βριϑούσαις χερσὶν αὐτόμολος 
i AndrI- obrera ἀποδρὰς ἐς τὸν Συργιάννην. ὅπερ ἀκηχοὼς ὃ βασιλεὺς, 
P. 307 xal τὸν ἀγνοοῦντα ὑποχριϑεὶς, πέμψας τόν τε οἶκον ἐδημοσίευεδ 
καὶ τὴν σύζυγον περιαγαγεῖν ἀτίμως διὰ τῆς ἀγορᾶς ἐκέλευσεν. 
ὃ δὴ τὰ μάλιστα ἔπεισε Συργιάννην ἀνυπόπτως διατεϑῆναι πρὸς 
τὸν Σφραντζῆν καὶ σύμβουλον ἄριστον εἶναι νομίζειν αὐτόν. 
ὥστ᾽ ἔγραφον καὶ τῶν συνήϑων λάϑρα πολλάκις αὐτῷ ἔκ τε Θεσ-- 
σαλονίχης ἔχ τε Βεῤῥοίας, ὡς οὐκ ἐπ᾿ ἀγαθῷ σοι ἔσται ἥ τοῦ 10 
BZqoavili ἐπιδημία " φονεύσων γὰρ ἥκει σε. ὃ δὲ οὐκ ἐπείϑετο, 
ἀλλ᾽ ὄρχους ἐγγράφους ὑπ᾽ αὐτοῦ καὶ πάνυ φρικώδεις δεξάμενος 
ἐνώπιον τῆς ϑείας καὶ ἱερᾶς τραπέζης, ἱερέων τὴν ϑείαν τελούν- 
τῶν μυσταγωγίαν, συμπορευόμενος ἦν αὐτῷ τοῦ λοιποῦ καὶ συν- 
διαιτώμενος ἀνυπόπτως καὶ ἀδεῶς. ἐχρῆν γὰρ ὧν πάλαι ἐδεδρά- 15 
κει τὰ ὅμοια καὶ αὐτὸν ὀψὲ πεπονθέναι καὶ δι᾽ ὅρχων ἀπατη- 
Οϑώντα καὶ αὐτὸν δίκας δοῦναι ὧν ἠδικήκει τὸν τοῦ βασιλέως ndn- 
πον ᾿Ανδρόνικον τὸν βασιλέα καὶ, εἰ χρὴ φάναι, καὶ ϑεὸν αὖ- 
τόν" εἴπερ εἰς ϑεὸν 7j ἐπιορχία τὸ τῆς περιφρονήσεως ἀνατίϑησιν 
ἔγχλημα. ἔψϑημεν γὰρ ἄνω nov εἰρηκότες, ὡς αὐτὸς ὃ τῆς τοῖν 20 
δυοῖν βασιλέοιν διαστάσεώς τε καὶ μάχης αἰτιώτατος ἦν καὶ $ 
V 949 ἀρχέγονος ῥίζα πάντων τῶν ἐφεξῆς ϑορύβων. (΄.) Θέρους δὲ 
ἤδη μεσοῦντος ἀναλαβὼν τὰς δυνάμεις 0 Κράλης cinero τῷ Συρ- 
D γιάννῃ εὐθὺ Θεσσαλονίκης ἐλαύνοντι " καί σφισι προσεχώρουν αἱ 


^. 


. spargitur , ubi tum agebat Imperator , Sphrantzem Palaeologum rem omnem 
suam pecuariam vendidisse, redactaque inde pecunia ad Syrgiannem plenis 
manibus transfagere. Quo Imperator audito, ignoratione simulata, et 
aedes eius publicavit, et uxorem igaominiose per forum traduci iussit. Quae 
res potissimum effecit, ut Sphrantzi Syrgiannes crederet et fidelissimum 
cofísiliarium iudicaret: adeo ut cum familiares saepe 'T'hessalonica et Ber- 
rhoea ad eum scriberent, caveret Sphrantzem , qui malo animo et eius oc- 
cidendi causa adesset, nihil eorum litteris moveretur; sed sanctissimo iure- 
jurando, eoque scripto, ab illo ante sacrosanctam mensam accepto, cuf 
sacerdotes divinam mystagogiam celebrarent, deinceps eius consuetudine 
et convictu sine ulla suspicione et metu uteretur.  Oportebat enim eum tan- 
dem aliquando, qualia perpetrasset, talia vicissim pati, et'iureiurando 
deceptum ipeum quoque poenas dare iniuriae, quam avo Imperatoris Án- 
dronico Imperatori fecisset, aut potius ipsi Deo; siquidem periurium ad 
Dei contemptum refertur. Supra enim diximus 9 eum dissidii et pugnae 
duorum Imperatorum auctorem vel in primis extitisse, caputque et. causam 
fuisse eorum tumultuum omnium, qui post sequuti nt. (VI.) Aestate 
lam media Crales cum suis copiis Syrgiannem sequitur. Hic autem recta 
"Thessalonicam contendebat. Quo dum proficiscuntur, urbes ac provincias 


HISTOBIAE BYZANTINAE X. 7. 499 


“μεταξὺ πόλεις καὶ χῶραι ῥᾳδίως, τοῦτο μὲν καὶ τὴν τοῦ Συργιάν-. — A.C. 
you ποϑοῦσαι πάλαι ἐπιστασίαν, τοῦτο δὲ καὶ ὑπὲρ τῶν ἄστα- sd 
χύων δεδοικυῖαι. ὥρα γὰρ ἦν τηνικάδε ἅλωνος. 0 μέντοι Σφραν- . 1941 
τζῆς μηνύειν τε ἐϑέλων τῷ βασιλεῖ τὰ δρώμενα καὶ ἅμα ἀνύπο-Ρ. Andron, 
ὅπτος τῷ Συργιάννῃ δοχεῖν πρόφασίν τινα δαιμονίαν ἐπλάσατο καὶ 
πάνυ βαϑεῖαν. προσιὼν γὰρ ἔφασκεν αὐτῷ συνϑήκας ἔχειν δύο Εὶ 
τινῶν, οἱ περὶ τὸν τοῦ βασιλέως χοιτῶγα μάλιστα τὴν προσε- 
δρείαν ποιοῦνται, βεβαιωσάντων, εἶ προσηκούσης ἀδείας τύχοιεν, 
διαχειρίσασϑαι τὸν βασιλέα. δέον οὖν εἶναι πέμπειν πρὸς αὐτοὺς 
10 αὶ ἀναμιμνήσχειν τῶν συνθηκῶν. καὶ οὕτω λαβὼν τὸ ἐνδόσι-- 
μον ἔπεμπε καὶ ἐμήνυε τῷ βασιλεῖ τὰ δρώμενα. ἦσαν δὲ ταῦτα, 
ὡς ἀποροίη διαπράξεσϑαί τε τὴν μελέτην καὶ ἅμα ἑαυτῷ δια- Ἐὶ 
“τηρήσειν τὸ πόῤῥω γενέσϑαι κινδύνων. πολὺν γὰρ αὐτῷ περικε- 
χύσϑαι νύχτωρ καὶ μεϑ᾽ ἡμέραν τὸν ὄχλον xul μόνον οὐδέπω 
15 ἀπολελεῖφϑαι. δεῖν οὖν ἡμεροσχόπους τετάχϑαι στρατιώτξας τι-- 
vüc ἐν τοῖς προαστείοις τῆς Θεσσαλονίκης, ἵν᾽ ὅταν αἴσθωνται 
προσιούσας τὰς δυνάμεις μετὰ τοῦ Συργιάννου, ἐκδέξωνταί με 
φεύγοντα πρὸς τὴν πόλιν ἐκ τοῦ στρατοπέδου, πρὶν γνωσϑεὶς 
ἀπόλωμαι μηδὲν πεπραχώς. αἰσχρὸν γὰρ ἴσως, δηρόν τε μένειν P. 808 
20xeyeóy τε νέεσθαι" αἰσχρότερον δ᾽ ἔτι, δηρὸν μένοντα πρὸς τῷ 
μηδὲν πεπραχέναι καὶ τὸ ζῇν αὐτοῦ που πρὸς τὰς τῶν ἐχϑρῶν 
πύλας ἀπολιπεῖν. (Ζ.) Ἐπεί γε μὴν ἐπιὼν ὃ Συργιάνγης μετά 
γε τοῦ Κράλη καὶ τῶν στρατιωτικῶν δυνάμεων ῥᾷστα καὶ ἀπὸ 


9. οὖν om. À. 12. διαπράξεσθαι À. , διαπράξασθαι ὟΥ. 


Interiectas in deditionem facile accipiunt, cum alii Syrgiannis administra- 
tionem pridem desiderarent, alii frugibus maturis metuerent. 'empus enim 
illud messis colligendae erat. Caeterum Sphrantzes Imperatori quid agere- 
tur indicare cupiens simulque Syrgianni suspectus esse nolens miram «quan- 
dem et abstrusam rationem excogitat, qua id assequatur. Ad Syrgiannem 
&ccedit, et se cum duobus viris, qui in [mperatoris cubiculo assidue ver- 
sarentur, pepigisse ait; et affirmasae eos, se data opportunitate Impera- 
torem oeccisuros. Eos igitur nuncium commonefaciendos esse conven- 
torum. Sic potestete data Imperatori, quid ageretur, significat; quae 
erant huiusmodi. Deesse sibi facultatem, simul et meditata exsequendi, et 
saluti suae sic consulendi, ut extra periculum esse posset. Magoam enim 
Syrgianni turbam noctu atque interdiu circumfusam esse, neque unquam 
relinqui solum, Esse igitur milites aliquot speculatores in suburbiia ''hes- 
salonicae collocendos , qui ae, ubi hostiles copias cum Syrgianne accedere 
sensissent , e castris urbem versus fugiturum exciperent, priusquam cogni- 
tus reinfecta periret. Cum enim turpe sit, mansisse diu vacuumque re- 
verti ; multo esse turpius, mansisse diu ac non modo nihil gessisse, sed 
etiam ad inimicorum portas interfici. (VIL) Caeterum cum Syrgiannes, 
una cum Crale et miltaribus copiis progressus, solo nomine suo facile 





500 NICEPHORI GREGORAE 


A.M. μόνης τῆς φήμης κατεδουλοῦτο πάντα καὶ προσδόκιμος ἦν xal 
D αὐτῇ ἤδη προσβαλεῖν τῇ Θεσσαλονίχῃ" ὁ μὲν τῶν Θεσσαλονι-- 
6849 κέων δῆμος μετέωρος ἦν ὅλος ταῖς γνώμαις πρὸς τὴν ἐκείνου ἔφο-- 
goin δον" xal μελέτην πεποίηνται τὰς πύλας ἀναπετάσαντες ἀπονητὶ 5 
Βτοῦτον εἰσδέξασϑαι προσιόντα. ὃ δὲ βασιλεὺς βαρείαις ἀλγηδό-- 
σιν ἐμερίζετο τὴν ψυχὴν καὶ τοὺς ἐς ἀπόγνωσιν συνωθοῦντας λο-- 
γισμοὺς ἀνεμέτρεε συχνὰ καὶ ἀπὸ μέσης ψυχῆς καὶ ζεούσης καρ-- 
δίας τὴν ϑείαν ἐπεβοᾶτο βοήϑειαν" καὶ νῦν μὲν ἐλπίδας εἶχε χρη-- 
στὰς, τὴν συγήϑη πρὸς αὐτὸν τοῦ ϑεοῦ φιλανθρωπίαν μεμνη-- 
μένος" νῦν δ᾽ ἀπογνώσεως λογισμοὶ τὴν αὐτοῦ ψυχὴν πικρῶς 10 
ἐπεβόσχοντο. ὅϑεν ἔξω μὲν πρὸ τῶν τειχῶν ἡμεροσκύπους ἔπεμψε 
στρατιώτας τριάώχοντα, κατὰ τὴν τοῦ Σφραντζῆ προαναφώνησιν * 
πρὸ δὲ τοῦ λιμένος εἶχε τριήρη μέαν ταχυναυτοῦσαν, εἷς ἣν ἔμελ-- 
λὲν ἐλϑόντος ἄπράκτου τοῦ Σφραντζῆ εἰσπηδήσειν τε εὐθὺς ἅμα 
τοῖς ἀμφ᾽ αὑτὸν καὶ ἀποπλεῦσαι τὴν ταχίστην ἐς τὰ τῶν Βυζαν.- 15 
Dríov βασίλεια. (Η.) Ὡς δὲ ἐγγύς τε aí δυνάμεις ἐγένοντο καὶ 
ἐστρατοπεδεύσαντο σταδίων οὐ πόῤῥω τοῦ ἄστεος ἑξήκοντα, 
ἐπίδοξοι ὄντες καὶ ἐς τειχομαχίαν τῇ ὑστεραίᾳ καταστῆναι, ἀπο- 
γνοὺς ὃ Σφραντζῆς τὴν ὁρμὴν ἤδη τελέως ἐς τὴν τοῦ ἀποδρᾶναι 
μελέτην ἠχόνησε" καὶ τοιαύτην τινὰ πλασάμενος πρόφασιν πρόσει- 20 
σιν, ὡς εἰώϑει, τῷ Συργιάννῃ " καὶ βούλεσϑαί φησι παρεξιὼν τοῦ 
στρατοπέδου μικρὸν χατασκοπεῦσαί τινα τὰ τείχη τοῦ ἄστεος, εἰ 
E ὡπλισμένοις ἀνδράσιν εἴη πεπυργωμένα. ὃ δὲ μηδέν τι τὸν λόγον 
ἔχειν ὑποπτεύσας πανοῦργον, ,,ἄπιϑι," ἔφη, ο,ἵψομαι δὲ καὶ 
: αὐτός. xal προΐει μὲν ὃ Σφραντζῆς ἅμα τοῖς δυσὶ ϑεράπουσιν, 25 
22. τινὰ add. A. 
omnia subigeret et iam Thessalonicam ipsam aggressurus putaretur; lus 
'Thessalonicensis totus in eius adventum intentus et arrectus pendebat, et 
eum apertis portis nullo labore venientem accipere cogitabat. Αἱ Impera- 
tor, animo gravibus curis distracto aeger, cogitationibus desperatioui pro- 
zimis subinde recurrentibus, ex intimo pectore et ferventi corde divinam 
opem implorabat; ac modo spem bonam, divinae erga se logis, Pari ge- 
mor, concipiebat, modo desperatione vehementer angebatur. Misit tamen 
triginta speculatores extra moenia , ut a Sphrantze denunciatum illi fuerat. 
In ipsius autem portus ingressu triremem celerem habebat, in quam, si 
Sphrantzes re infecta redisset, se coniectarus statim cum suis erat. et By- 
zantium quam celerrime rediturus. (VIIL) Sed cum hostiles copiae pro- 
pius accessisaent , et ad sexaginta fere stadia castris ab urbe positis po- 
stridie oppugnaturae moenia viderentur; Sphrantzes conatu suo desperato 
cogitationem omnem ex eo ad agitanda fugae consilia prorsus coavertit, et 
ad Syrgiannem de more ingressus eiusmodi causam exeundi comminiscitur. 
Velle se, ait, paululum extra castra prodire ad spectandos quosdam urbis 
muros, numquid armatis sint completi. At ille nihil suspicatus mali, ,,Abi," 
inquit, ,,sequar et ipse." Praecedit igitur Sphrantzes cum duobus famulis 





HISTORIAE BYZANTINAE X. 8. 501 


οὗ τὰ φονικὸν xal αὐτοὶ συνήδεσαν σχέμμα αὐτῷ. εἵπετο δὲ μόνος Α. C. 
ὃ Συργιάννης, τοῦ ϑεοῦ σφήλαντος οἶμαι τὴν τούτου σύνεσιν, iq 
ὅτε μάλιστα τὸ πᾶν ἤλπισεν ἔχειν, χαὶ ὡς δώδεχά που σταδίους 1841 
τοῦ στρατοπέδου ἀπέστησων, στραφέντες ἐχεῖνοι καὶ ἰδόντες παρὰ b. ἀρέζου, 
5 πᾶσαν ἐλπίδα ῥάδιον ὑπὸ τῆς τύχης τὸ σφόδρα ζητούμενον xa- V. 250 
ταστὰν κατέχοψαν περιστάντες τοῖς ξίφεσι" καὶ εὐθὺς, πρὶν αἷ- ᾿ 
σϑέσθαι τινὰ τῶν τοῦ στρατοπέδου, ὥχοντο σπουδῇ προσελάσαν- 
τες ἐς τὸ ἄστυ. ὃ δὲ Κράλης ἀπογνοὺς τῇ ὑστεραίᾳ σπονδὰς 
πρὸς τὸν βασιλέα αἰτήσαντα πεποίηχε καὶ ὠμίλησεν ἐξιόντι καὶ 
10 δῶρά τινα παρ᾽ αὐτοῦ λαβὼν οἰχαδὲ ἀνεχώρησε" xal τοῦτο μὲν 
δὴ τὸ ἔτος ἐν τούτοις ἐτελεύτα. : 
η΄. Τῷ δ᾽ ἐφεξῆς ἔτει ἦχον ἐκ τῆς παλαιᾶς Ῥώμης ἐπίσκοποι P. 909 
δύο, ἀπεσταλμένοι παρὰ τοῦ Πάππα, διαλεξόμενοι περί τε εἰρή--“" C. 1884 
γης καὶ ὑμονοίας τῶν ἐκκλησιῶν. καὶ ἦν εὐθὺς ἰδεῖν πολλοὺς τῶν 
Ἰδτοῦ δήμου ζῆλον μὲν λαμβάνοντας, οὐ κατ᾽ ἐπίγνωσιν δὲ, καὶ 
πρόχειρόν τινα καὶ ἀταμέευτον προτείγοντας γλῶσσαν καὶ πρός 
γε ἔτι συνωθοῦντας καὶ αὖτόν γε τὸν πατριάρχην ἐς διαλέξεις. ὃ 
δ᾽ οὔτε τὴν γλῶσσαν ἔχων ἠχονημένην ἐκ τῆς τῶν λόγων ἀσκή- 
σεως καὶ ἅμα τοὺς πλείστους τῶν περὶ αὐτὸν ἐπισχκύπων ἀμαϑία Β 
40 συζῶντας πλείστῃ κατανοῶν ὑπεστέλλετο μὲν, οὐχ εἶχε δ᾽ ὅπως 
ἀναχαιτίσῃ τοῦ δήμου τὸν ϑόρυβον. διὸ παρακαλεῖν ἔγνωκε δεῖν 
ἐς τὴν τοιαύτην παράταξιν καὶ ἡμᾶς, τοὺς ὡπλισμένην μὲν ἔχον-- 
τας γλῶτταν ix τῆς τοῦ λόγου παρασχευῆς, ἔξω δὲ τοῦ ἱεροῦ 
καταλόγου τυγχάνοντας. ἐγὼ δὲ τὰ μὲν πρῶτα πολὺς ἦν ἐγκεί- V. 251 


funesti consilii consciis; Syrgiannes vero solus sequitur, Deo nimirum sa- 
nam illi mentem tum adimente, cuim se maxime rerum potiturum somniaret. 
Ut autem circiter duodecim stadia ἃ castris discesserant, illi conversi, cum 
id quod vehementer exoptarant a fortuna ultro suppeditatum sibi cernerent, 
illum circumventum gladiis conciderunt: et statim , priusquam quisquam in 
castris rescivisset , contento cursu in urbem se receperunt. Postridie vero 
Crales re desperata Imperatori petenti pacem dedit; et cum eo egresso col- 
loquutus, muneribus quibusdam ecceptis, domum retro abiit, Et hic quidem 
annus in bis deaiit. 

8. Insequuto anno duo episcopi vetere Roma a Papa delegati vene- 
runt, ut de pace et concordia Ecclesiarum disputarent. Ac statim videre 
erat multos e populo zelum prae se ferre, sed non secundum scientiam , ac 
temerariis et immodestis vocibus emissis ipsum etiam patriarcham ad dis- 
putandum urgere. ls vero cum nec linguam dicendi usu exercitatam habe- 
Fet et suos episcopos maximam partem indoctissimos esse cerneret, tergi- 
versabatur quidem, sed quomodo populi tumultum sedaret nesciebat, Qua- 
re et nos ad id certamen suscipiendum cohortandos putabat, qui linguam 
aliquo orationis apparatu instructam haberemus , quamvis in sacrum catalo- 
gum nou inscripti essemus. Ego vero primum veheuenter urgebam ac mno- 





602 ' NICEPHORI GREGORAE 


A. M. μενος xal παραινῶν σιωπᾷν καὶ σχήματι χρῆσϑαι μεγαλοπρεπεῖ 
cn τινι xol νοῦν ἐπαγγελλομένῳ, μηδενὸς ἀξίαν λόγου τὴν τῶν 4da- 
6849 τίνων νομίζοντα πρόκλησιν, λόγους τῆς χρείας οὐκ ἀναγχαίως 

ἐς men δι ἀπαιτούσης ἐνταῦϑα. ἄλλ᾽ ἐπειδήπερ οὐκ ἀνύποπτον αὖϑις ἑώ- 

^ Cpu» ὡς τὰ πολλὰ διατελοῦν τὸ τῆς σιωπῆς, ἀλλὰ πολλαπλοῦς καὶ 5 

πολυσχιδεῖς βλαστάνον καὶ διανέμον τοῖς ἔξω τοὺς λογισμοὺς, καὶ 
P. 810 μάλιστα τοῖς τοιούτοις, οὗ γνώμην καὶ γλῶσσαν ἤσκησαν ἀτα- 
μίευτον, ἀπολαβὼν ἰδίᾳ τόν τε πατριάρχην καί τινας τῶν ἔλλο- 
γίμων ἐπισκόπων τὴν ἐμαυτοῦ γνώμην ἐπεδειξάμην, τοιαῦτά τινα 
διεξελϑὼν ἐπ᾿ αὐτῶν.  (B.) ,,᾿ Ἐμοὶ μὲν οὕτως ἔχειν πρὸς τὴν 10 
παροῦσαν ἅμιλλαν καὶ οὕτω προϑυμίας οὐδὲν οὐδαμῆ γε ἐλλεί- 
πεῖν ἔπεισιν, ὥστ᾽ οὗ γλῶτταν μόνον ὅπλίζειν περίεστιν, ἀλλὰ 
πρό γε ταύτης καὶ γνώμην αὐτὴν, ῥίζαν ταύτην οὖσαν καὶ πηγὴν 
Βτῆς γλώττης καὶ ἅμα χορηγὸν καὶ πρύτανιν τῶν λεγομένων. 
δρῶντι δὲ τοὺς πολλοὺς πρὸ τοῦ καιροῦ καὶ τῆς χρείας μεγάλην 15 
τινὰ καὶ ϑρασεῖαν προϊεμένους τὴν γλῶτταν, καὶ τῷ σφῶν αὐτῶν 
βουλομένῳ ἅμα καὶ τοὺς καιροὺς εὐθὺς καὶ τὰ πράγματα σύν.-- 
δρομά τε καὶ πρόδρομα γίνεσϑαι οἱομένους, δεδιένωι μοι ἔπεισι, 
μὴ τῆς χρείας καὶ τοῦ καιροῦ παραστάντος λειποταξίου δίχην 
Οὐφλήσωσι, τῶν ὅπλων ἑκόντες τοῖς ἐναντίοις παραχωρήσαντες. 90 
ἔνϑα γὰρ φιλοτιμία τρόφιμος ἀπειρίας ὅλην ἐνδυσαμένη τὴν 
ἀωρίαν τῶν ὅρων καταχορεύει τῆς εὐταξίας, ἐκεῖ καὶ πέρας ἄχο- 
λουϑεῖν τοῖς προοιμίοις ἐπιεικῶς ἀντιστρατευόμενον, οὐδὲν ἄπει-- 
κός. οὐδὲ γὰρ, ὡς ἔοικεν, εἰδέναι ἔπεισι τοῖς τοιούτοις, μὴ τὴν 


nebam, ut taceret et eum habitum prae se ferret, in quo inesset. maiestas 
quaedam et prudentis animi species appareret, Latinorum videlicet postu- 
dationem contemnentis; neque enim disputatione esse opus in praesenti. At 
cum rursus cogitarem silentium fere suspicione non carere, sed in eorum, 
qui foris versarentur, animis varias et multiplices cogitationcs excitare ac 
spargere, eorum praesertim, qui nec linguae nec animo imperare didicissent, 
patriarcham et episcopos quosdam selectos privatim conveni et meam sen- 
tentiam δὰ hunc fere modum apud eos exposui: (IL) ,,Equidefh fta sum 
animatus, ita ad hoc certamen nihil mihi alacritatia deesse sentio, ut non 
modo linguam , sed ailimum etiam , radicem et fontem eloquii, simulque lar- 
gitorem et dispensatorem rerum dicendarum , paratus sim exacuere. Cum 
autem plerosque, priusquam res postulet, audacter et magnifice loqui et ia 
ea esse opinione videam, ut et tempora et res ipsas voluntati suae statim so- 
cias concurrere, immo obviam occurrere arbitrentur, vereri mihi subit, ne 
ubi res et tempus postularit, arma ultro adversariis tradam, atque eadem 
poena mulctandi sint, qua desertores. Nam ubi ambitio imperitiae alumna, 
omni opportunitatis ratione neglecta , modestiae limites insolenter transilit, 
ibi etiam eum sequi exitum , qui primis inceptis repugnet, non est miran- 
dum. Enimvero illi haud cogitant, non linguam temporibus, sed tempora 





HISTORIAE BYZANTINAE X. 8. 508 


γλῶτταν δύνασϑαι καϑιστᾷν τοὺς καιροὺς ἀνυσίμους, τοὺς δὲ Α. Ὁ. 
καιροὺς τὴν γλῶτταν" οὐδ᾽ ὅτι Τυρσηνικῆς σάλπιγγος οὐδεὶς e 
ἀνδρῶν μεγαλοφωνύτερος ὁμοῦ δ᾽ ὅμως τῷ πληγέντε ἀέρι xal 1841 
αὕτη δαπανᾷ καὶ λύεε τὸ χράτος τῆς τέρψεως, οὐδένα xagnóy P Androte 

δτοῖς ἔπειτα καταλείπουσα τῆς ἠχοῦς μονιμώτερον. ὅτι δ᾽ οὐ 
χρεὼν ὁμοῦ καὶ τοὺς ὅσοι ys βαϑεῖαν αὔλακα διὰ φρενὸς καρ- 
ποῦνται, παραλόγοις ἑπομένους ὁρμαῖς ἐς αὐθαιρέτους ἰέναι κιν-- 
δύνους, δῆλον οἶμαι τοῖς ἅπασιν εἶναι" δηλώσομεν δὲ καὶ αὐτοὶ 
προϊόντες. ὥσπερ γὰρ δυοῖν στρατοπέδοιν ἐς μάχην ἀποχριϑἕν- 

1οτων ἡ τοῦ ἑνὸς εὐβουλία φϑοροποιόν τινα ϑατέρῳ χορηγεῖ τὴν 
δύναμιν βουλευομένῳ κακῶς καὶ τοὐναντίον αὖϑις, οὕτω κἀν-Ὲ 
ταῦϑα᾽ εἰ πρὶν καλῶς ὑμοῦ καὶ συνετῶς ἐσκέφϑαι πρὸς δια- 
λέξεις καὶ ἡμεῖς ἀπαντῴημεν τῶν ἐναντίων, ἕψετιι πρὸς αἰσχύ- 
γὴν ὑρῶσι χρῆσϑαι τοῖς τῶν κακῶς δεδογμένων πέρασι. καὶ μή 

15 μοι λεγέτω τις, ὥς πολλοὶ πολλάκις ὁρμαῖς ὀξυτέραις τοῦ δέοντος 
τὴν ἡγεμονίαν τῆς γλώττης ἐγκεχειρικότες νίχης καὶ τροπαίων 
κληρονόμοι γεγένηνται. πρῶτον μὲν γὰρ οὐ κανόνα, καὶ στάϑμην Ἐ 
εὐνομίας ἡγεῖσθαι χρεὼν ἀστάϑμητον πρᾶγμα" ἔπειτα οὐδὲ τὴν 
ἀπερίσκεπτον ἴσμεν ὁρμὴν οἴχοϑεν φέρουσών ποτε τὰ τῆς νίχης 

90 ἐφόδια" ἀλλὰ τῆς τῶν ἀντιπαραταξαμένων μείζονος κακοβουλίας 
ὕλην παράδοξον χορηγησάσης πολλάκις ἐς τὸ κατορϑοῦν τῇ ávri- 
στρατήγῳ ϑρασύτητι, ἐς τὴν τοῦ βελτίονος μοῖραν ἀπενηνέχϑαι 
ἔδοξε καὶ τὰ φαῦλα" ὥσπερ αὖ πολλάκις τὸ τῶν ἀντιπάλων συνε- 
τώτερον βούλευμα παρήλασε καὶ τοὺς ὀρϑῶς βεβουλεῦσϑαι δό- P. 811 


δ. καταλείπουσι W. 98. cà add. À. 


Ipsa linguae moderari et efficaciam largiri; ac neminem quidem tuba Tyr- 
rhena vocaliorem esse: tamen illum quoque una cum aéris ictu consumere 
et amittere vim omnem oblectandi, nec ullum sui fructum relinquere sono 
ipsi superstitem. Non autem committendum esse prudentibus, ut subito 
motu ac temerario incitati ultro sibi periculum arcessant , inter omnes con- 
stare arbitror, et nos orationis progressu declarabimus. Sicut enim duo- 
bus exercitibus ad pugnam instructis alterius consilium alterius viribus sic 
praestat, ut eas sibi ipsis funestas efficiat, et vice versa; ita etiam hic fit. . 
Bi prius quam probe ac diligenter disputationes meditati faerimus, adver- 
sariis occurramus, cum iguominia tandem discedemus. Neque vero mihi 
quisquam dicat, multos saepe repentino impetu elatos et quae in méntem 
venissent effatos victoriam obtinuisse. Primum enim ea res, quae neque 
modum neque rationem in se ullam habet , modus et ratio aequitatis ducen- 
da non est. Deinde satis scitur, inconsideratum impetum non suapte na- 
tura parere victoriam: sed, si adversariorum maior stultitia occasionem rei 
bene gerendae praeter opinionem praebeat contrariae audaciae, eo casu 
malas quoque res bonarum rerum locum occupare; sicut vicissim malor sae- 
pe adversariorum prudentia eos etiam, qui bene suis rebus consuluisse vi- 





504 ^. NICEPHORI GREGORAE 


A.M. Eayrag, ἀδήλου γὰρ ὄντος τοῦ μέλλοντος ἐγχωρεῖ xol τοιαῦτα 
τὰ συμβαίνειν ἐνίοτε. ἀλλ᾽ ἡμῖν γε οὐ νόμον ποιεῖσϑαι δήπου χρεὼν 
6849 παραλόγων κατορϑωμάτων κατάλογον" καὶ μάλιστα νῦν, “ὁπότε 
mp Ande περὶ τοῦ τῆς εὐσεβείας κράτους τὰ παλαίσματα διακινδυνεύεται. 
V. 252 τούτων γὰρ ἕνεκα παρελήλυϑα᾽ συμβουλεύσων ἃ συμφέρει ἐνό--5 
μισα καὶ τῇ παρούσῃ χρείᾳ ὅσον ἔξεστε καὶ αὐτὸς συνεισενεγχεῖν. 
Be δ᾽ ὀρθῶς ἢ μὴ, σκοπεῖν λείπεται. οὐδὲ γὰρ νομοϑετήσοντες 
ἥκομεν, οὐδ᾽ ἀποφαντικῶς τὰ ἡμέτερα λέξειν δόγματα. ἄλλ᾽ ὧσ- 
περ πάλαι ταῖς ἀριστοκρατουμέναις ἐγίγνετο πόλεσιν, οὕτω καὶ 
ἡμῖν ἐράνου δίκην τὰ τῇ διανοίᾳ πρὸς τὸ παρὸν ἐπιτρέχοντα 10 
συνεισφέρειν ἔδοξε δίχαιον. ἃ τοίνυν λέγειν προήγμεϑα τήμερον, 
ἀπαγόρευσίς ἐστι μὴ πάντας αὐτονομίᾳ βουλήσεως ῥέοντας ὁμόσε 
σχωρεῖν ἐς διαλέξεις καὶ ἀπαντήσεις τῶν ἐξ Ἰταλίας ἰόντων" ὅπου 
γε͵ μηδὲ τοῖς προεδρεύουσι καὶ τιμῆς τοιαύτης ἠξιωμένοις, πρὶν 
μετ᾽ ἀλλήλων τὸν τῆς διαλέξεως ἐσκέφϑαι σκοπὸν, χρεὼν ἀπαν- 15 
τᾷν" εἰδότας, ὅτι πρᾶξις πᾶσα καὶ λόγος ἅπας ἔχει σκοπὸν καὶ 
τέλος, πρὸς ὃ βλέποντας τόν τε πράττοντα καὶ λέγοντα τήν τε 
. πρᾶξιν ὁμοῦ καὶ τὸν λόγον εὐθύνειν προσήκει. τούτου δ᾽ ἀπόντος 
D χίνδυνον εἶναι, μάταιον σπουδήν τε πᾶσαν καὶ πόνον ἅπαντα νο-- 
μίζεσϑαι. οἷον ὃ. πλέων οὐ τοῦτο βούλεται καὶ τοῦτ᾽ ἔχει σχο- 90 
nv, ὅπερ ἐργάζεται, ἀλλ᾽ ἐκεῖνο μᾶλλον, οὗ ἕνεκεν ἐργάζεται 
ὅπερ ἐργάζεται. κέρδους γὰρ ἕνεκα, καὶ οὐ τοῦ κύμασι xal πνευ- 


5. δυμφέρειν . — 16. ἅπας om. A. 


dentur, superat. Nam cum res futurae incertae sint, nihil obstat, quo 
minus Interdum etiam tale aliquid usu veniat. Sed fortuitorum successuum 
enumeratio non debet apud nos loco esse, nunc praesertim, cum 4e 
religionis victoria sit certandum. Enimvero hac de causa prodii, quod et 
me ipsum putaverim, si utile consilium darem, quicquid in me opis foret 
in rem praesentem esse contributurum. Id autem rectene an secus facturus 
sun, consideretur. Neque enim legum ferendarum gratia adsumus, aut ut 
nostra decreta firma et inconcussa haberi velimus; sed ut olim in liberis ci- 
vitatibus fiebat, ita et nobis quae in mentem pro tempore venissent velut 
stipem conferre visum est. [18 vero huius nostrae orationis scopus est, ut 
dehortemur, ne quivis pro suo libito cum iis qui ex Italia venerunt temere 
congrediatur et disputet; cum id ne praesulibus quidem et viris ea auctori- 
tate praeditis concedendum esse videatur, priusquam inter sese disputatio- 
nis scopum et finem considerarint; quippe qui sciant, omni sive actioni 
sive orationi scopum ac finem aliquem esse propositum , ad quem is qui vel 
agit vel disserit collimare et suam tum actionem tum orationem diri de- 
beat. Quod nisi fiat, periculum est, ne omne studium, omnis labor ina- 
nis et irritus habeatur. Veluti is qui navigat non id vult, nec scopum 
sibi proponit id quod agit; sed illud potius, cuius causa id ipsum agit. 
Lucr numirum causa, non autem ut venterum et fluctuum arbitrio de vita 





HISTORIAE BYZANTINAE X. 8. 505 


μάτων βίαις διακυβείειν τὸ ζῆν, ἀνάγει τὴν ναῦν. καὶ ὃ τοξότης A.C. 
δ᾽ ὁμοίως οὐχ αὐτὸ καϑ᾽ αὑτὸ τὸ τοξεύειν, ἀλλὰ τοῦ βαλεῖν τὸν 
πολέμιον ἕΐνεχα τοῦτο προήρηται. ἐνταυϑοῖ δ᾽ οὐχ δρῶ, τίνος 1841 
ἑΐνεχα κέρδους καὶ πρὸς τένα βλέπων σχοπὸν διαλέγεσθαι ἄν uo ene 
δἕλοιτο, εἰ μήτ᾽ αὐτοὶ τοῖς ἡμῶν, μήϑ᾽ ἡμεῖς Toig αὐτῶν Ovy-E 
ϑέσϑαι βουλήμασιν ἔγνωμεν πώποτε, κἂν πάντες φῶσι λίϑοι, 
xü» πάντα φυτά. ἔτι μὴν καὶ τῶν ἀτοπωτάτων ἂν εἴη καὶ πόῤῥω 
που τοῦ προσήχοντος πορευόμενον λόγου, τοὺς μὲν ᾿Ολυμπιάσιν 
ἀγωνιστὰς, καὶ ὅσοι γῆς ἕνεκα σταδιαίας ἀμφισβητοῦσι, καὶ 
10 εἴ τις λωποδυσίαις ἁλίσχοιτο, τούτοις ἐξεῖναι πᾶσιν “Ἑλλανοδίκας F 
τινὰς καὶ κριτὰς ἀῤῥεπεῖς προκαϑίζειν, ὡς μὴ λάϑῃ παραβῤῥυεὶς 
ὁ τοῦ δικαίου χανὼν, μᾶλλον δ᾽ ἵνα μὴ ἀνήνυτον ἔχῃ τὸν δρό- 
pov 7 τῆς ἀμφισβητήσεως ἔρις, μηδενὸς προκειμένου κανόνος 
καὶ στάϑμης, πρὸς & παραμετρηϑέντες οἵ τῶν ἀνταγωνιζομένων 
15λόγοι τῆς ἔριδος ἀπαλλάξωνται" τοὺς δὲ τῶν περὶ ϑεοῦ λεγομέ- 
vuv κοινολογεῖσϑαι βουλομένους καὶ οὕτω μέγιστον διανύειν τὸν 
δίαυλον καὶ μεγίστην ἐπισείοντα βλάβην ψυχαῖς ὁμοῦ τε καὶ σώ- P. 312 
μασι, τούτοις δὲ μηδένα προκαϑίζειν χριτὴν, ὃς ἂν τὰ παρ᾽ 
ἑχατέρων βασανίζων λεγόμενα τοῖς μὲν τὴν νικῶσαν χαρίσηται 
90 ψῆφον, τὰ δ᾽ ὡς ἀνεμιαῖα καὶ κηφηνώδη παρακρούσηταί τε xol 
τοῦ χοροῦ διαγράψῃ τῆς ἀληϑείας" ἀλλ᾽ ὅμοια ποιεῖν ἐχείνοις, 
οὗ περὶ γῆς ὅρων, ὡς ἔπος εἰπεῖν, πρὸς ἀλλήλους μαχόμενοι 
πρῶτα μὲν ταῖς ἀπὸ γλώττης λοιδορίαις περὶ τῆς νίκης διαγωνί- 
ζονται, εἶτα βραχίονε καὶ παλάμῃ τὴν ἀπαλλαγὴν ἐπιτρέπουσιν, Β 


18. φροχειμένου À., προσχειμ. W. 


dimicet, e portu solvit. Eodem modo ssgittarius non ideo sagittas emittit, 
ut ventum verberets sed ut hostem sternat, id facit. Hic vero cuius emo- 
lumenti spe, quo fine proposito, quisquam disputare cum Latinis velit, 
equidem non video, si nec ipsi nostris, nec nos illorum decretis assentiri 
unquam decrevimus, vel si omnes hoc lapides, omnes stipites dictent. 
Deinde absurdissimum et ab omni ratione alienissimum fuerit, iis qui in 
Olympiis certant et in stadio decurrunt, aut qui furti arguuntur, ad Hel- 
lanodicas et incorruptos iudices esse provocationem, ne iuátitiae regula fur- 
tim declinet ac fallat, aut litis disceptatio frustra procedat, nulla regula 
aut norma adhibita, ad quam disceptantium rationes exactae litem finiant : 
eos vero, qui de rebus divinis disputaturi et in longissimo illo stadio 
maximam cladem animis et corporibus minitante decursuri sunt, nullum 
habere iudicem, qui utriusque partis verba expendat, ac illa quidem victri- 
cia pronunciet, illa vero ut inania et importuna' explodat et ex choro ve- 
ritatis expungat: sed eos non aliter facere, ac si qui, verbi gratia, de 
limitibus agrorum disceptantes primum conviciis de victoria certent , dein- 
de litis dirimendae potestatem manibus et lacertis permittant, ut is vincat, 





506 NICEPHORI GREGORAE 


A, M. ὃς ἂν ἐπικρατέστερος καταστὰς ἢ M9w ϑατέρου πατάξῃ τὴν xe- 

6836 καλὴν, ἢ κονδύλῳ τρώσῃ καιρίαν, ἢ τυχὸν οὗτωσί πως ξίφος 

6849 παρὰ πλευρὰν ἐλάσας ἐναρίϑμιον τοῖς ἄδου καϑεύδουσι τάχιστα 

pi our ἀνταγωνιστὴν ἀποδείξῃ. εἰ δὲ δυοῖν ὄντων ἡμῶν τῶν ἀμφισ-- 
᾿ βητούντων μερῶν τρίτον οὐκ ἔστιν εὑρόντας προενεγκεῖν ἐπόπτην 5 

Cxol πρύτανιν τἀληθοῦς καὶ δεῖ διὰ ταῦτα ϑάτερον τῶν μερῶν 

ἐπικρένειν τοῖς λεγομένοις, ἡμᾶς ἔδει κριτὰς αὐτῶν εἶναι καὶ οὐκ 

αὐτοὺς ἡμῶν. τὸ μὲν γὰρ ἡμέτερον δόγμα παρ᾽ ἀμφοτέρων, ἡμῶν 

V.953 τε καὶ αὐτῶν, ὁμοίως εὖ ἔχον ὁμολογεῖται. τὴν δὲ παρ᾽ αὐτῶν 
κορμνοτομηϑεῖσαν προσϑήχην καὶ τῆς εὐϑείας παρεκεροπὴν μόνοις 10 

αὐτοῖς ἀχατηγόρητον εἶναι δοκεῖ, ἡμῖν δὲ καὶ μάλα ἥκιστα. με- 

τεώρου τοίνυν τῆς ζητήσεως οὔσης, εἰ χρὴ κοινωνεῖν αὐτοῖς τοῦ 

καινοτομήματος, ἐς ἡμᾶς τὸ κρίνειν καὶ ἀποφαίνεσθαι περιήκει 

D xal οὐχ εἷς αὐτοὺς, ὑπευϑύνους γε ὄντας. &l δὲ τῆς τοῦ μεγάλου 
Πέτρου καϑέδρας αὐτοὶ διάδοχοι καὶ κληρονόμοι γενέσϑαι φασὶ 15 

καὶ τοῦτ᾽ ἐπισείουσι xaJ^ ἡμῶν, καϑάπερ τὰ νέφη τοὺς κεραυ- 

ψοὺς, χἀντεῦϑεν τῶν σφισι δοξάντων αὐτουργοὺς ἡμᾶς κατὰ τὸν 

τῶν ἀκρίτων νόμον ἀξιοῦσι γενέσϑαι, φροντίζειν οὐ χρή. διὰ 

γὰρ τοῦτο μᾶλλον μεμισῆσϑαι καὶ ἀπεστράφϑαι δίκαιοι, ὅτι 
Ἑτῆς τοῦ ϑρόνου τιμῆς ἀναξίως ἐπεπράγεσαν. οὐ γὰρ ὅσα βού- 50 

λονται, ταῦτα καὶ δογματίζειν ἐκέλευσε Κλήμεντι καὶ τοῖς ἐφε- 

Enc διαδόχοις ὃ Πέζτρος, ἀλλ᾽ ὅσα δεῖ (φησὶ) δεσμεῖν καὶ λύειν 

αὖϑις ὅσα δεῖ. οὗτοι δὲ τὰ πάσαις ταῖς ἁγίαις βεβαιωϑέντα καὶ 

κυρωϑέντα συνόδοις παραδραμόντες εἷς ἔργον ἐξήνεγκαν, ἃ μό- 

2. τυχὸν À., τυχὸν W. 


qui robore firmior alterius capiti vel lapidem incusserit, vel pugno impa- 
' eto lethalem plagam inflixerit; vel denique, si ita fors ferat, gladio per 
Jatus adacto adversarium suum e vivis quam celerrime sustulerit. Quod si 
duae partes sumus, qui contendimus, nec tertium veritatis arbitrum et iu- 
dicem habere possumus, eaque de causa alterutris de controversia pronun- 
ciandum est, nos illorum esse iudices, non illos nostri oportet. Nostrum 
enim dogma illi non minus quam nos rectum esse concedunt. Additamentum 
autem ab ipsis excogitatum et illam a recta via aberrationem soli illi repre- 
hensione vacare existimant ; nobis autem minime istuc videtur. Pendente 
itaque lite, dum quaeritur, an nova illorum opinio admittenda sit, iudicare 
et pronunciare nostrum fuerit, non illorum, qui rei sunt. Quod si illi se 
magni Petri sedis successores et heredes esse dicunt, idque telum in nos 
vibrant, ut nubes fulmina, eaque ratione nos, causa indicta damnatoe, 
opinionum suarum ministros et exsequutores esse oportere opibantur: id 
minime curandum est. Ob hoc enim maiore odio et aversatione digni sunt, 
quod aliter quam sancta sede dignum sit egerunt. Neque enim Clementem 
et caeteros quae vellent dogmata statuere iussit Petrus: sed ea ligare, quae 
liganda essent, et ea solvere, quae solvenda essent. At isti, iis quae omni- 
bus sacris Conciliis statuta οἱ decreta sunt, neglectis, ea fecerunt, quae 





HISTORIAE BYZANTINAE X. 8, 507 


γοις αὐτοῖς βουλομένοις ἦν. ἔπειτα οὔδὲ τὸ πάλαι καλῶς κρα- ΑΔ. C. 
τῆσαν ἔϑος xal παρά τε τῶν βασιλέων παρά τε τῶν διδασκάλων 1088 
τῆς ἐκκλησίας ἄνωϑεν χκυρωϑὲν παρορᾶσϑαι δίκαιον. ἔϑος yàg, 1841 
ὁπότε περὶ δογμάτων ἀγῶνες τῇ ἐκκλησίᾳ καϑίστασϑαι μέλλοιεν, n πότοι, 
5 návrag διὰ κοινοῦ ϑεσπίσματος καὶ ψηφίσματος τοὺς τῆς ἐχ-Ἐ 

κλησίας προμάχους καλεῖν, οὐ μόνον ὁπόσοι τὰς πολλαχῆ τῆς 

γῆς διέλαχον μητροπόλεις εὐαγγελικοῦ κηρύγματος ἕνεκα, ἀλλὰ 

καὶ ὅσοε πατριαρχικὴν ἀξίαν περίχεινται " τόν τε ᾿Αλεξανδρείας 

καὶ Ἱεροσολύμων φημὶ καὶ τὸν τὴν ᾿Αντιόχου διέποντα " οὗ χώραν 
10 ἕξουσι μὴ κληϑέντες σάλους καὶ κλύδωνας κατὰ τῆς ἡμῶν ὃμο- P. 313 

volag ἐγεῖραι καὶ εἷς χειμῶνα τὸ τῆς ἐχκλησίας ἔαρ μεταβαλεῖν. 

εἰ γὰρ πάλαι Θεοδώρητος, ὃ τῆς Κύρου ἐπίσκοπος, εἷς ὧν καὶ 

οὐδὲ πατριαρχικὴν ἀξίαν περικείμενος, οὐδ᾽ ἄλλως ἐπίσημον ἔχων 

ϑρόνον, τοσαύτην φιλονεικίας ἀνῆψε κάμινον, ὥστε πλείστους 
Ἰδῦντας τοὺς ἐξ "Ασίας τε καὶ Εὐρώπης ἐν τῇ κατ᾽ Ἔφεσον ἀϑροι-- 

σϑέντας συνόδῳ μακροῦ μετασχεῖν τοῦ καπνοῦ" πολλῷ ἂν ῥᾷον 

ὀλίγους ὄντας ἡμᾶς πλείους ὄντες οἱ μὴ παρόντες ἐπίσχοποί τε Β 

καὶ πατριάρχαι ταῖς τε ἀπὸ γλώττης καταδράμοιεν λοιδορίαις καὶ 

πολὺν xa9^ ἡμῶν ἀναφλέξαιεν τὸν τῆς φιλονεικίας πυρσόν. ἄλ- 
θολως τε xai τοῖς διαλεγομένοις ὄργανον εἶναι νομίζεται τὸν συλλο-- 

γισμὸν εἷς τὴν τοῦ προκειμένου κατασκευὴν, καϑάπερ τὴν σκα- 

πάνην τῷ σκαπανεῖ καὶ τὴν κώπην τῷ πλέοντι. ὃ καὶ παρ᾽ αὐτοῖς 

δὴ τοῖς Ἰταλοῖς, εἴπερ ἄλλο τι, σπουδαζόμενον ἴσμεν. ἐνταυϑοῖο 

δὲ χώραν οὐχ ἔχειν εὑρίσκομεν τὸν συλλογισμὸν, οὔτε τὸν κατ᾽ 

6. τεμάγους ὙΥ͂. ᾿ 


ipsis solis placuerunt. Deinde nec morem bene olim constitatum et ab ipsis 
tum Imperatoribus tum Ecclesiae doctoribus antiquitus confirmatum ne- 
gligi decet. Est enim in more positum, cum in Ecclesia certamina de dog- 
matibus moventur, omnes communi edicto et decreto Ecclesiae propugna- 
tores citare, nec eos tantum, qui evangelici praeconii causa metropoles 
ubique gentium sortiti sunt, sed patriarchica etiam auctoritate praeditos : 
ut sunt Alexandrinus, Hierosolymitanus et Antiochenus antistes: quibus 
non arcessitis, locus dabitur turbandae concordiae nostrae quibusdam quasi 
fluctibus ac procellis εἰ Ecclesiae ver in hiemem commutandi. Nam si olim 
Theodoretus, Cyri 'episcopus,, unus quidem ille, nec patriarchali dignitate 
ornatus, nec alioqui sedem illustrem obtinens, tantum contentionis incen- 
dium excitavit, ut cum plurimi episcopi ex Europa et Asia Ephesum con- 
venissent, illius fumi molestias longo tempore sentirent: quanto magis tanta 
episcoporum et patriarcharum absentium multitudo contra nos paucos infe- 
stam linguam exacuet et plurimas discordiarum faces ventilabit? Praeterea 
li qui disputant sic statuunt, syllogismum instrumentum esse, quod ipsis ad 
conficiendum opus suum ita conducat, ut ligo fossori et remus nautae. Eum 
esi nos Italis, ut quicquam alind, studio esse novimus. At eidem locum 

ic nullum esse scimus; sive is scientiam per demonstrationem polliceatur; 








508 NICEPHORI GREGORAE 


A. M. ἐπιστήμην τὴν ἀποδεικτικὴν, οὔτε μὴν τὸν κατὰ τὴν διαλεχτιχὴν 
eai τέχνην, περί τε ϑεοῦ xal τῶν τῆς ϑείας xal ζωαρχικῆς τριάδος 
τῆς ζητήσεως οὔσης. εἶ γὰρ τὴν ἐπιστημονικὴν ἀπόδειξιν ὁμολο- 
Une ἀδύτου, νου μένων τε καὶ ἀναποδείκτων δεῖσθαι προτάσεων καὶ γνωριμω- 
Drépuv τοῦ συμπεράσματος ἕπεται, αὗται δ᾽ ἢ ἐπαγωγῇ, ἢ αἷ- 5 
σϑήσει, ἢ ἐμπειρίᾳ γίνονται φανεραί" οὐκ ἔστιν ἄρα συλλογίζε- 
σϑαι κατ᾿ ἐπιστήμην τὴν ἀποδειχτικὴν ἐνταυϑοῖ, δυσϑεωρήτους 
γὰρ τοὺς περὶ τῶν ϑείων εἶναι λόγους καὶ μάλα ἀκαταλήπτους" 
καὶ τοῦτο δείκνυται μὲν ὥσπερ τοῖς ἡμετέροις, οὕτω δὴ καὶ τοῖς 
ϑύραϑεν ϑεολόγοις, τοῖς τε ἄλλοις καὶ οὐχ ἧττον Πλάτωνι τῷ 10 
V. 454 !dolórwwoc. ,,ϑεὸν yàg," φησὶ, ,,νοῆσαι μὲν χαλεπὸν, φράσαι 
δ᾽ ἀδύνατον." ὃ δὴ μικρὸν ὃ μέγας ἐν ϑεολογίᾳ Γρηγόριος ἡγὴ- 
Ἑσάμενος ἐν τοῖς περὶ ϑεολογίας λόγοις οὑτωσί πως ἐπιεδεορϑοῦται 
λέγων" ,,ϑεὸν φράσαι μὲν ἀδύνατον, ὡς ὃ ἐμὸς λόγος " νοῆσαι 
δὲ ἀδυνατώτερον." τὸ γὰρ νοηϑὲν τάχα ἂν λόγος δηλώσειεν, 15 
εἶ καὶ μὴ μετρίως, ἄλλ᾽ ἀμυδρῶς γε τῷ μὴ πάντη τὰ ὦτα διε- 
φϑαρμένῳ καὶ νωϑυῷ τὴν διάνοιαν. τὸ δὲ τοσοῦτον πρᾶγμα 
τῇ διανοίᾳ περιλαβεῖν πάντως ἀμήχανον καὶ ἀδύνατον, μὴ ὅτι 
F τοῖς καταβεβλακευμένοις καὶ κάτω νεύουσιν, ἀλλὰ καὶ τοῖς λίαν 
ὑψηλοῖς τε καὶ φιλοϑέοις καὶ ὁμοίως πάσῃ γεννητῇ φύσει καὶ οἷς 90 
ó ζόφος οὗτος ἐπιπροσϑεῖ καὶ τὸ παχὺ τοῦτο σαρκίον πρὸς τὴν 
τοῦ ἀληϑοῦς κατανόησιδ᾽' οὐχ οἶδα δὲ, εἰ μὴ καὶ ταῖς ἀνωτέρω 
xal νοεραῖς φύσεσι. τούτου δ᾽ οὕτως ἔχοντος οὔϑ᾽ ὃ, συλλογί- 


22. καὶ om. A. 
aive & probabili disserendi ratione proficiscatur: cum hic de Deo et vitae 


principio ac fonte divina Trinitate agatur. Nam si scientifica , quam vo- 
cant, demonstratio propositiones certas et per se claras requirit et conclu- 
sione notiores; hae vero aut inductione aut sensu sut experientia fiunt 
evidentes; hic utique demonstratione scientifica ratiocinari non licet. Co- 
gnitu enim difficiles perceptuque arduae sunt rationes divinarum rerum: id- 
que ut a nostris, ita etiam ab exteris theologis demonstratur cum aliis, 
tum maxime a Platone, Aristonis filio. ,,Deus," inquit, ,,vix mente con- 
cipi, verbis autem exprimi nullo modo potest." Quod, ut parvum, magnus 
jlle theologus Gregorius in suis de theologia disputationibus ita correxit: 
»Deus mea quidem aententia explicari nullo modo potest, intelligi vero 
multo minus." Quod enim mens intellexerit, lingua forsitan declarabit, ut 
non satis explicate, at obscure, ei nimirum qui non omnino auribus captus 
nec ingenio hebes sit. At tantam rem animo complecti nulla arte, n 

ratione queant, non modo stupidi et hebetes humique defixi, sed ne $co- 
tissimi et ingeniosissimi quidem et in caelum animis intenti. —Haerebit ex 
aequo omnis genita natura, quam caligo circumdat, cui crassa haec cero 
ad rei perspicientiam obstat, Atque haud scio an etiam supernis et intel- 
ligentibus naturis id sit negatum. Quod cum ita sit, nec is qui in bis re 


HISTORIAE BYZANTINAE X. 8, 509 


ζεσϑαι ϑέλων ἂν τούτοις οἶδεν & συλλογίσεται, o09* ὃ ἐρωτῶν — A. C. 
εἴσεται ἅπερ ἀκούσειεν. ὅτι μὲν οὖν ἥκιστα χρήσιμος ὃ κατ᾿ ἐπι- “δὰ 
στήμην ἀποδεικτικὴν ἐνταῦϑα συλλογισμὸς, δῆλον" ὅτι δ᾽ ὁμοίως 1841 


xul ὃ κατὰ τὴν διαλεκτικὴν τέχνην ἀχρεῖος, ἐνδόξους καὶ ἀμφιβό- p Ἀπάγου : 


δλους ἔχων τὰς προτάσεις, ἐκ τῶν ἐφεξῆς ἔσται δῆλον. φησὶ γὰρ P. 814 
ὁ Νύσσης Γρηγόριος, ὅτι τὸ κατὰ τὴν διαλεχτικὴν τέχνην διὰ 
συλλογιστικῆς τε καὶ ἀναλυτικῆς ἐπιστήμης βεβαιοῦσϑαι καὶ τὰ 
ἡμέτερα δόγματα, ὡς σαϑρόν τε καὶ ὕποπτον εἰς ἀπόδειξιν ἀλη-- 
ϑείας, τὸ τοιοῦτον εἶδος τοῦ λόγου παραιτησόμεϑα. πᾶσι γάρΒ 
10207: πρόδηλον, τὸ τὴν διαλεχτικὴν περιεργίαν ἴσην ἐφ᾽ ἑκάτερα 
τὴν ἰσχὺν ἔχειν, πρός τε τὴν τῆς ἀληθείας ἀνατροπὴν καὶ πρὸς 
τὴν κατηγορίαν τοῦ ψεύδους. ὅϑεν καὶ αὐτὴν τὴν ἀλήϑειαν, 
ὅταν μετά τινὸς τοιαύτης τέχνης προσάγηται, δι᾽ ὑποψίας πολ-- 
λάκις ποιούμεϑα, ὡς τῆς περὶ τὰ τοιαῦτα δεινότητος παρα- 
1δχρουομένης ἡμῶν τὴν διάνοιαν καὶ τῆς ἀληϑείας ἀποσφαλλού- 
σης. εἰ δέ τις τὸν ἀκατάσχευδν τε καὶ γυμνὸν πάσης περιβολῆς C 
προσίεται λόγον, ἐροῦμεν, ὅπως ἂν οἷόν τε ἧ, κατὰ τὸν εἱρμὸν 
τῆς γραφικῆς ὑφηγήσεως, τὴν περὶ τούτων ϑεωρίαν προσάγον- 
τες. εἰ δὴ οὖν καὶ ἡμῖν ϑείων πατέρων γραφαῖς δπλίζεσϑαι καὶ 
20 ἀντιστρατεύεσθαι κατ᾿ αὐτῶν ἀναγκαῖον ἐτύγχανεν, ἀκατασχεύῳ 
τῷ τρόπῳ καὶ αὐτοὶ ταῖς σαφεστέραις ἂν ἐχρησάμεϑα, καὶ onó- 
σαι προφανῆ καὶ ἀνανταγώνιστον τὸν ἐγκείμενον τοῖς μετιοῦσι 
παρέχουσι νοῦν, καὶ οὐ μάλα δὴ ταῖς αἰνιγματώδεσι xal δυνα-Ὁ 


8. δῆλον add. A. 14. ὡς om. A. 16. εἰ 0d vig -- προσάγον- 
veg add. A. 


tiocingri vult quid ratiocinetur novit; nec qui percontatur , sciet, quid au- 
dierit. Minime igitur esse utilem hac in re eum syllogismum , qui demon- 
stratione fit, perspicuum est. Aeque autem inutilem esse syllogismum dia- 
lecticum , cuius propositiones opinionibus probabilibus et ambiguis nitun- 
tur, ex iis quae subiiciemus constabit, Sic autem ait Gregorius Nyssenus : 
Nostrorum dogmatum per artem dialecticam et syllogisticam atque analyti- 
cam doctrinam confirmatio , cum ad veritatem demonstrandam infirma sit et 
sus 9 id orationis genus relinquemus. Omnibus enim perspicuum est, 
dialecticas argutias pares in utramque partem vires habere, tam ad ever- 
sionem veritatis, quam ad mendacii accusationem. Unde fit, ut ipsam ve- 
yitatem , quando tali arte profertur , suspectam saepe habeamus, quasi ea 
quae in his versatur solertia oculos mentis nostrae perstringat et a veritate 
avertat. Si quis autem simplicem expositionem et omni quasi amictu nudam 
admittit orationem ; observata serie ipsius sacrarum litterarum doctri- 
nae, pro virili verba faciemus, atque zsta explicabimus. Quod ai et πο» 
bis sanctorum Patrum scriptis niti et his armis] cum adversariis. pugna- 
re necessarium esset; simplicem et ipsi sequuti rationem dilucidioribus 
scripturis uteremur; iis nempe, quae evidentem e$ irrefregabilem sen- 
sum lectoribus ostenderent, non autem obscuris, nec iis, quae pro- 


610 ΝΙΟΕΡΗΟΒῚ GREGORAE 


Ix μέναις διά τε τὰς τῶν ὑποκειμένων ὁμωνυμίας καὶ διὰ τὸ τῆς 
«1 λέξεως καὶ τῶν ὀνομάτων ὁμιχλῶδές τε καὶ ἀμφιῤῥεπὲς πολλα- 
6849 γχγῶς ἑρμηνεύεσϑαι. εὑρίσκομεν γὰρ πολλαχῇ τῆς ϑείας γραφῆς 
Imp. πάγοι, evil τινα τοῖς ὀνόμασιν ὑποχαϑημένην, ὡς τὸ eixóg. ὥσπερ 
Iunioris. 
yàg ot τῶν βασιλέων ϑάλαμοι, καὶ ὁπόσα ἀνθρώποις ἱερά τεῦ 
xai τίμια, ὑπὸ παραπετάσμασιν ἄλλα ἄλλοις καλύπτηνται, ἵνα 
Ἐμήτε δήμοις ἀνοσίοις προκείμενα χιβδηλεύηται, μήτε περιφρο- 
γῆται διὰ τὸ τῆς καταλήψεως πρόχειρόν τε καὶ ἄπονον, οὕτω 
δὴ καὶ τὰ πλεῖστα τῆς ϑείας γραφῆς καὶ μάλιστα οἷς μυστιχοί 
τινες ὑφεδρεύουσι λόγοι, καϑάπερ ὑπὸ παραπετάσμασι καλύ- 10 
πτονται τοῖς τοιούτοις ὀνόμασιν, ὅσα πὸλὺν τὸν γνόφον ἐπισύ- 
povrat καὶ σκότος ἀποχρυφὴν ἑαυτῶν τίϑενται καὶ κύχλῳ αὐτῶν 
τὴν σκηνὴν αὐτῶν. εὑρίσχομεν δὲ καὶ τοὺς ϑείους πατέρας, Ba- 
Ἑ σίλειόν φημι καὶ Χρυσόστομον, ἸΜάξιμόν τε xai Κύριλλον, πα- 
ρθαγγέλλοντας, μὴ ὅσα τῶν ὀνομάτων, μηδ᾽ ἐν ὅσοις vnoxept-15 
V. 955 voig ἠχοῦσι ταὐτὸν, χαὶ κατὰ τρόπον εὐθὺς ἐκλαμβάνειν ὁμοῦ 
τὸν αὐτὸν, μηδὲ ταῖς λέξεσι προσέχειν καϑάπαξ τὸν νοῦν, ἀλλὰ - 
ταῖς τῆς ὑποχειμένης ὑποϑέσεως ἐννοίαις xal τὸν σχοπὸν ὑμοῦ 
. xal τὴν πρόϑεσιν τῆς μελετωμένης γραφῆς ἐξετάζεεν, ὡς τὸ εἶ- 
P. 815 χὸς, καὶ τοῖς προσώποις καὶ τοῖς καιροῖς ἀναλόγως καὶ xaral-20 
λήλως ἐφαρμόζειν καὶ συμβιβάζειν. φησὶ δὲ καὶ ὃ ϑεολόγος Γρη- 
γόριος, ὅτι ταῖς προσηγορίαις τινὲς ὁμοῦ καὶ τὴν οὐσίαν παχυ- 
μερῶς συνδιαιρεῖσϑαε δοξάζοντες ἀνάξια παντάπασε τῶν ϑείων 
ταῖς ἑαυτῶν ἐννοίαις δοξάζουσι. τοσαύτης τοίνυν διχοστασίας 


. 91. ἐφαρμόττειν A. 


pter multiplicem vocum significationem dictionisque ac verborum tenebras 
et ambiguitatem , in plures sententias accipi possent. Saepe enim in sacra 
Scriptura verbis quaedam obscuris involuta occurrunt; quod et cousenla- 
neum est. Ut enim regum thalami, aliaque quae sancta et magno in pretio 
eb hominibus habentur, aliis atque aliis velis occultantur, ne aut profano 
vulgo exposita contaminentur , aut quia omnibus absque labore pateant con- 
temptui sint; sic etiam plurimi sacrae Scripturae loci, praesertim in qui- 
bus arcana quaepiam doctrina continetur, tanquam velis quibusdam, abs- 
conduntur eiusmodi verbis, quae multam caliginem secum €rabunt, et te- 
nebras sibi latibulum poaunt et in circuitu suo tabernaculum sibi ipsis. Mo- 
ment et sancti Patres, Basilius, Chrysostomus, Maximus εἰ Cyrillos , non 
68 omnia verba, quae in omni materia eundem sonum edunt , atatim eodem 
sodo accipienda esse; neque mentem in verbis prorsus defigendam, 
pops argumenti sententias intuendas, et scopum atque propositum 
pturae eius in qua versentur exquirendum, uti deceat, et personis δὖ- 
que temporibus apte convenienterque accommodandum et applicandum. E« 
et Gregorius Theologus auctor, quosdam zes cum vocabulis consentire nec 
minutius dividi arbitratos opiniones divinis rebus indignas animo concepisse. 


) 


HISTORIAE BYZANTINAE X. 8. 511 


ἐπιχωριαζούσης περὶ τὰς λέξεις καὶ τὰ ὀνόματα, διὰ τὰς ὅμω- 
»vulac τῶν ὑποχειμένων πραγμάτων, xol ἄλλως μὲν ἐπὶ ϑεοῦ 
λαμβάνεσϑαι ὀφειλόντων αὐτῶν, ἄλλως δ᾽ ἐπὶ τῆς γεννητῆς ταύ.-- 
τῆς καὶ ῥευστῆς φύσεως, τίς ἱκανὸς ἐφικέσϑαι δὴ τῆς ἀξίας ; 


τοὺς πᾶσαν ὑπὲρ ἅπαντας ἀνθρωπένην σοφίαν διεξελϑόντας, εἶ 
οὖν ἐχείνους ἐν ταῖς ϑείων γραφῶν ἐξηγήσεσι διαφωνοῦντας εὑρί- 
σχομὲν πολλαχῆ καὶ μικροῦ τἀναντία πολλάχις διεξιόντας, διὰ 
τὸ γνόφῳ πολλῷ καὶ, οἷον εἰπεῖν, προπυλαίοις στεῤῥοῖς καὶ ἀδα- 


volac* τί ἂν ἔχοι τις ἕτερος λέγειν, μήτε τὴν ἀνθρωπίνην σο-- 
φίαν ἐγγύς που τυγχάνων ἐχείνων καὶ ἅμα πολλῆς ἀπόζων τῆς 
εοχϑηρᾶς ταύτης καὶ ὑλικῆς προσπαϑείας ; ἰδοὺ γὰρ, ἵνα σιωπῇ 
παραδράμω τὰ πλεῖστα, τὸ, ,»κύριος ἔκτισέ με ἀρχὴν ὁδὸν αὖ- 


Ἰδτοῦ," ὁ μὲν ϑεῖος καὶ μέγας Βασᾶπιος περὶ τῆς ἐμφαινομένης 


A. C. 


ad 
1341 


Imp. Andron. 


Iunioris. 


᾿δεῖ γὰρ τοὺς ϑείους πατέρας ἐκείνους, τὼ τοῦ πνεύματος ὄργανα, B 


10 μαντένοις δορυφορεῖσϑαι τὰς ϑείας ταύτας καὶ ὑψηλοτέρας ἐν-Ο 


τῷ κόσμῳ σοφίας εἰρῆσϑαί φησι, μονονουχὶ φωνὴν ἀφιείσης διὰ Ὁ 


τῶν δρωμένων, ὅτι παρὰ ϑεοῦ γέγονε καὶ οὐκ αὐτομάτως ἢ το-- 
σαύτη σοφία τοῖς ἀποτελεσϑεῖσιν ἐμπρέπει" καϑὰ καὶ τοὺς οὐρα- 
ψοὺς ὁ Zlaflid διηγεῖσϑαί φησι τὴν δόξαν τοῦ ϑεοῦ φωναῖς ἀλα-- 


20 λήτοις. ὃ δὲ μέγας ἐν ϑεολογίᾳ Γρηγόριος τοῦ σωτῆρος τοῦτον 


εἶναι φάσκει τὸν λόγον" καὶ ἑξῆς ἑρμηνεύων, ὅσα μὲν μετὰ τῆς 


αἰτίας εὑρίσκει, τῇ ἀνθρωπότητι ταῦτα προστίϑησιν, ὅσα δ᾽ Ὲ 


ἁπλᾶ xal ἀναίτια, ταῦτα διελὼν λογίζεται τῇ ϑεότητι. ἀλλ᾽ 


19. ὁ Δαβὶδ add. A. , 
Cum igitur tanta sit de verbis et nominibus dissensio, propter quod ea- 
dem nomina poesunt rebus diversis convenire, atque aliter in Deo infelli- 

da sunt, aliter in hac orta et. peritura natura: quis haec pro dignitate 
explicabit ? Nam si sanctos illos Patres, Spiritus sancti. instrumenta , qui 
omni humana sapientia caeteros omnes supergressi sunt, si ergo illos in sa- 
crarum scripturarum enarrationibus ssepenumero dissentire videmus, et 


fere contraria afferre, propter obscuritatem ingentem , qua divinae senten- 


tiae et altiores sensus veluti firmis atque adamantinis vestibulis muniuntur : 
quid alius aliquis dicat, nec humana sapientia cum illis conferendus , idem- 
que pravis affectibus obnoxius, et corpoream labem totus redolens? Ecce 
enim (ut pleraque silentio dissimulem) illud : ,,Dominus creavit me princi- 
plo viam'suam, " divinus ille et magnus Basilius de ea sapientia, quae in 
mundo apparet, dictum esse ait; quoniam haec tantum non voce edita per 
ea, quae aub aspectum oculorum cadunt testetur, se ἃ Deo esse conditam 
et non casu extitisse, ut tanta in iis quae facta sunt sapientia emineret; 
uemadmodum et David caelos dixit Dei gloriam enarrare vocibus ineffabi- 
libus. At magnus in theologicis Gregorius Servatoris hanc orationem esse 
ait, eamque ordine: interpretans, quae cum causa esse coniuncta invenit, 
ea humanitati accommodat: quae vero simplicia et sine causa , distinguit ac , 


512 NICEPHORI GREGORAE 


A. M. οὗτοι μὲν σκεύη τοῦ πνεύματος ὄντες xal πρὸς ἕνα βλέποντες 
pen σκοπὸν xol τὴν τοιαύτην διαφωνίαν ὥσπερ ἐκ διαφόρων ὁδῶν 
6849 πρὸς ἕν περιάγουσι. τέλος, εὐσεβὲς δηλαδὴ καὶ σωτήριον. oi δὲ 
ἔαρ. ἀπάγοι, ιν ἀλλοτρίων αἱρέσεων ἡγεμόνες, πρόφασιν λαμβάνοντες τὸ 
᾿ τῆς διανοίας δυσέφικτον τῶν γραφῶν, δίχην ἱεροσύλων κατα- 5 
FEaívovo: ταύτας καὶ πρὸς ἀβύσσους πυϑμένας χαϑέλκουσι τῶν 
βλασφημιῶν. Εἰ γοῦν ἀναγκαῖον ἐτύγχανε καὶ ἡμῖν ἐπὶ τοῦ πα- 
ρόντος ὅπλίζειν τὴν γλῶτταν κατὰ τῶν ἐναντίων, ὡς, ἔφαμεν, 
οὗ τοιούτοις ἂν ἐχρησάμεϑα τοῖς ὀνόμασιν, οἷς τὸ πολύτροπον 
xal πολυσχιδὲς ἐμφωλεύεε τοῦ νοῦ, ἀλλὰ τοῖς ἀναμφισβητήτως 19 
ὡμολογημένοις καὶ συμπεφωνημένοις ἐξ ἀμφοῖν καὶ ὅσα εἰς ἐπε- 
ψοίας ἄγουσιν ἡμᾶς ἐξ ἀνάγκης τῶν νοητῶν κατὰ τὸ ἁπλούστε- 
ρον" ἐπεὶ πάμπολλα σφόδρα καὶ ταῦτα ἐπανϑεῖ τῇ ϑείᾳ γραφῇ. 
P. 816 ἐπεὶ δ᾽ οὖχ ἀναγκαῖον τοῦϑ᾽ ἡμῖν ἐστιν ἐν τῷ παρόντι, ἐρη- 
᾿ρεισμένοις καὶ ἡδρασμένοις ἐπὶ ταῖς κρείττοσι ῥήσεσι καὶ ἀσφαλε- 15 
στέραις, ταῖς τε εὐαγγελικαῖς δηλαδὴ καὶ ὡς ἄνωϑεν τοῖς ὁσίοις 
πατράσι τὸ ϑεῖον τῆς πίστεως κεκύρωται σύμβολον (ταῦτα γὰρ 
ὅροι καὶ ϑέσεις ὡς ἀληϑῶς γνωριμώτεραί τε καὶ ἀναπόδεικτοι) " 
σιωπῇ τὰς αὐτῶν φιλονείχους ἐνστάσεις καὶ ἀντιϑέσεις ἀνατρέ- 
V. 256 πεῖν μᾶλλον ἢ λόγοις, ἐμοὶ δοχεῖ δικαιότερον. εἰ δέ τις ἐνίσται-- 80 
Bro, τοὺς ϑείους πατέρας συλλογισμοῖς πολλάχις χρωμένους πα-- 
ράγων Jy τοῖς τοιούτοις" οὐκ ἂν ἔγωγε καίρια φάσκειν φήσαιμε - 
τοῦτον. οὗ γὰρ ἵνα δείξωοιν, οὔϑ᾽ ὅ,τι ἐστὶ τὴν φύσιν ὃ ϑεὸς, ἢ 


90. δοκεῖ add. A. 


Divinitati attribuit. Enimvero hi, cum Spiritus vasa sint et ad eumdem 
scopum colliment, tale dissidium velut diversis viis ad upum finem eumque 
plum ac salutarem inflectant. Extranearum vero sectarum auctores, arre- 
pta obacuritatis Scripturarum occasione, sacrilegorum instar eas di 
et in extremam blasphemiarum abyssum detrudunt. Quod si nobis etiam in 

raesentia esset opus linguam contra adversarios acuere, ut diximus, non 
is vocabulis uteremur, in quibus sententia multiplex εἰ varia lateret; sed 
Yi», quae extra omnem controversiam consentientibus animis utrique confi- 
terentur, quaeque necessario nos ad cogitanda ea deducerent, quae sim- 
pliciori sensu intelli tur. Nam et huiusmodi permulta e' sacris litteris 
velut efflorescunt. Bed quia nobis id hoc tempore non est necessarium, qui 
melioribus et tutioribus dictis, evangelicis videlicet, et sacro fidei Sym- 
bolo , a sanctis Patribus olim sancito, nitimur et veluti fundamento inaisti- 
τοῦδ (hi enim limites, haec pronunciata revera sunt notiora, n ue de- 
mounstrationem requirunt) : silentio rixosas illorum contentiones et adversa- 
tiones quam disputationibus evertere mihi videtur esse aequius. Quod si 
nobis occurritur 4b aliquo, sanctos Patres saepe syllogismis usos in eius- 
modi quaestionibus, eum ego haud opportuna dicere affirmarim. Sn 
enun eo id fecerunt, ut ostenderent, quae Dei natura esset, aut quae 

«4 





HISTORIAE BYZANTINAE X. 8. 618 


οὔθ᾽ ὅ,τι ἐστὶν υἱοῦ γέννησις, o99^ ὅ,τε ἐστὶ πνεύματος ἁγίου — A. C. 
ἐχπόρευσις, ἀλλ᾽ ἵνα μᾶλλον ἄλλως ἐπίσχωσι τοὺς ἀτάκτως τῇ cs 
ϑεολογίᾳ ἐπιπηδῶντας. el δ᾽ οὖν, λεγέτω μοί τις παρελϑὼν, τί 1841 
βουλόμενος ὃ μέγας ἐν ϑεολογίᾳ Γρηγόριος οὕτωσὶ σχηματίζει b ABO, 
δτὸν λόγον πρὸς τοὺς ἐριστικῶς ἐρωτῶντας περί τε τῆς ToU υἱοῖ C 
γεννήσεως καὶ τῆς τοῦ ἁγίου πνεύματος ἐκπορεύσεως" ,, εἶπέ 
pot," φάσκων, ,, δὺ τὴν ἀγεννησίαν τοῦ πατέρος, κἀγὼ τὴν 
γέννησεν τοῦ υἱοῦ φυσιολογήσω καὶ τὴν ἐχπόρευσιν τοῦ πνεύμα- 
τος, xol παραπληχτίσομεν ἄμφω, εἷς ϑεοῦ μυστήρια παρα- 
10κύπτοντες" καὶ ταῦτα τίνες ; οἱ μηδὲ τὰ ἐν ποσὶν εἰδέναι δυνά- 
μενοι, μηδὲ ψάμμον ϑαλασσῶν καὶ σταγόνας ὑετοῦ καὶ ἡμέρας Ὁ 
αἰῶνος ἐξαριϑμεῖσϑαι, μὴ ὅτι γε ϑεοῦ βάϑεσιν ἐμβατεύειν καὶ 
λόγον ὑπέχειν τῆς οὕτως ἀῤῥήτου καὶ ὑπὲρ λόγον φύσεως. xol 
μετ᾽ ὀλίγα πάλιν, τοῦ ἐναντίου ζητοῦντος ὑπόδειγμα καὶ ὅμοίω- 
15σιν xol ,,0óc uo" λέγοντος ,,ἐκ τοῦ αὐτοῦ τὸ μὲν υἱὸν, τὸ δὲ 
οὐχ υἱὸν, εἶτα ὁμοούσια, καὶ δέχομαι ϑεὸν καὶ ϑεὸν,᾽ ἀποκρί- 
ψεται λέγων" ,,δός μοι καὶ σὺ ϑεὸν ἄλλον καὶ φύσιν ϑεοῦ, καὶ 
δώσω σοι τὴν αὐτὴν τριάδα μετὰ τῶν αὐτῶν ὀνομάτων τε καὶ 
πραγμάτων. εἰ δὲ εἷς ϑεὸς μία φύσις 7j ἀνωτάτω, πόϑεν παρα-Ἐ 
80 στήσω σοι τὴν ὁμοίωσιν ;᾽ λίαν γὰρ αἰσχρὸν, καὶ οὐχ αἰσχρὸν 
μόνον, ἀλλὰ χαὶ μάταιον ἐπιεικῶς, ἐκ τῶν κάτω τῶν ἄνω τὴν 
εἰχασίαν λαμβάνειν καὶ τῶν ἀκινήτων ἐκ τῆς ῥευστῆς φύσεως, 
xol, 0 φησιν Ἦσαΐας, ἐκζητεῖσθαι τὰ ζῶντα ἐν τοῖς νεκροῖς. 
διὰ τοῦτο καὶ ἀλλαχοῦ φησιν" ,,γἐπὶ τῶν ἡμετέρων ὅρων ἱστάμε- 
eneratio, aut quae Spiritus sancti processio: sed potius, ut eos coer- 
Exi. qui ise ulla modestia in theologiam Saar μοὺς i Alioqui dicat 
mihi aliquis, quo consilio magnus ille theologus Gregorius eos, qui con- 
tentiose de generatione Filii et de Spiritus sancti processione interrogabant, 
bac verborum figura aggressus sit: ,Dic mihi," inquit, ,,quo pacto Pater 
natus non sit, et ego naturam generationis Filii explicabo et Spiritus pro- 
cessionem 3 et ambo insaniemus , in arcana Dei curiosos oculos inserentes 
ji praesertim , qui nec ea, quae ante pedes sunt, intelligere possumus, non 
arenam maris, non guttas pluviarum, nec dies saeculi enumerare: tantum 
abest, ut in Dei profunditates descendere et adeo ineffabilis naturae et 
omnem rationem superantis rationem reddere queamus." Ac paulo post ite- 
rum, adversario quaerente imen et similitudinem, ac , Da mihi," in- 
quiente, ,,ex eodem partim Filium, pertim non Filiam, deinde et eandem 
substantiam ; ac Deum et Deum admittam :" respondet : ,,Dato et tu mihi 
Deum alium et naturam Dei; et ego tibi eandem Trinitatem dabo, cum 
jJisdem et nominibus et rebus. Bi vero unus est Deus, una suprema natura: 
unde tibi afferam similitudinem ?" Est enim valde turpe, nec modo turpe, - 
sed et perabsurdum, ex inferioribus superiorum petere imaginem , et eorum 
quae immota sunt ex iis quae fluxa et caduca, et quod Esaias ait, viventia 
in mortuis requirere. Quapropter etiam alibi ait: ,Intra limites nostros 
Nicephorus Gregor. Vol. I. 33 


614 — .  NICEPHORI GREGORAE 


A: M. wor τὸ ἀγέννητον εἰσάγομεν καὶ τὸ γεννητόν" καὶ τὸ ἐκ τοῦ na- 
6886 ςρὸς ἐμπορευόμενον, ὥς φησιν αὐτὸς Ó ϑεὸς καὶ λόγος." ταῦτα 


δὰ fa 
6849 δὴ τοίνυν οὐ ϑέλοντός ἐστι χατασκευάζειν 0,7. ἐστὶ ταῦτα, ἀλλ᾽ 


Imp Andre ἀγασοβοῦντος καὶ ἀποτρέποντος τοὺς ἀλόγως εἰς τοιαύτας χατα- 
Ἑσκευὰς καταφεύγοντας. πῶς γάρ; ὃς οὐδ᾽ ὀνόματά φησι προσή--ὅ 
P. 817 κοντα φύσει ϑεοῦ τοῖς ἀνθρώποις ἔστιν εὑρεῖν. ὀνομάζομεν γὰρ, 
ὡς ἡμῖν ἐφικτὸν, ἐκ τῶν ἡμεεέρων, τὰ τοῦ ϑεοῦ. ,,.εἰ γὰρ τῶν 
ψοητῶν (φησὶν) ἔσχατα ψυχὴ καὶ λόγος κύριον οὐ κέκτηνται τοῦ- 
γνομα ψυχὴ μὲν γὰρ ὑνόματε ϑηλυκῷ. προσαγορεύεται, τοιαύ-- 
τὴν οὐκ ἔχουσα φύσιν, καὶ ὃ λόγος δ᾽ ἄῤῥενος φύσεως ἥκιστα 10 
ὧν ἀῤῥενικὸν καὶ αὐτὸς ἐκτήσατο τοὔνομα εἰ οὖν ταῦτα κύριον 
οὐ χέκτηνται τοὔνομα, πῶς ἂν τὰ πρῶτα καὶ πάγεων ἐπέχειγα 
Βτῶν νοητῶν νοητὰ κυρίοις ὀνόμασιν ἐπικεχκλῆσϑαι φήσαιμεν"; 
τοσαύτης τοίνυν Ψυκτὸς ἐπεπμροσϑούσης τῇ ἡμετέρᾳ διανοίᾳ τῶν 
τενορημάτων καὶ ὀνομάξων, τίς ἂν ἐν τούτοις συλλογίζεσθαε δυνη-- 15 
ϑείη; εἰ δέ τις ἐπιχειροίη, διπλῶς ἁμαρτάνει. οὔτε γὰρ οἶδεν ἐν 
τούτοις οὐδὲν καὶ ἅμα λέληθεν ἑαυτὸν οὐχ εἰδώς. ὁ δ᾽ οὐκ εἰδὼς 
ὅτε δεῖ καὶ δπὴ δεῖ συλλογέζεσϑαε, οὐδ᾽ ὅτε δεῖ συλλογιζόμενος, 
Οσυλλογίσεεω οἷα δεῖ καὶ ὅπως δεῖ᾽" εἰ δ᾽ αὐτὸς ἴσως, ἀλλ᾽ οἵ γε 
ἀχούοντες dU ὑποψίας ποιήσονται τὰ λεγόμενα καὶ φυλάξονται, 90 
V.257 ἀφέλειών τὲ καὶ ὥνοιων. ἅπαξ ὠὐτοῦ καταγνόντες. τάχα δ᾽ ἂν 
χαὶ σιωπῇ παντελεῖ τὰς τῶν ἀτόπων ἐχείνων ἔριδας καὶ ot Seti 
ἐχεῖνοι παζσέρες ἀπεχρούσαντο, εἰ μὴ ἐς ἀνάγκας καὶ ἄχονξες 
8. δὴ add. A. — 5. πῶς γὰρ οὐδ᾽ ὀνύματα A. 138. φήσωμεν A. 
consistentes ingenitum et genitum induciaus, et id quod e Patre procedit, 
nt ipse Deus οἱ Verbum aic" Haec igitur 'eius sunt, nom qui asserende 
constituere velit, quid haec sint, sed eius, qui repellat et deterreat eos, qui 
temere ad huiusmodi aesertiones confugiunt. Ecquomodo autem aliter sentiat, 
qui ne vocabula quidem Dei naturae eongrnentia reperiri ab hominibus posee 
affirmat? Res enun divines nostris nominibus, ut licet, exprimumas. ,,Nam 
si in iis," inquit, ,,quae intelliguntur , ea quae infimum locum obtünent, 
nempe ψυχὴ et λόγος, propriis nominibus carent (etenim ψυχὴ foemineo no- 
mine appellatur, cum ea eius natura non eit, et λόγος masculino, etai eius non 
sit mascula natura); ea intellecilia, quae omnium prima sunt et omnem in- 
tellectum superant, propriis appellari nominibus quomodo affirmabimus ? "ἢ 
Cum igitur tantae et notionum et appellationum tenebrae nostrae menti of- 
fundantur, quis ratiocinari in bis queat ? Quod qui conatur, bifariam peccat. 
Neque enim horum quicquam novit, simulque ea se ignorare ignorat. Qui 
autem ignorat, quando et ubi oporteat ratiocinari , ne tum quidem cum ra- 
tiocinandum erit, ea quae oportet atque eo modo quo oportet argumentando 
concludet. Quod etsi fortasse praestet, tamen sespecta erit audientibus 
eius ora jo, qui eum ut simplicem et amentem semel reprobatum cav 
Fortassis etiam sancti illi Patres istiusmodi abeurdas contentiones silentio 
prorsus repulissont, nisi inviti eas refutare coacti essent, cum populum, noa- 


HISTOBIAE, BYZANTINAE X. 8. $915 - 


᾿ἀἄντιλέγειν ἤγοντο, ῥᾷστα τὸν ὄχλον δρῶντες ταῖς ἄλλοτε ἄλλως — A. C. 

ἐπιφυομέναις αἱρέσεσι προσιόντα διὰ τὸ ἀνέδραστον ἔτε περὶ τὴν 1338 

. 4 ’ 2 - 3 e ad 

πίστιν καὶ οὐ σφοδρα τοι ἀναμφίβολον. νῦν δ᾽ οὕτω βεβαιω- 1541 

ϑέντων καὶ στηριχϑέντων εἷς τὴν πίστιν τοῦ πλήϑους, dore mp. Andros, 
59üsror ἂν ἴδοι τις τὸν σίδηρον μεταϑέντα τὴν φύσιν, ἢ τούτους —— — 

βοαχὸ᾽ τῶν πατρίων μεταϑεμένους δογμάτων, τίς χρεία λόγων 

ὠφελησόντων οὐδέν; καὶ γὰρ ἵνα χἀγὼ τὰ τοῦ zínogróAov κατὰ 

κιιρὸν φϑέγξωμαι, πέπεισμαι, ὅτε οὔτε ϑάνατος, οὔτε ζωὴ, 

“οὔτε ἄγγελοι, οὔτε ἀρχαὶ, οὔτε δυνάμεις, οὔτε ἐνεστῶτα, οὔτε, 

10 μέλλοντα, οὔτε ὕψωμα, οὔτε βάϑος, οὔτε χείσις ἑτέρα δυνή- 
σεται τούτους τῶν πατρίων ἀποστῆσαι ϑεσμῶν͵ καὶ δογμάτων. 
Enea, εἰ μὲν πρώτως ἤδη ταῦτ᾽ ἐνοχλοῦντες ἦσαν καὶ πρώ- 

“τοῖς ἡμῖν τὰ τοιαῦτα προὐτίϑεσαν, ἔσως ἂν καὶ αὐτοὶ πρὸς λό- 
γων ἀγῶνας παρεσκευαξόμεϑα τήμερον ξύν γε ϑεῷ. ἐπεὶ δὲ πάλαι 

15 ταῦτ᾽ ἐξήτασται καὶ τάξιν εἰλήφεσαν τὴν προαήκουσαν καὶ τὸ τ 
κῦρος λαμπρὸν παρεπέμφϑη τῷ χρόνῳ, χἀνταῦϑα πολλάκις ἐνδη- 
μήσαντες οὗτοι πολλάχις καὶ ἀπεκρούσϑησαν᾽ ποῦ δέκαιον τοῖς 
πάλαι καλῶς δεδογμένοις τήμερον ἡμᾶς ἐνοχλεῖν καὶ ἀκήνυτα μο-- 
χϑεῖν, ἀνακυχλοῦντας ἀεὶ τὰ αὗτά; καὶ τούτοις μὲν ἀνεπαχϑὲς 

4“0 τοῦτο καὶ σφόδρα τοι περισπούδαστον.. λογισμοὺς γὰρ ἐκ Aoyi- 
σμῶν ἀμείβοντες ὑπασαίνοντάς τε καὶ ἀπισχνουμένους ἀεὶ τὰ βελ-- P. 318 
τίονα, ἢ περιτρέψειν ἠλπίχασι τὴν ἧτταν ὀψὲ τοῖς αὐτῶν ἐναντί- 

eic ἡμῖν καὶ τὸ φϑάσαν αἶσχος ἀποτρέψεσϑαι, ἢ πολλὴν τῆς συνό- 
δου καταχεαμένους τὴν γλωσσαλγέαν μετὰ τῆς συνήϑους ὀφούος, 

95 ἔπειτα ἐξελεύσεσθαι διασπείροντας πανταχῆ φήμην ἀναιδείας με- 
dum in fide stabilitum πες omnis dubitationis expertem, alias aliis seotis sub- 
orientibus facile adhaerere vidissent. Nunc autem cum multitudo ita con- 
firmata et in fide defixa sit, ut ferri naturam facilius mutes, quam eos pgu- 
julum a patriis dogmatibus abducas: quid opus est disputationibus nihil 
profeturis ὃ Ut enim et ipse Apostoli verbis apposite utar, certus sum, quia 
neque mors, neque vita, neque angeli, neque principatus, neque virta- 
tes, neque instantia, neque futura, neque altitudo, neque profundum, ne- 

ue creatura salia poterit istos a patriis institutis et decretis abducere. 
Deiode si iam nunc primum et primis nobis molesti essent Latini ista 
nentes ; fortasais et ipsi ad v concertationes Deo itio hodie ae- 
cingeremmr. Sed quum olim haec examinata et ita ut t definita et 
diuturnitate temporis luculenter confirmata sint ; atque isti saepins huc pro- 
fecti subiade repudiati fuerint: quo iure ea quae olim recte decreta sunt he- 
die turbabimus et inani labore eadem semper repetemus? Quod istis quidem 
nec grave est, et summo studio quaeritar. Nam aliis atque aliis rationi- 
bus comminiscendis , iis videlicet, quae ipsis blandientur et subinde meliora 
promittant, aut victoriam sibi de adversariis nobis, conversa fortuna et 


abolito vetere probro, cessuram pollicentur: aut ubi mala multa in conven- 
tum nostrum solito cum supercilio dixerint ; tum dempun famam de victoria 





616 NICEPHORI GREGORAE 


στὴν καὶ κλέπτόυσαν τὴν ἀλήϑειαν, cc ἀστήσαντο τρόπαιον, ola 
τὰ σφῶν αὐτῶν σμικρολογήματα. ἀλλ᾽ ἡμῖν γε οὗ προδιδόναι τὸ 
μεγαλοπρεπὲς ἡμῶν δεῖ, οὐδ᾽ ἃ συμφέρεε τοῖς ἐναντίοις, ταῦϑ᾽ 
“ἡμᾶς πράττειν χρεών" ἀλλὰ ταῦϑ᾽ ἡμᾶς μᾶλλον, ἅπερ ἡμῖν. 
ποῦ δ᾽ οὐχ ἂν ἀγνωμοσύνης εἴη ἐλαῦνον, Ἑλλήνων μὲν ὁπόσοιδ 
JIv9ayógttol τε καὶ ᾿ἘἘπικούρειοι, τούτους οὕτω τοι ϑεῖα καὶ ávav- 


,τίῤῥητα τὰ τῶν διδασχάλων οἴεσϑαι δόγματα καὶ ϑεσπίαματα, 


ὡς σιωπῇ τὰ σφίσι λεγόμενα δέχεσϑαι, μήτ᾽ ἀμφιβάλλουσαν 
ἀχοὴν, μήτε γλῶτταν προϊεμένους ἀντίφωνον" ἡμᾶς δὲ τοῖς ϑείοις 


νόμοις καὶ δόγμασι τῶν τῆς ἡμῶν ἀρχηγῶν εὐσεβείας καὶ πίστεως 10 


οὐ μάλα ἐϑέλειν ἀναποδείχτοις καὶ οἷά τισιν ὅροις κεχρῆσϑαε, 
ἀλλ᾽ ἀμφιβαλλόντων καὶ πολυπραγμονούντων ἄλλων ἀνέχεσϑαε 
καὶ καταχερματιζόντων τὸν νοῦν, καϑάπερ ποιοῦσι καὶ οὗ πολέ- 
μιοι τὰ λάφυρα ξύν γε πολλῇ περεέλκοντες ἀχοσμίᾳ. εἰδέναι uév- 
τοι καὶ τοῦτο χρεὼν, ὡς οὐχ ἁπλῶς οὐδὲ καϑ' ἕνα γε τὸν τοό- 15 
zov τὰς τῶν ϑείων πατέρων γραφὰς ἐκλαμβάνειν δέον. τὼ μὲν 


γὰρ αὐτῶν διδασκαλικώτερόν τε xai οἰκονομικώτερον ἐξεδύϑη τὸν 


τρόπον, καταλλήλως μὲν τοῖς προσώποις καὶ τοῖς ἄλλοτε ἄλλως 
ἀνϑοῦσι καιροῖς" εὐσεβῶς δ᾽ ἅπαντα" αἱ μὲν γοῦν τῶν γραφῶν 
οὕτως ἐξεδόϑησαν, al δὲ δογματικῶς, ai δὲ ἐγχωμιαστικῶς, α 80 
dà ἀγωνιστιχῶς. οὔτ᾽ οἦν τὰς ἄλλοϑεν ἀγωνιστικὰς ἄλλοσε με- 
ταφέρειν χρεών. ἐπεὶ οὐδ᾽ εἴ τις πολεμίοις μαχόμενος καὶ ὅλην 
. ἀπασχολῶν τὴν διάνοιαν ἐς τὸ ξίφος καὶ τὴν ἀσπίδα πρὸ ποδῶν 


Ε ἱστάμενον τὸν συστρατιώτην ἐξώϑησεν, οὔτε νόμον ἡγεῖσϑαε τὸ 


reportata impudentissimam sparsuros se ubique sperant, dissimulata veri- 
tate; quae est eorum vaniloquentia. Verum nos comnittere haud decet, ot 
diguitatis nostrae amplitudinem prodamus: neque ea, quae e re adversa- 
riorum sunt, sed ea potius, quae nobis expediunt, agere debemus. Quan- 
tae porro vecordiae esset, cum Graeci illi, qui Pythagoram ant Epicarum 
auctorem sequuntur, adeo divina et certa putent dogmata ac decreta ma- 
gistrorum, ut quicquid illi dixerint, taciti ipsi admittant, ac neque auri- 
bus dubitanter accipiant, neque linguam contra exserant; nos legibus οἵ 
decretis primorum religionis et fidei nostrae auctorum nolle citra demonstra- 
tionem uti ac 116 velut, certis limitibus insistere, sed alios ferre disceptan- 
tes et curiose inquirentes et mentem quasi minutim concisam in diversa 
trahentes , non aliter quam hostes hostium spolia diripere ac foedissime die- 
trahere solent? Caeterum illud quoque scire est operae pretium, non sim- 
pliciter, nec uno modo sanctorum Patrum scripta intelligenda esse. Quo- 
rum alia ad institutionem et utilitatem legentium accommodate edita sunt; 
quidem et temporum habita ratione, sed religiose omnia ; quaedam 
uam sic edita ; alia dogmatioe, alia encomiastice, alia denique conten- 
tiose, Quae contentiosa, ea non debent aliunde alio — Neque 
enim si quis cum hostibus et toto animo in gladium et clypeum 
tentis comsibtenta ons Delce santam disturbaverit, vel lex ea putanda 


HISTORIAE BYZANTINAE X. 8. 517 


πεπραγμένον, οὔτε τῷ πεπραχότι δέκαιον ἐγκαλεῖν, τῆς ἀνάγχης Α. C. 
ἄλλοσε τηνικαῦτα περισπώσης τὸν λογισμὸν καὶ ἥκιστα συγχω- yc 
ρούσης ἄλλως πεπράχϑαι τὸ πεπραγμένον. οὔτ᾽. οὖν τοῦϑ᾽ οὕτω 1841 
χρὴ ποιεῖν, οὔτε μὴν ταῖς ἐγχωμιαστικαῖς ὡς νόμοις χεχρῆσϑαι. P Antron. 
5abrovouía yàg ix τῆς τέχνης καὶ τοῖς ἐγχωμιάζουσι δέδοται λέ- V. 258 
γεῖν ὅσα βουλομένοις εἴη ἄν. ὅσας γε μὴν δογματικῶς τε καὶ &áno- F 
φαντιχῶς ἐκεῖνοι ἐξενηνύχασι, τούτοις δ᾽ ἄρα ἀνέγχλητόν τε καὶ 
ἀσφαλὲς οἷά τισι κανόσι καὶ στάϑμαις πρὸς τὴν πίστιν χεχρῆ- 
σϑαι. ἐγὼ τοίνυν ὥσπερ τοὺς Ἰταλοὺς διασύρω xol μέμφομαι, 
1οϊταμῶς οὑτωσὶ καὶ μετὰ πολλῆς τῆς ὀφρύος τῇ ϑεολογίᾳ ἐπι-- 
πηδῶντας, τὸν αὐτὸν δὴ τρόπον αἰσχρὸν καὶ παλίμβολον ὕγημαι, 
ὧν μὲν ἐπαινοῦμεν τἀναντία ποιεῖν ἡμᾶς, οἷς δὲ ψέγομεν τὰ πα- 
ραπλήσια. οὐ γὰρ ὅτι ἐκεῖνοε τολμηροὶ καὶ ϑρασεῖς περὶ τὰ voi- P. 819. 
ara, διὰ τοῦτο καὶ ἡμᾶς ἕπεσθαι δεῖ" οὐδ᾽ ὅτι τῆς εὐθείας 
15 ἐχεῖνοί γε ἐξετράποντο καὶ ἡμᾶς τῶν χαϑεστώτων χρεὼν ἀμελεῖν" 
ἀλλ᾽ ἀκλινεῖς τῶν προσηκόντων ὕρων ἱσταμένους ἐντὸς τοὺς τοι-- 
οὕτους παρακρούεσθαι χρότους, καϑάπερ προβλῆτες ἀτίνακτοι 
τὰ προσπίπτοντα κύματα. δέδοικα γὰρ, μὴ καπνὸν φεύγοντες 
εἰς πῦρ βλασφημίας ἐμπίπτωμεν. ὃ γὰρ παρ᾽ Ἕλλησι πάλαι τε- 
Φ0 ϑρύλληται περὶ Πλάτωνος, ὡς ἐκείνου γε παρὰ Zftovócioy τὸν Β 
τῆς Σικελίας ἐπιδημήσαντος τύραννον χονιορτοῦ τὼ βασίλεια ἔνε-- 
πίμπλαντο, περὶ τὰς γραμμικὰς ἀσχολίας τηνικαῦτα τῶν πλεί- 
στων ὁρμώντων, τοῦτο δὴ καὶ παρ᾽ ἡμῖν τρόπον ἕτερον γίγνεται 
σήμερον. οὕτω γὰρ καὶ παρ᾽ αὐτοῖς εἰπεῖν τοῖς βαναύσοις ἐκ- 
95 κέχυται τὰ ϑεολογίας μυστήρια καὶ οὕτω κεχήνασιν ἅπαντες ἐπὶ 


est, vel is accusandus , qui id fecit, cogitationem alio trahente necessitate 
et minime sinente, ut id, quod factum est, aliter fieret. Itaque ilud ca- 
vendum: item ne lis, quae encomiastice dicta sunt, pro legibus utamur. 
Nam laudantibus ars ipsa quidvis dicendi licentiam dedit, Quae vero dogma- 
tice et sententiose enunciata sunt, iis demum rectum et tutum est veluti 
ulis e£ amussi quoad fidem uti. Ego vero sicut Italos improbo et re- 
prehendo, adeo temere et arroganter in theologiam irruentes; ita etiam 
turpe et levitatis esse duco, eorum quae probamus facere nos contraria, 
eorum vero quae improbamus similia. Non enim quia confidentes illi sunt 
et audaces in huiusmodi rebus, idcirco nos eorum exemplum sequi par est; 
neque eo, quod iidem a recta via deflexerunt, et nos ea negligere oportet, 
uae recte constituta sunt. Quin potius immoti intra legitimos terminos con- 
sistamus, et istiusmodi strepitus repellamus, sicut rupes inconcussa fluctus 
incurrentes propulsat. Vereor enim, vereor, ne fumum fugientes in blasphemiae 
incidamus.. Quod enim ἃ veteribus Graecis de Platone iactatum 

est, cum is ad Dionysium Siciliae tyrannum hospes venisset, regiam pul- 
vere impletam fuisse, cum plerique describendis lineis incumbere illico coe- 
pissent ; id et apud nos hodie alio modo accidit. Etenim ipàis, ut ita dicam, 
cerdonibus patent effusa theologiae mysteria, quorum rationibus syllogi- 


ri 


518. NICEPHORI GREGORAE 


À. M. τῷ συλλογιστικῶς ἐμβατεύειν τοῖς λόγοις αὐτῶν, ὥσπερ ἐπὶ τῇ 
ad — AA6p καὶ ταῖς νομαῖς τὰ βοσκήματα. καὶ οἱ τὸ πιστεύειν ὀρϑῶς 
6849 ἀμφίβολον ἔχοντες, καὶ οἱ μηδ᾽ ὅπως δεῖ πιστεύειν εἰδότες μηδ᾽ 
Imp. ἀπάγοι. 7| ἐστὶν ὃ j iy, ἀγορὰς xal περιπάτους xal ϑέατρα 
Juniors, 057^ ἐστὶν ὃ πιστεύειν φασὶν, ἀγορὰς ριπάτους 0 
Οπάντ᾽ ἐμπεπλήκασι τῆς ϑεολογίας καὶ οὐδὲ τουτονὶ τὸν ἥλιον al-5 
σχύνονται uágivou τῆς ἀναιδείας ποιούμενοι. πῶς δ᾽ οὐχ ἂν 
εἴη τῶν σφόδρα ἀτοπωτάτων, πάλαι μὲν ὁπότε τὰ Ἑλλήνων ἤχμα- 
ζε δόγματα, τάξιν ἐπιπολάζειν καὶ ἃ τοῖς Ζελφῶν ϑεολόγοις 
Ὁ ἐφεῖται μυστήφια, μηδενὶ τῶν ἄλλων ἐξεῖναι μήτε "λέγειν μή- 
τε περινοεῖν, κἂν Σωχράτης ἧ, κἂν Πλάτων, κἂν εἴ τις ἐπὶ 10 
σοφίᾳ περιφανής τε καὶ διαβόητος" παρ᾽ ἡμῖν δὲ, οἷς ἀκίβδηλον 
τὸ τῆς εὐσεβείας ὁμολογεῖται μυστήριον, οὑτωσὶ βεβηλοῦσϑαι 
τὰ Otia καὶ πᾶσι τοῖς ϑεολογεῖν βουλομέγοις εἶναε τοῦτ᾽ ἐφειμέ- 
vov καὶ αὐτοχειροτόνητον. ἀλλ᾽ ὁ πολὺς ἐν ϑεολογέᾳ Γρηγόριος 
Ἑτοσοῦτον ἀποδειλεᾷ πρὸς ϑεολογίαν τὴν γλῶτταν κινεῖν, ὥσπερ 15 
τὴν χεῖρα πρὸς φλόγα πυρός. ὥστε καὶ πολλοὺς πρὸς παραίτη- 
σιν προβάλλεται λόγους, ἐν οἷς οὔϑ᾽ ἑαυτὸν ἐγχειρεῖν προϑυ- 
μούμενον τοῖς περὶ ϑεοῦ δείκνυσι λόγοις, οὔτε τὸν ἐγχειροῦντα 
ϑοασέως ἀποδέχεται. ,,οὔτε γὰρ ἐπαινετὸς ,, φησὶν, ,,0 πόϑος, 
ἀλλὰ καὶ φοβερὸν τὸ ἐγχείρημα." παρεισάγει δὲ καὶ Ὀζᾶν ἐκεῖνον, 20 
Εὺς τῆς κιβωτοῦ πάλαι ψαῦσαι τολμήσας μόνον ἀπώλετο, φυλάσ- 
σοντος, φησὶ, τοῦ ϑεοῦ τῇ κιβωτῷ τὸ σεβάσμιον. εἶ δὲ καὶ βα- 
σιλεὺς τάχιστ᾽ ἂν ἐξ ἀνθρώπων ποιήσειεν, εἴ τις τῶν ὑπηκόων 


17. σ«ροθυμούμεψον om. Α. — 20. καὶ ante 'Ofa» add. Α. 


stica arte penetrandis ita omnes incumbunt ef inhiant, ut pecudes herbis 
'ét pascuis. Atque ii, quorum fides an recta sit ambiguum est, nec non ii, 
qui quomodo sit ciedendüm et quid sit illud, quod vocant credere, igno- 
rant; ii inquam et fora et porticus et theatra omnia theologi& compleve- 
runt, neque solem hunc impudenüse suae facere testem reverfentur, Et 
quid absurdius cogitari queat, quam cum olim Graecorum dogmata florerent, 
certum ordinem extitisse, e£ mystica arcana, Delphorum theologis com- 
missa, nulli alil vel vulgare vel indagare licuisse, sive is Plato, sive Socra- 
tes esset, aut quivis alius sapientiae laude celebris: apud nos autem , qui 
sincerum verae religionis mystérium profitemur, ita res divinas profanari 
et, quibuslibet de iis disserendi petestatem dari, vel potius t eam 
sibi ipsi arrogare? Gregorius vero divinarum rerum peritissimus m 
ad theologicas disputationes appellere sic reformidal, ut manum ad 

mam. Proinde mulüs verbis se excusat, declaratque, se non libenter ac- 
cedere ad disputandum de Deo, et eos qui id temere eudeant improbat. 
»Neque enim," inquit, ,, laudabile est desiderium, sed et coratus ipse 
formidabilis" Et Ozae exem adducit, qui Arcam olim solummodo at- 
tingere ausus periit; Deo, induit, reverentiam Arcae debitam sic asserente. 
Quod si rex eum quam primum e medio tolleret, qui regiam coronam impu- 


HISTORIAE BYZANTINAE X. 8... 519 


ἀναιδῶς ἐπὶ τῆς ἑαυτοῦ κεφαλῆς τὸ βασιλικὸν ἐπιϑεῖναι τολμή- ΑΔ. C. 
σειε στέφος, πόσων ἂν εἴη κεραυνῶν καὶ πρηστήρων ἄξιος, εἴ τις τὰ 
αὐτονομέᾳ ϑρασύτητος οὑτωσὶ τῆς ϑεολογίας κατατολμᾷ; ἐθέλω 1841 
γὰρ καὶ μικρὸν ἐκ τῶν πάλαι προσϑεῖναι τῷ λόγῳ διήγημα, {οτος 
5 ὑποθέσει πάνυ τοι σφόδρα προσῆκον. ““λέξανδρόν quoto, ἐκεῖνον V. 259 
τὸν Παχεδόνα, μετὰ τὸν πολὺν ἐκεῖνον δρόμον καὶ τὰ μεγάλα τρό-- zi 
παια, ἐπειδήποτε ῥᾳστώνης ἕνεκά τενος καὶ ϑυμηδίας ἐπιβὰς τριή- 
ρους ἔπλει περισχοπῶν xal ποταμὸν τὸν Εὐφράτην, ἐχπίπτει τῆς 
αὐτοῦ χεφαλῆς, αυμβὰν οὕτωσί πως, 7j βασιλεκὴ καλύπτρα περὶ 
10 μέσον τὸν ποταμόν" ἣν τάχιστά τις τῶν ναυτῶν εἰλήφει διανηξά- 
μενος" καὶ αὐτὴν μὲν τῇ χειρὶ βαστάζειν ἅμα xol νήχεσϑαι μὴ 
ἔχων, τῇ ἑαυτοῦ κεφαλῇ περιϑεὶς ἐξενήξατο κομίζων ταύτην vB 
Πασιλεῖ" ὅ γε μὴν βασιλεὺς, ὅτι μὲν τὴν βασίλειον χαλύπτραν οὐτῷ 
διεσώσατο, τάλαντον ἐδωρήσατο" ὅτι δ᾽ αὐτὴν ἀναξίως τῇ ἑαυτοῦ 
16 κεφαλῇ περιέϑηκεν, ἀφαιρεῖται τῆς κεφαλῆς τὸν ἄνθρωπον. εἰ 
δ᾽ ἄνϑρωπος ἄνϑρωπον oix ἠνέσχετο τὴν αὐτὴν ἑαυτῷ περιϑῶντα 
καλύπτραν ζῶντα βλέπειν ἐᾶσαι τοῦ λοιποῦ τὴν τὰ πάντα βό- 
σχουσαν αἰϑερίαν λαμπάδα, τί φήσομεν περὶ τῶν ἀδεῶς οὑτωσὶ 
τῇ ϑεολογίᾳ ἐπιπηδώντων xal ταῦτα μήτε δαίμονας δυναμένων 
90 ἐχβάλλειν, μήτε ϑάλασσαν τέμνειν, μήτε ποταμοὺς ὑδάτων nu- 
ρασχευάζειν ἐκβλύζειν ἐκ πέτρᾳς, ἵνα τούτοις γοῦν μεταπείσωσι 
τοὺς πολλοὺς xai πρὸς ἑαυτοὺς ὡς εἰχὸς ἀνθελκύσωσιν; ἀλλ᾽ 
ἐγὼ μὲν ἃ συμφέρειν ἐνόμισα, ταῦτα καὶ λέγειν προῆγμαι. εἰ δὲ 
καὶ τοῖς ἀχούουσιν ἀχοῆς ἄξια ταῦτα φανείη, τῷ ϑεῷ χάρις τῷ 


denter suo capiti imponere auderet; quot fulmina, quot turbines is meretur, 
qui temerario ausu irrumpere in theologiam non dubitat? Volo enim bre- 
vem narratiunculam veteris memoriae, huic negotio valde consentaneam, 
subiungere. "Alexandrum aiunt, Macedonem illum, post longum victoriarum 
cursum et magnos triumphos cum animum relaxare et recreare vellet, tri- 
remi conscensa in Euphrate navigasse circumspectantem , ac in medio flu- 
mine diadema illi fortuito e capite delapsum esse: quod cum nauta quidam 
natando provectus apprehendisset, et quia manu gestare ac simul natare 
non poterat, capiti suo imposuisset, ac denique enatans ad regem repor- 
tasset; homini ili, quod regium diadema servasset, talentum donavisse; 
sed que idem diadema indigne capiti suo imposuisset, caput abstulisse. 
Quod si homo hominem, qui eodem secum pileo usus foret, vivum ferre 
non potuit, neque ultra passus est omnium rerum altricem intueri solis lu- 
cem, quid de iis dicemus, qui adeo petulanter in theologiam irrumpunt 3 
idque cum neque daemones elicere, neque mare interscindere, nec aquarum 
amnes e rupibus elicere possint, ut istis saltem inductum vulgus dedoceant 
atque adeo in suas partes trahant. Ego vero quae utilia esse iudicavi, ea 
in medium proferenda esse censui. Quae si auditoribus digna auditu visa 
sunt, Deo accepta refero; qui, quicquid pulchrum, largitur. Bin minus, 


1341 


5620 . NICEPH. GREC. HIST. BYZANT. X. 8. 


πάντων καλῶν χορηγῷ. el δ᾽ οὖν, σχεπτέον τὸ βέλτιον. (T-) Ταῦ. 
va διεξελϑὼν ὁμόστοιχα λέγειν ἔδοξα τοῖς ἐλλογιμωτέροις τῶν 
ἐπισχόπων τοῖς τε ἄλλοις καὶ μάλιστα Ζυῤῥαχίου τῷ πάνυ" ὃς 
πολιᾷ βίου καὶ συνέσεως ὀξύτητι καὶ μεγαλοφυΐᾳ γνώμης διέπρε- 


zt» ἐν τοῖς ἐπισχόποις, λόγῳ τε τὴν ἀρετὴν κοσμῶν καὶ ἀρετῇϑ 
Imp. Androp. τὸν λόγον. οἷς ἀκολουϑεῖν πεπείκασιν ἑαυτοὺς xai ὅσοι μὴ λέγοις 
lunioris, τὴν γλῶσσαν ὑπλίζειν ἐδύναντο, πᾶσαν ἐριστικὴν ἐξ ἀνάγχης ἀπο- 


Ἐ ϑέμενοι γνώμην. — (41.) Ἔν τούτῳ τῷ χρόνῳ καὶ ὃ δεσπότης τε- 


τελεύτηκε Κωνσταντῖνος, ἑαυτῷ γε συνϑάψας ouo) xol τὰς ἀχαί- 
ρους τῶν πολλῶν προσδοκίας. 


9. ys om. À. 


quaerenda sunt meliora" (TIL) Haec eum dixissem, visus sum eruditie- 
rum opisco opinioni congruentia dixisse, cum aliorum , tum maxime 
Dyrrbhachini, viri praestantissimi ; qui et senili gravitate et. ingenii acumine 
et animi magnitudine inter episcopos excellebat, ac virtutem eruditione et 
eruditionem virtute ornabat. Hos ii sibi sequendos putaverunt, qui eloquea- 
tia non valebant, omne contentionis studium coacti abiicere. (IV.) Hoc 


. Vempore etiam Despota Constantinus decessit, et una secum 


exspectationem sepelivit. 


10 








NIKHOOPOY TOY I'PHTOPA 


POMAIKHX IXTOPIAX. 
AO0TPOSZ 14. 


 NICEPHORI GREGORAE 
BYZANTINAE HISTORIAE 
LIBER UNDECIMUS 





Βυζαντίῳ στάσεως xal ὅπως συνέστειλε ταύτην ἡ Καντακουζηνή. Περὶ 
τῆς κρίσεως τῶν στασιασάντων, i» jj καὶ δημηγορία τοῦ βασιλέως. 


ARGUMENTUM BOIVINI. 


Turci Latinos ac Homanos terra εἰ mari. infestant. — Latini princi- 
pes cum Italiae rege et cum Imperatore agunt de ineunda adversus com- 
munem hostem societate. Imperator pecunias cogit. Classem  apparat. 
Latinorum adventum exspectat. — Latins inter ac. dissidentes eius exspecta- 
tionem frusirantur. Rhodii , Pkocacenses εἰ Cycladum rector in. Impera- 


592 NICEPHORI GREGOBAE 


torem conspirant. Mitylenen. proditione capiunt.  Catanes Genuita, duz 
Phocaecnsium , eam sibi vindicat; navium numero sociis superior. Uro- 
rem et liberos Phocaea arcessit. Quonam iure huic urbi praefuerit. Ge- 
nuenses Galataei insolescunt. Eorum opulentia unde creverit. Variis 
artibus castellum suum amplificant ac muniunt.  Inpcerator snunitiones eo- 
vum incendi, Eosadem bellum aperte molientes oppugnare negligit, ad 
maiora íntentus, Galataci in summas angustias redacti ferociam exuwunt. 
Pacem impetrant. Imperator Mitylenen proficiscitur. Naves quinque ho- 
stiles comprehendit et Ghium perducit. Interim Catanes Mitylenen. mau- 
nit. Homani adiunctis sibi "urcis Phocaeam obsident (Cap. 1). 446- 
eente Imperatore factiosi quidam res novas in Urbe moliuntur. Eorum 
conatus compressi Cantacusenac et Imperatoris prudentia. Latini Pho- 
caeenses , longa obsidione fracti , Rhodiorum interventu pacem impetrant. 
Pacis conditiones. Imperator Byzantium redit cum omni classe. Quac- 
stionem habet de coniuratis. Eos pro concione convincit. Eius clemen- ᾿ 
lia. Orationis exordio lacrymas elicit. In Demetrium Despotam inquiri 
vetat, Cralaenae amitac reverentia adductus, item Gregorae acclamatio- 
tibus et applausu delinitus. Solos sanis filios in custodiam includit, 
eamque minime duram.  4lexius Philanthropenus Lesbum missus Mityle- 
nen astu recuperat.  Kius viri elogium (2). Scythae pracdabundi 'Thra- 
ciam pervadunt. "Iurcos praedones opprimunt. | Dicbus quinquaginta con- 
tinuis Romanos fines vastant. ' Captivorum ingens numerus. Causa in- 
cursionis. Eam cladem eclipses duae praccesserunt. — Basilio. Trape- 
zuntis principi uxor datur Kudocia, filia Imperatoris notha. loannes 
Acioliae εἰ Acarnaniae princeps, cacso fratre, rerum potitus, ecneno 
tolitur ab wrore. Crimina iuratis iudicibus obiecta. Unus absolvitur. 
Poenac ceteris irrogatae (3). Turci Chersonesum et Thraciam incursant. 
Caesi lectissimi. Reliqui pace impetrata domum redeunt. — Impcrator By- 
santium reversus ire in [ctoliam parat, oblatum principatum  acceptu- 
rus. . Nuncius affertur de futura"postridie in '"'hraciam | gravi Turcorum 
impressione.  Orckanis Turci spes et consilia. Romani sexaginta, Can- 
tacuseno duce, praedatoribus occurrunt. Ipse Imperator cum tribus na- 
vibus hostilem classem invadit. Ingens barbarormm strages. Ex Roma- 
wis πὸ unus quidem desideratus. Captae kostéum | naves. quatiiordecim, 
Deus: tantae victoriae auctor. Imperater posiridie ad fretum Hieri pro- 
gressus hostes avectos. comperit. — Stadiorum quadraginta quinque iter 
noctu pedibus emensus Deiparae Hodegetriae templum | ingreditur ad 
agendas gratius (4). Cometa apparet; qua forma; eius ortus; pro- 
gressus; interitus, — Scythissae erga Thracem et Threissum, quos captivos 
redemerat , summa aequitas. Iustum Dei iudicium (5). Imperator, Epi- 
vum. invasurus, lilyriam vastat. Turoos auxiliares pracda omvstos. dimit- 
tit. Epiri principatu potitur. Nicomedia amissa. Thracia íncursioni- 
bus "Furcicis vexata. Princeps Epiri fuga elabitur, Eius mater Thessalo- 
nicae subsistit. "Theodorus Synadenus , Epiro praefectus, hg d rever- 
80 vinctus traditur (6). Imperatoris filia impubes 4lexandri n filio 
Turptum datur. Par eo pignore firmata. Partus monstrosus. ienni 
puer roborc virili; anno actatis quinto moritur. Mortis causa physica 
explicata.  Genuenses , optimatibus Urbe exactis, unum sibi Ducem more 
Fenctorum pracficiunt. Cometa εἰ qui triennio ante apparuerat — similis 
vultu, at motu diversus. "l'urci Thraciam vastant. Diu immorantur, ne- 
mine -obsistente (7). Basilius princeps "Irapesuntiorum obit. Uxor Irene 
praelatam sibi cognominem merctricem indignata, adcoquc clandestini 
facinoris suspecta, viro mortuo pcllicem foras eüicit. Legatis ad patrem 
Andronicum semel et iterum míssis alium. sibi maritum petis. ο- 
toris αὐεοπίϊα ; morbus; ἐπ Epirum profectio, atque utriusque legationis 
morae. Humor dc lrenes cum magno "£rapesuniis Domestico. oontuetu- 





HISTORIAE BYZANTINAE XL 1, — 528 
dine bellun civile excitat apud "Trapesuntios, Tranychites et Gi multi 


interempti (8). .carnaniae urbs primaria obsidetur ab Imperatore, cui 
Cantacuzenus egregiam operam navat , vir magnae indolis apud milites 
gratiosissimus. Hes 60 tempore diversis locis eitis prudentia administra- 
tae.  Coniurati oppressi, — Deprchensa  Sphrantzis Palaeologi perfidia. 
Mors istius. Phocaceam Romani recuperant. | Epirus imperio adiecta. 
Epiri princeps Thessalonicam abductus,  Cantacusenus ipso silentio ma- 
as res gerit. Imperator Byzantium venit, infirma admodum valetudine. 
Medicis undecumque accitis, suo arbitralu vivit. ' Morbo ingravescente 
Deiparae Hodegetriae templum petit (9). Barlaonmus advena talus , non 
tam Graece quam Latinc eruditus; Byzantinos contemnit, liis obtre- 
ctando gloriam sibi quaerit. "Traducitur et exsibilatuw. — Gregoras ea de 
τὸ dialogum scripsit. Dialogi titulus ct initium.  Fictorum nominum es- 
plicatio. Idem Barlaamus monachos Graecos oppugnat. Palamam, pro 
$is propugnantem , haereseos et blasphemiae accusat. Convocata synodo 
disputatur de sola precatione. liarum quaestionum tractatio vel con- 
sulto omissa, vel dilata. Imperator egregiam orationem habet. | Grego- 
ram absentem désiderat. Causac absentiae.  Barlaamus victus ad. suos 
εἰ ad patria instituta revertitur (10). — Imperater, morbo íngravc- 
scente, monasterium Hodegetríae denuo ingreditur. In lethargum ἐπ- 
cidit. Aegre cxpergefactus medicos arcessit, — 4d | Gregoram mittit 
qui interrogent, an casira amica sint. Moritur. Quo anno mundi; quo 
die. Τϊίας et Imperii tempus. Lamentandi munus Gregorae impositum. 
Monodia ab eo recitata. Mores εἰ ingenium principis defuncti, .Homa- 
norum bnperatorum instituta neglezit. 4ves ct cancs alt maximis sumpti- 
bus: quem morem Cantacuzenus eo mortuo abolevit. Deo fretus pcricula 
contempsit. Dignitati suae non satis consuluit. Triclinii Imperatorii sug- ἡ 
gestws eo. imperante omnibus patuit, Pileorem ct vestium discrimina 
sustulit. Hacc ct alia imminentem Imperii ruinam portendere credita (11). 





«. Τοῦ δ' ἐπιόντος ἔτους οἱ Τοῦρκοι πλεῖστα ναυπηγησάμενοε — A. M. 
πλοῖα οὗ μόνον τὰς νήσους κακῶς διετίϑεσαν τάς τε κατὰ τὸν 6896 
"Aiyaiov xal μετὰ τὸν “4]γαῖον, ἀλλὰ καὶ τὰς ἐπ᾿ ἐμπορίᾳ ἐξιούσας 6849 
ὁλχάδας αἱροῦντες ἐληΐζοντο" συχνὰς δὲ καὶ τὰς ἀποβάσεις ἐς a τ 
5 τὴν μεσόγειον ἐποιοῦντο, καϑάπερ ἐν φιλίᾳ γῇ, μηδένα τὸν προσι- sà 
στάμενον ἔχοντες. ἃ δὴ κοινήν τε ἐπῆγε φϑορὰν “Τατίνοις ὁμοῦ, vo 
καὶ Ῥωμαίοις καὶ ἔτε μείζονα ἠπείλεε τὸν φόβον ἐν τοῖς ἑξῆς. Tunioris. 
(B.) Kowoloyotvra: τοίνυν συνελϑόντες οἵ τῶν “Ἰατίνων ügxov- rU Hed 
τες περὶ τοῦ πράγματος πρός τε ἀλλήλους καὶ πρὸς Κάρουλον A, C. 1935 
10 τὸν τῆς Ἰταλίας ῥῆγα χαὶ πρὸς ἄμυναν τῶν πολεμίων παρα-Β 


1. Anno sequente "Turci, plurimis navibus aedificatis, non insulas tan- 
tum vexarant in Aegaeo et ultra Aegaeum mare zitas, sed mercatorias etiam 
naves captas spoliarunt, et crebros excensus in mediterranea fecerunt, non 
secus ac si in aua terra versarentur, obsistente nemine. Quae res Latinis 
aeque ac Romanis exitio erant, et graviora etiam in posterum pericula mi- 
mabantur. (IL) Latinorum itaque principes conveniunt, ac de ea re inter 
sese et cum Carolo Italiae rege communicant; seque ad propulsandum ho- 


524 NICEPHOBI GREGORAE 


A. M. σκευάζεσθαι ἐπαγγέλλονται. πέμπουσι δὲ xal πρὸς βασιλέα πρε- 
w^ σβείαν, διασαφοῦντές τε τὴν κοινὴν τῶν «Δατίνων ὁρμὴν καὶ ἅμα 
6849 ἀξιοῦντες διαναστῆναι καὶ αὐτὸν ἐς τὴν κοινὴν χρείαν καὶ μὴ ἐν 
Paler, παρέργῳ ϑεῖναι τὰ τῆς σπουδῆς. οὗ yàg ἀνεκτὰ ἔφασχον εἶναι, 
Cóca Ῥωμαίοις ἐπάγουσε καὶ “ατίνοις oi βάρβαροι xa9* ἡμέραν 5 
δεινὰ, καὶ ὅσα ἐπάξειν ἔτε ἐπαγγέλλονται. ἄτοπον δὲ καὶ ἄλλως 
xal νωϑροτάτης πάντη διανοίας καὶ γνώμης, παρὸν τῇ xa9^ ἕχα- 
στον ἔτος γινομένῃ ζημίᾳ καὶ παραπομπῇ τῶν ἡμετέρων χρημά- 
τῶν πρὸς τοὺς βαρβάρους ἀκόντων ἡμῶν ἐς παρασκευὴν vavri- 
P. 392 κῆς δυνάμεως καὶ ἄμυναν xav? αὐτῶν χρήσασϑαι, ἔπειτα ExÓv- 10 
τας ἐνδιδόναι καὶ ἐς προφανῆ καὶ ἀναμφισβήτητον κέγδυνον ὥσπερ 
συνωθεῖν μετὰ τῶν ἡμετέρων καὶ ἡμᾶς αὐτούς. ἐπήνεγκαν δὲ τῇ 
πρεσβείᾳ καὶ ὥσπερ τινὰ ἐπῳδὸν, ὡς εἰ μὴ διανασταίης καὶ σὺ 
- μεϑ᾽ ἡμῶν ἐς ἄμυναν τῶν κοινῶν πολεμίων, οὖκ ἄν φϑάνοις καὶ 
V. 961 αὐτὸς ὑφ᾽ ἡμῶν ἴσα τοῖς ἐχϑροῖς πολεμούμενος. — (I:) Ταῦτα 15 
Βτὸν βασιλέα ἠνάγχασεν εἰς τὴν κοινὴν καὶ αὐτὸν ταύτην χρείαν 
διαναστῆναι. καὶ ἐπεὶ χρημάτων ἐσπάνιζε τὰ βασιλικὰ ταμεεῖα, 
πέμπει τὴν ταχίστην τοὺς τὰς ἐπὶ Θράκῃ καὶ ἸΠακεδονίᾳ χώρας 
καὶ πόλεις ἀργυρολογήσοντας, καὶ ταῦτα πολλὰ πεπονηκυίας ὑπό 
τε τῶν ἄλλοτε ἄλλως ἐπιόντων φόρων xal ὑπὸ τῶν συχνῶν ἐφό-- 90 
δων ἔνϑεν μὲν τῶν Τούρχων, ἐκεῖϑεν δὲ τῶν Βουλγάρων. τού-- 
τῶν οὕτως ἐχόντων τάς τε παλαιὰς ἐπεσχεύαζον ναῦς καὶ ἑτέρας 
ἐξ αὐτῶν ἤδη κρηπίδων ἐναυπηγοῦντο παρ᾽ ὅλον τουτονὶ τὸν 
A. C. 133δχειμῶνα. ἔαρος δὲ ἤδη λήγοντος ὃ μὲν βασιλεὺς εἴχοσι ναῦς πε- 


91. ἐχεῖθεν Α.. ἔγϑεν W. 


stem πρός fore pollicentur. Missis etiam ad Imperatorem legatis consensum 
et ardorem Latinorum ei declarant, hortanturque, ne communibus periculis 
desit, et ut serio ac sedulo in rem gerendam incumbat. Intolerabilia enim esse 
quae Turci Latinis et Romanis detrimenta in dies inferant et in posterum 
inferre destinent. Ad haec absurdum ac ignavissimi esse ingenii et animi, cum 
liceret ea iactura et translatione opum nostrarum, quibus quotannis inviti 
8 barbaris spoliemur, ad navalium copiarum apparatum et propulsationem 
hostium uti, ultro cedere illis, et in evidens atque indubitatum discrimen 
nos ipsos una cum facultatibus nostr ultro praecipitare. Legatoni illud 
etiam conclusionis vice adiecerunt: ni expergisceretur et una secum commu- 
nes hostes oppugnaret, et ipsum hostis loco futurum,  (1II.) Ita Imperater, 
communis illius belli socius esse coactus, cum fiscus Imperatorius peceniae 
inopia laboraret, tributorum exactores in Thraciam et Macedoniam statim 
misit; quamvis illius tractus urbes ac provinciae multum iam vexatae erant, 
tum exactionibus alias aliis, tum incursionibus crebris hinc Turcorum, il- 
liuc Bulgarorum. Interea et veteres naves reficiuntur, et aliae novae per 
totam banc hiemem 8 fundamentis exstruuntur. Sub veris exitum Impera- 


HISTORIAE BYZANTINAE XI. 1. 525 


πληρωκὼς πρὸς ἔχπλουν παρεσκευάζετο, ναύαρχος ἐϑελοντὴς αὐ-ὀ — A. C. 
τὸς τοῦ στόλου γιγνόμενος, καὶ ταῦτα πρὸς τῆς συζύγου δεσποί- 1838 
γης καὶ τῶν ἄλλων ἁπάντων χωλυόμενος, διὰ τὸ μὴ ἐς ἀξίαν — 1841 


γνεσϑαι, οὕτω κἀνταῦϑα πολὺ τὸ φιλότιμον ἔσχε καὶ πλήρης ἦν 
πολεμικῆς Opufc. ἐχάϑητο δὲ ὅμως καὶ τὴν τῶν “ατινικῶν δυ- Ὁ 
γάμεων ἄφιξιν περιμένων. ἀλλὰ περὶ τοὺς νεωστὶ φυέντας ἐν 
σφίσιν αὐτοῖς ϑορύβους καὶ ταραχὰς οἱ “ατῖνοι ἀσχοληϑέντες 
10 ἄπραχτοι καὶ ψευδεῖς περὶ τὰς ἐπαγγελίας ἐφάνησαν. (4...) Ot 
δὲ Ῥόδιοι καὶ οἱ τὴν παράλιον Φώκαιαν οἰχοῦντες, ἢ πλησίον κεῖ- 
ται τῆς Σμύρνης, καὶ πρὸς τούτοις ὃ τῶν Κυχλάδων νήσων ἦγε- 
μογεύων, δόλῳ μεταϑέμενοι τὸν σχοπὸν, σύνϑημα ἔσχον λάϑρα 
ἐπιϑέσϑαι ταῖς τε Ῥωμαϊχαῖς νήσοις καὶ αὐταῖς ταῖς τοῦ βασιλέως. 
1δναυτικαῖς δυνόμεσι" δείσαντες ἴσως, μὴ ὃ βασιλεὺς τῶν ἄλλων 
ἀφέμενος in^ αὐτοὺς τρέψηται. ὅϑεν ἐπὶ «Ἰέσβον ὁρμήσαντες 
ἅμα ναυσὶ πεντεκαίδεκα τῆς μὲν ἄλλης νήσου κύριοι γενέσθαι 
τέως οὐκ ἠδυνήϑησαν" αὐτοὶ δὲ τῷ λιμένι τῆς ἹΠιτυλήνης ἐξαί- 
φνῆς προσχόντες προδοσίᾳ τὴν πόλιν εἷλον εὐθύς. (Ε.) Βουλο- 
90 μένων δὲ τῶν τε Ῥοδίων καὶ τοῦ τῶν Κυχλάδων νήσων ἡγεμόνος Ὁ 
τά τε χρήματα διαρπάσαι καὶ τὴν ἄλλην ἐπίσης ἐπικράτειαν δια- 
γείμασϑαι τῶν ““εσβίων, δόλῳ τινὶ καὶ ἀπάτῃ χρησάμενος ὃ τῶν 
Φωχαέων ἀρχηγὸς Κατάνης οἰχείαν τε φρουρὰν εἰσήγαγεν εἰς 
τὴν ΠΠ]ιτυλήνην xal ταύτην ἐσφετερίσατο, τούτους παραχρουσά-- 
95 μεγος. ἐνόμισε γὰρ ῥᾳδίως ἐκεῖϑεν καὶ ὅλης ἄγευ συμμάχων τῆς 


12. μεταϑέμενοι À., μεταϑέμενον W. 15. ἀφέμενος À., ἀφιέμενος W. 


tor viginti navibus completis parat se ad profectionem, et ipse ultro classis 
praefectam agit ; idque Imperatrice uxore et caeteris omnibus | riprese 
quod istiusmodi res ab Imperatoria maiestate alienae essent. Αἱ ille, ut cae- 
tera, ita banc quoque rem sua praesentia et opera confici volebat, alacri- 
tate et bellico impetu plenus. Latinarum tamen copiarum adventum exs 

etabat. Verum illi nuper inter ipsos ortis tomultbus occupati eius 
fefellerunt, ac nihil eorum quae promiserant exsequuti sunt. qv) Rhodii 
vero et maritimae Phocaeae habitatores, quae urbs prope Smyrnam sita est, 
ac praeterea Cycladum insularum princeps, consilio fraude mutato pepige- 
vant, se Romanas insulas et ipsas T operatocis copias clam adorturos: veriti 
fortasse, ne hic aliis omissis arma in ipsos converteret. ltaque cum navi- 
bus quindecim Lesbum profecti reliqua quidem insula potiri illico non po- 
tuerunt; sed Mitylenes portum derepente ingressi urbem proditione statim 
ceperunt. (V.) Cum autem Rhodii et Cycladum insularum prince opes 
diripere et reliquam pariter Lesbiorum ditionem partiri vellent : Phocaeo- 
rum ductor Catanes dolo ac fraude usus suum praesidium in urbem intro- 
duxit, illisque deceptis eam sibi vindicavit. Inde enim totius insulae vel 





626 NICEPHORI GREGORAE 


A.M. νήσου κρατήσειν, ἅτε πλείονα συναμφοτέρων ἐκείνων μόνος αὖ- 
6536 τὸς χεκτημένος δύναμιν. ὀκτὼ μὲν γὰρ ἦλϑεν ἔχων τριήρεις μόνος 
6849 αὐτὸς, ἃς ἐκ Γεννούας ἔφϑη πεπληρωχώς" οἱ δὲ “Ῥόδιοι zérra- 
2p. Andro. ας * τὰς δ᾽ ἑτέρας τρεῖς ὃ τῶν Κυχλάδων νήσων ἀρχηγός. αὐ-- 
P. 323 τὸς μὲν οὖν τοὺς μὲν τῆς ᾿Πιτυλήνης οἰχήτορας εὐθὺς ἐξῴκισε τῆς 5 
πατρίδος" ὃ δὲ τὴν γυναῖκα xal τὰ τέχνα μεταπεμψάμενος ἐκ 
. Φωκαίας ἐκεῖ τὴν οἴκησιν ἔχειν cero, φρουρὰν ἱκανὴν ἐγκατα-- 
λιπὼν τῇ Φωκαίᾳ. χλῆρος δ᾽ αὐτῷ περιελϑὼν ἦν ἀπὸ προγόνων 
4j Φώκαια, πρὸς τοῦ βασιλέως καὶ πάππου τοῦ βασιλέως σφίσε 
δοϑεῖσα ἐπιτροπῆς τε ἕνεκα καὶ χρημάτων τινὸς πορισμοῦ. διὸ 10 
Βκαὶ κατὰ χρύνους ταχτοὺς οἱ τὴν ταύτης ἐφορείαν διαδεχόμενοι 
γράμμασι βασιλικοῖς ἀνανεοῦντες ἀεὶ διετέλουν τὴν δόσιν τοῦ κλή- 
ρου, μὴ λάϑῃ παρακχρουσαμένη τὴν βασιλικὴν δεσποτείαν ἡ με- 
! ταξὺ τοῦ χρόνου μαχρὰ περίοδος. ὃ δὲ Κατάνης οὗτος, νοσοῦν- 
τα ἑωρακὼς ἤδη τὰ Ῥωμαίων πράγματα, ϑρασύτερον διετέθη 15 
“πρὸς βασιλέα xal ἠμέλει τῶν χαϑηκόντων δικαίων. ὅϑεν καὶ τὴν 
τοῦ βασιλέως ὑφορώμενος αἰφνίδιον ἔφοδον ἑαυτόν τε κατὰ πᾶν 
Οτὸ δυνατὸν ἠσφαλίζετο xal τὴν τῆς ΠΠιτυλήνης ἐμελέτα ἐπιβου- 
λήν. καιροῦ δὲ ἤδη ιλαβόμενας εἰς πέρας καὶ τὴν ἐπιβουλὴν 
“ ἐξέῤῥηξεν. oi μέντοι συνδεδραμηχότες. ἐπὶ τὴν τῆς ᾿ιτυλήνης 20 
^. ἅλωσιν Ῥόδιοε μετὰ τῶν ἑτέρων τὴν τοῦ Φωχαέως Κατάνη μο- 
χϑηρίαν τῆς γνώμης κατεγνωχότες ἐς τὰ οἶχοε ἀνεχώρησαν. 
V. 262 (ς΄.) Τούτων οὕτως ἐχόντων τοῦ προτέρου πλεῖον ἀναλαβόν.- 
τες ϑράσος οὗ ἐν τοῖς Γαλάτου οἰκοῦντες Γ᾽ ἐννουΐεται διὰ τὸ τοῦ 
10. τε add. A. 11. τὴν add. A. 14. οὗεος om. À. 21. 'Pe- 
διοι add. A.- 


sine sociis se facile potiturum esse putabat; quippe qui solus utrisque illis 
simul iunctis superior viribus foret. ls enim solus octo triremes adduxerat, 
quas Genuae compleverat: Rhodii vero quatuor: reliquas tres. Cycladum 
insularum princeps Ac MitylenxXeos quidem cives statim urbe exegit; et 
uxore ac liberis Phocaea arcessitis , ibi eonsidere decrevit, iusto praesidio 
Phocaeae relicto. Erat autem Phocaea patrimonium eius , transmiesum vi- 
delicet a maioribus, qui eam urbem ab Imperatore eodemque avo Imperato- 
ris acceperant, procurationis et alicuius pecuniarii reditus gratia. Quamob- 
pem certis temporibus qui in eius loci praefecturam aliis sucoedebant, fa- 
ctam olim donationem novis Imperatoris litteris perpetuo renovabant, ne 
longo temporis spatio exclusus Imperator domiaio imprudens excideret. Ca- 
tanes autem iste, cum iam Romanam rem aífictam cerneret, insolentius 
erga Imperatorem se gessit, offidiuumque neglexit. Unde Imperatoris subi- 
tam impressionem v saluti suse qua potuit omni modo censuluit, et 
Mitylenen per insidias occupare instituit: idque data occasione perfecit. 
Caeterum Rhodii, et alii qui ad invadendam Mitylenen concurreraat, ünpro- 
bitatem Phocaeensis Catanis exosi domum recesserunt. (Vl) Hoc rerum 
statu Genuenses , qui GRlatam tenebant, cum antea audaces, Ca- 


HISTORIAE BYZANTINAE XI. 1. 527 


Κατάνη προτέρημα (Γεννουΐτης γὰρ κἀκεῖνος ἐτύγχανε) πλείονα ἃ. C. 
τῶν προτέρων ἐπῆγον καὶ προσετίϑεσαν τοῖς Ῥωμαίοις τὰ ἀδική- Pri 
ματα xal τὰς ὕβρεις. διὰ γὰρ τὴν ἀτέλειαν, “ἣν παρὰ πρώτου 1841 
Παλαιολόγου Πιχαὴλ, τοῦ βασιλέως εἰλήφεσαν, ὡς ἀνωτέρω DP intres. 
b εἰρήκαμεν, τὸ πλεῖον τοῦ τῶν Ρωμαίων ναυτικοῦ προστιϑέμενον 
ἐκείνοις xal μετασχηματιζόμενον ἐς μέγα μὲν τὸν “ατινικὸν ηὔξη-- 
σε πλοῦτον, μέγα δ᾽ ἠλάττωσε τὸν Ῥωμαϊχόν. ὃ δὴ καὶ σκλη-Ὲ 
θοτέρους κατὰ Ῥωμαίων αὐτοὺς ὑπέρφρογάς τε καὶ αὐϑάδεις ἐπε-- 
ποιήχει. ὅϑεν τήν τε περὶ αὐτοὺς τάφρον βαϑυτέραν ἐποίουν καὶ 
10 πύργους ὀχυροὺς χατὰ τὸ λεληϑὸς ἐν σχήμασιν οἰκιῶν ἀνίστων" 
xel ἐπὶ τούτοις, χρήμασιν ὑποφϑείροντες τοὺς τῶν βασιλικῶν 
προεστηχότας πραγμάτων, ἄδειαν πᾶσαν εἰλήφεσαν, ἀμπελῶ-- 
vác τε ὠνεῖσθαι x&l οἰκίας ἀνιστῷν ἐπὶ τοῦ πλησιάζοντος λόφου 
λαμπροῖς πεπυργωμένας τοῖς τείχεσεν" ὡς καὶ δεῦῶσαν πολεμεῖν F 
15 Βυζαντίοις, μηδὲν εἶναι τὸ φόβον “ἐπάγον xol χώλυμα τούτοις. 
(2Ζ.) "End δ᾽ ἀρτίως 0 βασιλεὺς τήν τε τῆς ιτυλήνης ἐπύϑετο 
ἅλωσιν καὶ τούτους αὖ ἐγγύϑεν πέρα τοῦ δέοντος ἑώρα ϑφασυ- 
ψομέγους καὶ ἐς τὰ πλεῖστα παρασπονδοῦντας, περιελϑὼν alg» 
δίως ἐνέπρησε τὰς περὶ τὸν λόφον μεγάλας καὶ ὀχυρὰς ἐκείνας οἷ- 
Φοκίας αὐτῶν" ἐν αἷς πολλά τε εὕρήται ὅπλα καὶ τόξα καὶ βέλη P. 834 
aal διάφρρά. ταῦτα παρὰ προσδοχίαν ἰδοῦσι τοῖς “Τατέγοις κα- 
τεπτηχέναε καὶ ἐκπεπλῆχϑαι ἐπήει καὶ δεδιέναε τὰ ἔσχατα. ἤλπε- 
cu» γὰρ αὐϑημερὸν ἐπεισπεσεῖσϑαι xal σφισι τὸν βασιλέα ὁλο- 


6. ναυτικὸν W. pro Δατινικον. 91. xal om. A. 


tanis successu audaciores facti (nam et is Genuensis erat), pluribus maio- 
ribusque iniuriis et contumeliis Romanos onerabant. Nam propter immunita- 
tein, quam primum a Michaele Palaeologo impetraverant, ut τὲ ὡς diximus, ' 
maxima pars Romanae classis ad illos se contulerat, eorumque habitum as- 
sumpserast. Unde Latinorum opes auctae, Romanorum vero imminutae 
sunt. Quae sane res eos asperiores contra Romanos atque etiam superbos 
et contumaces effecit. Proinde et fossam circumductam profundiorem fece- 
runt, et fumas turres clanculum per speciem aedium exstruxexunt. "Tum 
fidem largitione corruptis iis, qui Imperii administraGoni praeerant, omnem 
licentiam nacti sunt et vineas emendi, et eedes in vicino colle splendi- 
dis muris ac velut propugnaculis munitas aedificamdi; adeo ut si bellum 
cum Byzantiis gerendum esset, nihil esset, quod eos aut terreret, aut im- 
iret. (VII.)Imperator autem, cum primum Mitylenen esse captam au- 
isset, et hos in vicinia plus satis iosolescere oerneret e£ pacta conventa 
pleraque violare; iis subito circumventis magnas illas et munitas aedes in 
colle exstructas incendit: in quibus multi arcus, multa tela et arma, eaque 
diversi generis, reperta sunt. Quae cum Latini praeter exspectationem vi- 
derent, pavere ac trepidare et extrema timere coeperunt. Putabant enim, 
Imperatorem eodem die.cum navalibus copiis solito maioribus in se ipsos 


' 628 NICEPHORI GREGORAE 


A.M. σχερῶς, πολλῆς περιεστηκυίας εἴπερ ποτὲ ναυτικῆς δυνάμεως. 
δεν διὸ xal λάϑρα ὠπλίζοντο καϑ' αὑτούς. ἐπεὶ δ᾽ ἄχρι τῆς ὕστε-- 
6849 ραίας περιμείναντες οὐδὲν πλέον διαπραττόμενον τὸν βασιλέα 
Dry. Ἀπάξου. ὁ ύρων in? αὐτοὺς, ἀλλ᾽ ὅλον ἠσχολημένον περὶ τὸν ἐς Πιτυλή- 
Β»ην ἀπόπλουν, ἀναϑαῤῥήσαντες μάχην ἐκήρυξαν φανερὰν καὶ 5 
ἀδεῶς ἔς τε Βυζαντίους καὶ ἐς αὑτὸν βασιλέα ἐνύβριζον ξυλίνους 
τε περιήλασαν πύργους τοῖς ἑαυτῶν τείχεσι" καὶ τῶν μεγάλων 
ὅλχάδων τὰς μὲν εἰς πυϑμένας ϑαλάσσης κατέδυσαν, τὰς δ᾽ 
ὁπλίσαντες πρὸ τοῦ λιμένος ἀντ᾽ ἄλλων προβόλων xal χαραχω- 
μάτων ἔστησαν. ὃ δὲ βασιλεὺς μὴ βουλόμενος τὴν τοσαύτην πα- 10 
σρασχευὴν ἐνταυϑοῖ περισπᾷν μεγαλοψύχως τε ἐχρήσατο τοῖς πα- 
ροῦσιν, ἠμεληκὼς τὸ παράπαν αὐτῶν, καὶ πρὸς ἔκπλουν πα- 
ρεσχευάζετο πάσῃ. σπουδῇ, πλείονας ἔτι δυνάμεις ἀϑροίζων. 
(H.) Ἐπεὶ δὲ μέχρις ὅλων ἑπτὰ ἡμερῶν ἐντὸς τείχους oí ἐν τοῖς 
Γαλάτου “Τατῖνοι συγχλεισϑέντες ἔμελλον ὑπὰ τοῦ οἰκείου δήμου 15 
διασπαραχϑήσεσθαι, διὰ τὸ μὴ δύνασϑαι φέρειν πλέον τὰ συμ- , 
πεσόντα σφίσι δεινά" ὕδατός τε γὰρ ἐσπάνιζον καὶ ὅση ἐχ τῶν 
λαχάνων καὶ ὀπωρῶν ἦν ψυχαγωγία᾽ οἵ τ᾽ αὖ ἀγοραῖοι καὶ πένητες 
ἄνθρωποι, καὶ ὅσοι ἐκ τῶν ὠνίων τὸ ἐφήμερον ταλαντεύουσι κέρ-- 
doc, οὗτοι δὲ πλείστην ὑπομένοντες ζημίαν πολλῷ πλέον κατὰ τῶν 30 
προεστώτων ““ατίνων ἐμαίνοντο" διὰ δὴ ταῦτα πρὸς τὸ ταπει- 
νότερον ἀπαλλάξαντες ὑπέκοψάν τε τῷ βασιλεῖ καὶ συγγνώμην 
ἔσχον τῆς ἀκαίρου ὀφρύος. (Θ.) Τοῦ γε μὴν ἔτους ἤδη μετὰ 
E τὰς τοῦ κυνὸς ὄντος ἐπιτολὰς, ὅτε δὴ καὶ ἀφϑονώτερα τὰ ἀρχτι-- 


16. διασκαραχϑήσεσθαι corr. W., διαταραχθήσεσθαι librii. 94. oZ- 
xrod W. 


quoque impetum esse facturum. Quare clam armis sese muniebant. Sed 
cum ne postridie quidem Imperatorem quicquam cóntra se moliri cernerent, 
sed totum Mitylenaea navigatione occupari: elati animis apertum bellum de- 
nunciant; nec solum Byzantiis, sed et ipsi Imperatori audacter illaduot, li- 
gneis turribus sua moenia circumplectuntur, magnas denique onerarias par- 
tim in fundum maris demergunt, partim ante portum armatas munitionum et 
aggerum vice opponunt. Imperator vero, cum copias tanto apparatu a se 
instructas nollet eo bello distrahi , um inter haec animum prae se talit, 
illis prorsus neglectis, et omni studio ad navigationem se paravit ac novas sibi 
vires quaesivit. (VIII.) Sed cum Latini Galataci ad septem integros dies 
moenibus suis inclusi mansissent, ac jam iis tumultus ab civibus suis im- 
mineret, qui mala urgentia diutius tolerare non poterant (nam et aqua et 
omni herbarum pomorumque solatio carebant), et circumforanei ac pauperes 
homines, et qui e quotidiano venditionis lucello sustentabantur, ii demum 
maxima iactura facta magis etiam contra magistratus Latinos insanirent: ob 
haec igitur facti modestiores Imperatori sese submiserunt, et in ivae 
superbiae veniam impetrarunt, (IX.) Post Caniculae exortum, anno θαι ver- 


HISTORIAE BYZANTINAE XI. 1. 629 


xà πνεύματα ig τὴν κάτω χέονται ϑάλατταν, ἄρας ὃ βασιλεὺς Α, c. 

μετὰ πάσης τῆς ναυτικῆς δυνάμεως ἔπλει ἐς ΜΠιτυλήνην. αἱ δ' 1858 

ἑπτὼ τοῦ Κατάνη τριήρεις τὴν ᾿Πιτυλήνην παραπλέουσαι, πλεί- 1541 

eve ἢ κατὰ προσδοκίαν ἐπιούσας τὰς τοῦ βασιλέως ἑωραπυῖαι, αἷηρ. ἀπάτου. 

/ "^ oris, 
δμὲν δύο φϑάσασαι προσωρμίσθησαν τῷ τῆς ἤιτυλήνης λιμέψι, V, 963 

ai δὲ πέντε ἀπεγνωκυῖαι ἐς τὴν χέρσον ἐξώκειλαν καὶ πάντες οἱ 

ἐν αὐταῖς ἀποθέμενοι τὰ ὅπλα ἔφευγον" ὧν οἱ μὲν ἔδραμον εἷς F 

τὴν Πιτυλήνην, οἱ δ᾽ ἀνοδίᾳ χρησάμενοι διεφϑάρησαν ὑπὸ τῶν 

“Πεσβίων. τὰς δὲ πέντε ναῦς πλήρεις ὅπλων καὶ ὀψωνίων ναυτι- 
10xdv» οἱ τοῦ βασιλέως λαβόντες ἀπέπλευσαν ἐς Χίον τὴν νῆσον 

ἅμα τῷ βασιλεῖ, πληρώσοντες τὰς ἤδη ληφϑείσας πέντε τριήρεις 

ἐχείνας ἐρετῶν τε xal ὁπόσοι ἐκ τῶν χαταστρωμάτων μάχεσϑαε 

ἔμελλον. μέγα δ᾽ ἐγένετο ἐναντίωμα τῇ τοῦ βασιλέως σπουδῇ 

καὶ ϑελήσεε 7] πρὸς τὴν Χίον αὕτη διατριβή. ἀδείας γὰρ ὃ Κα- 
15τάνης λαβόμενος τήν τε ᾿Πιτυλήνην ὠχυρώσατο καὶ πολλὴν εἰσή-- P. 395 

veyxe δύναμιν στρατιωτικὴν καὶ χορηγίαν ἀφϑονωτέραν τῶν χρειω- 

δῶν᾽ xal ἔτι ἐς Φώχαιαν πέμψας ἃς εἶχε δύο ταχυπλοούσας τρι- 

ἤρεις τὰ ὅμοια ἐπεπράχει πολλῇ χρησάμενος τῇ σπουδῇ. μετὰ 

δὲ ταῦτα χαταπζχεύσας ὃ βασιλεὺς μετὰ τῶν δυνάμεων ἐς Φώ- 
90xatxv , προσχαλεσάμενος δὲ καὶ τὸν τὴν πέριξ ἐπαρχίαν ἔχοντα 

Τυῦρκον, ἅτε εἰδὼς κἀκεῖνον ἀχϑόμενον ἐκ πολλοῦ τοῖς Φω-- 

καεῦσι “Ἰατίνοις διὰ τὰς ὑπὸ σφῶν ἐπαγομένας αὐτῷ συχνοτέ-Β 

ρας ζημίας, περιεστρατοπέδευσεν οὕτω τὸ φρούριον ἔχ τε γῆς 

καὶ ϑαλάττης πολιορχῶν, πολλῆς τῆς χορηγίας τῶν χρειωδῶν za- 
95 ραγινομέγης ἐς τὰς τριήρεις παρὰ τῶν Τούρχων. 

gente, cum septentriones in mari inferiori vehementius spirant, Imperator 

cum omnibus navalibus copiis Mitylenen tendit. At Catanis triremes, quae 

tum septem nuinero Mitylenes oram legebant, cum plures exspectatione sua 

naves conspexissent, duae quidem in portum statim evaserunt; quinque vero 

per desperationem in terram appulerunt. Qui autem in eis fuerunt, omnes 

abiectis armis fugerunt: quorum alii cursu Mitylenen pervenerunt, alii viae 

ignari a Lesbiis interfecti sunt. Imperatorii vero naves quinque armis et 

commeatu plenas ceperunt, et iis secum abductis Chium versus cum Impera- 

tore navigarunt, illas ipsas quas ceperant quinque triremes remigibus com- 

pleturi; item militibus, qui e tabulatis pugnarent. Atque haec apud Chium 

mora festinationi et studio Imperatoris valde adversa accidit. Catanes enim 

jam securus Mitylenen munivit, magnam militum manum et uberem commea- 

tum introduxit; et duabus illis expeditis triremibus, quas habebat, Pho- 

caeam missis, tanta diligentia psus est, ut et illi urbi eodem modo provide- 

rit. Post haec Imperator cum copiis Phocaeam advectus, ipsomet 'l'urco 

circumiacentium locorum domino arcessito (quippe sciebat illum quoque iam 

diu Phocaeensibus Latinis infensum ob illata sibi ab eis crebra detrimenta), 

esstellum terra marique obsidet, 'Turcis commeatum affatim in triremes im- 

portantibus. 

Nicephorus Gregor. Vol. I. 34 


580 NICEPHORI GREGORAE ' 


A. M, β΄. Τοῦ μέντοι βασιλέως μετὰ τῶν ναυτικῶν δυνάμεων ἀπο- 
ru δημοῦντος xal ἀδείας uaxgüc ἐπιχωριαζούσης ἐς và βασίλεια, 
6849 στάσιν τῶν νεωτέρων τινὲς μεμελετήκεσαν, συνεργοὺς ἕξειν ἤλπι- 
Imp do ύχες καὶ τοὺς iy τοῖς Γαλάτου “Ζατίνους διὰ τὰ φϑάσαντα σχάν- 
CóaÀa. ἦν δὲ τῆς στάσεως ὃ σκοπὸς, ὡς ἐλέγετο, τὸ βασίλειον ϑ 
xpázoc, εἶ δυνηϑεῖεν ἀποχτεῖναι πρῶτον τήν τε δέσποιναν καὶ τὸν 
ταύτης υἱὸν ᾿Ιωάννην τὸν βασιλέα καὶ ἐφεξῆς ὁπόσοε ἐναντιώσε- 
σϑαι μέλλοιεν. ἀλλ᾽ ἐν ὠδῖσιν ἔτι μενούσης τῆς μελέτης καὶ τῶν 
στασιαστῶν λάϑρα τὸ πρᾶγμα διὰ μεγάλης ποιουμένων σπουδῆς, 
οὐχ ἔλαϑε τὰ δρώμενα Καντακουζηνὴν, τὴν τοῦ μεγάλου δομε- 10 
στίχου μητέρα" ἣν πάρεδρον τῇ δεσποίνῃ μέλλων ὃ βασιλεὺς 
ἀποπλεῖν καταλέλοιπεν, ἅτε βουλευτικὴν γυναῖκα καὶ σεμνότη- 
vog ἤϑεσι χοσμουμένην καὶ βαϑεῖαν πλουτοῦσαν τὴν σύνεσιν καὶ 
Ἐπάνυ τοι σφόδρα ἐν τοῖς ἀπόροις εὐμήχανον. ἣ δὴ καὶ ὁμοῦ τῇ 
πάντα ἀρίστῃ δεσποίνῃ, πρὶν ἐπὶ μέγα ῥαγῆναι τὸ πρᾶγμα xa-15 
κίας, συνέστειλε συνετώτατα" οὐχ ἄνευ μέντοι δυσχερείας ἀπο- 
V. 966 χρουομένης τὸ ῥᾷστον, συνέστειλε δ᾽ οὖν. (8.) Τοῦ δὲ χρόνου 
περὶ τροπὰς ὄντος ἤδη χειμερινὰς ὁρῶντες οἱ τὸ τῆς Guxalag 
P. 826 ἔχοντες φρούριον “Τατῖνοι, ὅτι μήτε χειμῶνος ἀχμὴ ϑραῦσαι δύ- 
γαται τὸ τοῦ βασιλέως ἐπίμονον, καὶ ταῦτα τῆς ναυτικῆς ὅλης 30 
δυνάμεως ἐν ὑπαίϑρῳ τὴν πολιορκίαν ἀγυτούσης νύχτωρ xal μεθ᾽ 
ἡμέραν κατὰ τὸ συνεχὲς, μήϑ᾽ ἢ μαχρὰ τῶν οἰχείων ἀποδημία, 
μήτ᾽ ἄλλο τι τῶν ὅσα ῥαστώνην ἄφϑονον παρέχει τῶν χρειωδῶν, 


5. ἐγένετο W. 6. τὸ add. Α. 15. πάντα ἀρίστῃ add. A. 


2. Caeterum Imperatore cum navalibus copiis absente, quum in pala- 
tio magna impunitas et licentia vigeret, quidam ex iunioribus seditionem 
meditati sunt, sperantes, se ab ipsis Latinis, qui Galatae habitabant , ad- 
iutum iri ob illas videlicet novissimas offensiones. Scopus autem seditionis 
fuit, Imperatoriam potestatem usurpare, si primum Imperatricem et eius 
filium Joannem, deinde et eos omnes, qui adversari possent, occidissent. 
Sed dum id facinus adhuc parturiunt et seditiosi rem clanculum vehementer 
urgent; Cantacuzenam, magni Domestici matrem, quid ageretur haud la- 
tuit: quam Imperator assestricem coniugi suae discessurus reliquerat, quip- 
pe prudentem matronam, gravitate morum conspicuam, acerrimo iu 
praeditam , et quae ita solers erat, ut rebus difficillimis facile posset se ex- 

ire, Ea ergo una cum praestantissima Imperatrice, priusquam magnum 
inde malum erumperet, motum illum prudentissime compescuit; non illa 
quidem sine aliqua difficultate, quae conatibus obstaret: attamen compe- 
scuit. (IL) Sub hiberni solstitii tempus Latini, qui Phocaeam tenebant, 
cum Imperatorem ita perseverantem viderent, ut eum neque hiemis rigor 
frangeret (quamquam omnes navales copiae oppugnationem noctu atque in- 
terdiu eub dio continenter urgebant), nec longa absentia 8 suis, nec ullius 
rei ad lautius vivendum necessariae penuria, coeperunt desperare; prse- 





HISTORIAE BYZANTINAE XI. 2. 531 


ἐς ἀπογνώσεις ἐχώρουν, xal udAm 9" ὅτι xal τὰ σετία σπανίζοντα Δ. Ο. 
ἐν σφίσιν ἑώρων αὐτοῖς. ὅϑεν xal διαπρεσβεύονται πρὸς Ῥοδίους 1338 
καὶ δέονται μὴ περιϊδεῖν κινδυνεύοντας. οὗ καὶ διαλλακταὶ πρὸς 1341 
βασιλέα ἐλϑόντες λύουσι τὴν πολιορκίαν. δεδώκασι γὰρ εὐθὺς og ruri 
διΦωχαεῖς τοὺς υἱέας τοῦ συμμαχοῦντος Ῥωμαίοις Tovoxov TQ B 
πατρὶ αὐτῶν, οὗς àx πολλοῦ κλέψαντες εἶχον δεσμίους. δεδώκασι 
δὲ καὶ τῷ βασιλεῖ πίστεις ἀσφαλεῖς ὑπὸ μάρτυσι τοῖς Ῥοδίοις, 
τήν τε ἸΠιτυλήνην ὅσον αὐτίχα ἀποδώσειν xal ὑπηχύους αὐτοὺς 
εἶναε τῷ βασιλεῖ κατὰ τὸ πρότερον αὖϑις ἔϑος καὶ τὴν πατρῴαν 
10συμφωνίαν. ([Γ..) Καὶ οὕτως ἐκεῖϑεν τὴν ναυτικὴν ὃ βασιλεὺς 
ἀναλαβὼν δύναμιν ἐβουλήϑη μὲν ποιήσασθαι τὸν κατάπλουν ἐς 
ἹΜιτυλήνην᾽ διὰ δὲ τοὺς ἐν Βυζαντίῳ ϑορύβους τῶν στασια- 
στῶν καὶ διὰ τὸ καταπεπονῆσϑαι τὸν στρατὸν ὑπὸ τοῦ ψύχους 
ἐπανῆκεν ἐς τὸ Βυζάντιον μετὰ πάσης τῆς ναυτικῆς δυνάμεως. 
16 αὶ μετὰ βραχὺ συλλαβὼν τοὺς τὴν βασιλείαν λάϑρα σφετεριζο-- D 
μένους xal διαστήσας ἰδίᾳ τοὺς στασιώτας αὐτῶν ἐξήταζε καὶ 
συνῆγε τἀληϑὲς ἀφ᾽ ἑχάστων. μετὰ δὲ ταῦτα συνηϑροικὼς πᾶ- 
σάν τε τὴν σύγκλητον καὶ τοὺς ἐν Βυζαντίῳ τηνικαῦτα ἐπιδη--. 
μοῦντας ἐπισχόπους σύν γε τῷ πατριάρχῃ, καὶ ὅσοι τοῦ δήμου 
20züv Βυζαντίων ἐτύγχανον ἔχχριτοι, εἰς μέσον ἤνεγκε τούς τε στα- 
σιαστὰς τούς τε στασιώτας, καὶ ὅσοι ἐτύγχανον μάρτυρες. oV 
καὶ ἀλλήλους ἤλεγχον διαπληκτιζόμενοι καὶ παριστῶντες δι᾽ ἀπο-Ὲ 
δείξεων ἀναμφιβόλων xar! ἀλλήλων τὰς ἀλλήλων συνωμοσίας 
καὶ τὰ ἔκτοπα καὶ κάκιστ᾽ ἀπολούμενα ἐχεῖνᾳ βουλεύματα" ὡς 


2. αὐτοῦ W. 8. αὐτοὺς om. A. 9. καὶ] κατὰ Α. 14. τῆς 
add. Α. 


sertim cum rei frumentariae inopia laborare se intelligerent. Itaque legatis 
ad Rhodios missis rogant, ne sibi periclitantibus desint. Ac Rhodii apud 
Imperatorem pro eis intercedentes obsidionem solvunt. Phocaeenses enim 
: 'Turco Romanos adiuvanti filios statim restituerunt, quos multo ante furati 
in vinculis habebant. Fidem praeterea Imperatori certis cautionibus firma- 
runt, Rhodiis testibus adhibitis, se et Mitylenen quam primum restituturos 
et Imperatori dicto audientes fore, ut prius moris fuisset et cum eorum pa- 
tribus convenisset. (III) Sic Imperator , navalibus copiis illinc secum ab- 
ductis, ire quidem Mitylenen voluit; sed propter tumultus Byzantii a sedi- 
tiosis excitatos et defatigationem exercitus ex frigore male aífecti Byzan- 
tium cum tota classe rediit. Paulo post comprehensis iis, qui summam 
testatem clam sibi arrogaverant, coniurationis socios separat, et singu- 
is seorsim accitis verum explorat ac percipit. Mox toto senatu convocato 
et episcopis, qui tum in Urbe agebant, una cum patriarcha et insigniori- 
bus Byzantii civibus arcessitis, seditionis auctores et eorum socios et testes 
omnes in medium produxit, Hi vero inter sese iurgantes, et alii alios ar- 
entes, certissumis indiciis coniurationem et immania ac perniciosa consi- 
revincebant, ut et seditionis auctores ineluctabili argumentorum vi sub- 


532 NICEPHORI GREGORAE 


Α. Μ. κἀκείνους ἀφύκτῳ τῶν ἀποδείξεων ἀναγκασϑέντας ὁμολογεῖν τὴν 
6536 ὐπόνοιαν. καὶ τάχ᾽ ἂν διεσπάσθησαν αὐτοῦ πρὸς τοῦ δήμου 
6849 παντὸς, εἶ μὴ τὸ πολὺ τῆς τοῦ βασιλέως μαχροϑυμίας καὶ φι- 
inp dra γϑιρωπίας ἀνέστειλε τὴν ζέουσαν ἐκείνην δρμήν. ἔδειξε γὰρ τὴν 
συνήϑη καὶ νῦν ἡμερότητα καὶ τὴν σύμφυτον καὶ ἡλικιῶτιν αὖ-5 
Ἑτοῦ ἱλαρότητα ὁμοίως ἔν τε τῷ προοιμίῳ τῆς δημηγορίας ἔν τε 
τοῖς ἐπιλόγοις. ὡς δ᾽ ἐν χεφαλαίῳ φάναι, τὰ τῆς δημηγορίας 
τοιάδε τινὰ ἦσαν. (4.),, Εἶτα ποιμένα τις ἔχων καὶ κύνα περὶ 
τὸ ποίμνιον, “ὦ παρόντες, ὅσῳ προθυμότερον διανυχτερεύοντας 
βλέπει κατὰ τῶν λύκων, τοσούτῳ καὶ αὐτὸς τόν τε πόϑον περὶ 10 
αὐτοὺς καὶ τὸν ἡμερήσιον αὔξει δασμὸν τῆς τροφῆς. ἐμὲ δ᾽ oí τὰ 
μάλιστά μοι καϑ᾽ αἷμα προσήκοντες, δρῶντες ὑπέρ τε τοῦ χοι- 
P. 327 νοῦ γένους τῶν Ῥωμαίων καὶ ὑπὲρ αὐτῶν οἴκοι τρυφώντων πόῤ- 
Qo που τῆς πατρίδος πλανώμενον καὶ κινδύνοις ἔκ τε γῆς καὶ 
ϑαλάττης παραβαλλόμενον, καὶ ταῦτ᾽ ἐν μέσῳ τε χειμῶνι καὶ 15 
τοσούτῳ παγετῷ, οὔτ᾽ ἠλέησαν, οὔτε τι τῶν ὅσα παραμυϑεῖται 
ψυχὴν οὕτω σφοδρότατα πάσχουσαν προὐνόησαν. ἀλλ᾽ ἐῤῥύη 
δίκαιος ἅπας λόγος κατὰ κρημνῶν καὶ φαράγγων" καὶ ὥπλισαν 
μὲν γνώμην, ὥπλισαν δὲ δεξιὰν κατὰ τῆς ἐμῆς κεφαλῆς. καὶ 
γῦν τὸ xa9^ αὑτοὺς ἐν xóv& μὲν τοὐμὸν αἷμα, ἐν κόνει δὲ τὸ 30 
Βτῶν ἐμῶν τέκνων ópoU τῇ συζύγῳ᾽ καὶ ἀνατέτραπται μὲν τὸ 
τῆς ToU ϑεοῦ ἐχχλησίας νόμιμα, ἀνατέτραπται δὲ τὰ Ῥωμαίων 
πράγματα. πρὸς οὖν ταῦτα ποῖος σίδηρος, ποῖος δ᾽ ἀδάμας οὗ 
11. ἐμοὶ W. 13, xol add. Α. ' 14. πον om. Α. ἔκ τὸ γῆς 
καὶ θαλάττης À., ἠπειρωτικοῖς τε καὶ θαλαττίοις W. 165. τε εἰ 


τοσούτῳ om. À. 17. σφοδρότατα add. A. 40. τὸ ante ve» 
et ἐμῶν add. A. — 22. νόμιμα om. À. 48. οὖν om. A, δ᾽ om. À. 


βοΐ dementiam suam faterentur. Ac statim fortasse discerpti fuissent ἃ 
populo, nisi excellens Imperatoris clementia et humanitas impetum illum 
vehementem repressisset. Solitam enim tum quoque clementiam osten- 
dit , .et eam comitatem, quae ei innata erat, et cum ipso adoleverat; 
eam inquam tum in prooemio concionis, tum in peroratione exhibuit. Porro 
ipsiusmet orationis summa haec fuit. (1V.) ,,Qui opilionem habet et canem 
luxta gregem , quo eos alacrius noctu contra lupos excubare videt, eo ma- 
gis eos diligit, et quotidianum iis victum liberalius impertitur. Αἱ me i 
qui sanguine maxime attingunt cum viderent pro Romana republica, pro 
ipsis, domi delicate viventibus, procul a patria errantem, ac terra et mari 
pericula sustinentem , idque media hieme et in tanto frigore, haud commi- 
serati sunt, nec mihi ullam copiam providerunt earum rerum, quae animum 
ita afflictum consolantur: sed omni aequitate funditus perdita et proffigata 
animos et dexteras in caput meum armarunt. Et nunc sane, quantum in 
ipsis est, humi effusus manat sanguis meus, manet liberorum οἱ coniugis 
meae sanguis: eversa sunt sancta Ecclesiae instituta, eversa est 
, respublica. Inter haec quod ferrum, qui adamas nativum rigorem non 





HISTORIAE BYZANTINAE XI. 9. 5983 


παραλύσει τὴν φύσιν; (E) Mild τὸ μὲν τῆς τοῦ βασιλέως A.C. 
δημηγορίας προοίμιον οὕτως ἱκανῶς εἶχεν ἐκκαλέσασϑαι δάκρυα. δα 
τὰ δὲ μεταξὺ, μαχροϑυμίας ἱλαρότητι συγχεχραμένης ἤδη, τίς 1841 
οὐχ ἂν ἰδὼν ἐτεϑαυμάχει μακρόν ; καὶ μάλισϑ᾽ ὅτε καὶ 4]ημήτριον᾽ἈΡ-λιάτοι. 
5 vày δεσπότην ἐλέγχειν βουληϑέντας τοὺς κατηγόρους ἀνέχοψε διὰ V. 265. 
τὴν τῆς ϑείας αὐτοῦ Κραλαίνης αἰδῶ, ἅτε καὶ αὐτῆς ἐκεῖ τη-Ὁ 
κικαῦτα παραχαϑημένης σὺν τῇ δεσποίνῃ, καὶ ὅσαι τῶν εὐγενῶν 
παρῆσαν ἀκροώμεναι, καὶ τὸ ϑεῖον καὶ ἀγγελικὸν σχῆμα περι- 
κειμένης. τότε δὴ καὶ ἡμεῖς ἐγγύς που παρακαϑήμενοι λόγοις Ὁ 
10 εὐφήμοις τὴν τοῦ βασιλέως ἡμερότητα μάλιστα πάντων ἐτεϑαυ- 
μάκειμέν τε καὶ ἐπεχροτήσαμεν καὶ στήριγμα τῇ αὐτοῦ ταύτῃ 
χοηστότητι ἐδεδώχειμεν. γνώμην γὰρ ἀεὶ χαϑαρὰν, ὡς tixüc, 
διεσώζομεν πρός τε τὴν Κράλαιναν καὶ τὸν αὐτῆς ἀδελφὸν διὰ 
τὸν μακαρέτην καὶ ἀοίδιμον βασιλέα, τὸν πατέρα αὐτῶν" πάν- 
15706 δὲ καὶ δι᾽ αὐτοὺς, ἐν τοιαύταις τύχαις κατενεχϑέντας. ὡς 
πλέον ἐντεῦϑεν μαλαχϑέντα τὸν βασιλέα σιωπῇ παρελϑεῖν καὶ Ε 
τὰ Δημητρίου τοῦ δεσπότου ἐγχλήματα. ἦσαν δ᾽ αὐτὰ τοιάδε 
τινά, ἐς μὲν τοὐμφανὲς ὡμολόγει τοῖς στασιάζουσι" χαϑ᾽ éav- 
τὸν δ᾽ ἕτερον ἔτρεφε λογισμὸν καὶ πάνυ τοι συνετόν. * * * διὰ 
20 γὰρ αὐτὴν Κράλαιναν τὰς τοῦ δεσπότου τοῦ αὐτῆς ἀδελφοῦ xa- 
τηγορίας τέλεον παρεσχεύασε σιωπᾶσϑαι. οὐ μόνα δὲ ταῦτα τὴν 
τότε τοῦ βασιλέως ἐνδείξασϑαι ἔχει χρηστότητα, ἀλλὰ καὶ ἕτερα Fe 
πλεῖστα. καὶ γὰρ καὶ τὰ μέχρι τέλους τῆς ἐξετάσεως ὁμοίως διή- 


8. καὶ ἱλαρότητος ἤϑη τίς οὐκ ἂν ἐθαύμασε Α. 4. Verba μάλισϑ' 
ὅτε --- κακίαν ὁρμήσωσιν add. A. 19. Haec non cohaerent, BOIV. 


Bat 8" .) Hoc quidem orstionis exordio, ad eliciendas lacrymas accom- 
modato, Imperator usus est. Sed in reliquis patientiam eius, hilari quadam 
humanitate temperatam , quis non, qui quidem viderit, vehementer est. ad- 
miratus? praesertim cum is delatores, Demetrium ipsum Despotam arguere 
volentes, repressit, amitae suae Cralaenae reverentia adductus: quae et 
ipsa tunc illic cum Imperatrice, et caeteris nobilibus foeminis praesentibus 
atque audientibus, habitum sanctum et angelicum induta assidebat. Ac 
nos quoque tunc prope et ipsi sedentes Imperatoris clementiam laude et ad- 
miratione in primis prosequebamur, ac plausu excipiebamus, atque hanc 
eius bonitatem velut fulciebamus. Sinceram quippe benevolentiam erga 
Cralaenam et eius fratrem, ut par erat, conservabamus, cum propter di- 
vum illum et laudatissimum Imperatorem, eorum patrem; tum maxime, ut 
ne istis tanta calamitate oppressis deessemus. taque Imperator magis ac 
magis ex eo mollitus crimina Demetrio Despotae obiecta silentio praeteriit. 
Accusationis autem summa haec erat: palam eum cum seditiosis couspirasse. 
Atidem aliud consilii secum tacite meditatus fuerat, idque admodum pruden- 
ter. *** Nam ipsius Cralaenae gratia Imperator operam dedit, ut quae 'il- 
lius fratri Despotae crimina obiiciebantur, ea omnino silerentur. Neque 
haec solum Imperatoris bonitatem ostendunt, sed et alia plurima. Quippe 


534 NICEPHORI GREGORAE 


À. M. vot καὶ οὐδὲν ἀπηνὲς ἐνεδείξατο πρὸς τοὺς ἐλεγχϑέντας στασια- 
peu στάς. ἀλλὰ τοὺς μὲν ἄλλους ἀφῆχε τέλεον " μόνους δὲ τοὺς τοῦ 
6849 “σὰν υἱοὺς ἐν ἀδέσμῳ καὶ φιλανθρώπῳ κατεῖχεν εἱρχτῇ, ἵνα μὴ 
In, Ἀπάγου, τι ὠρήτου καϑάπαξ τῆς κακίας μενούσης πάντες εἷς τὴν ὁμοίαν 
P. 898 χαχίαν δρμήσωσιν. τὰ μὲν τῆς δημηγορίας ἐκείνης καὶ ἐξετάσεως 5 
οὕτως εὐφυῶς πως καὶ ἱλαρῶς διήνυσε τέως. (ς΄ .) Ἐπεὶ δ᾽ ἐκ τῶν 
πραγμάτων συνῆκεν ὃ βασιλεὺς, πολὺ τῶν πολλῶν διαφέρειν τὴν 
τοῦ ϑείου αὐτοῦ σύνεσιν ᾿Αλεξίου Φιλανθρωπηνοῦ, οὗ δὴ πολ- 
λαχῆ xal πολλάκις ἐμνήσϑημεν ἔμπροσϑεν, μετάμελον ἔσχεν ἤδη 
καϑ᾽ ἑαυτὸν οὐ μάλα μικρὸν, ὅτι μὴ κἀπὶ μάλα τοι πλείονα 10 
συγχκεχώρηχε χρόνον αὐτῷ τὴν τῶν “εσβίων διοίκησιν, καὶ ὅσαε 
Bxarà τὸν “1Ἰγαῖον νῆσοι Ρωμαίων ὑπήχοοι. οὔτε γὰρ τῶν ἐχϑρῶν 
οὐδεὶς ἂν ΠΠιτυλήνην ἠνδραποδίζετο, οὔτ᾽ ἐς τοσοῦτο ναυαγίων 
τὰ ϑαλάττης ἤλαυνε Ῥωμαίοις πράγματα, ὅϑεν αὐτὸν τὴν ταχί-- 
στην ἐς τὴν ἐκείνων αὖϑις ἐπιτροπὴν ἀφιχέσϑαι προσετετάχει. 15 
καὶ ἀπελϑὼν ἐς τὴν προτέραν εὐθὺς τὰ πράγματα ἤγαγεν οὗτος 
κατάστασιν καὶ τοὺς μεταξὺ γενομένους διέλυσε χλύδωνας, μόλις 
μὲν, καὶ ξὺν πολλῇ περινοίᾳ, διὰ τὴν μεταξὺ γενομένην «καινο-- 
τομίαν ΠΠιτυλήνης καὶ τῶν ἐν ““έσβῳ πραγμάτων" ἐπανήγαγε δ᾽ 


5. τὰ μὲν --- τέως om. Α. 6. δ᾽ ἐκ A., δὲ κἀκ W. 7. συνῆ- 
κεν ὁ βασιλεὺς, ὡς πολὺ διαφέρει τῶν ἄλλων, ὁπόσοι τῶν συγκλη- 
κικῶν κατὰ γένος αὐτῷ προσήκουσιν, ἡ τοῦ θείου αὐτοῦ ᾿Αλεξίου 
τοῦ Φιλανθρωπηνοῦ σύνεσις, οὗ καὶ ἀνωτέρω πολλάχις ἐμνήσθη- 
pev, ὡς ἀπαράμιλλος αὐτοῦ ἡ περὶ τὰ πράγματα δεινότης, καὶ 
στρατηγικὴ ἐμπειρία, μετάμελον ἔσχε καθ᾽ ἑαυτὸν οὐ μάλα βραχὺν, 
ὅτι μὴ συγκεχώρηχεν ἐπὶ πλείονα χρόνον αὐτῷ A. ὃ βασιλεὺς 
add. A. — 18. οὔτε κατὰ ϑάλατταν ἐς τοῦτο συγχύσεως ἂν πρού- 
χώρησαν πράγματα Α. 16. ἀπελθὼν Α., διαβὰς W. Pro s$- 
ϑὺς A. ἐκεῖνος εἰ αὖὔϑις pro οὗτος. 17. Verba καὶ τοὺς --- κλύδω- 
vag et καὶ ξὺν πολλ. περινοίᾳ om. A. 


totam deinceps cognitionem eodem modo peregit, neque in seditiosos con- 
victos acerbe consuluit. Sed alios quidem penitus absolvit: solos autem Ása- 
* nis filios custodia, eaque vinculis Tibera nec inhumana, inclusos tenuit, ne 
si improbitas omnino impunita mansisset, omnes simili audacia in scelus 
deinde ruerent. Et ita quidem concio ab Imperatore habita, ac tota illa 
cognitio commode et comiter tunc peracta est. (VI.) Cum autem re ipsa 
intellexisset Imperator, Alexium Philanthropenum avunculum suum, cuius 
frequens supra et multiplex ἃ nobis facta est mentio, prudentia vulgus mul- 
tam anteire; poenituit eum, quod illi Lesbi et insularum Aegaei maris, quot- 
quot Romanis e administrationem non diutius reliquisset. Eo enim 
praesente nec Mitylenen quemquam hostium occupaturum , nec ea Romano- 
rum rei marinae naufragia futura fuisse. Jtaque illum quamprimum iis 
praeficit atque eo proficisci iubet. Qui cum traiecisset, sedatis tempesta- 
tibus , quae tempore intermedio acciderant, pristinae tranquillitati omnia 
restituit: vix ille quidem, nec sine magna solertia, propter factam interim 
Lesbi et Mitylenae novam rerum mutationem; sed tamen restituit. Nam 





HISTORIAE BYZANTINAE XI. 8. 586 


οὖν. τοὺς yàp ἐν ἸΠιτυλήνῃ τῇ πόλει μισϑοφόρους πεντακοσίους Α. C. 
- καὶ φύλακας τῶν “Ἰατίνων λάϑρα σύνδυο καὶ σύντρεις utra- 
πεμπόμενος καὶ βροιϑούσαις δεξιαῖς ἐς τὰς πατρίδας προπέμπων 1841 
ἔλαϑεν οὕτω φρονίμως κενώσας τὴν πόλιν καὶ “Ῥωμαίοις zre- b. ἀπάγοι, 
5 ποιηκὼς ὑποχείριον. οὐ μόνον γὰρ ἐκ τοῦ γήρως ἔσχε λαμπρὰν ὃ V. 966. 
ἀνὴρ τὴν πολυπειρίαν, ἀλλ᾽ ὅτι καὶ τὰ τῆς πολυπειρίας ἐπ᾿ Ὁ 
αὐτῷ μέγαν εὗρε τὴν φύσιν συνεργὸν καὶ ϑεμέλιον. καὶ γέγονεν 
αὐτῷ διπλοῦς ὁ τῆς ἀρετῆς καρπὸς, πῶς μὲν αὐτοφυής τις καὶ 
ἀγεώργητος, πῶς δὲ γεωργηϑεὶς χρόνων πλειόνων τύχαις xol 
10γυμνασίαις. 
γ΄. Ἀρχομένου γε μὴν ἦρος ἤδη πλῆϑος Σκυϑῶν διαβάντες P. 899 
τὸν Ἴστρον κατέδραμον τὴν Ῥωμαϊκὴν Θράκην ἄχρι ϑαλάττης ^ C 1857 
Ἑλλησποντίας. ἔνϑα δὴ καὶ, συμβὰΐ οὕτωσί πως, Τούρχων 
τισὶν ἐντυχόντες, ὁπόσοι ληστριχόν τινα τρόπον κατὰ τὸ συνεχὲς 
15 περαιούμενοι τὸν Ἑλλήσποντον τὴν παράλιον πᾶσαν ληΐζονται 
Θράχην, τοὺς μὲν δήσαντες ἀπήνεγκαν, τοὺς δ᾽ ἀντιστάντας 
κατέχοψαν, πολέμιοι πολεμίους, ὥσπερ κύνες τεϑνηχότι σώματι 
πολλάχις ἄρδην ἐπεισπίπτοντες. ὅ γε μὴν ἀσύνηϑες ἔδοξεν ἔχειν B 
ἤδη πρὸς τὰς ἄλλας ἐπιδρομὰς τῶν Σκυϑῶν, τοῦτ᾽ ἦν. πρότε- 
90 gov γὰρ ἐπιόντες, καϑάπερ ἐξ ὄρους χειμάῤῥους ἐξαίφνης καταβρ- 
ῥαγεὶς, τὰ προστυχόντα τε ἐλάμβανον καὶ εἷς τὴν ὑστεραίαν αὖϑις 
ἀπήλλαττον. νῦν δ᾽ ἐς τοσοῦτον παρέμειναν, ὥστ᾽ οὐ διέλιπον 
ἐς ἡμέρας ὅλας πεντήχοντα φέροντές τε καὶ ἄγοντες καὶ ἐς κακῶν 
ἐσχατιὰς συνωθοῦντες τὴν χώραν. εἶτα ἀπήεσαν, πλῆϑος ἄγον-Ο 
10. uerasieis À., γυμνασίοις W. 17. κύνας ig κύνας A., un- 
de Boiv. coni. κύνες xurag. 


mercenarios , qui in' urbe Mitylene erant, milites et praesidiarios Latinorum 
quingentos, binos et ternos clam arcessitos et plenis manibus domum redire 
iussos, prosequutus callide atque occulte urbem praesidio destitutam sic Ro- 
manis recuperavit. Etenim vir ille non modo erat propter longinquitatem 
aetatis multo rerum usu ornatus; sed multus iste rerum usus magno etiam 
et illustri ingenio apud ipsum nitebatur. Unde duplicem virtutis fructum 
tulit, partim ἃ natura insitum et sponte enatam , partim longi temporis ca- 
sibus et exercitationibus excultum. 

Caeterum vere iam ineunte multitudo Scytharum Istro traiecto Ro- 
manam 'Thraciam usque ad Hellespontium mare incursarunt. Ubi quosdam 
Turcos, ex iis videlicet, qui per latrocinium traiecto Hellesponto continen- 
ter maritimam oram populantur, casu fortuito nacti partim vinctos abdu- 
cunt, partim resistentes occidunt, hostes hostibus infesti, veluti canes in 
cadaver subinde violento impetu irruentes. Verum in ea incursione novum 
illud habebant Scythae, quod prius veluti torrens e monte subito decurrens, 
obviis quibusque raptis, postridie recedebant. 'Tum vero tamdiu manse- 
runt, donec quinquaginta diebus perpetuis omnia rapiendo et vastando con- 
sumptis provinciam in extrema mala coniecerunt demumque abeuntes capti- 





586 NICEPHORI GREGORAE 


Δ. M. τὲς αἰχμαλώτων ὑπὲρ τὰς τριακοσίας, ὡς ἔφασαν oi πολλοὶ, 
ad χιλιάδας. καὶ τὸ αἴτιον τῆς τοιαύτης ἔφασκον εἶναι καταδρομῆς, 
6849 ὅτι Ῥωμαῖοι πέμπειν ἠμέλησαν τὰ εἰϑισμένα δῶρα τῷ τε τῶν 
Lp: Andron. s Sy ἡγεμόνι καὶ τοῖς περὶ αὐτὸν εὐγενέσιν. ἐδήλωσε δὲ τὴν 
βαρεῖαν ταύτην αὐτῶν ἔφοδον ἔκλειψις σελήνης ὁμοῦ καὶ ἡλίου, 5 
δεκαὲξ ἡμερῶν μεταξὺ γενόμεναι ἄμφω" dj μὲν σεληνιακὴ περὶ 
τὴν πρώτην τῶν ἰχϑύων μοῖραν ὄντος τοῦ ἡλώυ, 7j δὲ περὶ τὴν 
Ὁ πεντεκαιδεκάτην τῶν αὐτῶν. (B.) Ἐν τούτοις τοῖς χρόνοις ἦρχε 
μιὲν Τραπεζοῦντος Βασᾶειος ὃ υἱὸς ᾿4λεξίου τοῦ Κομνηνοῦ, διά- 
δοχος αὐτὸς ἤδη βέβαιος μετὰ πολλοὺς τοὺς ἄϑλους τῆς πατρι- 10 
χκῆς ἀρχῆς φαταστάς. ἐπέμφϑη δ᾽ αὐτῷ καὶ σύζυγος Εὐδοχία, 
ἡ νόϑη ταῦ βασιλέως ϑυγάτηρ. (I.) 'O δὲ τῶν «Αἰτωλῶν τε καὶ 
Ετῶν ᾿Αχαργάνων ἀρχηγὸς Ἰωάννης ὃ κόντος ϑανάτῳ βιαίῳ τοῦ 
ζῇν ἀπήλλαξε, τῆς δίχης, ὡς τὸ εἰκὸς, περιελϑούσης καὶ αὐτὸν 
τελευταῖον, καϑάπερ δὴ καὶ τοὺς πρὸ αὐτοῦ, οὗτος γὰρ τὸν 15 
ἑαυτοῦ διαχειρισάμενος ἀδελφὸν, ὥσπερ κἀκεῖνος τὸν τῆς μητρὸς 
ἀδελφὸν, οὕτω τὴν διαδοχὴν ἐχομίσατο τῆς ἀρχῆς. τῆς δὲ δίκης 
οὐ σιωπᾷν εἰϑισμένης ἐς τέλος y τοῖς τοιούτοις, βιαίως καὶ οὖ- 
τος τοῦ ζῇν ἀπεῤῥάγη, φάρμακον παρασχούσης λαϑραῖον αὐτῷ - 
P. 880 τῆς συζύγου. νοσημάτων γὰρ οὐκ ὀλίγων ὑποφυομένων ἂν τῇ ol-20 
xí&, δείσασα ἡ γυνὴ τὴν ἐπιβουλὴν τοῦ συζύγου πρὶν φονευϑῆναι 
πεφόνευκε" xal οὕτω διάδοχος ἐχείνη σὺν δυσὶ παιδαρίοις τῆς 
τῶν «Αἰτωλῶν τε καὶ Zdxapvávuv κατέστη ἀρχῆς. (4..) "End δ᾽ 


8. τῶν om. A. 11. ἐπέμφθη) ἐπελήφϑη W. 18. τῶν om. Α. 
18. Verba ἐς τέλος usque ad διὰ τὰς πρὸ βραχέος, in seq. cap. 
initio, add. A. Leguntur etiam inter fragmenta, quae Petavius Ni- 
cephori patriarchae Breviario historico adiecit. 


vorum ultra trecenta millia, ut vulgatior fama est, secum abduxerunt. 
Kius incursionis causam afferebant, quod Romani Scytharum duci et eius 
nobilitati solita munera non misissent, Eam cladem solis et lunae defectus, 
intra dies sedecim sese consequuti, portenderunt. Ac lunaris quidem con- 
tigit, cum sol in prima Piscium parte esset: solaris, cum in decima quinta 
versaretur. (αὖ His temporibus Trapezunte regnabat Basilius Alexii 
Comneni filius, paterna successione multis certaminibus confirmata , uxore- 
que ducta Eudocia, notha Imperatoris filia. (Ill) Aetolorum vero et Acar- 
nanum princeps loannes Comes violenta morte interiit , vindicta tandem, 
uti par erat, ipsum quoque assequuta, sicut et eius decessores. [4 enim 
fratre suo perempto, sicut et ille avunculo, principatum occuparat. , Cun 
- &utem vindicta ad extremum in his rebus tacere non soleat, et ipse violen- 
ta norte sublatus est, veneno clanculum ab uxore dato. Nam cum dome- 
sticae res aegrae admodum essent, mulier insidias viri metuens hunc, prius- 
que ab eo occideretur, e mediq sustulit; atque ita cum puerulis du 
etolorum et Acarnanum principatum obtinuit. (IV.) Caeterum Imperator, 














HISTORIAE BYZANTINAE ΧΙ. 8... 697 


ἐκ πολλοῦ καὶ πολλάχις καὶ παρὰ πλείστων ἤκουεν ὃ βασιλεὺς, ὡς Δ. C. 
oí χρίνειν ὀμωμοκότες ὀρϑῶς xal μὴ παραφϑείρειν ἐν μηδενὶ τὸ ss 
δίκαιον, περὶ ὧν xal ἡμεῖς ἐν τοῖς ἀνωτέρω φϑάσαντες δεδηλώ- — 1941 
καμεν, ἐχλαϑόμενοι μὲν ἐκείνων ἐγγράφων καὶ φρικωδῶν ὅρχων, rb Andro, 
5 ἐχλαϑόμενοι δ᾽ ἐχχλησιαστιχῶν τε καὶ βασιλικῶν ἐνταλμάτων ovx V. 267 
ἀδεκάστους ποιοῦνται τὰς χρίσεις " ἀλλὰ δῶρα λαμβάνουσιν ἀδεῶς 
καὶ κιβδηλεύουσι τὰς δίκας, καὶ τό γε μεῖζον, ὅτι ἐξ ἀμφοτέρων 
τῶν κρινομένων μερῶν δωροδοχοῦνται μὲν, οὗ κατάστασιν δὲ 
καὶ πέρας ταῖς δίκαις παρέχονται, ἀλλ᾽ ἑχατέροις ἀνὰ μέρος ἐγ- 
οχειρίζοντες γραμματεῖα, ἀπόφανσιν δῆϑεν τῆς χρίσεως ἔχοντα, Q 
εἶτα ἐχπέμπουσι τοῖς προτέροις ἐνεχομένους ἐγχλήμασι καὶ δια- 
πληκχτισμοῖς " ἐπεὶ οὖν ταῦτα καὶ τὰ τοιαῦτα παρὰ πολλῶν ὃ βα- 
σιλεὺς ἤκουε, τὰ μὲν πρῶτα πείϑεσθαι οὐκ ἐδύνατο, τὴν ytvo- 
μένην ἐκ τῶν ὕρκων ἀσφάλειαν ἐνθυμούμενος " ὀψὲ δὲ βήματος 
15 γενομένου καὶ τῶν ἐπισκόπων καὶ πρεσβυτέρων συναϑροισϑέντων 
ἐν τῷ μεγίστῳ καὶ ϑείῳ νεῷ τῆς. τοῦ ϑεοῦ Σοφίας, προκαϑίσας ὃ 
βασιλεὺς ἅμα τῷ πατριάρχῃ πᾶσαν τοῖς βουλομένοις παρέσχετο Ὁ 
χώραν ἐλέγχους κατὰ τῶν τοιούτων προφέρειν. καὶ ἤγοντο πλεῖ- 
στα καὶ ἀναμφισβήτητα xal πλείω τῶν ἀκουσϑέντων τἀγκλή- 
9ΦΟ ματα. καὶ ἵνα τἂν μέσῳ παρέλθωμεν, τῶν μὲν τεττάρων ὃ εἷς 
ἀϑῶος ἀπήλλαξεν, οὗ προστριβέντος αὐτῷ τοῦ τῆς δωροδοκίας 
ἐγκλήματος" οἱ δ᾽ ἕτεροι, δείσαντες μὴ διαῤῥαγῶσιν ὑπὸ τοῦ 
δήμου, φϑάσαντες ἑαυτῶν κατεψηφίσαντο, oi μὲν τῶν τε λη-- 
φϑέντων χρημάτων ἀπόδοσιν καὶ τοῦ δικάζειν στέρησιν παντελῆ᾽ 


cum jamdudum et saepe id a pluribus accepisset, iudices, qui se in 
iudicaturos nullaque re ius violaturos esse iurati promiserant, de quibus an- 
tea mentionem fecimus, terribilium iureiurandorum oblitos, quae ex scripto 
conceperant, nec non Ecclesiasticarum atque Imperatoriarum legum securos, 
minime incorrupta iudicia exercere, neque solum munera sine ullo metu ca- 
pere indiciaque corrumpere; verum, quod gravius est, ab utroque litigan- 
tium accipere, neque tamen sententiam proferre, aut controversias dirimere, 
sed utrisque separatim datis tabulis, quibus scilicet sententia continebatur, 
cum priori altercatione ac contentione dimittere: cum haec, inquam, alia- 
que id genus a plerisque Imperator audisset, dubitare primo, num vera 
haec essent, cum de iureiurandorum firmitate veniret in mentem; deinde 
. sero tandem conventu habito , et episcopis ac presbyteris in augustissimo 
sanctae Sophiae templo collectis, praesidens ipse cum patriarcha omnibus 
quem vellent convincendi potestatem facere. Firgo plerique nec dubiis cri- 
minibus arrepti: eaque longe plura quam auditione didicerat reperta. Αὐ- 
que, ut caetera praetermittam, uno e quatuor innocente dimisso, quem 
nemo sordium accusarat, reliqui, ne a populo discerperentur, veriti, suo- 
pte sese iudicio damnant. Alii quae acceperant redditis omnibus iudicandi 


588 NICEPHORI GREGORAE 


.A. M... 6 δ᾽ ἐπίσχοπος ἐπὶ τούτοις καὶ τὴν τῆς ἱερωσύνης ὁπαλλαγήν τε 
ajo καὶ ἀλλοτρίωσιν. ἐξώσθησαν δὲ τῆς βασιλίδος τῶν πόλεων τε- 
6849 λεύσει τοῦ αὐτοχράτορος. 
p dri (δ΄.) Θέρους δ᾽ ἀρχομένου πάλεν ὁμοίως ἐταλαιπώρουν oi 
P. 831 Θρᾷκες àx τῶν ““σιατικῶν Τούρκων. διὰ γὰρ τὴν ἀεὶ τοῦ τοὺς 5 
“Ῥωμαίους κατατροποῦσϑαιει συνήϑειαν ἀδεῶς ὅπότε βούλοεντο 
διεπεραιοῦντο καὶ κάκιστα διεείϑεσαν Θράκην. οἱ μὲν οὖν τὴν 
Ἰωνίαν καὶ τὰ ἐπέκεινα κληρωσάμενοι διὰ τὰς πρὸ βραχέος κατὰ 
Φώκαιαν γενομένας πρὸς βασιλέα σπονδὰς, ὡς εἰρήκειμεν, s0v- 
B χίαν ἦγον ἔν γε τῷ παρόντι. oí δὲ τὰ περὶ Τροίαν καὶ ὅσα τοῦ 10 
“Ἑλλησπόντου παράλια κατοικοῦντες πλείσταις ναυσὶν αὐτοί τε 
καὶ ἵπποι αὐτῶν τὸν “Ελλησπόντιον διαπεραιοῦνται πορϑμὸν, καὶ 
κακῶς εὐθὺς διαϑέντες Χερσόνησον ἐκεῖϑεν εἰσβάλλουσε καὶ ἐς 
τὴν τῆς Θράκης μεσόγειον, ὅτε δὴ καὶ ὃ βασιλεὺς περὶ Ζ]ιδυμό- 
V. 968 τειχον ἔτυχε διατρίβων. ὃς ἐπεὶ μὴ ἀξιόμαχον εἶχε στρατὸν, κατὰ 15 
πρόσωπον τοῖς ἐχϑροῖς ἀπαντᾷν οὐκ ἐϑάῤῥει. ἐνέδρας δὲ ποιῶν 
οὐκ ἠμέλει, αἴϑριος διανυκτερεύων καὶ πείνῃ καὶ δίψῃ κατατή- 
χων ἑαυτόν. ὀψὲ δὲ μοίρᾳ τινὶ τῶν ἐπὶ λείαν ἐξιόντων ἐντυχὼν 
τήν τε λείαν ἀφείλετο καὶ αὐτοὺς ἀπονητὶ διαφϑείρει, πεντή- 
κοντα καὶ ἑχατὸν ἐπιλέχτους ἅπαντας ὄντας. ὃ δὴ μαϑόντες oí20 
λοιποὶ διαπρεσβεύονται πρὸς βασιλέα. καὶ οὕτως οἱ μὲν ἔνσπον- 
δοι εὐθὺς ἀνεχώρησαν οἴκαδε" ὃ δὲ βασιλεὺς τριταῖος ἐς Βυζάν- 
τιον ἀφικνεῖται. ἔσπευδε γὰρ διαβῆναι πρὸς «Ἰϊτωλέαν, πονήρως 
Ὁ ἐκεῖ τῶν πραγμάτων ἐχόντων μετὰ ϑάνατον τοῦ τὴν αὐϑεντίαν 


4. ὁμοίως ὡς Petav. 19. ᾿Ελλησποντίαν A. 


se munere abdicant. Episcopus ipse praeterea sacerdotio cedit. Omnes ab 
Urbe Imperatoris decreto exulare iussi. 

4. Ineunte aestate ''hraces eodem modo rursus Asiaticorum 'T'urcarum 
infestatione laborare coeperunt. Hi enim, quod Romanos vincere soliti 
essent, quoties libitum erat prohibente nemine transfretabant pessimequne 
Thraciam vexabant. Quibus igitur Tonia et ulteriora loca ob&gerant, ii ob 
foedus, quod paulo ante cum Imperatore apud Phocaeam, ut diximus, saa- 
xerant, jn praesentia quieverunt. Qui vero Troianam regionem et Helles- 
ponti oram incolebant, cum plurimis navibus et equis freto traiecto, et 

er Chersonesum hostiliter grassati inde etiam in Thraciae mediterranea 
irruunt , Imperatore Didymotichi tum agente. Qui iustis copiis destitutus, 
nec aperto Marte cum illis congredi ausus, insidias non segniter col'ocat, 
noctu sub dio agens et famem ac sitim tolerans. "Tandem cohortem praeda- 
tricem adortus, erepta praeda, centum quinquaginta delectos viros sine 
labore caedit. Quo caeteri cognito legatos ad Imperatorem mittunt: atque 
ita compositione facta statim quidem ipsi domum redeunt; Imperator vero 
iertio post die Constantinopolin pervenit. Nam in Aetoliam ire propera- 
bat, cum et res illic post obitum Comitis, penes quem summa potestas fue- 








HISTORIAE BYZANTINAE XI. 4. 589 


ἔχοντος xóvrov καὶ τῆς γυναικὸς ἐκείνου καλούσης ἐκεῖϑεν ἐπὶ — A C. 
καταλήψει τῆς ἀρχῆς. (B.) “Ἀλλὰ τοῦ αὐτοῦ ϑέρους ἱσταμένου, E 
xal τοῦ βασιλέως παρασχευαζομένου πρὸς ἔξοδον, ἄγγέλλεται 1941 
δεινὸν ἐξ ᾿Ασίας ἕτερον. τὸ δὲ ἦν, ὡς ὃ τῶν Βιϑυνῶν ἜΡΕΕ MEN 
5'Ooyavoc ὃ ᾿ἡτουμὰν λάϑρα στρατολογῶν ἐκ πολλοῦ παρεσκεύα-- 
σεν ἤδη δύναμιν ἱκανὴν καὶ μάλα τῷ σφετέρῳ βουλήματι ἀπο-- 
χρῶσαν᾽ ἣν δὴ καὶ ἑτοίμην οὖσαν μέλλειν ἐς τὴν ὑστεραίαν δια- 
βαίνειν ἐξ σίας διχόϑεν, τὴν μὲν ἐξ Ἱεροῦ, τὴν δ᾽ ἐκ Προ- 
ποντίδος, ἐς τὰ τῆς Βυζαντίδος προάστεια " τοῦτο γὰρ ἕως νῦν P. 832 
10 διετηρήϑη τὸ μέρος πολεμίας χειρὸς μάλα ἀνώτερον. καὶ ἣν σκο-- 
πὸς, μετὰ τὸ διαρπάσαι πᾶν ὅσον ἦν ἐχ τῆς πόλεως πλῆϑος ἐς 
ἅλωνας καὶ σίτου κομιδὴν περισπώμενον καὶ ὅσον ἦν ἐν τοῖς ἔξω 
χωρίοις τὴν οἴκησιν ἔχον, εἶτα καὶ δύο τινὰ τῶν τῆς πόλεως Ey- 
γιστα φρούρια εἰληφότας ἐχεῖϑεν ὡς ἐξ δρμητηρίου ἐς μάχην 
15 παρατάττεσϑαι τῶν Βυζαντίων. μηδὲ γὰρ ἔχειν ἔτι Ῥωμαίους 
ἀντίπαλόν σφισι δύναμιν, διὰ τὸ καταπεπονῆσθϑαε καὶ ἐφϑάρϑαιΒ 
τῇ τε τῶν χρημάτων ἐνδείᾳ καὶ ταῖς nvxvaig τῶν πολεμίων ἐφό- 
δοις. ἔχοντας δὲ ut^ ἑαυτῶν καὶ τὴν γνώμην τῶν ἐν τοῖς Γαλά- 
του “ατίνων, κουφοτέρας σφίσιν εἶναι τὰς ἐλπίδας καὶ ἐς ἅλω- 
20 σιν τῆς βασιλευούσης. (Γ.) Ὃ μέντοι βασιλεὺς πυϑόμενος τὸν 
ἔχπλουν ἐχείνων ἐξαίφνης, ἐπεὶ μὴ ἐδίδου χαιρὸν 7j περίστασις 
ἐς ἀνάλογον παρασκευὴν ἑτοιμάζεσθαι, δεῖν ἔκρινεν οὕτως ἄπαρα-Ο 
σκεύως ἐξιέναι πρὸς μάχην, ἔχων ἀντὶ πάσης ὅπλων παρασκευῆς 
καὶ στρατεύματος τὴν εἷς ϑεὸν ἀῤῥαγῆ καὶ βεβαίαν ἐλπίδα καὶ 


8. καὶ add. Α. 18. καὶ om. A. 


rat, afflictae essent; et ab huius vidua ad οοοσσραπάυπι principatum arcesse- 
retur. (IL) Enimvero aestatis eiusdem initio, Imperatore abitum parante, 
aliud ex Asia malum nunciatur: Bithyniae principem Orchanum, Atumanis 
filium, qui longo jam tempore clam militem collegisset , iustas instruxis- 
se copias et eius instituto prorsus sufficientes: quae iam paratae postri- 
die ex Asia tralecturae essent bifariam: alterae ab Hiero, alterae a 
Propontide ad suburbia Constantinopolis, quae pars ad id usque tem- 

us ab omni hostili incursu maxime tuta fuerat. Propositam autem il- 
is erat, omnem urbanam multitudinem, percipiendis condendisque frugibus 
occupatam, caeterosque ruri habitantes abripere, ac postea duo castella ex 
iis, quae Urbi proxima essent, occupare, et'inde ut ex opportuna statione 
Byzantios bello petere. Neque enim ipsis sustinendis pares adhuc Romanos 
esse, quorum res attritae essent et omnino afflictae inopia pecuniae et ho- 
stium incursionibus crebris. Deinde cum et Latini Galataei ipsis faverent, 
maiorem spem urbis Imperatricis occupandae conceperant. (Iil.) Caeterum 
Imperator., subita illorum irruptione audita, cum angustiis temporis iusto 
Vd reas excluderetur, sibi quamquam imparato ad praelium exeundum esse 
iudicavit, pro omni armorum apparatu atque exercitu inconcussam ac fixam 


540 NICEPHORI GREGORAE . 


A. M. πίστιν. εἴκοσι μὲν οὖν τῶν ἐν ἡλικίᾳ εὐγενῶν ἀπολέξας καὶ τεττα- 

pow ράκοντα τῶν παρατυχόντων στρατιωτῶν ἐχπέμπει διὰ τῆς ἠπεί- 

6849 ρου, δοὺς ἡγεμόνα σφίσι Καντακουζηνὸν, τὸν μέγαν δομέστι- 

m deri ' αὐτὸς δ᾽ ἅμα τριήρεσιν ἀόπλοις τρισὶν ἐπὶ τὰς τῶν βαρ- 
βάρων ναῦς ἐποιεῖτο τὸν πλοῦν. οἱ μὲν οὖν βάρβαροι τέτταρας 5 

Dxal εἴκοσιν ἔχοντες ναῦς ἐκ τῶν ““σιατιχῶν τῆς Προποντίδος 

κόλπων κατέπλευσαν καὶ ὡρμίσαντο Ῥηγίου ἐγγὺς, περὶ χωρίον 

ἀπέχον τῆς βασιλευούσης οὐ μεῖον σταδίων ἑχατὸν πρὸς τοῖς 

δέχα, περὶ ὥραν ἤδη τρέτην τῆς νυκτός. καὶ εὐθὺς ἀποβάντες 
΄ ὥρμησαν ἐπὶ λείαν ἄλλοι ἄλλοϑί που διαμερισϑέντες, πρὶν αἷ- yo 

σϑέσϑαι τοὺς ἐν ταῖς χώραις οἰχοῦντας. καὶ ἦν ὁρᾷν μὲν ἅλω- 

Evag xaouérac, ἀκχούειν δὲ κλαυϑμοὺς γυναικῶν καὶ νηπίων ἀπη- 

γῶς ἑλκομένων. περὶ δὲ ὥραν ἐννάτην τῆς νυχτὸς, ἤδη τοῦ 

λυκαυγοῦς ὑποφαίνοντος, ἧχεν ὃ μέγας δομέστικος ἱππέας ἄγων 
ἑβδομήκοντα" καὶ διεσκεδασμένοις ἐντυγχάνων τοῖς βαρβάροις 15 

ἔχοπτεν αὐτοὺς, καϑάπερ οἱ ϑερισταὶ τὸ λήϊον. ἅμα δὲ καὶ ὁ βα- 

σιλεὺς καταπλεύσας εἷλε τέτταρας καὶ δέχα ναῦς βαρβαρικὰς, 

F ἀνελὼν τοὺς ἔνδον φρουρούς. αἱ γὰρ δέκα ἔφυγον εὐθὺς, προαι- 

V. 269 σϑομένων ἐνίων βαρβάρων καὶ εἰσδραμόντων εἰς αὐτάς. ἅμα δ᾽ 
fo καὶ τοῦ βασιλέως ἀποβάντος ἐς ἤπειρον μέγιστον καὶ τῶν 

πώποτε μνημονευομένων ἔργον τετέλεσται. ἐφάνη γὰρ, ὡς ov 

τοῦ ϑέλοντος, οὐδὲ τοῦ τρέχοντος, ἀλλὰ τοῦ εὐδοκοῦντός ieu 

τὰ πάντα ϑεοῦ. μήπω γὰρ τοῦ ἡλίου τὸν μεσημβρινὸν παραλ- 

λάξαντος χίλιοι μὲν ἔγγιστα κατεκόπησαν τῶν βαρβάρων" τρια- 

7. ὡρμήσαντο W. 


in Deo dr tam fiduciamque collocans. Delectis igitur viginti nobilibus adal- 
tae aetatis, et quadraginta militibus, qui primi obvii fuerant, datoque ii 
duce Cantacuzeno magno Domestico, hos terra mittit. Ipse cum tribus in- 
ermibus triremibus contra barbarorum classem abit, qui viginti quatuor na- 
vibus ex Asiatico Propontidis sinu advecti prope Rhegium appulerunt, ad 
locum non minus stadiis centum et'decem ab Urbe dissitum, πὶ horam ne- 
ctis tertiam: ac statim excensu facto praedatum alii alio excurreruut, 
τήρει ve id agrestes resciscerent. 'Tum vero et horrea ardere cerneres, 
et mulierum atque infantium, qui vi abstrahebantur, eiulatum audires. Sub 
horam vero noctis nonam, diluculo iam fere, magnus Domesticus cum equitibus 
septuaginta advenit et barbaris occurrens dissipatos caedit, non secus ac sc- 
getem messores, Simul etiam Imperator in altum provectus quatuordecim na- 
ves hostiles capit, custodibus earum caesis. Nam reliquae decem, cum bar- 
bari nonnulli eius adventum praesensissent et in eas insiliissent, statim aufe- 
gerant. Sub auroram vero, cum et Imperator in terram egressus esset, 
maximum opus, quod unquam fando auditum sit, effectum est; patuitque 
manifesto, non esse volentis, neque currentis, sed a propitia Dei volun- 
tate pendere omnia. Priusquam enim sol meridianum circulum praeteriis- 
set, mille propemodum barbari sunt interfecti, trecenti vero capti, Ro- 


HISTORIAE BYZANTINAE ΧΙ. 4. 541 


κόσιοι δὲ ἑάλωσαν ζῶντες. τῶν δὲ Ῥωμαίων πέπτωχε μὲν οὐδείς" Α. C. 
ἵπποι δ᾽ οὐκ ὀλίγοι τούτων κατεκόπησαν. πεζοὶ γὰρ ὄντες oi es 
βάρβαροι πράττειν οὐκ εἶχον γενναῖον οὐδὲν πρὸς ὡπλισμένους 1941 
ἱππέας " ἀπογνόντες δὲ τολμηρότερον κατὰ τῶν ἵππων ἐχώρησαν. b. Aaron. 
b(4.) Οἱ μέντοι Ρωμαῖοι, πρὸς ἀπογνώσεως καὶ δειλίας βυϑοὺς P. 893 
ἐχ πολλοῦ καταδύντες, τῷ ἤδη περιχαρεῖ σφᾶς τε αὐτοὺς ἀνε-- 
κτήσαντο καὶ ἐς τὸν ἔπειτα χρόνον βεβαιοτέρας πρὸς κύριον ἐχτή- 
σαντο τὰς ἐλπίδας. ἔγνωσαν γὰρ ἅπαντες ἐναργῶς, ὡς οὐχ ày-B 
ϑρώπινον τὸ πραχϑέν᾽ πῶς γὰρ ἔν τοιαύτῃ χρόνων περιφορᾷ, 

10 ὅτε τὰ μὲν Ρωμαίων ἀπέγνωσται πανταχόϑεν, τὰ δὲ βαρβάρων 
ηὔξηται πολλῷ πρὸς ϑαῤῥαλεώτερον διὰ τὴν μακρὰν τοῦ νικᾷν 
συνήϑειαν; ἀλλὰ δεξιὰ κυρίου ἐποίησε ταῦτα καὶ ὃ βραχίων 
ἐχείνου τὴν τῶν ὑπεναντίων ἄμαχον ἀπονητὶ συνέτριψε δύναμιν. 
πολέμων γὰρ, οὗς ἐν ταῖς ἱστορίαις ἀκούοντες ϑαυμάζομεν διὰ 

1510 ἑκατέρωθεν οὐκ εὐαρίϑμητον πλῆϑος τῶν στρατευμάτων, àyC 
ὀλίγοις εὕροι τις ἂν τοσοῦτον μὲν πλῆϑος κατακοπὲν, τοσοῦτον 
δὲ ζωγρηϑὲν, ὅσον νῦν ὕπ᾽ ἀνδρῶν ἑβδομήχοντα μόνων. (E.) Ἐς 
δὲ τὴν ἐπιοῦσαν αὖϑις ὃ βασιλεὺς ἔκ τε ἠπείρου καὶ ϑαλάττης 
λαμπρῶς ὅπλισάμενος ἀφέκετο ἐς τὸν τοῦ Ἱεροῦ πορϑμὸν, ἐλπέ--. 

'90σας εὑρήσειν καταπλέοντας ἤδη τοὺς βαρβάρους κἀχεῖϑεν κατὰ 
τὴν φήμην. ἀλλ᾽ ἔμεινε τὰ τῶν ἐλπέδων ἀτέλεστα. πυϑόμενοι!ν 
γὰρ οἱ βάρβαροι τὴν τῶν ὁμοφύλων συμφορὰν ἀνεχώρησαν. ὃ 
μέντοι βασιλεὺς ἀναζεύξας ἐκεῖϑεν ἀφίκετο νυχτὸς ἐκ τῶν βασι- 
λείων πεζῇ τεσσαράχοντα καὶ πέντε σταδίων ὅδὸν ἐς τὸν ϑεῖον 


9. χρόνου Α. 


manorum autem nemo cecidit; equi vero eorum complures occubueront, 
Nam cum pedites essent barbari, nullum egregium facinus contra armatoe 
eue. edere erunt; sed ex desperatione audacius equos invaserunt, 
(1V.) Proinde Romani ab extrema desperatione et diuturno metu recreati 
ea victoria animos receperunt, et in posterum etiam firmiorem in Deo spem 
collocarunt. Omnes enim evidenter compererunt, non humanitus id acci- 
disse (qui enim potuisset, in illa temporum conversione, cum res Romana 
undecunque deplorata esset, barbarorum vero audacia ex longa vincendi 
consuetudine in immensum crevisset? ), sed dexteram Domini id fecisse, et 
brachium illius invictas hostium vires nullo labore contrivisse. Quas enim 
pugnas in historiis miramur propter innumerum "paene utrinque militum nu- 
merum, in earum perpaucis invenias tot caesos, tot captos, quot nunc a 
viris tantum septuaginta.  (V.) Postridie vero rursus Imperator, co- 
piis terra marique splendide armatis, ad fretum Hieri pervenit, spe- 
rans se illac quoque, ut rumor nunciarat, appellentes barbaros inven- 
turum. Sed spe sua frustratus est. Barbari enim popularium suorum au- 
dita clade recesserant. Inde domum reversus noctu e palatio exiit, 
et, quadraginta quinque stadiorum via pedibus confecta, in castissi 





642 . NICEPHORI GREGORAE 


A. M. νεὼν τῆς ὑπεράγνου ϑεομήτορος τῆς Ὁδηγητρίας, τοὺς εὔχαρε- 
pe στηρίους ἐκ μέσης ἀποδώσων ψυχῆς. 


6849 ε΄. A ἐκεῖνο μιχροῦ μὲ παρέδραμεν, ὅπερ ἐπανελϑὼὺὸν 
inp. Αράγοι, ya fayopcat, ἐν τούτῳ τῷ ϑέρει, τοῦ ἡλίου τῶν ϑερινῶν ἤδη 


Ἐτροπῶν ἀψαμένου, ἤρξατο φαίνεσϑαι κομήτης ἐκ τῶν ἀρκτι-5 
κῶν μερῶν τοῦ ὁρίζοντος ἀφ᾽ ἑσπέρας ἑκάστης εὐϑὺς μετὰ δύσιν 
ἡλίου. μᾶλλον δ᾽ οὗ κομήτης ἦν, εἴ τις ἀχριβολογεῖν ἐϑέλοι, 
ἀλλὰ πωγωνίας, ῥομφαίᾳ τινὶ ἐοικώς. ἐδόχει μὲν οὖν ἐσχηκέναι 
τὴν ἀρχὴν ix τῶν τοῦ Περσέως μάλιστα ποδῶν, of τῇ ῥάχει τοῦ 

Εταΐρου πλησίον εἶναι δοχοῦσιν " ἐπὶ δὲ τὰ πρὸς ἕω μέρη τοῦ κό- 10 
μου πέμπειν τὴν κόμην ἐπὶ πολὺ παρατείνουσαν. εἶτα ἐχεῖϑεν 

P. 884 ἀρξάμενος ἀνέβαινεν εὐθὺ τοῦ ἀρχτιχοῦ πόλου, κινούμενος £xá- 
στῆς ἡμέρας τρεῖς ἔγγιστα μοίρας. ἐπεὶ δὲ παρήλλαξε τὸν ἀρκτε- 
xà» πόλον καὶ μετ᾽ ἐχεῖνον τήν τε μικρὰν ἄρχτον καὶ τὰς καμπὰς 
τοῦ δράχοντος, ἔψαυσε καὶ τοῦ δεξιοῦ ποδὸς τοῦ Ἡρακλέους 15 

V.9270 καὶ μετ᾽ αὐτὸν τοῦ τῆς “Ἰριάδνης στεφάνου. ἐκεῖϑεν διέδραμε 
τὴν ἀριστερὰν χεῖρα τοῦ Ὀφιούχου. καὶ ἐπειδὴ πλάτος ἐνταῦϑα 
ζωδιαχοῦ καὶ ἰσημερινὸς καὶ τόπος ϑερμότητα ἔχων, ἀντέχειν ὃ 

Βκομήτης οὐχ ἠδυνήϑη, διὰ τὸ ἐξ ὑγρᾶς ἀναϑυμιάσεως τὴν ἀρ- 
χὴν τῆς συμπήξεως εἰληφέναι. διὸ τήν τε κόμην διέλυσε καὶ αὖ» 20 
τὸς ἠφανίσϑη τελέως. φαντασία γὰρ ἦν ἀστέρος, καὶ οὐκ ἀστήρ. 
προσϑήσω τοῖς εἰρημένοις καὶ ἀχοῆς ἄξιον ἄλλο διήγημα. 
(Β.) Ἔν τούτοις τοῖς χρόνοις μέα τῶν Σχυϑῶν γυναικῶν, ἐκ τῶν 
ἐπέκεινα τοῦ Ἴστρου τὴν οἴκησιν ποιουμένων, μήτε σύζυγον μήτε 

14. μαχρὰν W. 18. πόϑος W., τόπος in mg. 


Deigenitricis Hodegetriae templum pervenit, toto pectore gratias actu- 
rus. 

5. Verum illud me paene praeterierat, quod nunc repetendum οἱ expb- 
candum est. Hac aestate, cum sol aestivum iam solstitium attigisset, coe- 
pit Cometa apparere a septentrionalibus horizontis partibus cuiusque diei 
vespere statim post solis occasum.  1mmo, ut accuratius loquamur, non is 
Cometa erat, sed Pogonias, seu barbatum sidus, cuidam veluti gladio si- 
mile. Ortum autem a Persei pedibus maxime ducere videbatur, qui a spi- 
na 'Tauri parum absunt. Coma vero eius versus Orientem late extendeba- 
tur. Atque inde sumpto initio recta quotidie versus Septentrionem ascen- 
debat tribus ferme gradibus. Cum autem polum arcticum praeteriisset ac 
pe eum Ursam minorem et spiras Draconis, dextrum etiam Herculis 

em attigit; indeque coronam Ariadnes, postea sinistram Ophiuchi manum 
perc et quia ibi latus est Zodiacus et aequinoctialis et locns calidus, 

urare Cometa non potuit, propterea quod humida exhalatione primum con- 
crevisset. Quare coma dissipata et ipse penitus evanuit: quippe qui stel- 
lae speciem quidem haberet, stella vero non esset. His aliam narrationem 
auditu dignam attexam. (1l.) His temporibus mulier quaedam apud Scy- 
thas, eos nempe qui trans Istrum habitant, cum neque virum neque libe- 


Ἢ HISTORIAE BYZANTINAE XI. 5. . 6048 


παῖδας ἔχουσα, ἐπειδὴ τοὺς ἐκ Θράκης ἀπαγομένους αἰχμαλώ- — A. C. 
τους πρὸ τῶν ταύτης ἑώρα ϑυρῶν (ἐπόϑει δ᾽ ἐκ πολλοῦ προσχω- 
ρῆσαε Ῥωμαίοις καὶ τὸ ϑεῖον δέξασϑαι βάπτισμα), dviev διανα- 1341 
στᾶσα σύζυγον ἔλαβεν ἕνα τῶν αἰχμαλώτων Χριστιανῶν, ὅρκοιςἶδ 


μήδ᾽ εἰ ἄλλοθί που τὴν ἀποικίαν ποιήσαιντο. ἐπεὶ δ᾽ εὐκαιρίας 
πρὸς μετοικίαν ζητουμένης ἐνιαυτὸς ὅλος ἐτρίβη, ἐν ᾧ δὴ καὶ 
τέκνα δύο τὸ μὲν γεγέννηκεν, τὸ δ᾽ ἐν γαστρὶ φέρουσα ἦν, ἔτι 
πλείονα τὴν στοργὴν καὶ στεῤῥοτέραν πρὰς τὸν σύζυγον ἔσχε. Ὁ 

10 zovzov δ᾽ οὕτως ἔχοντος ἔτυχεν ἐς τοὐπιὸν ἔτος αἰχμάλωτος ἀπα-- 
γομένη καὶ ἡ προτέρα τοῦ ῥηθέντος ἀνδρὸς σύζυγος. ἣν ἐχεῖνος 
ἐδάχρυσε ϑεασάμενος. ἡ μέντοι Σκυϑὶς ἐκείνη γυνὴ τὴν αἰτίαν 
τῆς λύπης καὶ τῶν δαχρύων μαϑοῦσα οὔτ᾽ ἠχϑέσϑη τἀνδρὶ,. 
οὔτε ζηλοτύπως ἔσχε πρὸς τὴν γυναῖκα" ἀλλ᾽ ὦνιον εἴλήφει καὶ 

δταύτην, ἵνα καὶ ταῖς χρείαις ὑπηρετῇ τῆς οἰκίας καὶ ἅμα παρα-Ἑ 
μύϑιον εἴη τῇ ϑεωρίᾳ τἀνδρὸς ἐκ τῶν ἔγγιστα. ἐπεὶ δ᾽ εὐκαιρίας 
γενομένης τῷ ϑείῳ τε ἐτελέσϑη βαπτίσματι καὶ τῇ βασιλευούσῃ 
τῶν πόλεων ἐπεδήμησε, δραμοῦσα πρὸς τὸν πατριάρχην ἡ προ- 
τέρα σύζυγος ἐβόα καὶ ἐστερνοτυπεῖτο καὶ ἀδικεῖσϑαι ἔφασκε πα- 

βϑυρὰ τῆς Σκυϑίδος, ἀφελομένης τὸν ἄνδρα αὐτῆς. παρελθούσης 
μέντοι κἀκείνης καὶ τὰ τοῦ πράγματος, ὡς εἶχεν, ἀκριβῶς διεξελ-Ἐ 
ϑούσης, οὐκ εἶχεν οὐδεὶς οὐδὲν ἀπὸ δικαίου προφέρειν ἔγκλη- 
μα κατ᾽ αὐτῆς. κυρία γὰρ ἦν ἀμφοτέρων, ἅτε χρημάτων οἰκείων 
ὠνίους ἐξ ἀγρίων φάναι ϑηρῶν εἰληφυῖα. ὅμως σιωπώντων ἅπάν-- 

δ. ταύτην W. 9. τὸν] τὴν W. 


ros haberet et advectos e 'T'hracia captivos ante suas fores traduci videret 
(longo autem iam tempore ad Romanos se conferre et sacrum baptisma sus- 
cipere cupiebat), unum e Christianorum captivorum turba eductum rede- 
mit et coniugem sibi ascivit, adactum prius iureiurando , ne contubernium 
suum desereret, etiamsi alio commigrassent. Dum vero migrationis oppor- 
tunitatem quaerunt, annus integer teritur: due tempore binos liberos, al- 
terum peperit, alterum in utero gestavit. Unde magis etiam maritum di- 
ligebat. Quae cum ita se haberent, altero anno accidit, ut et prior eius, 
quem diximus, viri uxor captiva abduceretur: qua is conspecta illacryma- 
vit. Verum Scytbhissa, moeroris et lacrymarum causa intellecta, neque 
succensuit marito, nec prae zelotypia odio persequuta est mulierem : 

et ipsam emit, ut et domestica ministeria obiret, simulque marito dolorem 
conspectu suilevaret in proximo futura. Sed cum opportunitatem nacta 
et sacro baptismate initiata et in urbem Imperatricem profecta esset, prior 
uxor ad patriarcham accurrit, vociferans et pectus plangens sibique iniu- 
riam ἃ Scythissa fieri quiritans, quae sibi maritum rapuisset. Caeterum 
cum et illa prodiisset, ac rem omnem, ita ut gesta erat, ordine explicasset, 
nemo iure illam reprehendere potuit, ut quae amborum domina esset suaque 
pecunia ex iniaidbe. (ut ita dicam) bestiis ambos redemisset. 'l'amen ta- 





544 NICEPHORI GREGORAE 


A.M. τῶν καὶ μηδὲν ἐχόντων προφέρειν ἔγκλημα κατ᾽ αὐτῆς, κρίσιν ἐπές 
pou ϑηχεν αὕτη τοιαύτην τῷ πράγματι. τῷ μὲν ἀνδρὶ προῖκα τὴν λύσειν 
6849 παρέσχε διὰ τὴν συνουσίαν καὶ τὴν ἐξ αὐτῆς τῶν παίδων γέννησιν" 
ER dé γυναικὶ βούλεσθαι μὲν, μὴ δύνασϑαι δὲ διάτε τὴν τῶν χρειω-- 

P. 335 δῶν ἔνδειαν καὶ τὸ ἐπ᾽ ἀλλοδαπῆς εἶναε σὺν δυσὶ βρέφεσι. ,,διὸ 5 
τὸ δοϑὲν ὑπὲρ αὐτῆς κομίσασα (ἔφησε) τίμημα αὐτὴ μὲν ἀπερχέ- 
σϑω μετὰ τοῦ ἀνδρός" ἐγὼ δ᾽ ἔσομαι τοῦ λοιποῦ μετὰ τῶν βρε- 
gv, ἐς τὰς χεῖρας ἀποβλέπουσα τοῦ φιλανϑρώπου 9to9." ταύ- 
τὴν τὴν κρίσιν πάντες ὕμνησαν ἅμα τῷ πατριάρχῃ καὶ τὸ μεγα- 
λοφυὲς τῆς γυναικείας ἐχείνης γνώμης ἐθαύμασαν. ἀλλ᾽ οὖχ εἰς 10 

Βμακρὰν 7 δίκη τὸ προσῆκον εἴληφε πέρας πρὸς τοῦ δικάζοντος 
ἄνωθεν ἀῤῥεπῶς φιλανθρώπου ϑεοῦ. 2590900 γὰρ ἥ γυνὴ περὶ 
τὴν τῶν λύτρων συναγωγὴν καὶ περιϊοῦσα τὰς γείτονας παρὰ τὴν 
Θράκχην, nor τὴν οἴκησιν ἐπεποίητο πρότερον, εἷς τὰς χεῖρας 
αὖϑις ἐμπέπτωκε τῶν Σχυϑῶν, ἐξαίφνης ἐπιδραμόντων κατὰ 15 

“ τῆς Θράκης. κἀχείνη μὲν αἰχμάλωτος ᾧχετο ἀπιοῦσα" ὃ δ᾽ ἀνὴρ 
ἔμεινε τοῦ λοιποῦ συνοικῶν τῇ ἐκ Σκυϑῶν ἐκείνῃ χρηστῇ γυ- 
ψαιχί, 

V. 971 ς΄. Ἐχάλει δὲ ἤδη τὸν βασιλέα τὰ «Αἰτωλῶν καὶ Ἀκαρνάνων 

v πράγματα, πλημμελῶς διακείμενα καὶ νοσοῦντα διὰ τὴν τοῦ δε- 90 
σπότου αὐτῶν τελευτήν. ἢ γὰρ ἀρχὴ διοιχεῖσϑαι μὴ δυναμένη 
παρὰ γυναικὸς χηρευούσης καὶ τέχνων ἀτελῶν ἔτει πλημμελῶς 
ἐφέρετο, χαϑάπερ ναῦς ἀγκυρῶν δρφανὴ κύμασι καὶ χειμῶνε 
συνειλημμένη. ἐπεὶ δὲ ἤδει τοῖς Ἰλλυριοῖς ὃ βασιλεὺς πάλαε el- 


93. x«l add. A. 


centibus universis, nec de ulla re eam accusantibus, tandem hanc ipsa sen- 
tentiam tulit. Marito propter consuetudinem et susceptos ex eo liberos 
redemptionis pretium condonavit. Krgs mulierem vero cupere se quidem 
eadem uti liberalitate; sed posse negavit propter inopiam, quod cum duo- 
bus infantibus in terra peregrina viveret. ,.Quamobrem ipsa," inquit, ,,sui 
pretio allato, cum marito abeat: ego vero posthac cum infantibus manebo 
et benignas clementis Dei manus intuebor." Hoc iudicium omnes cum pa- 
triarcha summis laudibus extulerunt, et hanc animi magnitudinem in mu- 
liebri ingenio admirati sunt. Caeterum haud multo post is iudicii fuit exi- 
tus, qui debuit, clementi Deo aequissime iudicante. Nam cum mulier re- 
dimendi sui causa ad colligendam pecuniam exiiaset ac per ''hraciam, ubi 
domicilium habuerat, vicinas circumiret, subita incursione Scytharum ide- 
nuo captiva est abducta: vir autem eius posthac bonae illius Scythicae ma- . 
tronae coniugio acquievit. 

6. Iam vero Aetolorum et Acarnanum res male affectae et propter eo- 
rum domini obitum laborantes Imperatorem advocabant. Principatus enim, 
qui a vidua muliere et immaturae aetatis pueris gubernari non posset, te- 
mere ferebatur, veluti navigium ancoris destitutum , quod fluctibus et tem- 
pestate agitatur. Sed cum veterem lilyriorum morem sciret, qui violato 





HISTORIAE BYZANTINAE ΧΙ. 6. $45 


ϑισμένον τὸ γέ ἐπιορκοῦντας καὶ παρασπονδοῦντας ληΐζεσϑαι Α. C. 
τὴν Ῥωμαίων χώραν καὶ λωποδυτεῖν τοὺς παριόντας καὶ πονηρίᾳ “τὰ 
καὶ δόλοις συζῶντας, καὶ συνῆκεν, ὡς καὶ νῦν ἐμπόδιον ἔσονται 1341 
λάϑρα τῇ πρὸς Zíxagvürac καὶ «Αἰτωλοὺς ἐχστρατείᾳ αὐτοῦ, uc. 
δταπέμπεταε μισϑοφόρους δισχιλίους τῶν περὶ Σμύρναν καὶ Ἰω- D 
γίαν κατοικούντων Τούρκων, μεϑ᾽ ὧν δὴ καὶ ἀρχομένου ἔαρος 
ἐσβαλὼν ἐς τὴν Ἰλλυριῶν χώραν ἐδήωσε ταύτην καὶ λείαν ἐκεῖθεν 
ἤλασε παμπληϑῆ, ὡς πλουσίους ἐκ πενήτων ἐν βραχεῖ γενομέ-Ε 
γους τοὺς Τούρκους βριϑούσαις δεξιαῖς ταχέως ἐπανελϑεῖν olxa- 
10δε. ὃ δὲ βασιλεὺς τούτῳ τῷ τρόπῳ τοὺς Ἰλλυριοὺς πεποιηκὼς 
ἀσϑενεῖς ἀδεῶς διαβαίνεε πρὸς Zdxagvüvag καὶ «Αἰτωλοὺς μετὰ 
τοῦ οἰκείου στρατεύματος καὶ πᾶσαν ἐκείνην τὴν χώραν μετὰ τῶν 
πόλεων ἀπονητὶ παρεστήσατο, προσεῤῥυηκότων ἑκόντων αὐτῷ P. 336 
τῶν ἐκεῖ δυνατῶν μετὰ τῆς δεσποίνης αὐτῶν “ἄννης, τῆς τοῦ 
15 πρωτοβεστιαρίου ϑυγατρόςς  (B.) Ἔν δὲ τούτοις ἀσχολουμένου 
τοῦ βασιλέως, ἑάλω καὶ ἢ τῶν Βιϑυνῶν μητρόπολις Νικομήδεια, 
τῷ πολλῷ καταπονηϑεῖσα λιμῷ, διὰ τὴν ἐπίμονον τῶν ἐχϑρῶν no- 
λιορχίαν. τῷ μέντοι μετὰ ταῦτα ἐνιαυτῷ οὐδὲν ἱστορίας ἄξιον A- C. 1838 
πέπραχται, πλὴν ὅτι συνεχῶς τε καὶ ἀδεῶς καὶ κατὰ πλήϑη κα- 
90 τέδραμόν τε καὶ κατατρέχουσι Θράκην οἱ Τοῦρκοι. τοῦτο γὰρ, Β 
ὡς ἐγνωσμένον ἤδη καὶ σύνηϑες, ὀχνῶ διηνεχῶς διηγεῖσθαι. 
(Γ.) Τῷ δ᾽ ἑξῆς ἔτει ὃ μὲν παῖς τοῦ τῆς Ἠπείρου κρατοῦντος Α. C. 1339 
πρότερον xóvrov Κεφαλληνίας, τεσσαρεσκαιδέκατον τῆς ἡλικίας 
ἄγων ἔτος τηνικαῦτα καὶ σύνεσιν τῆς ἡλικίας ἔχων μείζονα, ἐπει-- 


unioria. 


2. καὶ πονηρίᾳ om. A. 18. perd. À., καεὸὼ W. 


furelurando et ruptis foederibus Romanas provincias incursare et viatores 
spoliare solerent, homines fallacissimi atque improbissimi; atque etiam in- 
telligeret, eosdem tum quoque suae contra Aetolos et Ácarnanas expeditioni 
clanculum impedimento fore: Turcos bis mille ex iis, qui Smyrnam et Io- 
niam accolunt, mercede conductos arcessit, cum quibus initio veris impres- 
sione facta Illyriorum agros vastat et copiosam inde praedam agit. Quo 
factum, ut Turci e pauperibus brevi tempore divites evaserint, et plenis 
manibus domum cito redierint. Itaque opibus Illyriorum imminutis securus 
ad Acarnanas et Aetolos transit cum suo exercitu, et omni illa regione una 
cum urbibus citra laborem potitur, proceribus ultro sese ad illum confe- 
rentibus una cum domina sua Ánna, Protovestiarii filia. (11.) His rebus 
Imperatore occupato etiam Bithyniae metropolis Nicomedia capta est, multa 
fame domita, propter pertinacem hostium obsidionem. Sequenti anno nihil 
memorabile gestum est, nisi quod Turcorum numerosa agmina continenter 
et absque metu 'Thraciam incursarunt, ac nunc quoque incursant. Hoc 
enim , ut iam coguitum et usitatum, piget me toties referre. (111.) Anno 
autem proxime subsequuto filius Epiri principis, Comitis Cephalleniae, an- 
num aetatis decimum quartum agens, sed prudentia maiore quam pro aetate 
Nicephorus Gregor, Fol. I. 95 | 





D46 NICEPHORI GREGORAE 


A. M. δὴ τὸν μὲν πατρῷον κλῆρον ὑπὸ τῷ βασιλεῖ γενόμενον εἶδε, τὴν 
6886 δὲ μητέρα συνϑεμένην ἀκολουϑῆσαι τῷ βασιλεῖ μέχρι Θεσσαλο- 
6849 νίκης, κελεύουσαν δ᾽ ἕπεσϑαι καὶ αὐτὸν δίχα τῶν πατρικῶν ἔπι- 
Imp. Andre- σήμων συμβόλων, ἀποστασίαν ἐπινοεῖ" xal συμβούλῳ χρησά- 
Cuevoc ἑνὶ. τῶν εὐγενῶν τῆς Ἠπείρου ἅμα αὐτῷ φεύγων ᾧχετο i5 
Πάτρας τὰς παλαιὰς παρὰ τὴν σύζυγον τοῦ τελευτήσαντος πρίγχι- 
πος Πελοποννήσου καὶ Ἀχαΐας. 7 δὲ μήτηρ εὐθὺς ἅμα τῷ βα- 
Ὁσιλεῖ διασώζεται μέχρε Θεσσαλονίχης, κἀκεῖ πρὸς τοῦ βασώέος 
ἱκανὰ χωρία λαβοῦσα προσόδων ἐτησίων ἕνεχα αὐτόϑι κατοιχεῖν 
ἔγνωκε τοῦ λοιποῦ. ἐπίτροπός γε μὴν τῆς Ἠπείρου ἐγκαταλέλει- 0 
πται πρὸς τοῦ͵ βασιλέως ὃ πρωτοστράτωρ Θεόδωρος ὃ Συναδη- 
νός " ὃς καὶ πρὶν ὅλον ἐξήκειν ἐνιαυτὸν αἰφνιδίως ἁλίσχεται πρὸς 
τῶν τῆς χώρας οἰκητόρων καὶ δέσμιος τῷ τοῦ κόντου δίδοται 
παιδὶ, πρὸς τὴν Ἤπειρον αὖϑις ἐπανελϑόντε καὶ ἀναδεξαμῶῳ 
τὴν πατρικὴν ἀρχὴν παρ᾽ ἑκόντων τῶν ὑπηκόων. 15 
Ῥ. 338) ἔζ΄. Ὁ δὲ βασιλεὺς ἐνδημήσας ἐς ᾿Αδριανούπολεν ἅμα τῇ or- 
V. 272 ἔύγῳ δεσποίνῃ τὰς ἐκ πολλοῦ συμφωνίας ἤδη πρὸς πέρας ἤγαγε, 
δοὺς εἷς γυναῖχα τὴν ϑυγατέρα αὐτοῦ τῷ “4λεξάνδρου παιδὶ τοῦ 
τῶν Ἰυσῶν ἀρχηγοῦ, πεντεκαιδέκατον ἄγοντι τῆς ἡλιχίας ἔτος 
ἐτῶν οὖσαν αὐτὴν ἐννέα, καὶ ἦν τὸ λοιπὸν εἰρήνη βαϑεῖα μεταξὺ 
Ῥωμαίων καὶ TMvodv. (8.) Ἔν τούτῳ τῷ χρόνῳ γεννᾶται παι- 
Β δίον ἐν Βυζαντίῳ, συμφυὲς μὲν ἀπὸ ποδῶν ἄχρις ὀμφαλοῦ, τὰ 
δ᾽ ἑξῆς διαιρούμενον ὥμους καὶ στέρνα καὶ ῥάχιν, καὶ δύο μὲν 
ἔχον κεφαλὰς, χεῖρας δὲ τέτταρας " ὃ καὶ μετὰ μέαν ἡμέραν Gr 


19. Frog om. Α. 22. ἄχρις ὀμφαλοῦ Α., &yoc ἐς ὀμφαλὸν W. 


editus, cum paternam ditionem Imperatori parere, matrem vero eundes 
ex pacto Thessalonicam usque comitari cerneret, a qua iussus esset e£ ipse 
sine patriae nobilitatis insignibus sequi, defectionem cogitat, reque cum 
nobili quodam Epirota communicata una cum illo veteres Patras ad defun- 
cti Achaiae et Peloponnesi principis coniugem perfugit. Mater vero sti- 
tim cum Imperatore Thessalonicam usque pervenit: atque ibi satis maltis 
praediis acceptis, unde reditus annui suppetebant, deinceps ibidem aeta- 
tem exigere decrevit. Praefectus tamen Epiri ab Imperatore relictus est 
Protostrator "Theodorus Synadenus, qui priusquam annus integer exr& 
subito a provincialibus captus Comitis flio in patriam reverso, et 
tarium principatum volentibus subditis adepto, vinctus traditur. 


7. Imperator vero, cum Domina uxore Adrianopolin profectus, matri- 
fonium iampridem promissum perficit, filia sua, quae annos novem exple- 
verat, Alexandri Mysorum principis filio data, annum aetatis decimum 

! uintum agenti. Unde firma pax inter Mysos et Romanós constituta es 
(i1) Hoc Taper puer Byzantii nascitur, & pedibus usque ad umbilicum 
continuus: inde vero divisus humeris, pectore, spina dorsi; duo capita 
habens et quatuor manus: qui post unum diem exspiravit. (11[.) Multo 








HISTORIAE BYZANTINAE XI. 7. 947 


πεπνεὔχκει. ([.) Ἐφάνη δὲ xai πολλῷ τούτου πρότερον παιδίον — A. C. 
ἕτερον περὶ Τραϊανούπολιν, ὃ δὴ τρίτου γενόμενον ἔτους ἐψᾶλ- s 
Aule μὲν κατὰ νήπιον" ῥώμην δ᾽ εἶχεν, ὅσην ἂν καὶ εἴκοσιν ἐτῶν 1941 
ἀνὴρ, καὶ ἤσϑιεν ὁμοίως κατ᾽ ἄνδρα κἂν τῇ ἤβῃ τρίχας εἶχεν rci 
δ ἀνδρὸς τελείου. ἀλλὰ πρὶν ἐς πέμπτον ἔτος ἐληλυϑέναι, πυρετῷ ' 
συσχεϑὲν ἐτελεύτησεν. ἡ γὰρ ἔνδεια τῆς τῇ βρεφικῇ ἡλικίᾳ προση- 
κούσης ὕγρότητος ξηρότητα ἐνεποίησε τῷ σώματι τοιαύτην, 
οἵαν καὶ εἰχοσαέτης ἔχοι ἄν" χἀντεῦϑεν καὶ τὴν ὁμοίαν ἰσχὺν τοῖς 
μέλεσι καὶ μορίοις αὐτοῦ γε ἐντέϑεικεν, ὡς συσχεϑῆναι μὲν διὰ 
1οταῦτα τὴν ἁρμόττουσαν ἑκάστῃ τῶν ἡλικιῶν αὔξησιν καὶ τρο- 
φήν" μὴ ἔχειν δ᾽ αὐτὴν ἑαυτὴν διοικεῖν τὴν φύσιν, ὡς ἐτάχϑη 
πρὸς τοῦ ποιήσαντος καὶ συνδήσαντος. οὕτω γὰρ τὴν τοῦ ζώου Ὁ 
πλάσιν ὃ τεχνίτης ϑεὸς συνεχέμασεν, ὡς μὴ δεῖσθαι μηδεμιᾶς Fr 
προσϑήκης ἢ ἐλλείψεως " ἀλλὰ καϑάπερ ἐν ἁρμονίᾳ μουσικῇ τῆς 
15 μὲν λυϑείσης τῶν χορδῶν, τῆς δὲ ταϑείσης ὑπὲρ τὸ slxóc, ἡ τοῦ 
μέλους φαυλότης ἐλέγχεται, οὕτω κἀνταῦϑα τῆς τοῦ ζώου συμ- 
πήξεως παρασυρείσης ὑπό τινος ὑλικῆς ἐνδείας ἢ πλεονασμοῦ, 
καὶ τὸν προσήχοντα παραμειψάσης χρόνον, 7, εἷς τὰ πρόσω πο-- 
ρεία τῆς γενέσεως καὶ αὐξήσεως διακόπτεται" καὶ γίνεταε παρα-Ἐ 
9οπλήσιον τὸ πάϑος, ὅποῖον κἂν τοῖς νεοβλάστοις ὁρῶμεν γινόμε- 
vov ἄνϑεσιν, ἧ τὴν ὥραν προαρπάσαντα κἀντεῦϑεν νεωτερισμοῦ 
τινος καὶ προπετείας ὕφλοντα δίκην σκηπτοῦ καὶ χαλάζης μαραί- 
γουσιν ἐμβολαὶ καὶ ψύχος ἀταμέευτον ἀφαιρεῖ τὴν ἀκμὴν καὶ πά-- 
χνη τις ἔξωρος ἔλεγχος σαφὴς τῆς λιχνείας καϑίσταται τοῦ φυτοῦ. P. 338 
9. συγχεϑῆναι À. 18. παραλλαξάσηςρ εἱρμὸν. 94. φυτοῦ) φωτός A. 


autem δαίΐο illum alius puer circa Traianopolin visus est, qui anno tertio 
balbutiebat quidem , ut infans; sed iis erat praeditus viribus, quibus vir 
viginti annorum , et viro non minus comedebat, et circa pubem pilos habe- 
bat adultae aetatis viri. Sed priusquam annum quintum explesset, febri 
correptus exspiravit. Nam penuria humoris infanti aetati debiti tantam 
ariditatem in eius corpore excitavit, quanta esse possit in eo, qui viginti 
annos natus sit. Unde etiam par robur partibus et meibris eius accessit, 
ut inde cuique aetati conveniens incrementum et nutrimentum cohiberetur : 
natura vero ipsa, ut ab eo, qui finxit et colligavit, constitutum est, se 
ipsam regere non posset. Sic enim animantis formam artifex Deus contem- 
peravit, ut nulla illi amplius accessione vel decessione sit opus. Sed ut in 
concentu musico alia chorda laxata, alia intenta ultra quam par est, modu- 
lationis vitium deprehenditur: ita hic etiam, cum animantis compages ab 
aliqua materiae vel penuria destituitur, vel redundantia opprimitur, et tempus 
legitimum praeterierit, generationis et incrementi progressio interrumpitur : 
idemque fere evenit, quod in novellis floribus videmus, qui ante tempus 
exorti, atque adeo novarum quasi rerum et temeritatis rei, fulminis et gran- 
dinis impetu marcescunt, et vigorem immodicum frigore amittunt , et prui- 
na intempestiva laeduntur, «uae plantae luxuriem evidenter coarguit. 


548 NICEPHORI GREGORAE 


A. M. (4.) Φϑινοπώρου δ᾽ ἀρχομένου ἤδη σύγχυσις γίνεται πολιτείας 
peu ἐν τῇ Γεννούᾳ. τῶν γὰρ γένει xal πλούτῳ προὐχόντων τῆς nó- 
6849 λεως ἐκείνης πρὸς τὸ γαῦρον καὶ ὑπεροπτικώτερον ἀποκλινάντων, 
E (E τυραννίδα τὴν τῆς δημοκρατίας δμοφροσύνην μεταβάλλεσϑαι 
ξυνέβαινε. καὶ διὰ τοῦτο ταλαιπωρούμενοι δεινῶς oi δημόταιϑ 
Βχατεξανίστανται τούτων καὶ ἐξωθοῦσι τῆς πόλεως καὶ καϑιστῶ- 
σιν ἡγεμόνα τῆς πολιτείας ἕνα τοῦ δήμου, κατὰ τὸ ἀρχαῖον τῆς 
ὑπατείας τῶν Ρωμαίων ἀξίωμα, ἢ μᾶλλον κατὰ τὴν τῶν Βενε- 
A. C. 1840 τικῶν πολιτείαν. (Ε.) Τοῦ δὲ χειμῶνος τούτου παρεῤῥυηκό- 
V. 278 τος, xal τοῦ ἡλίου τὸν κριὸν παραλλάττοντος, ἐφάνη Etglag ἐν o9- 10 
ρανῷ, ὅμοιος μὲν τῷ πρὸ τριῶν ἤδη φανέντι τῶν ἐνιαυτῶν, οὐ 
Οπερὶ τὸν αὐτὸν δὲ τόπον, οὐδὲ τὴν δμοίαν ποιούμενος κίνησιν" 
ἀλλὰ ἀρξάμενος ἀπὸ τῆς τῶν χηλῶν τελευτῆς, ἔνϑα τὸν στάχυν 
τῆς παρϑένου τηνικαῦτα παρεῖναι συνέβαινεν, ἐκινεῖτο κατὰ νυχϑή- 
μέρον ἕκαστον περί που τὰς πέντε μοίρας, ἕως κατήντησεν εἷς 15 
τὸν λέοντα, κἀκεῖ διελύϑη τελέως. (ς΄.) Τῶν δὲ Τούρκων ὀχτὼ 
χιλιάδες διαπεραιωσάμενοι τὸν Ἑλλησπόντιον πορϑμὸν, μετὰ τῶν 
ὑποζυγίων οἱ πλείους, ἐληΐσαντο πᾶσαν τὴν ἄχρι ἸΠυσῶν Θρῴ- 
Ὥκην, ἣν δὴ καὶ Ρωμαίοις μὲν ἔρημόν τε καὶ ἀτριβῆ πεποιήχεσαν 
πᾶσαν" αὐτοὶ δ᾽ ἄγοντές τε καὶ φέροντες οὐκ ὀκνοῦσε νύκτωρ 30 
καὶ u£9^ ἡμέραν καὶ τὴν μὲν λείαν πᾶσαν διαβιβάζοντες ἐς ᾿Ασίαν, 
αὐτοὶ δ᾽ ἀπαλλάττεσϑαι τῆς Θράκης οὐδ᾽ Ówé τοῦ χρόνου βου- 
Aópevor, ἅτε μηδένα τὸν ἐναντιωσόμενον ἔχοντες. 
E πη΄. Ἐν τούτῳ τῷ ἔαρε καὶ Βασῶειος, ὃ τῆς Τραπεζοῦντος 
1. ἤδη add. Α. 9. τούτου add. A. 14. παρϑένίαρ A. 538. ἐναν- 
κίων ὡσόμενον À. — 


(10) Autumno autem iam ineunte Genuensis respublica perturbata est. 
Nam qui genere et opibus in ea urbe praestabant, ad fastum et superbiam 
deflexerunt, sic ut democratiae aequabilitas in tyrannidem mutaretur. Plebs 
itaque, cum ea re valde angeretur, in eos insurgit, ac iisdem urbe exa- 
ctis unum e populo Ducem sibi, constituit, ad imitationem eius, quae apud 
Romanos olim fuit, Consularis dignitatis, aut potius exemplo a Venetis 
petito. (V.) Hieme vero elapsa, cum sol iam Árietem pertransiret,, Co- 
meta ensis specie in caelo apparuit, similis quidem ei, qui ante triennium 
apparuerat, sed non eodem in loco, nec motu eodem, Nam inde auspica- 
tus, ubi Chelae desinebant et Virginis spica tum occurrebat, singulis vi- 
genis quaternis horis, quinis gradibus progrediebatur, donec ad Leonem 
erveniaset, ubi prorsus evanuit. (VI.) Caeterum Turcorum octo millia, 
ellesponto cum iumentis plerique traiecto, omnem 'T'hraciam ad Mysiam 
usque diripuerunt. Quam Romanis vastam et ab omni parte inaccessam 
cum fecerint, ipsi noctu et interdiu populari non desinunt: praedam qui- 
dem omnem in Asiam transportantes, ipsi vero ne longo quidem post tem- 

pore volentes domum redire , quippe cum nemo sit, qui eis obsistat. 
8. Hoc vere Basilius etiam Trapezüntis priaceps moritur, brevi morbo 


^ 





HISTORIAE BYZANTINAE XI. 8. 549 


τὴν ἐξουσίαν διεζωσμένος, νόσῳ βραχείᾳ τὸν βίον ἀπέλιπεν. οἶμαι Α. C. 
δέ τις ϑεομηνία τοῦ βίου τοῦτον ἐξαίφνης ἐξήγαγεν. Εἰρήνῃ yàp — 23 
τῇ τοῦ βασιλέως ϑυγατρὶ συνοικήσας ἐπὶ σμιχρὸν νομίμως ὁμοῦ 1341 
καὶ δικαίως, μετά γε τῆς ἀνηκούσης ὁμοφροσύνης καὶ σωφρο- P s 
σύνης, εἶτα τοὺς γαμικοὺς μετενήνοχεν ἔρωτας εἰς ἑταιρίδα τινὰ, 
καλουμένην καὶ ταύτην Εἰρήνην. καὶ ταύτῃ λοιπὸν ἀϑέσμως μι-- P. 389 
γνύμενος εἷς μῖσος ἐτράπετο τῆς νομίμου. τοῦ δὲ χρόγου προ-- 
βαίνοντος ὁρῶν οὐκ ἀνεχομένην τὴν βασιλίδα τὸ τοῦ πράγματος 
ἄτοπον, ἀλλ᾽ ἐπιβοωμένην οὐρανόν τε καὶ γῆν καὶ πᾶσιν ἐξαγ- 
10γέλουσαν τὸ τῆς καρδίας πῦρ, ἐξήλασε καὶ τῆς αὐϑεντιχῆς ol- 
κίας αὐτήν. τάχα δ᾽ ἂν xal ϑάνατον ἐπήνεγκεν αὐτῇ βίαιον, εἰ 
μὴ ἐδεδίει τὸν δῆμον, σφοδρῶς xav! αὐτοῦ δι᾽ αὐτό γε τουτὶ ϑο- 
ρυβούμενόν τε καὶ στασιάζοντα. ἐν μέντοι ταῖς ἱεραῖς ὑμνῳδίέαις B 
καὶ τοῖς πομπικοῖς ϑεάτροις τῶν πανηγυρικῶν ἑορτῶν Βασιλείου 
15 καὶ Εἰρήνης 5 μνήμη τὴν εὐφημίαν ἐκρότει" κἀντεῦϑεν ἐπλήρου 
τήν τε ἐρωτικὴν ἔφεσιν ὃ Βασίλειος ἑαυτοῦ, καὶ ἅμα τὴν τοῦ δή- 
μου ζήτησιν, προσποιούμενος τὸ λανϑάνειν διὰ τῆς ὁμωνυμίας " 
ὡς καὶ ὑποψίαν διὰ ταῦτα γενέσϑαι, λαϑραίαις ἐπιβουλαῖς τῆς 
βασιλίδος Εἰρήνης συμβῆναι τῷ Βασιλείῳ τὸν ϑάνατον. τελευ-- 
Φφοτήσαντος δ᾽ ὅμως εἴϑ᾽ οὕτως εἴτ᾽ ἐχείνως αὐτοῦ, εἰσῆλϑε μὲν 2C 
γόμιμος ἐκείνη σύζυγος Εἰρήνη μετὰ πάσης τῆς βασιλικῆς ἐξου- 
σίας εἷς τὰ βασᾶεια" ἐξήλασε δ᾽ ἐχεῖθεν εὐθὺς τὴν ὁμώνυμον 
μὲν, ἀλλοτριότροπον δὲ καὶ παράνομον Βασιλείου σύζυγον" καὶ 
μέντοι καὶ κοινῇ ψήφῳ τῶν Τραπεζουντίων ἔξόριστον πέμπει πρὸς 


1. βαρείᾳ W. in mg. 6. ἀϑέσμως Α., ἀποθέσιως W. 17. διὰ 
τῆς ὑμωνυμίας om. Α, 21. ἐκείνη Α.. ἐκείνου W. 


extinctus; aut, ut opinor, ira numinis repente ex hac vita sublatus. Nam 
cum Irenen Imperatoris filiam duxisset et exiguo tempore legitime et iuste 
et ea, qua decet, concordia et modestia cum ea vixisset: legitimos amo- 
res in meretricalam quandam, quae et ipsa Irene dicebatur, transtulit: 
cuius nefaria consuetudine in uxoris odium est impulsus. "Temporis autem 
progressu, cum Imperatricem rei indignitatem non ferre, sed caelum et 
terram inclamare et apud omnes ingentem animi dolorem vulgare cerneret, 
etiam palatio illam exegit: fortasse et violentam illi mortem illaturus, nisi po- 
pulum timuisset, qui ob isthuc ipsum graviter commotus in eum fremebat 
et tumultuabatur. Verumtamen in sacris canticis et solennium festorum ac 
pomparum publicis spectaculis Basilii et Irenes memoria celebrabatur: eaque 
ratione Basilius et sui amoris cupiditati et pope votis satisfaciebat, quem 
similitudo ipsa nominis deceptura esset. Unde orta est suspicio, clandesti- 
nis Imperatricis Irenes insidiis Basilium esse sublatum, Caeterum illo sive 
eic sive aliter defuncto, legitima eius coniux Irene cum orti auctoritate 
Imperatoria palatium ingressa cognominem sibi, sed aliis moribus praeditam 
et illegitimum Basilii coniugem — palatio exigit, et communi 'Trapezuntio- 








- 


ὅδο. NICEPHORI GREGORAE 


A.M. τὸ Βυζάντιον ἅμα τοῖς τέκνοις. — (B.) Συνεκπέμπει δὲ καὶ πρέ- 
ad σβεις ἐς βασιλέα τὸν πατέρα αὐτῆς, κομίσοντας τὸν αὐτῇ μὲν 
6849 νομίμως συζευχϑησόμενον, διαδεξόμενον δὲ καὶ τὴν τῆς βασε- 
np. Androne είς ἐκείνης ἀρχήν. οὗ δὴ xol ἐς Βυζάντιον ἐνδημήσαντες ἐπεὶ 
V. 274 τὸν βασιλέα περὶ Θεσσαλονίκην ἤκουον διατρίβειν, ἐκεῖσε καὶ 5 
D αὐτοὶ ποιεῖσϑαι ἐγνώκεισαν τὴν πορείαν. ἐνιαυτῷ γὰρ ἤδη πρό- 
τερον ἀπὸ Θράκης ἐς ἸΠακεδονίαν ὃ βασιλεὺς μεταβὰς ἔμελλεν 
εὐθὺς καὶ εἷς Ἤπειρον διαβαίνειν ἐπὶ τοὺς παρασπονδήσαντας 
᾿ἀχαρνᾶνας καὶ «ἰϊτωλούς. ἀλλ᾽ ἐπέσχεν ἐν πόλεε Θεσσαλονίκῃ 
Ἐμικρὸν 5 συνήϑης ἐπήρεια τοῦ σπληνός " ὃς ἐκ πολλῶν ἤδη τῶν 10 
χρόνων τροπήν τινα πεπονϑὼς καὶ παραφορὰν τοῦ καϑήκοντος 
σφόδρα ἐξῴδηκε νῦν xal τὴν ἔνδον γειτονοῦσαν τῶν σπλάγχνων 
οἰκονομίαν διέδραμεν, ὡς κακοσιτίαν ἐντεῦϑεν συμβαίνειν λοι- 
πὸν καὶ μελῶν ἀτονίαν καὶ ϑάνατον ἀπειλούσας λειποψυχίας. 
ῥαΐσας μέντοι μικρὸν ἐς Zxagvavlay ἀπήει. ἔνϑα δὴ τηνικαῦτα 15 
Ἑ καὶ οἱ τῶν Τραπεζουντίων πρέσβεις ἐντετυχηκότες αὐτῷ τὰ τῆς 
πρεσβείας ἐξήγγειλαν. (Γ΄) “4)ιατριβῆς δὲ μεταξὺ γινομένης καὶ 
τῆς τῶν Τραπεζουντέων ἡγεμονίας ὑπὸ γυναικὶ διοικεῖσϑαι καλῶς 
καὶ βεβαίως οὗ δυναμένης, στασιάζειν τινὲς ἐπεχείρουν καὶ ἀνα- 
σείειν τὸν δῆμον. ὅϑεν ἀναγκασϑεῖσα Εϊρήνη ἡ βασιλὶς τῶν Τρα- 30 
πεζουντίων ἐξέπεμψε ταχυναυτοῦσαν τριήρη μετὰ πρέσβεων ἄλ'- 
λων, καὶ σύν γε αὐτοῖς τὸν τῆς Τραπεζοῦντος ἀρχιϑύτην, κα- 
P. 940 τεπείξοντας τὴν προτέραν ζήτησιν αὐτῆς πρὸς τοῦ βασιλέως 


19. βιαίως W. 48. τῆς add, Α. 


rum suffragio Byzantium una cum liberis relegat. (II.) Item et legatos ad 
patrem Imperatorem mittit, accituros aliquem , cui ipsa et legitime nubat, 
et Imperii regimen tradat. li cum Byzantium advenissent, et Imperatorem 

re Th onicae audivissent, illac etiam conferre se decreverunt. Ete- 
nim τῷ ira anno superiore e 'Thraeia in Macedoniam transierat , sta- 
tim inde in Epirum adversus foedifragos Acarnanas et Aetolos pro- 
fecturus. Sed aliquantisper. eum 'l'hessalonicae detinuerst solita lienis 
molestia; qui iam inde ab annis pluribus quandam mutationem passus et 
ultra quam par erat velut evagatus, tum autem valde tumefactus in 
ipsam quoque interiorem et contiguam viscerum com irruperat, ut 
et cibus minus recte concoqueretur, οἱ membra viribus destituerentur, e& 
animi deliquia mortem minitarentur. Verumtamen ille cum aliquantu- 
lum convaluisset, in Acarnaniam abierat. Ubi eum nacti Trape£untio- 
rum legati ea quae in mandatis babeban& exposuerunt. (111.) Sed cum 
res extraheretur, et TTrapezuntiorum principatus & muliere recte et for- 
titer administrari hand posset, tumultuari quidam et concitare populum 
coeperunt. Quae res Irenen "Traperuntis Imperatricem coegit expedita 
triremi alios legatos mittere, et una cum iis 'Trapezuntis archiepiscopum, qui 
priorem petitionem ipsius apud Romanorum Imperatorem utgerent. Qui 


HISTORIAE BYZANTINAE XI. 9. 551 


Ῥωμαίων. οὗ δὴ καταπλεύσαντες ἐς Βυζάντιον καὶ τὸν βασιλέα 4 c. 
οὐχ εὑρηκότες ἀποστέλλουσιν ἐς βασιλέα ἱππέας ὀλίγους, oi 4al 1328 
γένει καὶ ἀξιώματι προέχειν τῶν ἄλλων ἐδόκουν. οἷς ἐνδημήσασε — 454 
τῇ τῶν Θεσσαλονικέων μητροπόλει οὐκ ἐγένετο ἐντυχεῖν παρόντι. Ἀπάτου. 
524i βασιλεῖ. ῥαΐσας γὰρ πρὸ βραχέος ἐκεῖνος, ὡς εἴρηται, ἀπήει noris. 
πολιορχήσων τὴν τῶν ᾿ἀχαρνάνων μητρόπολιν. ὅϑεν ἔδοξε κατὰ 
χώραν μείνασι, γράμμασε μηνύειν τῷ βασιλεῖ τὴν τῆς ἀφίξεωςΒ 
αἰτίαν αὐτῶν. (4..) Ἐπεὶ δ᾽ ἐξουσίας κολακευούσης τὸ ἐπιϑυ-- 
μητικὸν τῆς γυναικείας ὀρέξεως πάντα χαλινὰ διαῤῥήγνυται, Aav- 
10 ϑανούσαις μίξεσε χρῆσϑαι τὴν βασιλίδα Εἰρήνην ἐψιϑυρίζετο 
πρὸς τὸν μέγαν δομέστικον τῶν Ἰραπεζουντίων. ταῦτο δὲ δια- 
τρέχον τὰς τῶν πολλῶν ἀκοὰς κατεστασίαζε τόν τε δῆμον καὶ 
μάλιστα τοὺς εὐγενείᾳ προὔχοντας " καὶ οἱ μὲν προσεχώρουν v( C 
ΤἸζανυχίτῃ, πλούτῳ καὶ δόξῃ τηνικαῦτα δυναμένῳ τὰ μέγιστα" 
15 οἱ δὲ τῷ μεγάλῳ δομεστίκῳ, οὕτω δὲ στασιασϑείσης καὶ εἰς δύο 
σχισϑείσης τῆς τῶν Τραπεζουντίων πόλεως, εἰς μάχην ἐμφύλιον 
ἐτελεύτα τὸ πρᾶγμα" ὅτε δὴ καὶ κατακοπῆναί φασι πλείστους 
vt ἄλλους ἐξ ἑκατέρων τῶν μερῶν καὶ ἐπὶ τούτοις Τζανυχέτην. 
9". Ὃ μέντοι βασιλεὺς “νδρόνιχρς, περὶ τὴν πολιορκίαν ἄσχο-- V, 975 
30 λούμενος τῆς τῶν ““καρνάνων μητροπόλεως, πάντα ἐξουρίας εἶχε Ὁ 
τὰ ἐς βούλησιν αὐτῷ γε ἰόντα κατὰ τὸ ἐφιχτόν. τοῦ γὰρ μεγά» 
λου δομεστίκου τοῦ Κανταχουζηνοῦ παρασπίέζοντος καὶ cvvóu- 


9. διαῤῥήγνυνται A. 18. Verba εὐγενείᾳ προὔχονταςρ --- τηνι- 
καῦτα aita 553. lin. 11. add. A.  Petavius quoque inter frag- 
menta edidit, Nicephori patriarchae Breviario subiuncta. 


«um Byzantium appulissent, nec Imperatorem ibi reperissent, paucos equi- 
tes genere et dignitate praestantes ad illum mittunt. Hi vero Thessaloni- 
cam usque progressi nec ipsi efficere potuerunt, ut praesentem Imperato- 
rem convenirent. Nam paulo ante ex morbo ns jam dixi) recreatus ad o 
puguandam Acarnanum ietropolin abierat. Quare visum eis est ibi consi- 
stere et adventus sui causam per litteras Imperatori aperire. (IV.) Sed 
cum potestatem cupiditati blandientem nactus muliebris appetitus omnia 
vincula abrumpat, clandestina consuetudine magni 'Trapezuntiorum Dome- 
stici Irenen Im icem uti susurrabatur. Quod cum ad vulgi aures per- 
venisset, populum ad seditionem impulit: ac praesertim nobilissimos. Et 
ali quidem 'Tzanychitae favebant, qui tum opibus ac dignitate pluri- 
mum poterat; alii vero se ad magnum Domesticum adiungebant. Hunc in 
modum agitata et in factiones divisa Trapezuntina civitate, res ad civile 
bellum deducitur. Quo tempore cum alios complures utrinque concisos fe- 
runt, tum ipsummet 'T'zanychiten. 

9. At Andronicus Imperator, dum Acarnanum caput obsidet, omnia sibi 
ex animi sententias, quoad fieri poterat, suocedere sentiebat. Etenim ad- 
iuvante magno Domestico Cantacuzeno, optimeque Imperium cum eo mode- 


552 NICEPHORI GREGORAE 


À.M. ϑύνοντος ἄριστα τὴν ἀρχὴν, οὐδὲν δεινὸν αὐτῷ τῶν παρεστώτων 
bed ἐδόκει δεινῶν. τήν τε γὰρ xoovíav iy ὑπερορίῳ ἐχστρατείᾳ δια- 
6849 τριβὴν καὶ φϑορὰν τῆς ἵππου καὶ τοῦ στρατοῦ δεξιῶς διετίϑει, 
Ip μάγοι, αὶ αὖ τὴν ἀπὸ τοῦ σπληνὸς πιέζουσαν νύσον συνετῶς αὐτῷ 
E ἐπεκούφιζε καὶ ἅπαντος τοῦ ἐντεῦϑεν ἀπήλλαττε δέους" καὶ εἴ τις 5 
P. 841 πλήττουσα τὴν καρδίαν ὑπῆρχε φροντὶς κοσμικὴ, πάσας ἔξο- 
μαλίζων ἐτέλεε ῥᾳδίως. καὶ ἐπὶ τούτοις τὰς ἐχ τῶν συγγενῶν 
τηνικαῦτα παραφνείσας ἐπιβουλὰς μάλα σοφῶς αὐτὸς ἀνεῖργε, 
συστέλλων καὶ ἀπαλλάττων ἐς τἀσφαλὲς, πρὶν elg ἀκοὰς ἱἰέναε 
τῷ βασιλεῖ. πολλοῖς γὰρ κοσμούμενος ὃ ἀνὴρ τοῖς πλεονεχτήμα- 10 
σιν, ὅσα τε φύσις χαρίζεται καὶ ὅσα βαϑεῖα σύνεσις εὐφυῶς πη- 
δαλιουχοῦσα κοσμεῖ, πρὸς παντὸς ἠγαπᾶτο τοῦ στρατοπέδου" 
Βκαὶ ἦν οὐδεὶς, ὃς o) προὐτίϑει τῆς ἑαυτοῦ ζωῆς τὴν ἐκείγου. 
τό,τε γὰρ φιλότιμον τῆς δεξιᾶς καὶ τὸ τοῦ ἤϑους καρτερικὸν οὐδ᾽ 
ἐν ταῖς ὑπερορίοις διατριβαῖς τε καὶ ἀσχολίωαις ἀμείβων ἤμειβεν 15 
ὅμως τὰς τῦὔχας τῶν ἐν τοῖς ὅπλοις τότε λιμῷ καὶ λοιμῷ ὑπο- 
ταλαιπωρούντων ἔς γε τὸ βέλτιον" καὶ ἦσαν ὥσπερ ix μιᾶς οἱ 
περιλειπόμενοι βοῶντες ἅπαντες γλώττης, στρατιῶται καὶ στρα- 
τηγοὶ, λόχοι καὶ λοχαγοὶ, σωτῆρα τοῦτον καὶ τροφέα καὶ πλου- 
Οτοδότῃν, xol 00a τὴν Ρωμαίων ἡγεμονίαν ἐνδοξοτέραν καϑί- 0 
στησι. (Β.) Καὶ (ἵν᾽ ὡς ἐν κεφαλαίῳ διεξέλϑωμεν ὅσα ἐν τούτῳ 
τῷ χρόνῳ ἡ τοῦ ἀνδρὸς εὐφυῶς κατέπραξε σύνεσις, ἐγγύϑεν τε 
καὶ πύῤῥωθεν ὁμοίως διενεργοῦσα) αὐτοῦ γὰρ ἅμα τῷ βασιλεῖ 
τὴν τῶν ““καργάγων πομορκοῦντος᾽ μητρόπολεν, ἑάλωσαν οἱ τυ- 
rante, nullum ex iis, quibus premebatur, incommodis incommodum esse 
videbatur. Nam et diuturnam illam peregrina in expeditione moram atque 
equitum peditumque cladem prudenter admodum relevabat, et illam ex liene 
morbum eade&i solertia lenibat, omnemque inde metum abstergebat: ac δὶ 
quid externa negotia sollicitudinis aspergerent, eam ille administratione 
sua facile componebat. Ad haec cognatorum insidias, quae tum contra Im- 
peratoris caput grassatae sunt, sapienter repressit, omnibas in tuto colle- 
catis, antequdm ad aures Imperatoris acciderert. Siquidem inultis animi 
ornamentis vir ille praeditus, quae aut ἃ natura insita sunt, aut exaggere- 
tae mentis, quae vitae nostrae moderatrix optima est, prudentia quaetita, 
apud militem inprimis gratiosus erat, ut nemo esset, qui non eius vitam 
ac salutem anteponeret suae, Nam cum ne in expeditione quidem tantisque 
negotiis quicquam de pristina liberalitate animique constantia mutaret, mu- 
tabet ille tamen in melius eorum fortunam , qui tum fame ac peste labora- 
bant. Quare omnes ona voce qui supererant milites ec duces, ordines aeque 
atque ordinum praefecti, servatorem illum et altorem ac largitorem appel- 
lare, et quaecungue nomina illustriorem faciunt Romani Lmperii glorias. 
(IL) Enimvero (ut summatm percenseamus quicquid ejus viri prudentia 
rebus tam e longinquo quam e proximo gerendis per illud tempus coafecit) 
dum is wna cum Lnperatore Acarnanum urbem obsidet, comprehensi suat 


HISTORIAE BYZANTINAE XI. 9. 553 


ραννίδα μελετήσαντές τε xal ἐπιϑέμενοι ἐς Βυζάντιον, πολλοί — A. C. 
τε ὄντες καὶ οὐ τῶν ἀφανῶν" περὶ ὧν ὕστερον πλατύτερον λέξο- — 
μεν." ἑάλω δὲ καὶ Σφρανιζῆς ὃ Παλαιολόγος, 0 τοῦ Συργιάννου — 1841 
ic ὁμοίας ἐξαρτύων κατὰ τοῦ βασιλέως ἐπιβουλάς mP- Andron. 
φονεὺς, τὰς ὁμοίας Pap Ῥ ιοῖῖε. 
δσυμπαρὼν μὲν αὐτῷ xol συστρατοπεδεύων αὐτὸς, ἔχων δ᾽ οὖν Ὁ 
καὶ τοὺς ἐκ Θηβῶν Κατελάνους λάϑρα οἱ συμπαρασκευαζομέ- 
vovc καὶ ἅμα τοὺς ἀστυγείτονας τῶν ᾿Ιλλυριῶν. ἀλλ᾽ οὗτος μὲν 
ἔφϑη τοῦ βίου προαπελϑὼν, πρὶν τὰς ἀξίας ἐνταῦϑα δίχας 
ἐκτῖσαι" οἶμαι τοῦ ϑεοῦ βαρυτέραν ταμιευσαμένου τῷ Óvoucvet E 
10τὴν αἰώνιον κόλασιν. ([..) ᾿Ἐγεγόνει δ᾽ ὑπὸ Ῥωμαίοις τηνικαῦτα V. 276 
ἀπονητὶ καὶ ἡ Φωκαέων πόλις, ἣν μετὰ πολλῆς τῆς ναυτικῆς δυ-- 
γάμεως πρὸ τεττάρων ἤδη τῶν χρόνων 0 βασιλεὺς καταπλεύσας 
τότε μὲν οὐχ εἷλε, νῦν δὲ καιρὸν ἐπιτηρήσαντες οἱ ταύτης ἔνοιχοε 
“Ῥωμαῖοι, καϑ᾽ ὃν ἐς τὰ εἰϑισμένα ἐξήεε κυνηγέσια ὃ τῆς nó- 
15λεως ἀρχηγὸς, κατέσχον τε αὐτὴν, βιασάμενοι τοὺς ἔνδον “1α-Ἐ 
τίνους, ὀλίγους ὄντας, καὶ ἅμα τὸ τοῦ βασιλέως ἐπευφήμησαν 
ὄνομα, ἐπὶ τῶν τοῦ τείχους ἐπάλξεων ἀναβάντες. (4.) Τούτων 
δ᾽ οὕτως ἐχόντων ἀπογνόντες πρὸς τὸ τῆς πολιορκίας ἐχτετα- 
μένον ἐνέδυσαν καὶ οἱ Ἀκαρνᾶνες" καὶ οὕτως ὑποχείριος ἐγεγόνει 
40τῇ τῶν Ῥωμαίων ἡγεμονίᾳ πᾶσα ἡ τῆς παλαιᾶς ὀνομαζομένης ᾿ 
Ἠπείρου ἐπαρχία, καὶ οὐδὲν ἦν ἔτι 10 ἀντιπράττον ἐχεῖϑεν. ἀλλ᾽ P. 942 
ἐπανιόντι τῷ βασιλεῖ πρὸς Θεσσαλονίκην συνεπανἤει καὶ ὃ τοῦ 
τελευτήσαντος χόντου Κεφαλληνίας υἱὸς, οὐ μάλα ἑκὼν, μηδε- 
12. καταπλ. οὐχ εἶλε. καιρὸν γὰρ A. 15. ἄρχων Δαεῖνος Α. 


ἐντὸς ἀλλοφύλους Α. 16. ὀλίγους ὄντας om. A. 17. τοῦ 
τείχους om. À. καὶ ἐπὶ τούτοιξΣ A. — 28. Κεφαλληνίας om. A. 


ui tyrannidem cogitabant ac Byzantio imminebant , nec pauci nec obscuri ; 
de quibus plura postea dicemus. Captus una cum iis et Sphrantzes Palaeo- 
logus, qui Syrgiannem occiderat, eadem contra Imperatoris caput molitus. 
Aderat enim iisdem in castris, et Catalanos ex urbe 'Thebana cum finiti- 
mis Illyrici popujis, quos secum habebat, ad ea consilia clanculum pellexe- 
rat. Verum is, antequam meritas hic poenas daret, e vita subtrahitur, 
gravioribus, ut opinari licet, suppliciis et aeternis ἃ Deo, cuius hostis 
erat, reservatus. (Π].) Per idem quoque tempus a Romanis sine ullo la- 
bore capta Phocaeorum civitas, quam magnis navalibus copiis ante annos 
iam quatuor Imperator adortus tum quidem haud cepit; sed nunc demum 
Romani ilic habitantes, capto tempore, quo urbis princeps de more [ve- 
natum exierat, occuparunt, Latinis, qui pauci in ea erant, vi subactis; 
simulque Imperatoris nomen promulgarunt, moenium propugnaculis con- 
scensis. (IV.) Quae cum ita se haberent, desperata propter obsidio- 
nis diuturnitatem salute, etiam Acarnanes deditionem fecerunt: eoque fa- 
ctum, ut tota ea provincia, quae vetus Epirus appellatur, Romanae di- 
tionis fieret, neque inde quicquam obstaret. Imperatore autem Thessa- 
lonicam redeunte, una etiam Cephallenias Comits defuncti filius eodem 


554 NICEPHORI GREGORAE 


A.M. μίαν ἔχων ἔτι προσδοκίαν ἐπανελϑεῖν ἐς τὴν πατρῴαν τοῦ Sytuo- 

ip^ γικοῦ κλήρου διαδοχήν. οὕτω μεγίστων ἔργων δημιουργὸς εὐφυὴς 

6849 ἡ τοῦ μεγάλου δομεστίχου χαϑέστηκε σιωπή. τῶν μὲν γὰρ ἄλλων 

τὰ uda λόγοι σκιαὶ μόνον ὑπάρχουσιν ἔργων, τῇ βλάστῃ εὐϑὺς καὶ τῇ 
Βγλώττῃ συναποϑνήσκοντες " τοῦ δ᾽ ἀνδρὸς τουτουΐ καὶ 7j σιωπὴ 5 

ἔργων μεγάλων ἐστὶν αὐτουργός. πολλὴν γὰρ ὃ ἀνὴρ πλουτεῖ 

τὴν μεγαλοφυΐαν καὶ τὴν περίνοιαν, βαϑεῖαν αὔλακα διὰ φρενὸς 

A. C. 1341 ὡς ἀληϑῶς καρπούμενος. (Ε.}) Ἔαρος δ᾽ ἐπιόντος ἀπάρας ὃ 

βασιλεὺς ἐκ Θεσσαλονίκης μα γυναικὶ καὶ παισὶ δωδεκαταῖος κα- 
στέλυσε παρὰ πόλει τῇ ἐπικεχλημένῃ 4Διδυμοτείχῳ. κακεῖ διατρί- 10 

Ψας ἡμέρας συχνὰς ἧκεν εἷς τὸ Βυζάντιον., λήγοντος ἤδη τοῦ 

ἔαρος, βαρείᾳ τῇ ἀπὸ τοῦ σπληνὸς πιεζόμενος νόσῳ καὶ ὀξυτέρᾳ 

τῇ ῥύμῃ πρὸς ϑάνατον ἤδη συνελαυνόμενος. ἀπέγνωστο “γὰρ καὶ 

πρὸς τῶν ἰατρῶν, ὅσοι τε τῶν Ῥωμαίων καὶ οὗ τῶν Περσῶν 
προσεκλήϑησαν τούτου γε ἑΐνεκα, τρεῖς ὄντες αὐτοί. ὧν ἀπάν- 15 

τῶν λεπτοτέρᾳ ἐπιταττόντων χρῆσϑαι διαίτῃ καὶ ὅλῃ προϑέσει 

Ὁ ψυχῆς τῶν βλαπτόντων ἀπέγεσϑαι, ὃ δὲ ὠλιγώρει τελέως αὐτῶν, 

μόνῃ τῇ ἰδία βουλήσει χρώμενος ἥγεμόνι τῆς ἑαυτοῦ τραπέζης, 

ἐναντιωτάτῃ τὸ παράπαν ταῖς τῶν ἰατρῶν οὔσῃ παραγγελίαις. 
διὰ δὴ τοῦτο καὶ αὔξην ταχεῖαν ὃ σπλὴν εἰληφὼς ἔδραμεν ἄχρι 90 

καὶ ἐς τὸ ἧπαρ, καὶ ἥκιστα ζῇν αὐτὸν ἀδεῶς τοῦ λοιποῦ ξυνεχώ- 

ρει. ἡμέρας οὖν εἴκοσιν ἐν τοῖς βασιλείοις διατετελεκότε καὶ πᾶσαν 

Ε ἀνθρώπων ὁμιλίαν ἀποσεισαμένῳ ἔδοξε πρὸς τὸ Oto» ἱέναι τῆς 


1. ἡγεμονικοῦ add. Α. 19. ἦρος À. . 15. προεκλήθησαν Α. 
18. ὦ ante μόνῃ add. W., om. Α. Y 


venit, non sane volens, quod nullam spem relictam sibi videret recuperan- 
dae paterni Imperii successionis. Adeo habilis maximorum operum artifex 
magni Domestici taciturnitas extitit. Nam aliorum quidem verba umbrae 
tantum sunt operum, simulatque lingua prodierint, emorientia. Viri au- 
tem huius etiam silentium magnas res gerit. Nimirum ingenii inagnitudine 
et solertia vir ille excellit, revera profundo mentis sulco fruens. (V.) Vere 
autem ineunte Imperator "Thessalonica cum uxore et liberis digressus duo- 
decimo die ad urbem , cui Didymotichum nomen est, pervenit: ibique dies 
complures commoratus Byzantium vere iam desinente ingreditur, gravi he- 
nis morbo pressus, cuius vehementiore impetu ad mortem urgebatur. Nem 
et ab omnibus medicis Romanis, et ab 1186, qui e Persia ob eam ipsem 
rem acciti fuerant, qui quidem tres erant, curatio elus desperabatur. Cum 
autem ji omnes tenuiore uti victu et summo studio rebus noxiis eum absti- 
nere iuberent, ille prorsus eos contemnebat, et mensam sic instruebat, ut 
voluntatem suam solam ducem sequeretur, quae cum medicorum praeceptis 
maxime pugnabat, Unde splen celeriter auctus usque ad jecur excurrit, ne- 
que eum deinceps secure vivere passus est. Cum igitur dies viginti iu pa- 
latio commoratus omnes ἃ suo congressu exclusisset, sacrum D&i gemiricis 


HISTORIAE BYZANTINAE ΧΙ. 10. 556 


ϑεομήτορος τέμενος, τῆς τῶν Ὁδηγῶν καλουμένης μονῆς. ue- A. C.- 
γάλας γὰρ εἶχε καὶ ἀῤῥαγεῖς πρὸς αὐτὴν ἀεὶ τὰς εὐφραινούσας — i4 
ἐλπίδας ἐν πάσαις ταῖς πράξεσιν. ἧκεν οὖν συνήϑως καὶ νῦν, 1841 
Ἰτήσων δυοῖν ϑάτερον, ἢ τοῦ νοσή ἢ τοῦ βίου áo) "B. Ἀράτου. 
αἰτήσων δυοῖν ρον, ἢ τοῦ νοσήματος, ἢ τοῦ βίου ἀἅπαλ- ioris. 
δλαγήν. ᾿ 
d. 2H) ἐχεῖνο μικροῦ μὲ παρέδραμε, τῶν ἀναγκαιοτάτων P. 843 
ὑπάρχον λεχϑῆναι. περαιτέρω γὰρ ἱέναι τούτου χωρὶς οὐκ àv MEL 
δυναίμην. διὰ βραχέων τοίνυν ἐπαναλήψομαι. τῆς τῶν Ῥωμαίων 
ἡγεμονίας 2E ᾿Ανδρονίχου τοῦ πάππου πρὸς τὸν γέον μετατεθείσης 
1οἽνδρόνικον, ἧκεν ἐξ Ἰταλίας ἀνὴρ ἐς Βυζάντιον, ῥάκος Ῥω- 
μαϊχὸν ὑποδὺς xal Βαρλαὰμ ἑαυτὸν ὀνομάσας. οὗτος ἤσχητο μὲν 
καὶ τὴν “Ἰατίνων δογματικὴν σοφίαν" ἐγεύσατο δ᾽ οὖν καὶ τῆς 
ϑύραϑεν τῶν Ἑλλήνων, εἰ καὶ μὴ ὥς ἐκεῖνος ᾧετο, ἀλλ᾽ οὖνΒ 
μετρίως καὶ ἄκρῳ (τὸ τοῦ λόγου) δακτύλῳ. τυχῶν γε μὴν εὖμε- 
15 velac βασιλικῆς καὶ πλουσίᾳ τῇ γλώττῃ σεμνύνων τὰ ἑαυτοῦ ἔλοι--: 
δόρει καὶ κατεμέμφετο τὴν τῶν Βυζαντίων πολιτείαν, ἄμοιρον 
εἶναι σοφίας αὐτὸς χαταψηφιζόμενος, ἐπιβούλως οὑτωσὶ xol xa- 
κοήϑως διὰ τῆς τῶν ἄλλων λοιδορίας ἑαυτῷ πραγματευόμενος 
εὔχλειαν δημοτικήν“ ὧς καὶ πολὺν ἐντεῦϑεν τὸν ἔπαινον πρὸς Ὁ 
90 τῶν φαυλοτέρων καὶ ἀμαϑῶν ἐπισπάσασϑαι. (Β.) AX οὐχ εἷς 
μακρὰν ἠλέγχϑη πίϑηκος ὧν καὶ πρὸς τῶν Βυζαντίων ὀλίγου δέω 
λέγειν ἁπάντων κατέγνωσται καὶ διακεκωμῴδηται πάνυ τοι σφό- 
ὅρα περιφανῶς. τὸ δ᾽ ὅπως, ἔξεστιν ἀκούειν τοῖς βουλομένοις 
12. τῆς À., τὴν W. 


- 


templum, efus monasterii quod Hodegón dicitur, invisere decrevit. Ma- 
gnam enim spem et, firmam et laetiora spondentem , quicquid rerum ageret, 
in illa collocabat. Eandem igitur etiam nunc accessit, alterutrum petitu- 
rus: vel morbi, vel vitae finem. 


10. Sed illud paene me praeteriit, quod est dictu maxime necessarium, 
sine quo longius progredi haud possim. ld ergo paucis repetendum est. 
Romano principatu ab Andronico avo ad iuniorem Andronicum translato ex 
Ytalia Byzantium venit vir Romanum habitum indutus idemque Barlaamum 
sese nominans. Is cum Latinorum dogmatica eruditione instructus erat, 
tum Graecorum etiam litteras profanas degustarat; non eas quidem quate- 
nus ipse putabat, attamen mediocriter et extremo (quod siunt) digito. 
Caeterum iste propitium Imperatorem nactus, suas res copiosis verbis or- 
nans, reprebendebat et exagitabat Byzantinam rempublicam , omnis erudi- 
tionis expertem eam esse suopte iudicio statuens: sicque insidiose et mali- 
tiose aliis deprimendis auram popularem captabat; ut a vilibus atque indo- 
ctis hominibus magnam ex eo laudem sibi colligeret. (IL) Sed non multo 
post eum esse simium patuit, ut a Byzantiis prope dixerim omnibus con- 
demnaretur et luculentissime exploderetur. Quo pacto autem id accide- 


556 NICEPHORI GREGORAE 


A M. ἐντυγχάνειν τῷ διαλόγῳ, ὃν ἐγὼ ταῖς τῶν πλείστων καὶ σοφω- 
ew τέρων δεήσεσιν εἴξας ξυγγέγραφα, πλατύτερον πάντα διεξελϑὼν 
6849 ἐν αὐτῷ. τούτου δ᾽ fj μὲν ἐπιγραφὴ, Φλωρέντιος, ἢ περὶ σο- 
Imp Ἀμάγου. o [ac * 5 δ᾽ ἀρχή" πόϑεν ἡμῖν ὃ καλὸς Φλωρέντιος διὰ χρόνου 
Ὁ χαταίρει ἐς τὸ τῶν Κερκυραίων ἐπίνειον; τύχῃ ἀγαϑῇ, ὦ φίλεδ 
ἸἈριτόβουλε, Σαλαμινία καὶ Πάραλος, ai μάλιστα »Αϑηναίων 
ταχυναυτοῦσαι τριήρεις, δεκαταίους ἡμᾶς “41ϑήνηϑεν ἥχουσιν 
ἄγουσαι πρέσβεις ἐς τὴν τῶν Κερχυραίων βουλὴν, ἀγγελοῦντας 
Eüórra ἀκηκοὼς καὶ αὐτὸς οὐχ ἂν οἶμαι ἔχοις, ὅπως οὐχὶ ϑαυ- 
μάσαις. πέπλασται γὰρ ἐν τῷ διαλόγῳ καὶ ἠλλοίωται ἡμῖν τά 1ὸ 
τε τῶν προσώπων καὶ τῶν πραγμάτων ὀνόματα " καὶ ἀντὶ μὲν 
Βυζαντίων ἡ τῶν ᾿Αϑηναίων εἰσάγεται πόλις" ἀντὶ δὲ τῶν Ῥω- 
P. 844 μαϊκῶν ἡγεμόνων Ἡρακλεῖδαι καὶ Κεκροπίδαι" ἀντὶ δὲ Νικηφύ- 
ρου Νικαγόρας" καὶ τὰ ἑξῆς δῆλα τοῖς συνετῶς δρῶσιν. (Γ.) ᾿Δλλὰ 
γὰρ οὗτος ὃ Βαρλαὰμ τὴν πρώτην ἠτυχηκὼς καὶ τῶν μεγίστων 15 
ἐλπίδων ἐχπεπτωχὼς ἑτέραν ἑξῆς ἐβάδισε, βουλόμενος ἐντεῦϑεν 
γοῦν, ἣν ἐκεῖϑεν οὐ δεδύνηται, δόξαν ϑηράσασϑαι. καὶ εὐϑὺς 
ὥρμησεν, εἴ τι σαϑρόν ἐστιν εἰρημένον ἐνίοις, ἐς προῦπτον 
ἐλέγχειν, ἵν᾽ ἐχεῖϑεν ὡς ἐξ ἀσφαλοῦς δῆϑεν δρμητηρίου φερό- 
Βμενος ὕβριν τινὰ καὶ ζάλην τῇ ἐκχλησίᾳ προστρίψηται, κἀντεῦ-30 
ϑὲν ὑγιέστερα τὰ “ατίγων ἐπιψηφίσηται δόγματα. ἐγρηγόρει τοί- 
V. 278 yvy καὶ τὴν τῶν ἀσχητῶν ἀναίδην διέβαλλε πολιτεέαν, Εὐχίτας 


18. Pro εἴ τε — ἐλέγχειν Α. habet: εἰς τοὺς αἱρουμένους τὸν ἡσύ- 
tov Pr. ὑβρίξειν. 20. κἀντεῦϑεν --- δόγματα add. Α. 21. ἐγρηγ.} 
γρᾶφε 


rit, cuivis ex eo dialogo cognoscere licet, quem ego plurimorum doctorum 
rogatu conscripsi, tota re copiosius in eo exposita. Inscribitur autem: 
Florentius, sivo de Sapientia; et hoc habet initium: Unde nobis bellus Flo- 
rentius post longum tempus ad Corcyraeum navale reversus appellit? Deo 
iuvante, mi Critobule, Salaminia et Paralus, celerrimae Atheniensium tri- 
remes, decimo post die quam e portu solvimus, nos huc legatos advexe- 
runt Athenis, ea Corcyraeorum senatui nunciaturos, quae et ipse, ubi 
audieris, non admirari non poteris.  Conficta sunt enim a nobis in 
dialogo et immutata tam rerum quam personarum nomina; ac loco Byzan- 
tiorum posita est Atheniensium urba; pro Romanis principibus Heraclidae 
et Cecropidae; pro Nicephoro Nicagoras. Reliqua perspicua erunt acute 
intuentibus. í .) Caeterum hic Barlaamus primo conatu frustratus οἱ 
maxima spe delapsus alia via rem est aggressus, ut quam inde non potue- 
rat, eam hinc saltem gloriam venaretur: statimque coepit, si quid minus 
commode ab aliquibus dictum esset, publice id exagitare: ut inde velut e 
tuto castello erumpens labem aliquam ac procellam Écclesiae inferret, et La- 
tinorum dogmata saniora esse hinc demum confirmaret. Quamobrem ex- 
perrectus vigilabat et monachorum disciplinam impudenter calumniabotur, 


HISTORIAE BYZANTINAE XI. 10. 551 


ve ὀνομάζων αὐτοὺς καὶ Ὀμφαλοψύχους, καὶ ὅσα τούτοις EmÓ- —A.C. 
μενα, καὶ ἐπὶ τούτοις τῇ τῶν ἸΠασσαλιανῶν αἱρέσει καϑυπο-- ps 
βάλλων ἅτε ἐγχαυχωμένων ἀχούων αὐτῶν xal γλώττῃ καὶ γρα- 1841 
φαῖς, ὡς ἔλεγε, σωματικοῖς ὁρᾷν ὀφθαλμοῖς τὴν τοῦ ϑεοῦ φύ-ἰπρ. Andron. 
bor. ταῦτ᾽ ἐχείνοις ἀκούουσι φέρειν οὐκ ἦν. ἀλλὰ Παλαμᾶν τινα, C 
τῶν αὐτῶν προφερέστερον ἐν τοῖς λόγοις, χειροτονήσαντες πρό-- 
βολον ἐς τὴν ἐκείνου μάχην γλώττῃ καὶ γράμμασιν, ὡς ἐνῆν, δι᾽ 
αὐτοῦ τὰς ἐκείνου ϑέσεις ἀνατρέπειν ἠπείγοντο. τοῦτο πρὸς δύο 
που καὶ τρεῖς τοὺς ἐνιαυτοὺς ἑκατέρωϑεν ἀναπυρσευόμενον πλείω 
10τὴν αὔξην ἀεὶ τῆς καχίας ἐλάμβανεν. ὅϑεν xal δείσας ὃ Βαρ- 
λαὰμ, μὴ χερσὶν ἀσχητῶν διασπαραχϑῇ, πλειόνων ἤδη συνη- Ὁ 
ϑροοισμένων ἔκ τε τοῦ “Αϑωνος, καὶ ὅσοι περὶ Θεσσαλονίχην καὶ 
Βυζάντιον ἦσαν ἐνδιαιτώμενοι (ᾧοντο γὰρ κατὰ πάντων διαβαί- 
var ἐπίσης τὸν ὄνειδον), ἥχει πρὸς τὸν Κωνσταντινουπόλειος ἀρ-- 
15 χιϑύτην καὶ τὴν ἐχεῖσε τῶν ἐπισχύπων ὑμήγυριν, οὐ μόνον Ὄμ- 
φαλοψυχίας καὶ σφαλλομένης εὐχῆς τῷ Παλαμᾷ ἐγκαλῶν, ἀλλ᾽ 
ἤδη καὶ βλασφήμου ϑεολογίᾳς, ,,ὕτι καινοτέρας (φησὶν) εἰσάγει E 
φωνὰς ἐν τῇ μυστικῇ τῆς ἐκχλησίας 9toAoyla καὶ ϑεωρίας τερα-- 
τεύεται βλέπειν κόμπου καὶ οἰήσεως μάλα μεστάς. (24.) Ὅϑεν 
90 ἐχυροῦτο συγκροτηϑῆναι δικαστήριον ἐν τῷ μεγίστῳ νεῷ τῆς τοῦ 
ϑεοῦ Σοφίας, παρόντος καὶ βασιλέως αὐτοῦ μετὰ τῶν τῆς συγ-- 
κλήτου λογάδων, καὶ ὅσοι τῶν σοφωτέρων ἀνδρῶν. ἧκεν 1j προ- 
ϑεσμίω καὶ παρῆσαν ἅπαντες, οὐ μόνον ὅσοι τῇ τῆς χρείας ἀνάγχῃ E 


8. ἅτε — φύσιν om. Α. 6. τῶν Α., τὸν W. σ:ροφανέστε- 
ρον Α. 17. σφισὶν W. 20. νεῷ À., ναῷ W. 


KEuchitas eos et Omphalopsychos et aliis id genus nominibus appellans; ac 
praeterea Masealianismi accusans; quod, ut aiebat, eos audiret et lingua 
et scriptis gloriantes se corporeis oculis Dei naturam videre. Haec il- 
li audientes aequo animo ferre haud poterant. Itaque Palamam quendam, 
qui inter ipsos dicendi facultate caeteris praestabat, propugnatorem sibi ad 
illud certamen deligunt, et per eum lingua, calamo et quovis modo illius 
theses evertere conantur. Quae res cum alterum et tertium iam annum 
utrinque agitarentur, malum subinde crescebat. Quare veritus Barlaamus, ne 
monachorum manibus discerperetur, qui plurimi iam et e monte Atho et ex 
monasteriis apud 'Thessalonicam et Byzantium sitis confluxerant (putabant 
enim ignominiam illam aeque ad omnes pertinere) ; Constantinopolitanum 
tapis et congregatos illic episcopos adit, nec Omphalopsychiae mo- 

o et vitiosae precationis, sed etiam blasphemae theologiae Palamam ac- 
cusat. ,,Etenim (inquiebat) et novas iste voces in mysticam Ecclesiae theo- 
logiam invehit, et nescio quae visionum monstra cernere se comminiscitur, 
jactantiae et arrogantiae plena." (IV.) Quare decretus est. iudicum con- 
ventus in maximo sanctae Sophiae templo celebrandus, cui Imperator ipse 
cum primoribus senatus et doctissimis quibusque viris interesset. Adest 
status dies: praesto sunt omnes, non ii modo, quorum ministerium in prae- 


558 NICEPHORI GREGORAE 


A. M. δουλεύοντες ἦσαν, ἀλλ᾽ ἤδη καὶ δημώδης ὄχλος οὐ ῥᾷστα ἄριϑ.- 
Mi μητός. ῥαΐσας δὲ τηνικαῦτα βραχὺ καὶ 0 βασιλεὺς καὶ ἰσχυρύτε- 
6849 ρος δι᾽ εὐσεβείας φιλοτιμέαν γενόμενος ἑαυτοῦ ἥκει καὶ αὐτὸς ἐπὶ 
-— Ani rg βῆμα xal τοὺς ἱεροφάντορας. τὰ uiv οὖν τῆς ἐγχαλουμένης 
ϑεολογίας σιωπῇ κρύπτεσθαι δεῖν ἐνομίσϑη, τοῦτο μὲν καὶ διὰδ 
P. 845 τὸ μὴ δεῖν τὰ ἱερὰ τῆς ϑεολογίας μυστήρια βεβήλοις τοῦ δήμου 
προτίϑεσϑαι ἀκοαῖς " τοῦτο δὲ καὶ ἵνα μὴ δίκας ἀτόπου γλώττης 
καὶ γνώμης διδόντος τοῦ Βαρλαὰμ δίκας βλασφήμου τε καὶ ἀκαί- 
ρου ϑεολογίας ὄφλων φανῇ καὶ ὃ Παλαμᾶς, κἀντεῦϑεν ἀντὶ τῆς 
ἁρμοττούσης τοῖς πράγμασιν εἰρήνης καὶ εὐταξίας ϑόρυβος γέ- 10 
γήται καὶ ἀτέχμαρτος σύγχυσις. ὅϑεν τὼ τῆς εὐχῆς εἷς μέσον 
ἐτίϑετο. τὰ δὲ τῆς τῶν ἸΠασσαλιανῶν αἱρέσεως ἐπὶ τούτοις 
Β ἐγχλήματα, ὅσα κατὰ τοῦ Παλαμᾷ προὐτείνετο, ὑπέρϑεσιν εἷς 
βραχείας ἔσχον ἡμέρας " καὶ εἰ μὴ ὃ τοῦ βασιλέως ἐἵπετο κατόπιν 
αἰφνίδιος ϑάνατος, ταχὺ τὸ πέρας ἐλάμβανον ἂν αἱ αὐτοῦ aqo- 15 
δραὶ κατὰ τῆς αἱρέσεως τῆς Παλαμικῆς ἐπαγγελίαε " λέγω δὴ τὴν 
ἐχτομὴν αὐτῆς, μελλούσης ἔτι φύεσϑαι. (Ε.) Καὶ ἵγα τὰν μέσῳ 
συντέμω, μὴ συγχωρηϑεὶς ὃ Βαρλαὰμ ἀποδεῖξαι τὰ προτεινό- 
C uevá οἱ τῶν ϑεολογικῶν ἐγκλημάτων, δι᾽ ἅσπερ ἔφϑημεν εἰρηκό- 
τες αἰτίας, ἐξ ἑτέρων αὐτοῦ συγγραμμάτων ἡττήϑη καὶ ἀπηλέγχϑη 90 
κακογνωμοσύνῃ καὶ αὐϑαδείᾳ σύνοικος ὧν καὶ δόξης δημώδους 
ἐς τὰ μάλιστα ἐραστής. τότε δὲ xal ὁ βασιλεὺς, ὥσπερ βαχχείᾳ 


9. δι᾽ εὐσεβεστέραν φιλοτιμ. A. — 8. δίκας — κἀντεῦθεν om. A. 
11. εὐχῆς) ψυχῆςι W. 19. τὰ δὲ τῆς — φύεσθαι om. A. 19. δὲ 
σπερ --- συγγραμμάτων om. Α. 


senti negotio necessarium erat, sed etiam popularis turba non facile nume- 
rabilis. Ipse Imperator, cum meliusculus esset, ac firmior solito prae 
amore ac studio religionis evasisset, ad suggestum venit et ad sacerdotes. 
Àc ea, quae ad theologiae reprehensionem pertinerent, silentio tegi opor- 
tere visum est; tum quod sacra theologiae mysteria profanis vulgi auribus 
non ingerenda essent, tum ne Barlaamo inepti oris et animi ratones red- . 
dente Palamas etiam blasphemae et importanae theologiae reus esse vide- 
retur: atque inde non pax et bonus ordo, qualem res flagitarent, sed ta- 
multus et indiscreta confusio oriretur. taque proposita est quaestio de 
Precatione. Quae autem ad Massalianam haeresin spectabant, et alia cri- 
mina Palamae obiecta, in paucos dies dilata sunt: et nisi mox Im 

ris mors consequuta esset, mature id perfectum fuisset, quod ille Palamicae 
haeresi minatus fuerat. Eam nempe adhuc succrescentém ac nondum ad- 
ultam penitus excidiaset. (V.) Et, ut ea quae intercesserunt omittam, 
Barlaamus, cui ob eas causas, quas diximus, theologica crimina obiecta 
confirmare haud permittebatur, ex aliis suis scriptis convictus succubuit ; 
compertumque est, eum malevolentia et arrogantia et in primis popularis 
£loriae cupiditate aestuare. "Tum etiam Imperator, pulchra icmilotiane 


HISTORIAE BYZANTINAE XI. 11. 559 


τινὶ φιλοτιμίας γενόμενος κάτοχος, πάνυ zo. συνετὴν xal πρὸς Α. C. 
πάντων ϑαυμαστωθεῖσαν On δημηγορίαν, λίαν τῷ καιρῷ καὶ “δὰ 
τῇ χρείᾳ κατάλληλον. ὅϑεν καὶ τἄλλα ϑέλων εὐφραίνεσϑαι καὶ 1941 
λύπην ἐχτᾶτο διὰ φιλοτιμίαν, ὅτι μὴ χἀμὲ σὺν τοῖς ἄλλοις εἶχεν P Anero i: 
5 ἀκροατήν. αἱ γὰρ συνήϑεις ἡμῖν ἀλγηδόνες, τῆς ἐμῆς τηνικαῦτα D 
δεινῶς κατορχούμεναι κεφαλῆς, otx εἴασαν ἐκείνῃ κἀμὲ τῇ συνόδῳ “" τὰ 
παρεῖναι, καὶ ταῦτα διὰ πολλῶν προχληϑέντα τῇ προτεραίᾳ πρός 
τε τοῦ βασιλέως πρός τε τοῦ πατριάρχου καὶ τῆς ὅλης συνόδου 
τῶν τε κρινόντων καὶ κρινομένων. ἑσπέρας γε μὴν ἰούσης τὸ ϑέα- 
i0vgov διελύετο. καὶ ὃ μὲν Βαρλαὰμ βαρείᾳ τῇ ἐκ τῆς αἰσχύνης 
λύπῃ κάτοχος γεγονὼς πλήρεσιν ἱστίοις ᾧχετο ἀπιὼν ἐς Ἰταλίαν 
καὶ τὰ “Τατίνων ἤϑη καὶ δόγματα, οἷς καὶ συντέϑραπται. 
ια΄. Ὁ δὲ βασιλεὺς ἐν τῇ τῶν Ὁδηγῶν αὖϑις ἀπήει μονῇ, P. 846 
πάνυ τοι σφόδρα κατάχοπον ἔχων τὸ σῶμα tx τε τῆς διαλέξεως 
15 ἐκείνης ἔκ τε τοῦ σπληνιχοῦ νοσήματος. ἐπεὶ δὲ καὶ περὶ μέσας 
που νύχτας καϑίσας πλέον ἢ ἐχρῆν ἐδεδειπνήχει, ἔλαϑε τῇ ὕστε- 
guía κατενεχϑεὶς εἰς ὕπνον καὶ xágov ἀναισϑησίας ὁμότροπον. 
τῇ δὲ τρίτῃ βραχὺ διάρας τοὺς ὀφθαλμοὺς τήν τε βασιλίδα 
παρήνει μὴ κλαίειν, καὶ ἅμα βοήϑειάν τινα πρὸς τῶν ἰατρῶν 
50 ἐζήτει. καὶ πέμψας πρὸς ἐμὲ τὴν ταχίστην ἠρώτα, εἰ συνεργεῖ B 
τηνικαῦτα καὶ οὐκ ἀντιπράττει τὰ τῶν οὐρανίων φωστήρων ταῖς 
largixoig πείραις καὶ τέχναις. ἀλλὰ πρὶν τοὺς πεμφϑέντας ἐπα- 
xiva: τὰς ἡμετέρας χομίζοντας ἀποχρίσεις, πρὸς μείζω πάλιν 


9. τὸ add. A. 


quasi quodam divino furore percitus, prudentem admodum et omnibus visam 
admirabilem habuit concionem, eamque tempori et rei valde accommoda- 
tam. Unde cum et alioqui laetari vellet, molestia quapiam est affectus, 

uod non me quoque cum caeteris auditorem babuisset. Nam familiares 

olores, qui tum in caput meum crudeliter grassati sunt, illi concilio me 
interesse non patiebantur: quamvis pridie multis essem invitatus et ab Im- 
peratore et a patriarcha et toto concilio cum iudicum tum reorum.  Caete- 
rum sub vesperam spectaculum illud absolutum est. Ac Barlaamus quidem 
ignominiam illam gravissime ferens plenis velis in Italiam abiit et ad Lati- 
norum instituta et dogmata, in quibus erat educatus , rediit. 


11. At Imperator in Hodegorum monasterium reversus , corpore admo- 
dum male affecto tum e concione illa, tum e morbo splenis, cum sub no- 
ctem fere mediam accubuisset, et largius quam decebat coenatus esset, 
postre in somnum et qa atque exanimationi paene similem soporem 
ncidit. Tertio demum die pum apertis oculis Imperatricem hortatur, 
ne ploret ; simulque opem medicorum requirit. Et ad me statim mittit, quae- 
rens, numquid caelestia lumina invarent, et non impedirent medicae artis 
conatus et experimenta. Sed priusquam ii qui miss! erant meum respon- 
sum referrent, in maiorem stuporem est relapsus: et extremum spiritum 


560 NICEPHORI GREGORAE 


A. M. ἀναισϑησίαν ἐτράπη καὶ ἔκειτο πνέων τὰ λοίσϑια ἐπὶ τρίτην ày- 


s γύς που ἡμέραν' καὶ πρὶν τὸν τοῦ Ἰουνίου μηνὸς ἐκείνου πεντε- 





is eed καιδέχατον ἥλιον ἀνατεῖλαι, ἐτεθνήκει κατὰ τὸ cupnS frog. 
Lee "s ye μὴν ἅπας τῆς αὐτοῦ ζωῆς χρόνος περέ mov τὰ πέντε 


A. C. 1841 χαὶ τεσσαράκοντα ἔτη ἐτύγχανεν div* ἐξ ὧν τὰ τῆς αὐτοχρατο- 5 
die Iun, 15 Y , y € ’ » e 
ρίας ἔτη δυοχαίδεκα ἥν, καὶ ἡμέραι δύο καὶ εἴκοσιν, ἔξ Orov- 
πὲρ εἷλε δηλαδὴ πολέμου νόμῳ τὴν τῶν πόλεων βασιλεύουσαν. 
(B.) Τῇ δὲ τρίτῃ τοῦ πένϑους ἡμέρᾳ, τῆς βασιλίδος “ἄννης ἐχεῖϑεν 
ἐπανιούσης ἐς τὰ βασίλεια, μέρος ἤδη τῶν ἐχεῖ συνειλεγμένων 
Ὁ ἐγιγνόμην κἀγὰ, μόλις τῆς κατεχούσης ut νόσου Quícac. καὶ 10 
εὐθὺς προτραπεὶς ὕπό τε τοῦ πατριάρχου καὶ τῶν xa9^ αἷμα τῷ 
βασιλεῖ προσηκόντων ἁπάντων τοὺς τῷ καιρῷ προσήχοντας ϑρή- 
γους τῇ γλώττῃ διεξελϑεῖν, παρελϑὼν ἔλεξα τοιάδε. (I.) Ἡμεῖς 
δὲ, ὦ παρόντες, ἐπινικίους ἄδειν καὶ ϑέατρα συγχροτεῖν ἔγκω-- 
μίων τοῦ ϑειοτάτου βασιλέως ἠλπίζομεν καὶ λογικοὺς στεφάνους 15 
V. 280 ἀνατιϑέναι τῇ ἐχείνου βασιλικῇ κορυφῇ, μικράς τινας ἀμοιβὰς 
P. 847 μεγάλων ἱδρώτων καὶ μακρῶν καὶ ὑπερορίων καμάτων καὶ μό- 
χϑων βραχεῖαν τῆς ἡμετέρας εὐνοίας ἀντίδοσιν. ἀλλὰ, φεῦ τοῦ 
πάϑους, ἑτέραν ὃ χρόνος ἡμῖν ἐσχεδίασε σήμερον συμφορὰν καὶ 
ϑρήνους λοιπὸν ἀντ᾽ ἐγχωμίων ἀναγκαζόμεθα πλέχειν καὶ ἀντὶ 80 
τῶν ἐχείνου τροπαίων τοὺς ἡμῶν ἀριϑμεῖν ὀδυρμοὺς καὶ ἀντὶ τῶν 
χρηστῶν ἐλπίδων ὅλα τὰ χείρω μαντεύεσθαι. ἀλλ᾽ οἴμοι τῆς 
Βσυμφορᾶς" τίς Ὀρφεὺς, τίς Ὅμηρος ἀξίας ὠδὰς καὶ ϑρήνους 


5. τὰ τῆς --- δύο καὶ add. A. 8, Quae a verb. τῇ δὲ τρίτῃ us- 
que ad finem orationis leguntur, om. A. 


agens in tertium fere diem iacuit: ac Iunii die decimo quinto ante solis 
ortum defunctus est, anno sexies millesimo octingentesimo quadragesimo 
nono. Omne vero tempus aetatis eius ad annos circiter quadraginta quinque 
fuit, atque ex iis annis integros duodecim in summa potestate exegit, ac 
praeterea dies viginti duos, ex quo scilicet urbem Imperatricem i iure 
occupaverat. (Il.) Tertio autem luctus die, ImperatriceAnna inde in 
latium redeunte, pars et ego frequentis illius comitatus fai, vix ἃ morbo, 
uo urgebar, nonnihil recreatus. Cumque me et patriarcha, et quotquot 
ἢ mperatorem sanguine attingebant , hortarentur, ut accommodatas tempori 
lamentationes recitarem, in medium prodii atque eiusmodi orationem ha- 
bui: (IIL) ,, Nos vero victorias cantaturos et laudum spectacula sacratis- 
simi Imperatoris indicturos sperabamus, et orationis corollas illius vertici 
imposituros, parva quaedam praemia magnorum et diuturnorum sudorum, 
et quos peraegre toleravit laborum et aerumnarum exiguam nostrae benevo- 
lentiae remunerationem. Sed aliam, proh dolor, tempus nobis hodie subito 
calamitatem obiecit, ut naenias laudationum vice canere cogamur et pro spe 
bona difficillma quaeque cogitare. Hei misero mihi, quis Orpheus, quia 





HISTORIAE BYZANTINAE XI. 11. 561 


τῷ μεγάλῳ τούτῳ xol, οἷον εἰπεῖν, παγκοσμίῳ πάϑει συμπλέ-  A.C. 
Eu; πηγαὶ ποταμῶν λίμνας πάσας καὶ ϑαλάσσας ὅλας, ἵνα pes 
ἡλίῳ καὶ σελήνῃ xol ἀστράσι τροφὴ γένηται δάκρυα, ὦ τίς ix 1341 
μέσης τῆς οἰχουμένης τὸν ἡρωϊκὸν ἐχεῖνον ὁπλίτην ἐξήρπασε jn 
ble τάφος, τίς γῆ, τίς πέτρα τὸν ἡμῶν κατέχωσε ϑησαυρόν; ig 
ὦ μέγα πλάτος ἀέρος, νῦν τὰς σὰς ἀγχάλας ἄνοιξον, καὶ τοὺς 
παρόντας δέξαι στεναγμοὺς, καὶ ῥῆξον ἄνωθεν ἀξίους ὑετοὺς 
δαχυύων. ἐχεῖνος ἦν ὃ μήτε φϑινόπωρον μήτε ϑέρος εἰς ὅπλων 
περιμένων χρείαν" ἀλλὰ φύσεις ὡρῶν καὶ στοιχείων καινοτομῶν 
10 xai ϑέρος μὲν ἡγούμενος τὴν τῶν χειμώνων δριμύτητα, τρυφὴν 
δὲ τὴν ἀσιτίαν, καὶ ὕπνον μὲν τὴν ἀγρυπνίαν, “ἀναπαύσεις δὲ 
βασιλικὰς τὸ πόνοις πόνους ἐπιφέρειν καὶ διαδόχους ἄλλους ἄλ-- 
λων ἀγῶνας ἀγώνων ποιεῖσϑαι, ϑαλασσίων μὲν ἠπειρωτικοὺς, 
ϑαλασσίους δ᾽ αὖ ἠπειρωτικῶν. ἀλλὰ νῦν αὐτὸν, βαβαὶ τοῦ 
Ι5πάϑους, βραχεῖα συνέχρυψε κόνις. ὦ τίς ἀξία φωνὴ γῇ τε καὶ Ὁ 
οὐρανῷ καὶ ἀστράσι τὸ πάϑος ἀπαγγείλασα, καὶ οἴκτου ταῦτα 
δείξασα μεστὰ, συγκαλέσεε πάντα πρὸς συμμαχίαν ἐνταῦϑα τῶν 
ϑρήνων; ἐκεῖνος ἦν ὃ πρός γε τοῖς ἄλλοις κἀκεῖνο τὸ μέγα καὶ 
περιβόητον ἐργασάμενος τρόπαιον, τὸ γῇ ve καὶ ϑαλάσσῃ μερι- 
40 σϑὲν καὶ ἄμφω τὰ στοιχεῖα ἐμπλῆσαν τοῦ ϑαύματος" λέγω δὲ 
τὴν διαβᾶσαν ἐξ “σίας Περσικὴν ἐκείνην καὶ δύσμαχον δύναμιν, 
ἣν αὐϑημερὸν κατηγωνίσατο κράτιστα. ἀλλὰ νῦν αὐτὸν, φεῦ, 
ὀξύτερον ἐπεισπεσὼν ὃ ϑάνατος κατηγωνίσατο. σείσϑητι γῇ πρὸς 


P 


9. λίμναι πᾶσαι καὶ θάλασσαι ὅλαι, γίνεσθε δάχρνα, Tyra 7A. coni, 
iv. 439. ἣν Boiv. corr. pro ἥ. 


Homerus dignum dolorem et luctum magnae huic et ingenti calamitati accom- 
modabit? Fluminum fontes, lacus omnes, et tota maria convertimini in la- 
cerymas, ut solem et lunam et astra lacrymis alatis. Heu quis e medio ter- 
rarum orbe heroicum illum militem eripuit? quod sepulchrum, quae terra, 
quae rupes nostrum obruit thesoren? O magna aéris amplitudo, nunc 
tuas ulnas aperito, et haec suspiria suscipe, et iustos lacrymarum imbres de- 
super infunde. [lle fuit, qui nec autumnum nec aestatem ad usum armorum 
exspectaret, sed naturas temporum et elementorum innovaret; qui brumae 
gelu aestatem, inediam delicias , et vigilias somnum duceret ; Imperatorias 
vero oblectationes, labores laboribus, certaminibus alia certamina per vi- 
ces cumulata iudicaret, ut prselia marina terrestribus, terrestria marinis suc- 
cederent. Nunc vero illum, rs dolor, exiguus pulvis tegit. O quae iusta 
vox telluri et caelo et stellis luctum hunc annunciabit, et ea omnia moerore 
implens ad lamentationum societatem convocabit? Ille fuit, qui praeter cae- 
tera magnum illum triumphum, in terram et mare distributum, quique utrum- 
que elementum miraculo implevit, pepererit: Persicas illas dico et invictas 
copias, quae ex Asia traiecerunt , quas eodem die potentissime profligavit. 
Nunc vero ipsum, hei, mors repentina oppressum prostravit. Commovere terra 
Nicephorus Gregor. Vol. I. 36 


562 NICEPHORI GREGORAE 


A. M. τὸ νῦν πάϑος, ἵνα γένος ἅπαν καὶ ἡλικία πᾶσα τῶν ἀνθρώπων 
etd αἴσϑησιν τοῦ τοσούτου λαβόντες πάϑους πλείους κοινωνοὶ xal 
6849 συλλήπτορες τῶν ϑερμῶν ἡμῖν γένοιντο στεναγμῶν. οὗτος ἦν 0 
de  nrgly ἀχουσϑῆναι φαινόμενος τῷ τοῦ δρόμου τάχει καὶ πρὶν φα- 
γῆναι διώκων τοὺς πολεμίους τῷ δέει τῆς φήμης" ἀλλ᾽ οἴμοι vir? 
Ἑαὐτοῦ πολλῷ φανεὶς ὠκύτερος ὃ ϑάνατος τοὺς τοιούτους φϑάσας 
διέκοψε δρόμους. πηγὴ πυρὸς αἰϑερίου, δυοῖν ϑάτερον χαινο- 
τόμησον᾽" ἢ παῦσαι τὰς ζωογόνους σπείρων ἐπὶ γῆς ἀκεῖνας" ἢ 
τοὺς χρατῆρας 0Àov τοῦ σοῦ πυρὸς ἀϑροίσας, ῥῖψον κατ᾽ αὑτῆς, 
ἵνα δὴ τὰς κύμας ῥίψῃ δένδρον ἅπαν καὶ μαρανθῇ τὰ κρῖνα τοῦ ὃ 
ἀγροῦ καὶ λάβῃ γένος χλόης ἅπαν αἴσϑησιν καὶ γνῶσιν τοῦ τοσού- 
vov πάϑους. ἐκεῖνος ἦν ὃ τοὺς Τριβαλλῶν καὶ Mead ἡγεμόνας 
P. 848 ἐχπλήξας, ola καϑεύδουσιν ἐπιστὰς πολλάκις αἰφνίδιον, καϑάπερ 
τις αἰϑέριος κεραυνός. ἀλλ᾽, οἴμοι, νῦν αὐτὸν ἀργὸν xal κεί- 
μένον καϑάπαξ ἔδειξεν ὃ τάφος. οὐρανὲ, τὰς σὰς πύλας ἀνα- 15 
πετάσας πρόπεμψον βραντὴν ἀξίαν τοῦ μεγάλου τούτου ndo; 
καὶ ϑορύβησον τὴν χτίσιν πᾶσαν, ἵνα καὶ τῶν ἀψύχων 7 φίσις 
αἴσϑησιν λάβῃ καὶ συλλάβοιτο τῶν ϑρήνων ἅπασα φύσις κτισμά- 
των ἡμῖν. ὦ πῶς 7 ταχυτάτη καὶ ὠκύπτεροός φύσις νῦν ἠρεμὲ 
Bj κινούμενος; ὦ πῶς πολλάκις ἡμῖν χομίσας χαρὰν ix τῶνϑ 
πολεμικῶν τροπαίων ἐς τοὐναντίον ἀνέτρεψεν ὥπαντα σήμερον, 
V. 281 καὶ χειμῶνα μὲν τὸ ἔαρ πεποίηκε, σκότος δὲ βαϑὺ τὸ τοῦ ἡλίου 
κάλλος, μελωνειμογνούσης ἡλικίας ἁπάσης καὶ οἷον ἀποκχρυπτού- 


) ps κινουμένη W. in mg. 41. τοὐναντίον em. Boiv. pro τάναν.- 
ti0V. ἢ - 


propter hunc casum, ut omne genus, omnis aetas hominum tantam cladem 
sentiat, et plures nobis socii et adiutores vehementium sint suspiriorum. Hic 
fuit, qui celeritate cursus adventus sui famam anteverteret, et priusquam 
conspiceretur, terrore sui nominis fugaret hostes, Sed, hei mihi, sun 
mors longe illo celerior extitit, et istiusmodi cursus antevertit et abrupit. 
Adesto fons ignis aetherei, atque alterutrum perficito: aut vitales in terrà 
spargere desinito radios, aut totius ignis tai crateras in eam omnes effon- 
dito, ut comas omnis arbor amittat , et lilia agri marcescant, et herbarum 
omne genus tantam cladem sentiat atque intelligat. Ille fuit, qui Triballe- 
rum et Mysorum duces perterrefaceret, quos saepe velut dormientes subite 
instar aetherei fulminis oppressit. At, hei mihi, nunc illum ignavum εἰ 
iacentem prorsus ostendit tumulus. O caelum, portis tuis aperüs tonitrt 
tanta calamitate dignum erumpe et totam rerum naturam perterrefac, ui 
et inanimatorum natura sentiat, et res omnis generis a Deo conditae lactua 
nostrum adiuvent. Heu, cur tua celerrima et veluti volucris natura mun 
immota quiescit ? Heu cur tu, qui toties nobis ex bellicis triumphis laet- 
Gam attulisti, hodie in contrarium vertisti omnia, vere in hiemem commu 
tato, pulchritudine solis in obscuras tenebras, pullata omni aetate, et sple- 





HISTORIAE BYZANTINAE XI. 11. 563  , 


σῆς τὴν αὐγὴν τῆς αἰϑερίας τοῦ ἡλίου λαμπάδος; ὦ πῶς ὃ πολ- A. C. 
λοὺς ἐκ τῶν βλεφάρων ἀποχρουσάμενος ὕπνους ὑπὲρ τῶν ὕπη- “" 
κόων νῦν ἐν τάφῳ τὸν μαχρὸν ὕπνον καϑεύδει; ὦ πῶς τὸν λίϑι- 1541 
vov αὐτὸς ὑποδὺς χιτῶνα ἐν βραχεῖ δυστυχῶν ἡμᾶς ἀποδύσασϑαι[. λπάγου, 

D níngaytv; ὦ πῶς πρότερον μὲν τὰ τῶν πολεμίων χόπτων xolC ᾿ 
καταβάλλων σώματα νῦν ἐκ τάφου τὰς τῶν ὑπηκόων τοξεύει 
ψυχὰς ἀφειδῶς; σὺ δ᾽ ὦ ϑεία βασιλὶς, ποῦ τὸ σὸν καταλέλοι--: 
πας κλέος; πῶς καϑάπερ εὔχυκλος σελήνη τῶν βασιλείων χϑὲς 
ἐξελϑοῦῖσα σήμερον ἐπανῆλϑες ἡμίκυκλος ; πῶς καϑάπερ δένδρον 

10 εὐσκιόφυλλον ἀνθοῦσα σήμερον ἐξαίφνης ἀπήνϑησας ὥς χόρτος Ὁ 
ἐν ἀγρῷ καὶ ῥόδον ἐν λειμῶνι; πῶς ἐχ τῶν βασιλικῶν ϑαλάμων 
χϑὲς οἷα λαμπρὰ καὶ πλησιφαὴς πανσέληνος ἀνατείλασα νῦν ἐν 
πολλοῖς καὶ βαϑέσιν ἐκρύβης τοῖς νέφεσι; τίς ἐν βραχεῖ τὸ σὸν 
ἀπημαύρωσε κάλλος ; ποῦ τὴν συγχαταρεύσασαν ἀφῆκας χλόην; 

15 τίς τὸν σὸν εὐανϑέστατον κῆπον ἐξώρυξε; τίς κλέπτης, τίς λῃ- . 
στὴς, τίς πρηστὴρ καὶ χεραυνὸς ἐξ οὐρανοῦ; πῶς χϑὲς ὡς ἐκ 
λιμένος τὸν ἔχπλουν ποιησαμένη λαμπρὸν σήμερον ἐπανῆχες, ὡς ῷ 
ἐκ ναυαγίου καὶ χλύδωνος ὅλον ζημιωθεῖσα τὸν πολυτίμητον 
φόρτον; τίς σου τὸν χρυσοῦν ἀπέχειρε βόστρυχον; τίς ἀφεῖλέ 

20cov τὸ τῆς πορφύρας χράτιστον; τίς τὸν σὸν ἥρπασε λύχνον; 
τίς τὸν σὸν ἔσβεσεν ἥλιον; τίς σοι τὴν καινοτέραν ταύτην ἡλια-- 
κἣν ἔχλειψιν εἴργασται; τίς σου τὴν λαμπρὰν συζυγίαν διέλυσε; 
τίς ἄγριος χειμὼν τὴν σὴν ἐαρινὴν ἁρμονίαν διέῤῥηξεν ; ἀλλὰ συνώ- E 
ρασϑέ μοι τοῦ πένϑους ἅπας ὃ τῶν Ῥωμαίων δῆμος, καὶ δεῦρο 

4. δυσευχῶς coni. Boiv. 


dorem aetheriae facis solis velut occultante ὃ Heu, quomodo is, qui propter 
subditos suos somnum oculis saepe negavit, nunc in sepulchro longum illum 
somnum dormit? Heu, quomodo ille, saxea tunica induta, brevi effecit, ut 
nos misere exueremur? Heu, quomodo qui antea hostium corpora caedebat 
et sternebat, nunc e sepulchro subditorum animos sagittis pertinaciter im- | 
petit? Tu vero, o divina Imperatrix, ubinam decus tuum reliquisti ? Heri | 
De lunae instar egressa palatio, hodie quo pacto dimidiata reverteris? | 

| 





uomodo, cum instar frondibus obsitae arboris floreres, hodie ut foenum 
agri defloruisti et rosa in prato? Quo pacto heri ex Imperatoris thalamis 
splendentis et illustris plenilunii instar exorta nunc multis et densis nubibus 
occultaris? quis tam brevi momento toam pulchritudinem obscuravit? Ubi 
florem tuum deciduum reliquisti quis vernantem tuum hortum perfodit ? 
qui fur? qui latro? quae fulgetra * quod caeleste fulmen? Quo pacto quae 
heri velut e portu splendide solvisti, hodie tanquam e naufragio et fluctu 
es reversa, omnibus iis, quas vehebns, pretiosissimis mercibus spoliata? 
Quis tnam auream comam detondit? Quis tibi purpurae splendorem ademit? : 
quis tuam lucernam sbripuit? quis tuum solem exGnxit? quis tibi novam 
istam eclipsin invexit? quis illustre tuum coniugium diremit? Quae fera 
tempestes vernam tuam temperiem corrupit? Agite vero, omnis Romane 





664 NICEPHORI GREGORAE 


A. M. κοινῇ τὸν ϑρῆνον ἐγείρωμεν, κλαίοντες οὐκ ἐκεῖνον, ἀλλ᾽ ἡμᾶς 
pru αὐτοὺς ἐν ἐρημίᾳ καταστάντας ἐκείνου. oi τὰς τοῦ γένους φλέβας 
6849 ἕλχοντες ἐκ τῶν βασιλικῶν πηγῶν, δαχρύσατε καὶ ὡς συγγενῆ 
' ἱπριλπάγοα, κὸν βασιλέα καὶ ὡς τοῦ γένους καύχημα. oi τὰς βασιλείους πα- 
τοῦντες αὐλὰς, ζητήσατε τὴν τῶν βασιλείων λαμπρότητα. oi5 
P. 849 στρατιῶται, πενθήσατε τὸν δεξιὸν στρατηγόν" oi δοῦλοι, κλαύ-- 
σατε τὸν φιλάνϑρωπον δεσπότην" οἱ καϑεύδειν καὶ ἠρεμεῖν eiu 
ϑύτες, τὸν ἄγρυπνον φύλακα" οἱ δικασταὶ, ϑρηνήσατε τὸν χο- 
ρηγὸν τῆς τῶν νόμων ἰσχύος" οἱ τῆς ἐκκλησίας ἱεροὶ προστάται, 
ζητήσατε τὸν διάπυρον σπουδαστὴν καὶ συλλήπτορα τῶν δογμάώ- 10 
των" οἷ ἐν ὕρεσι καὶ σπηλαίοις, τὸν πρόβολον καὶ προασπιστὴν 
τῆς ὑμετέρας εὐκλείας καὶ δόξης " oi τῶν ϑείων ἀσκητηρίων κο- 
σμήτορες, τὴν τῆς ὑμετέρας ἰσχύος ἀκρόπολιν. λογίσασϑε τοὺς 
Bónép ὑμῶν τελευταίους ἀγῶνας αὐτοῦ, πῶς πεπονηχότος ἤδη 
καϑάπαξ τοῦ σώματος ἔχ τε τῶν πολεμικῶν τραυμάτων ἔκ τε τῶν 15 
ἰατρικῶν καυτήρων xal πρὸς ϑάνατον ἐντεῦϑεν ἐλαυνόμενος κα- 
τεφρόνησέ τε τοῦ σώματος. xal τῆς ἑαυτοῦ ζωῆς ἀφειδήσας προ- 
ϑύμως ἐπὶ τὸ βῆμα καὶ τοὺς ἱεροφάντορας ἧκε καὶ οὐ πρότερον 
ἐχεῖϑεν ἀπήλλαξε, πρὶν ἐλπίδας δοῦναι, ὡς τοὺς ὑμῶν ὑβριστὰς 
C xal τὰ ἐκείνων διεφϑορότα δόγματα, τό γε elg ἐκεῖνον ἧκον, συν-- 90 
τρίψει τε καὶ ὅλοις δώσει φϑορᾶς καὶ ἀπωλείας βυϑοῖς τε καὶ κύ- 
μασιν. ἄναμνήσϑητε, οἵους καὶ ὅσου τοῦ ζήλου μεστοὺς τῶν 
9. Verba oi τῆς ἐκκλησίας — κύμασιν laudantur ἃ Cantacuzeno Hist. IV. 
. 24. p. 802. C, 12. ἡγήτορες Cantacuz. proxogurrogec. 13. μνή- 
σϑητε Cantacuz, pro λογίσασθε. 18. legogásrag Cantacuz. 19. πρὶν 
τοὺς ὑμῶν ὑβριστὰς καὶ τὰ ἐκ. διεφϑ. δόγμ. καὶ παρέγγραπτα τῆς 


» ησίαρ ναυάγια συντρῖφαί ve καὶ ὅλ. δοῦναε φϑορὰς etc, Can- 
cuz. 


popule, adiuvate luctum meum, communiter eiulemus, non illum deploraturi, 
sed nosmet ipsos, qui ab illo destituti sumus. Qui stemmate Imperatorio estis 
orti, deplorate Imperatorem, ut et cognatum et familiae vestrae ornamentum. 
Qui palatii limina frequentatis, quaerite palatii splendorem. Vos milites, luge- 
te solertem ducem: vos famuli, humanum dominum deplorate: qui dormire 
et quiescere solebatis, pervigilem excubitorem. Vos iudices, larmentamini eum, 
ἃ quo legum vis pendebat. Vos Ecclesiae sacri proceres, desiderate acerri- 
mum ainatorem et adiutorem dogmatum. Qui in montibus et speluncis degi- 
tis, praeaidium et propugnaculum existimationis et gloriae vestrae. Vos sa- 
crorum monasteriorum rectores, vestrae potentiae arcem, Reputate extrema. 
ilius certamina pro vobis suscepta. Cogitate ut corpore tum hostilibus 
vulneribus, tum medicis ustionibus prorsus exhausto, et ad mortem pro- 
perante, et corpus suum contempserit, et vitae suae non pepercerit, sed 
alacriter ad suggestum et sacrorum antistites venerit: nec prius inde dis- 
cesserit, quam spem fecisset, insectatores vestros corruptaque illorum 
Mur. qued in se quidem esset, conterendi, ac prorsus abolendi. 
cordamini, quae e£ quauto cum zelo sacris illis labiis verba protulerit pro 








HISTORIAE BYZANTINAE XI. 11. $65 


ἑερῶν ἐχείνων χειλέων τοὺς λόγους προήνεγκεν ὑπέρ τε τῶν ϑείων — - Ὁ. 
- νὰ, 2 2. “« 2 , T 1328 
ϑεσμῶν xol τῆς ἀληϑείας αὐτῆς. ἀναμνήσθητε ὧν ἐφϑέγξατο ᾿κὰ 
πρὶν ἥκειν ἐπὶ τὸ βῆμα καὶ τὸν ἱερὸν σύλλογον" ὧν τε αὖϑις ἐλ- 1941 
4 / , - et € , e Imp. Andron. 
Su» διεξήει πάνυ τοι μεγαλοφυῶς, καὶ ὡσπερ οἱ πάλαι τῶν ϑεο-- Tunioris, 
δλόγων, ὅπότε ϑείας ἐπιπνοίας ἐμφορηϑέντες τὴν γλῶτταν ἐδίδουν x . 282 
TQ ἐνηχοῦντι καὶ φέροντι πνεύματι" καὶ ὅπως τοῦ νοσήματος 
ὑπὲρ κεφαλῆς αἰωροῦντος τοῦ βίου τὸ πέρας, ὃ δὲ οὐχ ἐνέδωχεν, 
ἀλλ᾽ ἐπέραινε τὰ βελτίω μάλα προϑύμως" οἶμαι τοῦ ϑεοῦ με- 
γάλην ταύτην τὴν ζέσιν τῇ τούτου χαρισαμέγνου ψυχῇ, ἵνα xo- . 
1ορωνίδα τινὰ τοῖς ἄλλοις ἐκείνου χρηστοῖς ἀγῶσι καὶ οἷον ἐκσφρά- 
Jua κράτιστον ἐπιϑείη, τὸ τοιούτοις λόγοις ἁγνισθῆναι τὴν 
γλῶσσαν καὶ τοιούτοις νόμοις καὶ δόγμασι συναπελϑεῖν αὐτὸν exE 
τοῦ βίου. (24.) ἮΪν γε μὴν ὃ βασιλεὺς ἡδὺς καὶ χαρίεις τὸ d- 
δος, τὸ ἦϑος ἱλαρὸς καὶ εὐπρόσιτος, τὴν γνώμην φιλάνϑρωπος 
15 καὶ πάνυ τοι συμπαϑής. συμβουλήν γε μὴν τῶν πάντων οὐδενὸς 
προσδεχόμενος οὐδεμίαν, μόνῃ τῇ ἑαυτοῦ διετέλει πειϑόμενος 
γνώμῃ καὶ γνώσει. διὸ καὶ κρυψίνους ἦν ὡς τὰ πολλὰ καὶ βα- 
ϑεῖαν μὲν διὰ φρενὸς καρπούμενος αὔλακα" ἀνομίλητος δ᾽ οὖν 
καὶ μισῶν περὶ ἑαυτὸν πλῆϑος ἀνθρώπων δρᾷν. (Ε.) Ὅϑενε!' 
90 χαὶ οὔτε βασιλικαῖς ἐνέχεσϑαι φροντίσι καὶ ἀσχολίαις ἠνείχετο, 
οὔτε μὴν ἐν ταῖς μεγίσταις τῶν ἑορτῶν τὰ τῆς βασιλείας ἐτέλει 
γόμιμα, τὰς ϑεατρικάς φημι καὶ δημοτελεῖς πομπὰς καὶ φιλο- 
φροσύνας καὶ τὰς μεγαλοψύχους εὐεργεσίας τε καὶ διανομὰς τῶν τε 
χρημάτων ὅμοῦ καὶ ἀξιωμάτων. ὡς κινδυνεύειν ἐντεῦϑεν λήϑης κα- 
95 ταδῦναι βυϑοῖς τὰ τῆς βασιλικῆς εὐταξίας ἔϑιμα, ὧν τὴν μνήμην P. 850 
defensione sacrarum sanctionum et ijsius veritatis. Recordamini quae di- 
xerit, priusquam ad suggestum pervenisset et ad sacrum concilium: quae 
item cum venisset recitarit, maximo cum ingenio et veterum theologorum 
imitatione, cum divino afflatu pleni linguas resonanti in ipsis et impellenti 
spiritui accommodabant: et quamvis mors capiti immineret, tamen non ces- 
serit, sed alacriter admodum ea quae requirebantur peregerit: Deo, uti 
consentaneum est, magnum hunc davorem animo eius làrgito, ut coroni- 
dem quandam caeteris eius praeclaris certaminibus et veluti sigillum prae- 
stantisaimum imprimeret, linguam eius huiusmodi sermonibus urgando; 
ut talibus legibus et decretis promulgatis e vita discederet," (IV.) Fuit 
hic Imperator iucunda et amabili specie, hilaris et accesau facilis, huma- 
nus et clementissimus — Caeterum neminis ullum consilium admittebat, sui 
unius sententiae et sclentiae insistens. taque pleraque dissimulabat, con- 
silio plenus ille quidem; sed a colloquiis et coetu hominum alienior. (V.) Eo 
fiebat , ut Imperatorias curas et occupationes aversaretur, ac ne in maximis 
quidem festivitatibus solennia Imperii obiret, illa nimirum, quae ad spe- 
ctacula et publicas pompas et salutationes et munificentiam Imperatoriam et 


distributionem pecuniarum et honorum pertiterent. Ut iam periculum sit, 
ne laperatoriae discipline instituta, quorum memoriam singuli vicissim 


$66 NICEPHORL GREGORAE 


A. M. κατὰ διαδοχὴν oí βασιλεῖς τοῖς ὀψιγόνοις παρέπεμπον. πολλοῦ γὰρ 
«ὁἀ παραῤῥυέντος χρόνου, καὶ τῶν εἰδότων ϑανόντων, δυσχερὲς ἂν γένοι-- 
6849 τογνῶναι τοὺς ἐπιόντας τὰ δέοντα" ἀλλ᾽ ὡς ἔοικεν 5 πρὸς τὰ φαῦ- 
gx renda σπουδὴ ῥᾳθυμοτέραν ποιεῖ τὴν ἐς τὰ δέοντα φιλοτιμίαν. ἔτρεφε 
γὰρ κύνας καὶ ὄρνεα κυνηγετικὰ παμπληϑῆ καὶ τοσοῦτον ἐς ταῦτα 5 

ἥττητο, ὥστε καὶ εἴ τις αὐτῷ ἐντυχεῖν ἐβούλετο, ὄρνεον ἢ κύνα 
Βκομίζων ἐτύγχανε ῥᾷστα τοῦ noJovuévov. ἃ πάντα μετὰ τὴν 
ἐκείνου τελευτὴν ὃ Καντακουζηνὸς τοῖς χρήζουσι διεμέρισεν, ἄνα-- 
λογισάμενος τό,τε παμπληϑὲς τῆς δαπάνης καὶ τὸ τούτων ἐς τὰ 

τῆς βασιλείας πράγματα πάντη μὲν ἀνόνητον, πάντη δ᾽ ἐπισφα-- 10 
λές. πέντε γὰρ καὶ δέκα χιλιάδας φασὶν οἱ τοῦ βασιλικοῦ πρυ- 
παγείου διοικηταὶ περὶ τὴν σφῶν δαπάνην καινοτομεῖσϑαι. 
Ο(ς΄.) Οὕτω γε μὴν πολλὴν καὶ βεβαίαν πρὸς ϑεὸν ἐχέχτητο πί- 
στιν, ὥστε καὶ ἀφύλαχτος διῆγε τὸ πλεῖστον καὶ αὐτῶν ἄνευ τῶν 

βασιλικῶν πελεκυφόρων. πολλάκις δὲ καὶ οὗς ἤδει κατ᾽ αὐτοῦ 15 
δίκτυα καὶ ἀγχόνας ἀρτύοντας ὁμοστέγους τε ἐποιεῖτο καὶ τούτοις 
συνδιαιτώμενος ἦν. ἔλεγεγὰρ, ὡς ἀνθρώπου ζωὴ τῇ χειρὶ τοῦ ϑεοῦ 
συνοιχεῖ, καὶ ὅταν ἐκεῖϑεν συγχωρηϑῇ τὰ τῆς λύσεως, τότε καὶ πᾶσε 
Ὁ κινδύνοις ἀνέῳγε ϑύρα. (Z.) Οὐ μόνον δὲ, ἀλλὰ καὶ φύσεώς 

τις ἰδιοτροπία συνῆν γε αὐτῷ, μὴ φιλοτιμεῖσϑαε μηδαμῆ περὶ τὸν 90 
τοῦ βασιλικοῦ μεγέϑους ὄγκον " ἀλλὰ ταπεινότερον καὶ αὐτῶν γε 
τῶν ὑπηκόων δρᾶσϑαι πολλάκις. τουτὶ δ᾽. ἐξ ἑνὸς τῶν πολλῶν 
παραστήσαι τις ἂν ἐν βραχεῖ. δῆλον γάρ ἐστι τοῖς ἅπασιν, 


1. xard add. Α.. καὶ suppl. W. in mg. 8. ἡ add. A, 21. γε 
add, A. 9 PP mg 3] Υ͂ 


Imperatores ad posteros propsgabant, oblivione prorsus obruantur. Nam 
cum multum temporis interfluxerit, et qui illa tenebant decesserint, po- 
steris quid officii sit scire difficile erit. Nimirum ea quae in rebus bi- 
volis opera sedulo insumitur, ad ea, quae officii sunt, exsequenda segniores 
facit. Canes enim et aves venaticas magno alebat numero: quibus ita erat 
deditus, ut si quis eum adire cupiens canem aut avem offerret, facillime 
compos voti redderetur. Quae omnia Cantacuzenus ppst eius obitum iis qui 
tebant distribuit, cum magnitudinem sumptuum reputaret et rem ipsam 
perio non modo inutilem , sed etiam perniciosam iudicaret. Nam quin- 
decim nummorum millia Imperatorii fisci procuratores ultra veterem taorem 
in eas res expensa retulerunt. (VI.) Usque adeo autem Deo fretus erat 
et fiducia plenus, ut plerumque sine custodia ageret et sine Imperatoriig! 
satellitibus: quin et saepe eos, quos retia et laqueos contra se instruere 
sciret, contubernales sibi faceret atque etiam convictores. Dicebat enim, 
vitam hominis in manu Dei esse positam: a quo ubi eius destructio per- 
mittatur, tanc omnibus periculis patere fores. (VIL) Erat praeterea sin- 
laris quaedam in eo natura, ne usquam Imperatoriae maiestatis magui- 
liae et amplitadini studeret : saepe subditis humilius se gereret. 
Idque uno de multis egemplo breviter declarari potest. Notum est omni- 


HISTORIAE ΒΥΖΦΝΤΙΝΑΕ XL 11. 66] 


ὡς Gi τοῦ ἐπιπέδου ix διαμέτρου ἀκρότητες τῶν βασιλιχῶν τρε- A. C. 
κλίνων ἀμφότεραι ὑπέρχεινταί που τοῦ μεταξὺ ἐπιπέδου ἄχρι καὶ “δὰ 
ἐς τρίτον σπιϑαμῆς, καὶ μάλιστα ὕπη καὶ ὃ βασιλιχὸς ἕστηχεϑρό- 1341 
vog * ty ἴσως ἔχῃ τι κἀν τούτῳ πλέον τῶν ἄλλων ὃ βασιλεὺς ird. np. Ἀκγου, 
δμενὸς ἔν τε ταῖς ἱεραῖς ὑμνῳδίαις xal ὅτε διαλέγοιτο νῦν μὲν voicE 
ὑπηκόοις, νῦν δὲ τοῖς ἐξ ἐϑνῶν πρέσβεσιν. ἐξεῖναί γε βὴν ἐπ᾽ ἐκεί- 
γης τῆς στάσεως οὐδενὶ τῶν ἁπάντων τῷ βασιλεῖ συνίστασθαι, V. 338 
πλὴν τῆς συζύγου χαὶ τῶν υἱέων καὶ ἀδελφῶν" προσϑείην δ᾽ 

ἂν x«l τῶν πατραδέλφων. ἀλλὰ τούτου γε ἱσταμένου καὶ óju- F 

10 λοῦντος ἐχεῖϑεν οἷς ἐχρῆν ἀγήεσαν καὶ συνίσταντό oi οὐχ ὅπως 
ἅπασα τῶν εὐγενῶν ἡ νεότης, ἀλλὰ καὶ τῶν χυδαίων xal ὑπη-- 
ρέτου τάξιν ἐχόντων, οἷς πρὸς βουλήσεως ἦν. ὡς καὶ τοσούτους 
ἐντεῦϑεν γίγεσϑαι τοὺς συνωθισμοὺς περὶ αὐτὸν πολλάκις, ὡς 
ὑπείκειν αὐτὸν καὶ ἐνδιδόναι καὶ ἄλλοις μὲν τῆς ὑπερτέρας παρα- 

15 χωρεῖν στάσεως, αὐτὸν δ᾽ ἠρέμα κατιέναι πρὸς τὸ τοῦ ἐδάφους 
χαμαιζηλότερον, μηδενὶ τῶν ἁπάντων ἀχϑύμενον. (Η.) Περί P. 351 
γε μὴν τῆς ἐπὶ κεφαλῆς καλύπτρας ἐπὶ μὲν τῶν πρότερον βασει- 
λέων ἔϑος, τοὺς μὲν χρόνῳ προβεβηκότας ἐν τοῖς βασιλείοις χρῆ-- 
σϑαι καλύπτραις, πυραμίδος μὲν ἐχούσαις σχῆμα, “Σηρικοῖς ὁἢ 

90 ἐνγδύμασι κατὰ τὸ ἀνάλογον ἑχάστῳ ἀξίωμα καλυπτομέναις " ὅσοι 
δ᾽ ἐν ἡλικίᾳ, τούτους δὲ πάντας καϑάπαξ ἀκάλυπτον ἔχειν τὴν 
κεφαλήν. ἐπὶ δὲ τῆς αὐτοῦ βασιλείας ἐς τοσοῦτον ἔῤῥει τὸ ἔθος 
τουτὶ, ὡς καλύπτραις μὲν κεχρῆσϑαι πάντας ὁμοῦ καὶ νέους καὶ Β 
ἀφήλικας, ὁμοίως ὥσπερ ἐν ἀγροῖς, οὕτω καὶ βασιλείων ἐντὸς, 


4. ἔχοι A. 13. ὠθισμοὺς A. — 17. μὲν add. A. 18. κοχρῆ- 
69a. À. 


bus, Imperatoriorum tricliniorum pavimenti summitates ambas inter sese 
oppositas eminere supra interiectum solum usque ad palmi trientem , illac 
maxime ubi Imperatorium solium est constitutum 5 nimirum ut et in eo Im- 
perator aliquid prae caeteris eximium habeat, sive in sacris hymnodiis 
Stans, sive nunc subditis, nunc exterarum nationum legatis respondens: 
nec in illo loco cuiquam mortalium licere illi astare, praeterquam uxori, 
liberis et fratribus; quibus et patrui, ut opinor, addi possunt, "Verum illo 
ibi stante et cum quibus opus erat colloquente, non modo omnis nobilitatis 
adolescentia eodem ascendebat et illi astabat, sed et plebeiorum et famu- 
lorum quilibet. Unde saepe turba hominum ita premebatur et urgebatur, 
Ut ipse deflecteret ae loco cederet, aliisque superiore statione concessa, 
paulatim ad inferius pavimentum descenderet, nemini omnium succensens. 
(VIII.) Quod ad capitis tegumentum attinet, apud superiores Imperatores 
moris erat, ut aetate provectiores aulici proceres pileis pyramidatis ute- 
rentur, serico tectis, pro dignitate cuiusque: iuniores vero omnes prorsus 
nudis essent capitibus, lllo vero Imperatore i$ mos usque udeo obsolevit, 
ut omnes simul et adolescentes et senes pileis uterentur, non ininus in pa- 
latio, quam in agris: iisque multiformibus et peregrinis, et quales cuique 


568 — NICEPH. GREG. HM&T. BYZANT. XL 11. 


A. M. πολυειδέσι δ᾽ οὖν καὶ ταύταις xal ἀλλοκότοις xal οἵαις ἑκάστῳ 
GB36 πρὸς βουλήσεως ἦν. οἱ μὲν γὰρ “Ἰατινικαῖς ἐκέχρηντο ταύταις, 
6849 οἱ δὲ ταῖς ix υσῶν καὶ Τριβαλλῶν ὁμοίαις, oi δὲ ταῖς ἐκ Συ- 
A. C. ρίας xal Φοινίκης ἰούσαις, καὶ ἄλλοι ἄλλαις, ὡς ἑκάστῳ δεδο-- 
ad γμένον ἦν. τῷ δ᾽ αὐτῷ κἀπὶ τῶν ἐνδυμάτων κατεχρήσαντο ἤϑει" 5 
πὶ ES ὡς ἐντεῦϑεν τοὺς συνετωτέρους καινοτομέαν τινὰ xal κατάλυσιν 
lunioris, ὑποπτεύειν τῆς βασιλείας καὶ πέρας τῶν ταύτης ἐϑῶν xal πρα- 
Cyuárov. ἤδη δ᾽ inju τοῦτο συνάγειν τελεωτέρᾳ τῇ γνώσει κἀκ 
τῶν βασιλείων καὶ περιλάμπρων οἴκων àxelvov, καϑηρημένων μι-- 
κροῦ τῶν ὅλων καὶ ἐς ἀπόπατον καὶ κοπρῶνα καϑισταμέγων, οἷς 10 
παριέγαε ξυμβαίνει. παραπλησίως δ᾽ αὖ κἂκ τῶν πατριαρχικῶν 
ἐθῶν καὶ πραγμάτων, καὶ αὐτῶν γε τῶν μεγίστων καὶ περιφα-- 
Ῥνῶν οἰχιῶν, «V δὴ κράτιστος κόσμος ὁμοῦ καὶ ὀχύρωμα τοῦ με- 
γίατου νεὼ τῆς τοῦ ϑεοῦ Σοφίας ὑπῆρχον, τοῖς τε πρώτοις συ-- 
στᾶσαι δημιουργοῖς καὶ τοῖς ἔπειτα προσϑῆκαι γινόμενωε κάλλε-- 15 
σῖα, καὶ μάλα τοῖς πρώτοις ἔργοις προσήκουσαι. πάντων γὰρ 
ἐπ᾿ ἴσης φϑορὰ καὶ κατάλυσις κατωρχύσατο.. 
4, ἄλλοι add. A. — 11. πατριαρχῶν dro» W. 18. ἃ W. 
17. ἐπίσης A. 


probabantur; alii Latinis, alii Mysiis et 'Triballicis, alii Syriis et Phoe- 
niciis, suo quique arbitratu, Eodem more in vestibus etiam usi sunt, ut 
prudentiores novitatem aliquam et destructionem Imperii et finem institu- 
torum ac morum illius divinarent. Idem certius etiam ex eo colligebatur, 
quod Imperatoriae et illustrissimae quaeque aedes fere omnes destructae et 
in cloacas et fimeta praetereunti cuique exposita redactae erant: item ex 
moribus et rebus patriarcharum, eorumque maximis et illustrissimis aedi- 
bus, quae firmissimum ornamentum simul et munimentum maximi sanctae 
Sophiae templi fuerant, tum a primis architectis confectae, tum ab iis, 
qui sequuti sunt, pulcherrime adiectae, et primis operibus admodum conve- 
nientes: quae aeque omnes exitii et everaionis ludibrium fuerunt. 


Digitized by Google 


Digitized by Google